sang kiến kinh nghiệm

Trong ®ã nh¹c cô lµ ph¬ng tiÖn kh«ng thÓ thiÕu trong mçi bµi häc, nh»m gióp HS ph¸t triÓn tai nghe qua ©m thanh trªn ®µn.[r]

CHUYÊN Đề

Làm thế nào để dạy tốt phân môn TĐN trong chơng trình Âm nhạc THCS

A/ Đặt vấn đề:

Để hớng tới và đạt đợc mục đích cuối cùng của mục tiêu và nhiệm vụ của môn Âm nhạc ở trờng THCS là tạo nên một “ Trình độ văn hoá Âm nhạc nhất định ” bao gồm sự hiểu biết, năng lực thực hành tối thiểu và năng lực cảm thụ Âm nhạc của HS Do đó, đòi hỏi ngời GV trực tiếp đứng lớp phải có sự đầu t thời gian thích đáng để tìm tòi, nghiên cứu nhằm tìm ra phơng pháp tối u trong quá trình tổ chức hoạt động học tập cho các em Với phơng châm “ Học vui - Vui học ”, chơng trình Âm nhạc ở trờng THCS có nhiều nội dung đa dạng, phong phú với các phân môn nh : Học hát, Nhạc lí–TĐN và Âm nhạc thờng thức, qua đó mang lại cho các em nhiều niềm vui và sự hứng thú đối với môn học Riêng đối với phân môn TĐN, GV cần cho HS biết rằng: tập đọc nhạc không phải nh “ tập đọc chữ ”, tập đọc nhạc sẽ không thể đọc “ nh nói ” mà phải đọc “ nh hát ” Tập đọc nhạc chính là cho các em làm quen với chữ “ nhạc ” Dạy TĐN ở trờng THCS chỉ nhằm bớc đầu tập luyện “ giải mã ” các kí hiệu ghi chép nhạc và học các bài TĐN để cho các

em có ý thức hát đúng cao độ, trờng độ, nhịp điệu, làm quen với các loại hình tiết tấu để giúp HS hát lời ca chính xác hơn Qua những bài TĐN đồng thời cũng giáo dục nhạc cảm và giúp các em phát huy khả năng sáng tạo Âm nhạc của mình

ở trờng THCS, TĐN không thể đạt đợc mục tiêu nh ở trờng Âm nhạc chuyên nghiệp là

“ đọc thông, viết thạo ” bản nhạc, vì thời lợng học quá ít và đối tợng học sinh là đại trà Vậy thì , là những GV trực tiếp đứng lớp , để thực hiện đợc mục tiêu là “ Giáo dục văn hoá âm nhạc ” ở trờng THCS , chúng ta phải tổ chức nh thế nào để cho các em tiếp thu nhanh bài đọc nhạc , nắm đợc kỹ năng đọc nhạc kết hợp với gõ phách để từ đó tạo nên sự hứng thú, sự yêu thích đối với môn học Đó là vấn đề mà tôi luôn luôn suy nghĩ khi thực hiên giáo án lên lớp và trong thực tế giảng dạy,bản thân luôn cố gắng học hỏi, tìm tòi, rút kinh nghiệm để nhằm tìm cho mình một phơng pháp tối u trong hoạt động giảng dạy Trên cơ sở chỉ mang tính thực nghiệm, tôi xin mạnh dạn trình bày một số phơng pháp mà tôi đã vận dụng có hiệu quả trong hoạt động giảng dạy phân môn TĐN Hi vọng rằng

đây sẽ là những ý kiến bổ ích để cho các đồng nghiệp có thể tham khảo trong hoạt động giảng dạy của mình

B/ Nội dung:

Để giờ học TĐN có hiệu quả nh mong muốn, tôi đã lựa chọn một số phơng pháp phù hợp với phân môn, phù hợp với khả năng của bản thân và điều kiện về cơ sở vật chất của nhà trờng Sau nữa là sự phối hợp một cách hợp lý các phơng pháp đó trong từng tiết dạy,

để phù hợp với trình độ tiếp thu của từng đối tợng học sinh

I/ Phơng pháp thực hiện:

1.Phơng pháp đặt câu hỏi:

ở các tiết học TĐN thì trớc khi đi vào nội dung chính là đọc nhạc thì GV nên đa ra một

số câu hỏi phù hợp, nhằm củng cố lại cho các em kiến thức về nhạc lý cơ bản, giúp các

em vừa đọc tốt bài TĐN, vừa cảm thấy có cơ sở để ghi nhớ các kí hiệu âm nhạc, vừa tăng thêm khả năng vận dụng những kiến thức lý thuyết vào đọc nhạc ở những tiết học sau

VD : Khi dạy bài TĐN số 3 – Lớp 7 (Đất nớc tơi đẹp sao) GV đa ra một số câu hỏi phù hợp để HS trả lời :

? Bài TĐN viết ở nhịp mấy? Ô nhịp đầu tiên là ô nhịp gì?

? Em hãy nhận xét về cao độ, trờng độ, các kí hiệu âm nhạc đã học có trong bài?

Qua phơng pháp đặt câu hỏi nh trên, bớc đầu GV đã giúp HS nhớ lại kiến thức nhạc lý

và cách thực hiện các kí hiệu khi đọc bài TĐN Đồng thời tạo cho HS tính tích cực, chủ

động trong giờ học

2 Phơng pháp luyện tập:

Đối với phân môn TĐN, GV sử dụng và kết hợp các phơng pháp luyện tập nh : luyện tập về cao độ, trờng độ (tiết tấu), luyện tai nghe, luyện tập toàn bài (có ghép lời ca) Khi phối kết hợp các phơng pháp này, GV nhận thấy rằng HS tiếp thu bài nhanh và đạt kết quả khả quan.Sau đây là một số phơng pháp luyện tập cơ bản:

a Phơng pháp luyện tập cao độ:

Khi HS đã tìm ra cao độ bài TĐN thì GV sẽ đàn cho các em đọc thang âm và các âm trụ Nếu trong bài TĐN có những quãng khó hoặc luyến từ 3- 4 nốt nhạc thì khi học đến những chỗ này GV phải đàn nhiều lần cho HS đọc chính xác

VD: Khi dạy bài TĐN số 1- Lớp 9 (Cây sáo) viết ở giọng Son trởng có các quãng khó nh: Rê-Pha-La-Rê hoặc Mi-La-Đô-Mi, ở những quãng này GV sẽ hớng dẫn cho HS nghe

đàn và đọc nhiều lần

Ngoài ra, GV nên thỉnh thoảng sử dụng phơng pháp đọc bạch thanh vì đây cũng là một cách để các em tự cảm nhận về cao độ, tạo cho các em sự hứng thú, sự tự tin khi tiếp xúc với môn học Tuy nhiên, khi sử dụng phơng pháp này GV nên hớng vào đối tợng là HS khá, có cảm nhận âm nhạc tốt

b Phơng pháp luyện tiết tấu:

Hầu hết những bài TĐN đợc viết dựa trên một âm hình tiết tấu chung, cho nên trớc khi vào đọc bài GV hớng dẫn HS tìm âm hình tiết tấu rồi tiến hành luyện tiết tấu đó cho các em

VD: Khi dạy bài TĐN số 2- Lớp 7 (ánh trăng)

ở loại hình tiết tấu này, GV hớng dẫn HS đọc theo các chữ đen, trắng, tròn và vỗ tay theo từng nốt

c Phơng pháp luyện tai nghe:

Sau khi HS đã nhận xét xong toàn bài; nắm đợc cao độ, trờng độ, tiết tấu của bài TĐN thì GV có thể đàn qua giai điệu bài, sau đó đàn từng câu, HS lắng nghe và đọc nhẩm theo Đối với những câu nhạc khó, GV sẽ đàn nhiều lần và gọi HS khá đọc mẫu

VD: Khi dạy bài TĐN số 5- Lớp 8 (Làng tôi), sau khi HS đã đọc xong toàn bài; ở phần củng cố GV sẽ đàn một câu nhạc bất kỳ; HS lắng nghe, nhận biết và đọc câu nhạc đó Qua phơng pháp này GV đã giúp các em luyện tai nghe và các em sẽ có thói quen phản xạ nhanh với âm thanh trong âm nhạc Đồng thời giúp các em khi nghe một bài hát hoặc bài TĐN mới, thì các em sẽ cảm nhận giai điệu nhanh hơn thể hiện tốt hơn

d Phơng pháp luyện tập toàn bài:

Sau khi HS cơ bản đã đọc đợc bài thì GV cho HS ghép toàn bài trên đàn (không có nhạc đệm) Khi các em ghép toàn bài thì kết hợp gõ phách và hát lời ca

VD: Dãy A: đọc nhạc + gõ phách

Dãy B : hát lời + gõ phách

Sau đó 2 nhóm đổi ngợc lại nhận xét và ghi điểm nhằm khuyến khích các em

3 Hớng dẫn về nhà:

Muốn cho HS đọc tốt bài TĐN thì việc các em tìm hiểu bài trớc khi đến lớp và xem bài sau khi học xong là rất quan trọng Và để cho các em thực hiện có hiệu quả với nhiệm vụ này, GV cần phải có một phơng pháp hớng dẫn về nhà phù hợp

VD: - Hớng dẫn trớc khi học bài mới:

+ Yêu cầu HS nhận biết tên nốt nhạc

+ Yêu cầu HS nhận xét bài TĐN (nhịp, cao độ, trờng độ, ÂHTT, các kí hiệu dsã học )

- Hớng dẫn sau khi học xong bài trên lớp:

+ Về nhà đọc lại bài TĐN (ghép lời + gõ phách)

+ Chép bài TĐN vào vở chép nhạc

+ Thể hiện đúng cao độ, trờng độ, tiết tấu và các kí hiệu có trong bài

+ Tập đặt lời mới với chủ đề tự chọn

II/ Phối kết hợp các phơng pháp trong tiết học:

ở trờng THCS, phân môn TĐN chủ yếu giúp HS áp dụng những lý thuyết đã học vào bài đọc nhạc; qua đó HS biết đọc cao độ, ngân dài trờng độ, gõ đúng phách, hát đúng nhịp, thực hiện đúng các kí hiệu Và khi dạy, GV phải thông qua tiếng đàn, giọng hát và tác phẩm cùng những hiện tợng âm nhạc cụ thể để HS cảm nhậnđợc âm thanh Muốn thực hiện đợc điều đó, GV không chỉ sử dụng một phơng pháp mà cần phải có sự phối hợp giữa nhiều phơng pháp Sự phối hợp đó đợc GV lựa chọn khi áp dụng vào từng dạng bài và tuỳ vào đối tợng HS Cụ thể là phơng pháp trực quan:

Trong các giờ học âm nhạc việc sử dụng phơng pháp trực quan là rất cần thiết Đây cũng là phơng pháp chính mà GV sử dụng khi dạy phân môn này Khi nhận thức sự vật, con ngời thờng đi từ “trực quan sinh động” đến “t duy trừu tợng” Đối với môn âm nhạc, muốn các em tiếp thu nhanh bài học cần phải đảm bảo 2 yếu tố “nghe” và “nhìn” Khi

đ-ợc nghe, nhìn và đđ-ợc hớng dẫn cụ thể, các em có thể tự mình rút ra đđ-ợc những kiến thức

đã học và áp dụng vào việc thực hành

Tuy nhiên, lu ý khi vận dụng phơng pháp này GV cần phải chuẩn bị trớc các đồ dùng, thiết bị dạy học thật chu đáo nh: nhạc cụ, bảng phụ, máy nghe, su tầm một số bài hát ; và các thao tác sử dụng thiết bị dạy học

VD: Khi dạy bài TĐN số 7 – Lớp 7 (Em là bông hồng nhỏ), GV cần chuẩn bị trớc bảng phụ bài TĐN, để qua phơng pháp trực quan HS quan sát bản nhạc và trả lời câu hỏi

Điều này giúp các em khắc sâu hơn những kiến thức đã học

Hoặc khi dạy bài TĐN số 1 – Lớp 8 (Chiếc đèn ông sao), ngoài đồ dùng dạy học

là nhạc cụ, bảng phụ ra thì GV còn phải su tầm và cho HS nghe toàn bộ bài hát này qua máy để các em thấy rằng muốn hát đợc một bài hát thì điều trớc tiên là phải tự xớng âm

đợc các nốt nhạc

Nh vậy với phơng pháp trực quan, phân môn TĐN không bị coi là nhàm chán khi chúng ta sử dụng và kết hợp một trong những phơng pháp nói trên Vì các em sẽ không những đợc nghe giai điệu, âm thanh trên đàn, trên máy cát-sét mà còn đợc xem những bản nhạc có hình vẽ minh họa đẹp mắt (ở các bài TĐN lớp 9) Chính những điều này là khởi nguồn để tạo nên sự hứng thú đối với môn học, hình thành ở các em sự yêu thích và cảm nhận tốt hơn với bộ môn mang tính nghệ thuật này

C/ Kết quả:

Qua các tiết dạy, khi áp dụng các phơng pháp trên ở các lớp đã đợc phân công giảng dạy tôi nhận thấy rằng:

- Đa số HS nắm vững bài TĐN và có nhiều phơng pháp để đọc bài

- Qua mỗi bài học giúp các em nhớ lâu hơn những kiến thức nhạc lý có trong bài

- Đồng thời giúp các em mở rộng thêm một số kiến thức âm nhạc, từ đó các em phát huy khả năng sáng tạo nh: đặt lời mới cho bài TĐN, tập dịch giọng cho một đoạn

nhạc

Và cụ thể là qua các lần kiểm tra đã đạt đợc những kết quả nh sau: * Kiểm tra lần 1: Đọc tốt: 15%

Đọc khá: 30%

Đọc đợc (TB): 35%

Không đọc đợc (Y) 20%

* Kiểm tra lần 2:

Đọc tốt: 30%

Đọc khá: 40%

Đọc đợc (TB): 20%

Không đọc đợc (Y) 10%

d/ kết luận:

Qua thực tế giảng dạy bộ môn Âm nhạc ở trờng THCS, cùng với những kiến thức đã học và những ý kiến đóng góp của bạn bè đồng nghiệp, bản thân tôi đã rất cố gắng để tìm ra những phơng pháp tối u khi giảng dạy Từ đó mà tôi đã rút ra đợc một số kinh nghiệm sau đây:

1 Trớc khi dạy 1 bài TĐN, GV cần chuẩn bị các phơng tiện liên quan đến tiết học nh: nhạc cụ, bảng phụ và một số câu hỏi về nhạc lý Trong đó nhạc cụ là phơng tiện không thể thiếu trong mỗi bài học, nhằm giúp HS phát triển tai nghe qua âm thanh trên đàn

2 Đối với những tiết học có 2 nội dung trọng tâm (TĐN-ÂNTT) thì GVcần hớng vào đối tợng HS khá-Tb để phân chia thời gian hợp lý

3 Trong các tiết học, GV cần phải tránh tình trạng “dạy chay” để thu hút sự chú ý của học sinh Các em sẽ tham gia hoạt động học tập tích cực nếu GV biết cách phối kết hợp các phơng tiện và phơng pháp dạy học

Đây mới chỉ là cách nhìn nhận chủ quan của tôi trên một số đối tợng HS nhất định, chắc chắn còn nhiều thiếu sót và hạn chế cần đợc chuyên môn, đồng nghiệp góp ý, bổ sung để khắc phục

Đông Hà, ngày 7/ 11/ 2006

Ngời thực hiện

Nguyễn Thị Kiều Hơng