HẬU sản THƯỜNG (sản PHỤ KHOA)

Nắm được những thay đổi giải phẫu, sinh lý trong thời kỳ hậu sản.. Trình bày những hiện tượng lâm sàng trong thời kỳ hậu sản.. • Hậu sản là khoảng thời gian sau sanh khoảng vài tuần, mà

HẬU SẢN THƯỜNG

1 Nắm được những thay đổi giải phẫu, sinh lý trong thời kỳ

hậu sản.

2 Trình bày những hiện tượng lâm sàng trong thời kỳ hậu sản.

3 Biết cách chăm sóc hậu sản.

ĐỊNH NGHĨA ĐỊNH NGHĨA

Khoảng thời gian nào được tính là

hậu sản?

• Hậu sản là khoảng thời gian sau sanh khoảng vài tuần, mà trong đó tất cả các bộ phận của cơ quan sinh dục từ từ trở lại trạng thái bình thường về mặt giải phẫu và sinh lý, trừ tuyến vú tiếp tục hoạt động mạnh.

• Mốc thời gian cho thời kỳ hậu sản thường được chọn là 6 - 8 tuần đầu sau sanh

Âm đạo và lỗ âm đạo:

• Ngay sau sanh, âm đạo có bề mặt nhẵn, dãn rộng

• Dần dần thu nhỏ lại nhưng không trở về kích thước ban đầu như trước sanh

• Các nếp nhăn âm đạo xuất hiện trở lại vào tuần lễ thứ 3 nhưng không nhiều như trước

THAY ĐỔI GIẢI PHẪU-SINH LÝ THAY ĐỔI GIẢI PHẪU-SINH LÝ

Cổ tử cung:

• CTC thu hồi lại kích thước dần dần

• Khoảng 1 tuần đầu sau sanh, CTC dày lên, lỗ ngoài thu nhỏ lại, kênh CTC hình thành trở lại

• Lỗ trong đóng vào ngày thứ 5-8, lỗ ngoài đóng vào ngày thứ 12 hoặc hé

mở

• Lỗ ngoài có hình dạng không giống hoàn toàn như khi chưa sanh con, thường rộng hơn, và hơi dẹp, do những vết rách ở mép bên trong lúc sanh

Tử cung:

Đoạn dưới tử cung:

Co hồi lại tạo thành

– Eo tử cung

– Lỗ trong cổ tử cung

vào ngày thứ 5 sau sanh

Tử cung:

Cơ-mạch máu:

• Lớp cơ tử cung mỏng dần đi do các sợi cơ nhỏ đi và ngắn lại, một số sợi cơ thoái hóa mỡ và tiêu đi

• Các mạch máu cũng co nhỏ lại do sự co hồi của lớp cơ đan.

THAY ĐỔI GIẢI PHẪU-SINH LÝ THAY ĐỔI GIẢI PHẪU-SINH LÝ

Tử cung:

Nội mạc tử cung

Tiến triển theo 2 giai đoạn:

• Thoái triển: trong 2 tuần đầu, những ống tuyến và TB màng rụng bị hoại tử sản dịch.

• Phát triển: từ ngày 14 – 15 thì lớp đáy của màng rụng sẽ tái tạo những ống tuyến, gian

chất và mạch máu dưới ảnh hưởng của Estrogen và Progesterone

Sau 6 tuần, NMTC được phục hồi hoàn toàn và sẽ thực hiện chu kỳ kinh nguyệt đầu tiên nếu không cho con bú.

Tuyến vú:

• Sau sanh vú phát triển nhanh, căng lên, to, rắn chắc

• Núm vú thời kỳ hậu sản to và dài ra Tĩnh mạch vú nổi rõ

Tuyến vú:

• Mỗi vú có 15-25 thùy, xếp theo hình nan hoa, phân cách nhau bởi mô

mỡ Mỗi thùy cấu tạo bởi nhiều tiểu thùy, mỗi tiểu thùy gồm nhiều nang tuyến sữa

• Sữa được tiết ra từ nang tuyến sữa, đổ về hệ thống ống góp và ống dẫn sữa, và sau cùng tập trung tại núm vú

THAY ĐỔI GIẢI PHẪU-SINH LÝ THAY ĐỔI GIẢI PHẪU-SINH LÝ

– Dịch tiết ra từ cổ tử cung, âm đạo.

CÁC HIỆN TƯỢNG LÂM SÀNG CÁC HIỆN TƯỢNG LÂM SÀNG

Sản dịch:

• Màu sắc:

– Trong 2 – 3 ngày đầu sản dịch đỏ sậm

– Ngày 4 – 8 sản dịch loãng hơn (lờ lờ máu cá)

– Ngày 8 – 12 sản dịch chỉ là chất nhầy, trong

• Sản dịch có mùi tanh nồng Nếu bị nhiễm khuẩn sản dịch có mùi hôi

Sản dịch:

Nếu sản dịch ra nhiều, kéo dài:

• Viêm nội mạc tử cung sau sanh

Sự co hồi tử cung:

• Biểu hiện bằng:

- Bài tiết sản dịch

- Cơn đau tử cung.

- Tử cung thu nhỏ lại.

• Sau khi sanh TC co lại cao trên khớp vệ khoảng 13cm, mỗi ngày co hồi 1

cm, sau 2 tuần thì không nắn thấy đáy TC trên vệ nữa

CÁC HIỆN TƯỢNG LÂM SÀNG CÁC HIỆN TƯỢNG LÂM SÀNG

• Tốc độ co hồi TC phụ thuộc vào:

– Con so/con rạ

– Đẻ thường/mổ đẻ

– Cho con bú/ không cho con bú,

– Không/Có bị nhiễm khuẩn

– Không/Có bí tiểu, táo bón sau đẻ

• Trên lâm sàng nếu thấy tử cung co hồi chậm, sốt, tử cung còn lớn và đau, sản dịch hôi cần phải nghĩ tới nhiễm khuẩn hậu sản

Hiện tượng xuống sữa (letting down)

• Khi có thai, nhau tiết ra nhiều Estrogen và Progesterone

– Estrogen phát triển hệ thống ống dẫn sữa

– Progesterone  phát triển của các tiểu thùy và nang tuyến sữa

• Sau sanh, nồng độ hai kích thích tố trên giảm xuống Prolactine được tuyến yên tiết ra

 phân tiết sữa

 ức chế Estrogen và Progesterone nên người phụ nữ cho con bú sẽ chậm có kinh lại.

CÁC HIỆN TƯỢNG LÂM SÀNG CÁC HIỆN TƯỢNG LÂM SÀNG

Hiện tượng xuống sữa (letting down)

• Oxytocin được tiết ra từ thùy sau tuyến yên kích thích sự ép sữa

 kích thích tuyến yến tiết ra prolactin và oxytocin  phát động sự tiết sữa và gò

ép sữa chảy ra

 tạo nên hiện tượng xuống sữa

nếu mẹ bị căng thẳng hoặc stress.

Hiện tượng sốt cương sữa:

Thường xảy ra vào ngày thứ 3-5 sau sanh

• Nhức đầu, khó chịu, mạch hơi nhanh, sốt nhẹ 37,8-39 0C, cảm giác

ớn lạnh, thường kéo dài không quá 4-16 tiếng

• Toàn bộ vú cương, đau, to

Các triệu chứng mất khi có hiện tượng tiết sữa

Nếu sau khi tiết sữa mà vẫn còn sốt phải đề phòng nhiễm khuẩn ở tử cung hay ở vú

•  

CÁC HIỆN TƯỢNG LÂM SÀNG CÁC HIỆN TƯỢNG LÂM SÀNG

• Lippincott Williams & Wilkins, The American College of Obstetricians and Gynecologists: Postpartum Care, Obstetrics and Gynecology, 7th edition, 2013.