Nên nội dung câu hỏi thường mang tính tổng hợp, yêu cầu nhiều thành viên tham gia để cùng tháo gỡ vì thế với cách làm chiếu lệ trên sẽ không đúng với mục tiêu của phương pháp, tất nhiên [r]
Trang 1BÁO CÁO SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GIÚP HỌC SINH
YÊU THÍCH MÔN ĐỊA LÝ
I/ LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI.
- Từ bao đời nay người thầy,cô luôn được tôn vinh, kính trọng, bởi cha ông
ta luôn coi trọng sự nghiệp giáo dục
- Ngày nay, khi đất nước ngày càng đổi mới, Đảng, nhà nước ta ngày càng quan tâm hơn đến sự nghiệp trồng người, luôn coi đây là một nhiệm vụ vô cùng quan trọng: “Giáo dục là quốc sách hàng đầu” Cũng như cố thủ tướng Phạm Văn Đồng đã từng nói:“ Nghề dạy học là nghề cao quý nhất trong các nghề cao quý”
- Là một giáo viên tôi thực sự tự hào mà xã hội đã dành cho chúng tôi Nhưng bên cạnh niềm vui riêng của bản thân, niềm vui chung của giáo dục nước nhà Chúng tôi không khỏi băn khoăn, lo lắng, đất nước ngày càng đổi mới, thì việc dạy và nâng cao chất lượng dạy học là một nhiệm vụ cũng thật nặng nề, mà Đảng, nhà nước, nhân dân đã trao cho chúng tôi Chúng tôi phải làm gì để chất lượng học sinh ngày càng cao hơn
- Và điều trăn trở tôi muốn nói đó là: Với xu thế phát triển như hiện nay, dường như học sinh ít mặn mà với một số môn học mang tính xã hội, trong đó
có môn địa lí:Vậy phải làm gì để học sinh không quay lưng với môn học của mình, làm thế nào để học sinh vui khi cô giáo đến lớp Làm được điều đó cần có
sự cố gắng thật nhiều của mỗi giáo viên, đặc biệt là giáo viên địa lí
- Chính vì vậy trong phạm vi hạn hẹp của đề tài, tôi muốn nói lên những khó khăn trong quá trình giảng dạy, nhưng cũng từ đó tôi đã rút ra một số kinh nghiệm giúp ích cho quá trình giảng dạy của tôi – đó là “một số kinh nghiệm giúp HS yêu thích môn Địa Lí” Hi vọng đó sẽ là tư liệu tham khảo cho nhiều giáo viên đã, đang và sẽ trực tiếp giảng dạy như tôi
Trang 2* Mô tả nội dung :
Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy, tôi nhận thấy rằng trong nhiều năm qua chất lượng học tập của một số môn học tương đối thấp, trong đó có môn địa
lý Năm học 2017- 2018 môn địa lý khối 6 do tôi đảm nhiệm, kết quả tổng kết cuối học kì I như sau:
TSHS 38
Giỏi :8 (20,1%) Khá 13 (34,2 %) 11 (28,9% ) 6 (15,8% )
Kết quả không cao như sự mong đợi, kì vọng của tôi Từ thực tế trên tôi đã suy nghĩ và tìm thấy những nguyên nhân dẫn đến điều này là vì:
1 Môn địa lí là một môn học khó, được kết hợp cả kiến thức tự nhiên và
kiến thức xã hội Có nhiều khái niệm khó và trừu tượng Trong khi đó một tiết học 45 phút quá ít so với nội dung của bài học
Ví dụ:
- Ở địa lí lớp 6: Bài 7: “Sự vận động tự quay quanh trục của Trái Đất và các
hệ quả” trong thời gian 45 phút nhưng giáo viên phải làm sáng tỏ các nội dung khái niệm sau:
+ Hướng tự quay quanh trục của Trái Đất
+ Thời gian tự quay quanh trục của Trái Đất
+ Các khu vực giờ trên Trái Đất
+ Khái niệm giờ GMT (giờ gốc)
+ Cách tính giờ ở các khu vực giờ trên Trái Đất
+ Vì sao giờ khu vực phía Đông của giờ GMT lại đến sớm hơn giờ khu vực phía Tây của giờ GMT
+ Vì sao kinh tuyến 180 độ là kinh tuyến đổi ngày
Trang 3
Tổng cộng có 9 khái niệm, giáo viên phải làm sáng tỏ trong khi đó học sinh lớp 6 còn rất mơ hồ thậm chí chưa biết về những nội dung khái niệm nêu trên:
Vì vậy để đi hết nội dung giáo viên buộc phải lao động hết mình, thao tác nhanh chóng vận dụng nhiều khả năng linh hoạt cho một tiết dạy để truyền thụ hết nội dung kiến thức của bài mà không dám chắc rằng học sinh của mình có hiểu bài thực sự hay không Điều này đã làm tăng thêm khả năng chán học của học sinh
2 Đối với giáo viên khi trực tiếp giảng dạy, việc trau dồi kiến thức thường
xuyên và đổi mới phương pháp dạy học là một việc nên làm Nhưng trong thực
tế khi áp dụng phương pháp dạy học theo hướng tích cực vẫn còn thiếu thực tế, mang tính hình thức, rập khuôn theo một barem soạn sẵn, cứng nhắc, ít sáng tạo:
Ví dụ: Khi thực hiện phương pháp nhóm: giáo viên sợ nhất là học sinh không trả lời được, hoặc sợ học sinh không tham gia kết hợp vì đối tượng học sinh không đồng đều sẽ mất thời gian và mất trật tự trong lớp Vì vậy giáo viên chỉ làm chiếu lệ, hình thức và nếu cố gắng thì số lượng học sinh tham gia cũng không nhiều Trong khi mục tiêu của phương pháp này là phát huy tổng hợp kiến thức của nhiều thành viên trong nhóm Nên nội dung câu hỏi thường mang tính tổng hợp, yêu cầu nhiều thành viên tham gia để cùng tháo gỡ vì thế với cách làm chiếu lệ trên sẽ không đúng với mục tiêu của phương pháp, tất nhiên hiệu quả lỉnh hội kiến thức của học sinh sẽ không cao.Hoặc trong quá trình giảng dạy, giáo viên luôn cứng nhắc đưa ra hàng loạt những thông tin khô khan, cứng nhắc, đơn điệu, trừu tượng, xa vời ít nghỉ đến áp lực nặng nề của cả một buổi học với nhiều môn học mà các em phải thực hiện Tôi nghĩ đó cũng là một nguyên nhân dẫn đến học sinh không còn hứng thú với các môn học xã hội mà trong đó có môn địa lý
3 Chúng ta đều biết bản thân môn địa lí là môn học khô cứng, đơn điệu,
trừu tượng, ít gây được cảm xúc, ít đi vào lòng người, ít tạo nên tiếng cười trong tiết học, đó cũng là một lí do để học sinh ít mặn mà, đam mê theo học môn địa lí
Trang 44 Ngoài ra tôi muốn nói rằng phụ huynh học sinh có phần ít quan tâm đầu
tư cho con em mình khi học các môn mang tính xã hội.Và luôn coi đây là những môn học phụ, học nhưng không thi và luôn hi vọng vào sự chiếu cố của thầy cô
vì thế các em thường ít quan tâm, chú ý đến các môn học như đã nêu trên Trong khi như ở phần đầu tôi đã nói: Môn địa lí không phải là môn học dễ, nó kết hợp kiến thức của nhiều môn học có tự nhiên có xã hội, có toán học, sinh học, lịch
sử, GDCD, … Trong lúc thời gian cho giáo viên trình bày nội dung bài học trên lớp quá ngắn, không có tiết luyện tập.(Một tuần chỉ một đến hai tiết dạy nội dung) Vì vậy nếu không sắp xếp thời gian học tập hợp lí thì chắc chắn học sinh không hiểu bài và dẫn đến chán học
II GIẢI PHÁP
-Từ những nguyên nhân trên cùng với kết quả không như mong đợi của học sinh, tôi đã tìm ra cho mình một hướng đi mới, một phương pháp mới, khả thi hơn, hiệu quả hơn Có thể đây cũng là một kinh nghiệm trong quá trình dạy học của tôi
-Trước hết tôi khẳng định rằng: Dù áp dụng phương pháp mới, phương pháp tích cực đến mấy thì cũng phải và luôn kế thừa những phương pháp truyền thống Phải biết xen kẻ bổ sung cho nhau để phù hợp với tình hình thực tế và từng đối tượng học sinh
Tôi xin đưa ra một số giải pháp sau:
1 Đối với việc thực hiện phương pháp dạy học theo hướng tích cực không
nhất thiết phải thực hiện rập khuôn, cứng nhắc theo như lí thuyết đã học Nên dựa vào tình hình thực tế của địa phương, của từng đối tượng học sinh để áp dụng các phương pháp dạy học cho phù hợp
- Cụ thể: Đối với những bài học có nhiều nội dung, nhiều khái niệm giáo viên không nên áp dụng phương pháp thảo luận nhóm Chỉ nên hướng dẩn cho học sinh nhận biết qua các mô hình, đồ dùng trực quan, tranh ảnh hệ thống kênh chữ, kênh hình từ đó học sinh rút ra kết luận về khái niệm đã học Hoặc khi áp dụng phương pháp mới:
Trang 5-Ví dụ: Phương pháp thảo luận nhóm: giáo viên cần chú ý đến đối tương học sinh: nếu là học sinh vùng sâu vùng xa thì khả năng tiếp nhận thông tin kiến thức chênh lệch nhau rất lớn Vì vậy thường sau khi thảo luận xong một nội dung, học sinh khá, giỏi hiểu bài rất nhanh, học sinh yếu kém không biết gì Vì vậy giáo viên nên linh hoạt chuyển đổi cách sinh hoạt nhóm cho phù hợp với tình hình thực tế của học sinh địa phương mình Cũng là hoạt động nhóm, nhưng đưa về nhóm cặp, hai học sinh ngồi cạnh nhau, trao đổi thông tin cho nhau Còn giáo viên nên linh hoạt chọn cặp nhóm trả lời thông tin kiến thức Có thể chọn những cặp nhóm chưa thể hiện được nội dung thông tin kiến thức Nhưng kế tiếp phải chọn một cặp nhóm khác đã nắm được nội dung thông tin kiến thức Giáo viên cần thông qua cặp nhóm này để các cặp nhóm khác nếu chưa nắm được thông tin kiến thức, phải chú ý lắng nghe vì có thể giáo viên sẽ gọi đến tên mình Với cách làm này có thể huy động được tương đối tối đa số lượng học sinh tham gia
2 Khi áp dụng hệ thống kênh hình SGK để giảng dạy, giáo viên cần linh
hoạt không nên rập khuôn, cứng nhắc
-Ví dụ: Sách địa lí lớp 6: Bài 7: “Sự vận động tự quay quanh trục của Trái Đất và các hệ quả” trong đó có hình 22 là mô hình của Trái Đất và mủi tên vẽ sự lệch hướng của vật chuyển động: ở Bán cầu Bắc từ xích đạo về cực và từ cực về xích đạo: cụ thể:
-Nếu giáo viên sử dụng hình này để minh họa thì học sinh rất khó hiểu vì đây là hình ảnh tĩnh nên vừa khó nhìn và hình ảnh trừu tượng Nếu thay bằng cách không dùng hình 22 để giới thiệu nhưng giáo viên dùng quả địa cầu và phấn vạch mủi tên vật chuyễn động trên quả địa cầu
Ví dụ: Vật chuyễn động từ cực về xích đạo, cùng lúc giáo viên dùng tay đẩy quả địa cầu đang chuyễn động tự quay quanh trục, ta sẻ thấy đồng thời vật chuyễn động nhưng Trái Đất cũng tự quay nên vật chuyễn động sẻ lệch hướng Giáo viên dùng phấn làm dấu Yêu cầu học sinh nhìn theo hướng chuyễn động
sẽ dễ dàng nhận thấy vật chuyễn động lệch phải hay lệch trái
Trang 6-Tính mới của đề tài : Khi dạy địa lí, ai cũng cho rằng đây là môn học khô
khan, cứng nhắc, đơn điệu, ít đi vào lòng người Vì vậy, theo tôi khi dạy ta nên đưa kiến thức văn học, lịch sử, âm nhạc… Vào nội dung của bài học, với tôi như thế có thể làm cho bài dạy sống động, nhẹ nhàng,đi vào lòng người hơn.Có thể nêu ra một vài ví dụ để minh họa:
- Ví dụ: Ở chương trình địa lí lớp 6: trong bài: “Thời tiết khí hậu và nhiệt độ không khí” có nội dung về khí hậu học sinh phải hiểu được: Khí hậu là tình hình lặp đi, lặp lại của thời tiết trong thời gian dài và trở thành quy luật Với phần kiến thức này nói lí thuyết là thế nhưng để chứng minh cho học sinh về sự lặp
đi, lặp lại của tình hình thời tiết sẽ tương đối khó Vì vậy giáo viên có thể áp dụng bằng cách:
Đầu tiên :Giáo viên hỏi: Mùa đông năm nay ở miền bắc nước ta có kiểu thời tiết như thế nào? Học sinh trả lời: Trời lạnh, nhiệt độ thấp, ánh hướng gió mùa đông bắc, có mưa phùn Giáo viên chốt kiến thức Sau đó tiếp tục gợi ý gây
sự chú ý của học sinh.Các em có biết bài thơ “Bầm ơi”của nhà thơ “Tố Hữu”viết
về người mẹ ở miền bắc trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp: bài thơ có đoạn viết:
“Bầm ơi có rét không bầm
Heo heo gió núi, lâm thâm mưa phùn
Bầm ra ruộng cấy bầm run… ”
Theo các em: Người mẹ tác giả nhắc đến trong bài thơ, mẹ ra ruộng cấy vào mùa nào? Học sinh nhận biết ngay đó là mùa đông vì: Có trời lạnh, mưa phùn, gió bấc (gió ĐB)
Giáo viên kết luận: Đã lâu rồi trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp mùa đông của miền Bắc cũng kiểu thời tiết nhiệt độ thấp, mưa phùn, gió Đông Bắc Năm nay mùa đông của miền Bắc cũng kiểu thời tiết trời lạnh, mưa phùn, có gió Đông Bắc Điều này khẵng định cứ mùa đông thì luôn có kiểu thời tiết như thế,
sự lặp đi, lặp lại nhiều lần trở thành quy luật của kiểu thời tiết ta gọi là khí hậu
Trang 7- Cũng có thể giáo viên đưa lời một đoạn trong các bài hát, ý thơ hay, một địa danh lịch sữ… vào làm nội dung giới thiệu bài
VD: Khi dạy địa lý 9: Bài: “Phát triển tổng hợp kinh tế và bảo vệ môi trường biển đảo” Giáo viên có thể sử dụng đoạn đầu bài hát: “Việt nam quê hương tôi”
“Bạn ơi hãy đến quê hương chúng tôi
Ngắm mặt biển xanh xa tít chân trời…
Buồm căng gió vượt sóng ra ngoài khơi
Trong nắng hồng bừng lên sáng ngời….”
-Giáo viên khẳng định vùng biển Việt nam rộng là thế, đẹp là thế và giàu là thế Chúng ta phải làm gì để khai thác được những vẽ đẹp, sự giàu có của biển Làm gì để biểnViệt Nam vẫn luôn đẹp mãi, giàu mãi và là niềm tự hào của con người Việt Nam trước bạn bè thế giới Để hiểu cụ thể hơn hôm nay chúng ta cùng nghiên cứu…
4 Đối với phụ huynh và học sinh chúng ta nên khẵng định: Môn địa lý là
môn học thực tế, rất đời thường, nhưng ứng dụng trong thực tiễn rất lớn và hiệu quả Học địa lí ta hiểu chi tiết những đặc điểm về tự nhiên xã hội xảy ra xung quanh chúng ta Cập nhật những thông tin kinh tế, văn hóa, xã hội trong và ngoài nước
Chính vì vậy phụ huynh hãy quan tâm hơn nửa đến tất cả các môn học trong đó có môn địa lý Còn học sinh: Các em đừng học theo lối đối phó, vì chắc chắn trong cuộc sống và sự nghiệp sau này của các em, kiến thức địa lý cũng là một hành trang theo suốt và giúp ích rất nhiều trong cuộc hành trình chinh phục tri thức của các em
-Trên đây là những kinh nghiệm của tôi được rút ra từ những tiết dạy của bản thân Với tôi cách làm trên có nhiều triễn vọng tốt đối với học sinh - học sinh sẽ hứng thú học môn địa lí hơn và chất lượng học tập của các em sẽ nâng cao hơn
Trang 8III/ KẾT QUẢ THU ĐƯỢC:
- Qua nhiều năm giảng dạy áp dụng theo phương pháp dạy học nêu trên Tôi thấy dường như có sự chuyễn biến rõ rệt
- Trước hết, tôi có cảm nhận rằng: Học sinh yêu thích hơn khi học môn địa
lí, chỉ là những lời nói rất chân thành ngây thơ của học sinh nhưng tôi cảm thấy
ấm lòng
- Ví dụ: Khi tôi vô tình đi qua lớp học mà tôi có tiết dạy, tôi nghe cả lớp đồng thanh cùng gọi: “Cô ơi vào lớp này mà” thay vì trước đây học sinh nói:
“Cô địa đến rồi”
- Sự chuyển biến của học sinh thông qua từng tiết học, với tinh thần học tốt hơn, thái độ khi ngồi học trong lớp nghiêm túc hơn và tinh thần xây dựng bài học ở trên lớp rất sôi nổi hăng say hơn, thường xuyên ganh đua nhau để học Đặc biệt hơn nữa rất nhiều em có tư duy tối thường xuyên đưa ra những câu hỏi hay để hỏi cô giáo Cảm động hơn cả là những em trước đây rất lì lợm, ngang ngược, bất cần khi giáo viên đến lớp dạy Nhưng bây giờ các em đã thay đổi, các
em không còn mơ màng khi giáo viên giảng bài và không còn bất cần khi giáo viên nêu câu hỏi Nhìn thấy nét mặt của các em chú ý hơn và bàn tay rụt rè khi đưa tay phát biểu, tôi hiểu rằng: Các em đang thay đổi và cũng hiểu rằng: Không phải các em quay lưng lại với chúng tôi mà chính chúng tôi đã làm cho các em không hào hứng đón nhận chúng tôi trong mỗi giờ lên lớp
- Niềm vui được nhân lên khi kết quả học tập của các em đã có sự tiến bộ rõ rệt từ kết quả tương đối thấp của học kì I thì đến cuối học kỳ II năm 2016 –
2017 đã khác trước rất nhiều
Cụ thể: TSHS : 38
Giỏi 11 (28,9%) Khá 15 (39 ,5%) Trung bình 12 (31,6%) Tuy kết quả trên chưa thực sự cao, chưa hoàn toàn mĩ mãn như mong uớc của tôi Nhưng tôi có quyền hi vọng và tin tưởng rằng nếu như chúng ta thực sự
cố gắng tìm ra những giải pháp tối ưu trong quá trình dạy học thì chắc chắn rằng
Trang 9tỉ lệ học sinh khá giỏi sẽ luôn được nâng cao lên, đồng thời tỉ lệ học sinh yếu kém sẻ ngày một giảm xuống và quan trọng hơn các em luôn đón nhận chúng tôi trong mỗi giờ lên lớp
IV KHẢ NĂNG NHÂN RỘNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
- Phòng GD&ĐT cần mở các lớp tập huấn cho giáo viên tổ chức các hội thảo chuyên đề để GV các trường cùng trao đổi kinh nghiệm, học tập lẫn nhau
V KẾT LUẬN ĐỀ XUẤT
1/Kết luận:
- Kính thưa các anh chị em đồng nghiệp! Trong một thời gian dài trực tiếp giảng dạy tôi đã đúc rút cho bản thân mình nhiều kinh nghiệm quý giá, giúp ích cho quá trình giảng dạy
- Tôi không dám chắc rằng những kinh nghiệm của tôi có đủ sức thuyết phục đối với các anh chị em đồng nghiệp hay không? Nhưng riêng tôi, tôi đã có quyền hi vọng và tin tưởng rằng tôi sẽ làm được
- Vậy để vun đắp cho niềm hi vọng của tôi, xây đắp cho niềm tin của tôi ngày càng vững vàng hơn, chắc chắn hơn Một lần nữa tôi rất mong được sự giúp đỡ đóng góp ý kiến chân thành từ phía lãnh đạo, của anh chị em đồng nghiệp.tìm ra những ưu điểm thiết thực, những khuyết điểm trong quá trình thực hiện để cùng tìm ra nhưng phương pháp tối ưu nhất giúp học sinh ngày càng học tốt hơn, yêu thích môn địa lí nói riêng và các môn học khác nói chung
- Làm được điều đó: Tức là ta đã thực hiện được nhiệm vụ quan trọng Đảng
và nhà nước ta luôn khẳng định:“ Giáo dục là quốc sách hàng đầu”
- Làm được điều đó tức là ta đã đóng góp một phần không nhỏ cho ngành giáo dục tỉnh nhà nói riêng và giáo dục của đất nước nói chung Cũng đồng nghĩa ta đã góp phần to lớn trong việc trang bị tri thức cho học sinh để các em vững vàng mang nhưng hành trang tri thức của mình cống hiến thật nhiều cho quê hương, đất nước
Trang 102/Đề xuất:
- Đối với giáo viên giảng dạy địa lí dành thời gian hợp lý trong các tiết học
để hướng dẫn cho HS các kĩ năng cần thiết sử dụng bản đồ,
- Nhà trường cần dành thêm một số buổi học phụ đạo trong kế hoạch dạy học của Bộ GD&ĐT quy định cho bộ môn Địa lý để giáo viên có thời gian rèn luyện thêm cho HS
Tân Thiện ,ngày 27 tháng 10 năm 2017
Nguyễn Thị Gái