GV : Bài ca nhà tranh...là 1 bài thơ biểu cảm nhưng tác giả đã dùng khá nhiều yếu tố tự sự và miêu tả như cảnh gió phá mái nhà, cảnh trẻ con cướp tranh, cảnh nhà mưa ướt lạnh trong đ[r]
Trang 1Bài 11
Tiết :43
Tuần 11
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức
- Vai trị của các yếu tố tự sự, miêu tả trong văn biểu cảm.
- Sự kết hợp các yếu tố biểu cảm, tự sự, miêu tả trong văn bản biểu cảm.
2 Kĩ năng
- Nhận ra tác dụng của các yếu tố miêu tả và tự sự trong một văn bản biểu cảm
- Sử dụng kết hợp các yếu tố miêu tả, tự sự trong làm văn biểu cảm
3 Thái độ: Nghiêm túc trong giờ học
II.NỘI DUNG HỌC TẬP
- Vai trị của các yếu tố tự sự, miêu tả trong văn biểu cảm.
- Biết vận dụng những kiến thức đã học về văn biểu cảm vào đọc - hiểu và tạo lập văn bản biểu cảm.
III CHUẨN BỊ
- Giáo viên:Sách tham khảo, ví dụ
- Học sinh:Chuẩn bị bài,SGK, VBT, Vghi
IV TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP
1 Ổn định tổ chức và kiểm diện : Kiểm diện HS(1 phút)
2 Kiểm tra miệng : kiểm tra sự chuẩn bị của HS(2 phút)
3 Tiến trình bài học(36 phút)
Hoạt động 1: Giới thiệu bài mới(1 phút)
Trong văn biểu cảm, các yếu tố tự sự và miêu tả đĩng vai trị
rất q.trong Mối quan hệ này được hình thành trên cơ sở của
sự tác động qua lại tất yếu giữa các phương thức biểu đạt
Hơn nữa mọi cảm xúc của con người đều hướng về cuộc sống.
Đĩ là những sự việc, những hình ảnh, những cảnh đời Nếu
khơng kể lại, khơng tả lại thì làm sao giúp người khác hiểu
được cảm xúc của mình Bài hơm nay chúng ta sẽ tìm hiểu về 2
yếu tố tự sự và miêu tả trong văn biểu cảm.
Hoạt động 2 : Tìm hiểu bthơ“Bài ca nhà tranh bị gió thu
phá”(20 phút)
GV : Gọi HS đọc lại bài thơ “Bài ca nhà tranh bị giĩ thu
phá”
? Nhắc lại bố cục của bài thơ
- Bố cục gồm 4 phần ứng với 4 đoạn.
? Hãy chỉ ra các yếu tố tự sự và miêu tả trong bài thơ, và nêu
ý nghĩa của chúng đối với bài thơ
- Đoạn 1: 2 câu đầu: Tự sự ; 3 câu sau: Miêu tả -> Cĩ vai trị
I.Tự sự và miêu tả trong văn biểu cảm
1 Bài thơ “Bài ca nhà tranh
bị gió thu phá”-Đỗ Phủ
Phương thức biểu đạt:tự sự, miêu tả, bcảm
Trang 2tạo nên bối cảnh chung.
- Đoạn 2:Tự sự kết hợp với biểu cảm (kể lại chuyện trẻ con
cướp tranh, cảm thấy uất ức vì già yếu khơng làm gì được).
- Đoạn 3: Sáu câu trên kết hợp kể, tả cảnh đêm dột lạnh khơng
ngủ được; 2 câu cuối biểu cảm thân phận cam chịu.
- Đoạn 4: Biểu cảm nêu lên tình cảm cao thượng(Biểu cảm
trực tiếp
GV : Bài ca nhà tranh là 1 bài thơ biểu cảm nhưng tác giả
đã dùng khá nhiều yếu tố tự sự và miêu tả như cảnh giĩ phá
mái nhà, cảnh trẻ con cướp tranh, cảnh nhà mưa ướt lạnh
trong đêm tối mịt Những cảnh này đã trở thành cái nền hiện
thực để từ đĩ bay lên ước mơ cao thượng của nhà thơ.
?Qua phân tích vd,em có nhận xét gì về ytố tsự, mtả trong
văn bcảm?
- Các yếu tố đã gợi ra sự việc, sự vật, đối tượng biểu cảm.
- Với bcảm gtiếp, các ytố tsự, mtả giúp người đọc hiểu, biết
được sự suy nghĩ, tình cảm của người viết.
- Qua các yếu tố mtả, tsự tgiả bộc lộ được nỗi khổ của bản
thân, gia đình, những người cùng cảnh nghèo Khơi gợi người
đọc sự cảm thông, thương xót, hiểu được tấm lòng nhân hậu
của tác giả
Tìm hiểu đoạn văn của Duy Khán Đọc văn bản.
?Giải thích: Thúng câu , sắn thuyền
- Thúng câu (thuyền câu hình trịn, đan bằng tre), sắn thuyền
(thứ cây cĩ nhựa và sơ, dùng sát vào thuyền nan để cho nước
khơng thấm vào).
? Em hãy chỉ ra các yếu tố miêu tả, tự sự và biểu cảm của tác
giả trong đoạn văn
- Miêu tả: Bàn chân bố
- Tự sự: Bố ngâm chân nước muối, bố đi sớm về khuya.
- Biểu cảm: Thương cuộc đời vất vả, lam lũ của bố
? Nếu khơng cĩ yếu tố miêu tả và tự sự thì yếu tố biểu cảm cĩ
bộc lộ được hay khơng
- Không bộc lộ được Vì từ mtả hình ảnh bàn chân, việc bố
phải ngâm chân, bố đi khắp nơi làm nền tảng cho cảm xúc
thương bố ở cuối bài.
?Đoạn văn trình bày ý theo cách nào.
- Hồi tưởng
?Tình cảm đã chi phối tự sự, miêu tả như thế nào.
- Không phải miêu tả trực tiếp, kể lại sự việc trong quá khứ,
từ đó khiêu gợi cảm xúc cho người đọc.
- Quá khứ đi qua, hình ảnh bàn chân của bố in đậm trong
tâm trí của tác giả Cuộc đời bố vất vả Vậy mà con còn thơ
dại, không cảm nhận được sự vất vả đó, thờ ơ Đến nay, nhìn
lại bàn chân của bố, thấy bố thường bị đai nhức xót xa,
phương tiện để bộc lộ cảm
xúc
2.Đoạn văn của Duy Khán: SGK
-Đ1: Miêu tả bàn chân của bố
- Đ2:kể chuyện bố ngâm chân
nước muối, bố đi sớm về khuya
Làm nền tảng cho cảm xúc
thương bố
Trang 3thương bố, không làm sao cho bố hết đau.
GV: Đoạn văn của Duy Khán cũng là đoạn văn biểu cảm và
tác giả đã dùng khá nhiều yếu tố tự sự và miêu tả Để nĩi lên
được sự thơng cảm sâu sắc và tình thương yêu đối với người
cha Duy Khán đã tập trung tả và kể ngĩn chân, bàn chân và
cả cuộc đời của người cha đi làm ăn vất vả bằng đơi chân ấy
Nhà văn đã miêu tả, tự sự trong niềm hồi tưởng về cuộc đời
vất vả, lam lũ của người cha Tình cảm ấy đã chi phối mạnh
khiến cho yếu tố tự sự và miêu tả ở đây đầy xúc động và gợi
cảm Như vậy là:
- Muốn biểu cảm thì ta phải làm gì?
- Tự sự và miêu tả cĩ vai trị gì trong bài văn biểu cảm?
Đọc ghi nhớ SGK/138.
Hoạt động 3 : Luyện tập.(15 phút)
-Gọi Hs đọc bài tập,hướng dẫn hs làm
? Kể lại nội dung bài “Bài ca nhà tranh bị gió thu phá” của
Đỗ Phủ bằng văn xuôi biểu cảm
Bài 1:
Trời mưa, một cơn giĩ thu thổi mạnh cuộn mất ba lớp tranh
trên mái nhà của Đỗ Phủ.
Những mảnh tranh bay tung toé khắp nơi, mảnh thì treo trên
ngọn cây xa, mảnh thì bay lộn vào mương sa Thấy vậy, trẻ
con xơ đến cướp giật lấy tranh mang vào sau luỹ tre Mặc cho
nhà thơ kêu gào rát cổ, ơng đành quay về, trong lịng đầy ấm
ức, nhưng cũng lại thơng cảm với bọn trẻ, chúng quá nghèo
nên mới như thế.
Trận giĩ lặng yên thì đêm buơng xuống tối như mực, một
đêm đen dày đặc nỗi buồn Nhà thơ nằm xuống đắp cái mền
vải cũ nát nên lạnh như cắt Đã thế lũ con cịn đạp nát cái lĩt
Đầu giường thì nhà giột, mưa nặng hạt đều đều khơng dứt
Nhà thơ khơng sao ngủ được vì mưa lạnh và lâu nay lại cịn
mất ngủ vì suy nghĩ sau cơn loạn li.
Đến đây nhà thơ ước muốn cĩ mái nhà rộng muơn ngàn gian
để cho kẻ sĩ khắp thiên hạ cĩ chỗ nương thân, chẳng sợ gì giĩ
mưa nữa.
Bài 2:
Tháng 8 mùa thu thường có lốc dữ dội cuốn phăng mất 3 nẹp
nhà tranh trên mái nhà ĐPhủ.Gió thổi chúng sang tận bên
kia bờ sông.Bọn trẻ xóm Nam ngang ngược đã tranh nhau
cướp mất 3 nẹp tranh ngay trước mắt nhà thơ tuổi cao sức
yếu.Oâng đành bất lực chống gậy than thở
-1chốc sau gió lặng,mây đen bất chợt kéo đến.Trời tối sầm
lại.Mưa xuống.Trời lạnh buốt.NhàĐPhủ chỉ có duy nhất cái
chăn đơn cũ nát,con đạp rách,nên cứ lạnh như dao cứa.Khổ
nổi cái giường lại nằm ngay chỗ mái dột,ướt sũng cả.Từ
* Ghi nhớ: SGK/138
II Luyện tập
1 BT1: kể lại “Bài ca nhà tranh bị gió thu phá”bằng văn xuôi biểu cảm(ts, mt)
Trang 4ngày loạn lạc,do lo lắng nhà thơ đã bị mất ngủ,giờ lại thêm
mưa dột ướt,làm sao ông chợp mắt cho được.Nằm thao thức
nghĩ mông lung nthơ mong ước có được một ngôi nhà đồ sộ
ngàn vạn gian cho tất cả mọi hàn sĩ trên cõi đời này
?Viết vbản “Kẹo mầm” thành bvăn bcảm?
- k/hợp tsự và mtả để bcảm
*Tự sự:chuyện đổi tóc rối lấy kẹo mầm ngày trước
*Miêu tả:cảnh chải tóc của người mẹ ngày xưa,hình ảnh
người mẹ
*Biểu cảm:lòng nhớ mẹ khôn xiết
- Chú ý bố cục 3 phần bài văn.
Vd: Phần mở bài: Ngày ấy, khi tơi cịn bé, tơi cĩ một cái thú
mà bây giờ hẳn các bạn sẽ cho là kỳ cục Thu lượm những
bụm tĩc rối của mẹ tơi.
- Phần thân bài: Kể + miêu tả -> biểu cảm về mẹ, hành động
gỡ tĩc… -> đổi kẹo mầm.
- Phần kết bài: Mẹ tơi giờ đã mất nhưng mỗi khi nghe ai đĩ
rao lên “Ai đổi kẹo” là hình ảnh mẹ gỡ tĩc lại trỗi dậy trong
tâm trí tơi.
GV nhấn mạnh thêm:
+ Dùng yếu tố tự sự, miêu tả -> gợi đối tượng biểu cảm.
+ Tự sự, miêu tả khơng nhằm kể việc, tả người mà
-> Bộc lộ cảm xúc.
2 BT2: HS kể lại bằng câu
chuyện của mình(ts, mt để bc)
4 Tổng kết(Củng cố , rút gọn kiến thức)(3 phút)
- Em có nhận xét gì về yếu tố tự sự, miêu tả trong văn biểu cảm?
+Các yếu tố đã gợi ra sự việc, sự vật, đối tượng biểu cảm.
+Với biểu cảm gián tiếp, các yếu tố tự sự, miêu tả giúp người đọc hiểu, biết được sự suy nghĩ, tình cảm của người viết.
- Nếu không có yếu tố tự sự, miêu tả thì yếu tố biểu cảm có thể bộc lộ hay không?
+Không bộc lộ được Vì từ miêu tả làm nền tảng cho cảm xúc
5 Hướng dẫn học tập( Hướng dẫn HS tự học ở nhà)(3 phút)
* Đối với bài học ở tiết học này
- Về nhà học bài, học thuộc ghi nhớ ,hoàn chỉnh vở bài tập
* Đối với bài học ở tiết học tiếp theo
- Chuẩn bị bài:Cảnh khuya và Rằm tháng giêng
+Đọc trước văn bản +Soạn bài vào vở bài tập +Sưu tầm thơ Hồ Chí Minh.
V PHỤ LỤC : Tư liệu