năng và cách thức ớ mục I, tôi đã sáng tạo cách thực hiện để vừa đáp ứng được yêu cầu vừa tạo hứng thú cho các em trong quá trình học tập, gíúp các em có cơ hội tìm hiểu, nắm bắt tình [r]
Trang 1RÈN LUYỆN
KĨ NĂNG LÀM VIỆC NHÓM CHO HỌC SINH
KHI DẠY CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA PHƯƠNG
- PHẦN TẬP LÀM VĂN – LỚP 9
PHẦN MỘT: MỞ ĐẦU
Xã hội càng phát triển, đòi hỏi con người không chỉ cần có trình độ
chuyên môn cao mà còn rất cần các kĩ năng sống, kĩ năng làm việc để đạt hiệu
quả Trong xu thế của nền kinh tế dựa trên tri thức và sự đổi mới và trong hoàncảnh toàn cầu đang phải đối mặt với những thách thức phức tạp về kinh tế, chínhtrị, khoa học, công nghệ, môi trường…, con người, đặc biệt là thế hệ trẻ, rất cầnđược rèn luyện các kĩ năng cơ bản để tạo sự thành công trong công việc, trongcuộc sống và có thể cùng nhau vượt qua thách thức chung của toàn thế giới Rấtnhiều kĩ năng mà thế hệ trẻ phải được trang bị Đó là kĩ năng quản lí thời gian;
kĩ năng thuyết trình hiệu quả; kĩ năng giao tiếp ứng xử; kĩ năng làm việc nhóm ;
kĩ năng tự học; kĩ năng tư duy sáng tạo; kĩ năng tổ chức công việc ; kĩ năng đàm
phán…Trong phạm vi trình bày này, tôi xin đề cập đến vấn đề rèn luyện kĩ năng làm việc nhóm cho học sinh.
Một cây làm chẳng nên non
Ba cây chụm lại nên hòn núi cao.
Một ngôi sao thì không thể làm sáng được trời đêm; một mùa vàng bộithu cần có nhiều bông lúa chín và một người không thể gọi nhân gian… Mụcđích của đề tài là giúp học sinh nhận ra vai trò, vị trí của mình trong tập thể ;hiểu sức mạnh của tập thể; đồng thời giúp các em nhận ra một điều thật giản dịnhưng cũng chẳng bình thường đó là: niềm vui, niềm hạnh phúc khi được cùng
Trang 2nhau chia sẻ khó khăn, cùng nhau tận hưởng niềm vui chiến thắng Đây là điềurất cần trong cuộc sống của chúng ta
Với học sinh trung học cơ sở, vận dụng phương pháp làm việc nhóm chỉhạn hẹp trong phạm vi giờ học trên lớp và trong khoảng thời gian từ 5 đến 10
phút Phạm vi, hình thức và thời gian như vậy, rất khó hình thành các phẩm chất cơ bản của kĩ năng làm việc nhóm Rất hứng thú với kĩ năng này, đồng
thời xuất phát từ mong muốn hình thành phẩm chất cơ bản cần cho học sinh
trong cuộc sống, vì thế qua cách thức dạy bài Chương trình địa phương phần tập làm văn lớp 9, tôi muốn phần nào các em hiểu: ngoài lĩnh hội tri thức còn
rất nhiều điều cần cho các em trong cuộc sống
PHẦN HAI: NỘI DUNG
A CƠ SỞ LÍ LUẬN
1 Nhận định, đánh giá về: Dạy học theo nhóm và làm việc nhóm
Dạy học theo nhóm được đánh giá là một phương pháp dạy học tích cực,hướng vào học sinh và đạt hiệu quả cao trong giờ học đặc biệt là giờ ôn tập.Phương pháp này phát huy cao độ tính tích cực, chủ động sáng tạo của ngườihọc, đồng thời phát huy cao độ khả năng hợp tác, giúp đỡ học tập lẫn nhau Mỗi
cá nhân học sinh được liên kết với nhau trong một hoạt động chung nhằm thựchiện nhiệm vụ học tập Học sinh học được phương pháp hợp tác, trình bày vàbảo vệ ý kiến của riêng mình Dạy học theo nhóm dưới sự tổ chức và điều khiểncủa giáo viên, học sinh được chia thành từng nhóm nhỏ liên kết lại với nhautrong một hoạt động chung, với phương thức tác động qua lại của các thành viên
và bằng trí tuệ tập thể để hoàn thành các nhiệm vụ học tập
2 Tác dụng cơ bản của làm việc nhóm:
* Mỗi người có ý kiến riêng theo chủ quan, cá tính của chính mình Vì vậylàm việc nhóm sẽ tận dụng ý kiến từ nhiều phía
* Kết quả của sự cộng tác này đôi khi hiệu quả hơn cả mong đợi
Trang 3* Rèn luyện tinh thần đồng đội, hợp tác phát triển Làm quen với môitrường làm việc hiện đại
* Kĩ năng làm việc nhóm có liên quan đến hàng loạt các kĩ năng khác như
kĩ năng tu duy sáng tạo, kĩ năng giải quyết vấn đề, kĩ năng giao tiếp, kĩnăng lắng nghe, kĩ năng đặt câu hỏi, kĩ năng thuyết phục, có trách nhiệm,tận tâm,chia sẻ với người khác…
Ví dụ:
- Lắng nghe: Đây là một trong những kỹ năng quan trọng nhất Các thànhviên trong nhóm phải biết lắng nghe ý kiến của nhau Kỹ năng này phản ánh sựtôn trọng (hay xây dựng) ý kiến giữa các thành viên
- Chất vấn: Qua cách thức mỗi người đặt câu hỏi, chúng ta có thể nhận biếtmức độ tác động lẫn nhau, khả năng thảo luận, đưa ra vấn đề cho các thành viênkhác của họ
- Thuyết phục: Các thành viên phải trao đổi, suy xét những ý tưởng đã đưa
ra Đồng thời họ cần biết tự bảo vệ và thuyết phục người khác đồng tình với ýkiến của mình
- Tôn trọng: Mỗi thành viên trong nhóm phải tôn trọng ý kiến của nhữngngười khác thể hiện qua việc động viên, hỗ trợ nhau, nỗ lực biến chúng thànhhiện thực
- Trợ giúp: Các thành viên phải biết giúp đỡ nhau
- Sẻ chia: Các thành viên đưa ra ý kiến và tường thuật cách họ nghĩ ra nó chonhau
- Chung sức: Mỗi thành viên phải đóng góp trí lực cùng nhau thực hiện kếhoạch đã đề ra
* Mặt khác, nói đến kĩ năng là nói đến việc rèn luyện Rèn luyện kĩ năng là
đi từ đơn giản đến phức tạp, từ dễ đến khó, từ chỗ chưa hoàn thiện đến chỗ trởnên hoàn thiện Học sinh Trung học cơ sở tiếp cận thường xuyên với phươngpháp làm việc này, lên Trung học phổ thông, lên Đại học và ra ngoài cuộc sống,các em sẽ có những kĩ năng cơ bản để giải quyết công việc đạt hiệu quả cao
Vì vậy rèn luyện kĩ năng làm việc nhóm cho thế hệ trẻ là việc làm vô cùngcần thiết
B THỰC TRẠNG
- Thực tế nhiều học sinh sinh viên chưa được trang bị hay trang bị rất ít vềcác kĩ năng sống cần thiết “ Gà tồ”; “Gà công nghiệp”… là những biệtngữ gọi những học sinh suốt ngày chỉ biết vùi đầu vào sách vở; khôngquan tâm đến tất cả những vấn đề xảy ra xung quanh; ngơ ngác, lúng túng;không biết cách tháo gỡ một số tình huống trong thực tế
Trang 4- Hiện tượng học sinh trầm cảm; thích sống biệt lập ngày càng nhiều: nhiềuhọc sinh tới trường suốt cả buổi học không nói chuyện với ai; không thíchtrò chuyện với bạn bè; về nhà đóng cửa ở biệt trong phòng riêng khôngthích trao đổi cả với những người thân ; ít bày tỏ cảm xúc; suy nghĩ củamình với mọi người; không thích chia sẻ vui buồn…Đây cũng là thựctrạng đáng ngại trong diễn biến tâm lí của các em.
- Thích làm theo ý mình, không biết lắng nghe và tôn trọng ý kiến của ngườikhác cũng là một trong những biểu hiện của đa số học sinh
- Lúng túng, vụng về trong thuyết trình một vấn đề là một hạn chế củanhiều học sinh Ngại nói trước lớp, sợ bạn cười những điểm yếu của mình,thiếu tự tin nên thường có hiện tượng đùn đẩy nhau khi có vấn đề cầnthuyết trình hay cần chất vấn
Làm việc theo nhóm là phương pháp tích cực để học sinh chủ động chiếmlĩnh kiến thức bằng tinh thần tập thể Nhưng như trên đã trình bày, làm việctheo nhóm ở Trung học cơ sở tồn tại dưới dạng thảo luận nhóm trong phạm
vi kiến thức rất nhỏ và trong khoảng thời gian rất ngắn, nên phạm vi kiến thức và thời gian không đủ để hình thành các phẩm chất cơ bản của làm việc đồng đội Phải có khoảng thời gian dài để các em nhận ra và thấm thía ý
nghĩa của phương pháp
Phụ huynh thường chỉ chú ý đến kết quả học tập bằng điểm số, thườngyêu cầu và quản lí thời gian học tập tại chỗ của học sinh, (quản học ở nhà,học tại trường), không mặn mà lắm với các hình thức “ chơi mà là học” Đa
số phụ huynh thiếu tin tưởng ở con cái; cảm thấy bất an khi con giao lưu vớibạn bè Nhiều phụ huynh con đã lớn nhưng không dám để con đi học mộtmình; đi đâu cũng kè kè theo con Làm như thế vô tình đã đánh mất khả năng
tự chủ của con cái và quan trọng là chúng luôn cảm thấy mình là trẻ con, mọingười phải quan tâm đến mình; không cần phải có trách nhiệm với ai…
- Tổ chức cho học sinh làm việc nhóm theo quy mô lớn sẽ mất nhiều thờigian, công sức Chẳng hạn như mất thời gian vào việc lên kế hoạch; địnhhướng hoạt động; phải xác định xem cần tập trung vào việc rèn kĩ năng nàocho học sinh; theo dõi xem tiến trình làm việc của mỗi nhóm để khuyến khíchhay đốc thúc; giải quyết mâu thuẫn khi nhóm có vấn đề bất đồng quan điểm…
- Hơn nữa sách giáo viên, chuẩn kiến thức không yêu cầu cao nên nhiềugiáo viên không chú tâm tới việc tổ chức cho học sinh học kiểu “ngoài sáchhướng dẫn” để rèn luyện thêm các kĩ năng rất cần cho các em sau này
Trang 5Mong muốn phần nào khắc phục thực trạng trên nên qua cách thức mộtsố` bài dạy, tôi thường kết hợp rèn luyện cho các em kĩ năng các em cần trong
cuộc sống Dưới đây tôi xin trình bày kinh nghiệm dạy bài Chương trình địa ( phần tập làm văn lớp 9 ) để rèn luyện kĩ năng làm việc nhóm cho các em.
C TRÌNH BÀY NỘI DUNG THỰC HIỆN:
BÀI: CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA PHƯƠNG (Phần tập làm văn) – Thuộc
bài 19 – Trang 25, 26 (SGK- Ngữ văn lớp 9 tập II )
2.1 Hoạt động 1: giáo viên giới thiệu nhiệm vụ yêu cầu của chương
trình(như mục 1 Phần C)
2.1.1: Giáo viên nêu yêu cầu:
Trang 6- Tìm hiểu suy nghĩ để viết bài nêu ý kiến riêng dưới dạng nghị luận vềmột sự việc, hiện tượng đời sống.
- Chép lên bảng yêu cầu vừa nêu
2.1 2: Giáo viên hướng dẫn cách làm (trang 25 (SGK- Ngữ văn lớp 9 tập
II )
- Chọn bất cứ sự việc, hiện tượng nào có ý nghĩa ở địa phương Ví dụvấn đề môi trường, đời sống nhân dân, những thành tựu mới trong xâydựng,những biểu hiện quan tâm đối với quyền trẻ em, vấn đề giúp đỡgia đình thương binh liệt sĩ, bà mẹ việt nam anh hùng, những người cóhoàn cảnh khó khăn, vấn đề tệ nạn xã hội…
- Đối với sự sự việc hiện tượng được chọn, phải có dẫn chứng như làmột sự việc hiện tượng xã hội chung cần được quan tâm
- Nhận định được đúng chỗ, bất cập, không nói quá, không giảm nhẹ
- Bày tỏ thái độ tán thành hay phản đối xuất phát từ lâp trường tiến bộcủa xã hội, không vì lợi ích cá nhân
- Viết bài trình bày sự việc, hiện tượng và nêu ý kiến của bản thân Bàiviết khoảng 1500 chữ Bố cục đầy đủ: mở bài, thân bài, kết bài; cóluận điểm, luận cứ,lập luận rõ rang; về kết cấu: có chuyển mạch, cósức thuyết phục
2.2 Hoạt động 2: Dặn dò
- Học sinh làm theo những yêu cầu trong phần: Chú ý (trang 26 -
SGK-Ngữ văn lớp 9 tập II)
- Thời hạn nộp bài: trước khi học bài 27
trong là qua cách thực hiện, rèn luyện kĩ năng làm việc nhóm cho các em.
Để đạt được điều đó, tôi đã lần lượt làm theo các bước sau
* Giới thiệu yêu cầu chung của bài học.(mục I )
* Nhận định tình hình địa phương:
Khơi gợi để học sinh nhận định tình hình chung địa phương (đặcbiệt là các vấn đề có liên quan trực tiếp đến môi trường sống và học tập
Trang 7của các em, những vấn đề các em đễ dàng nhận thấy biểu hiện và hậu quảcủa nó).
* Tổng hợp những sự vật sự việc hiện tượng có vấn đề.
Qua nhận định tình hình, các em đã chọn được những sự việc hiệntượng thuộc các vấn đề sau:
- Hiện tượng xả rác bừa bãi
- Vấn đề giao thông
- Bạo lực học đường
- Trò chơi điện tử
Đây là những vấn đề “ không phải của riêng ai”, mà là vấn đề
chung của toàn xã hội Có rất nhiều vấn đề nhưng tôi hướng các em chọnvài vấn đề gần gũi và trong phạm vi nhận thức của các em để dễ so sánh,đối chiếu khả năng thực hiện của mỗi nhóm
* Yêu cầu sản phẩm, cách thức thực hiện, gia hạn thời gian cách giới
thiệu sản phẩm và cách cho điểm
- Yêu cầu sản phẩm:
Trình bày sản phẩm dưới dạng tập san
+ Bìa ngoài ghi rõ tên sự việc mà nhóm được phân công tìm hiểu và trìnhbày ; tên các thành viên trong đội và chọn hình minh họa sát với đề tài.+ Nội dung bên trong trình bày theo hai phần:
i Phần 1: Trình bày hình ảnh ghi nhận biểu hiện của sự việc, hiện
tượng thực tế, - hình ảnh không được tải trên mạng hay cắt từ báo chí màphải trực tiếp chụp từ thực tế địa phương Mỗi hình ảnh có chú thích thìcàng tốt
ii Phần 2: Trình bày suy nghĩ về sự việc hiện tượng thực tế đã
quan sát, ghi nhận bằng bài viết (có thể viết tay hay đánh máy ) Bài viết
là kết quả thảo luận và thống nhất ý kiến đánh giá chung của cả nhóm
- Phổ biến cách thức thực hiện: Không tìm hiểu theo hình thức cá nhân
mà theo hình thức làm việc nhóm
+ Học sinh tự hình thành nhóm Mỗi nhóm không quá 5 học sinh
+ Các nhóm cử ra một nhóm trưởng Nhóm trưởng có khả năng tổ chức,lãnh đạo nhóm trong quá trình làm vệc
+ Nhóm trưởng tiến hành họp nhóm Chọn đề tài Phân công công việccho các thành viên trong nhóm (trang trí bìa, chụp hình làm tư liệu, sắpxếp hình ảnh, trao đổi ý kiến để viết bài, tập thuyết trình sản phẩm…)
Trang 8+ Các nhóm tự lên kế hoạch tiến hành công việc, kế hoạch họp nhóm, giảiquyết mâu thuẫn trong quá trình làm việc, tập thuyết trình trong nhóm…
- Gia hạn thời gian hoàn thành: Từ khi nhận nhiệm vụ đến khi trình bày vànộp sản phẩm là 7 tuần Phải hoàn thành sản phẩm trước bài 27 để chuẩn
bị trình bày ở bài 28
- Cách thức trình bày sản phẩm của nhóm:
Trình bày dưới hình thức thuyết trình một vấn đề (có thể trình bày bìnhthường hay trình bày bằng máy chiếu )
Học sinh tham gia thuyết trình phải:
+ Giới thiệu lí do nhóm chọn đề tài để thực hiện
+ Giới thiệu các thành viên tham gia và tên người lãnh đạo nhóm
+ Trình bày trình tự, cách thức nhóm mình tiến hành công việc
+ Thuyết minh ý nghĩa hình minh họa ở trang bìa
+ Thuyết minh biểu hiện của sự việc qua hình ảnh đã chụp từ thực tế.+ Trình bày suy nghĩ của cả nhóm về vấn đề
+ Đưa ra lời khuyên hay khẩu hiệu hành động
- Cách thức cho điểm (Thang điểm 10)
Điểm gồm 3 phần:
+ Hình thức trình bày tập san: hình ảnh đa dạng, nhìn là thấy sự việc cóvấn đề, có ý nghĩa xã hội; sắp xếp hợp lí; lời bình hay (3điểm)
+ Thuyết trình tốt (3 điểm)
+ Bài viết hay; thuyết phục; đúng yêu cầu (4 điểm)
HÌNH ẢNH HỌC SINH THUYẾT TRÌNH SẢN PHẨM.
* TRÌNH BÀY SẢN PHẨM CỦA HỌC SINH:
Dưới đây là phần minh họa qua sản phẩm đại diện của hai nhóm học sinh tìn hiểu về hai đề tài
Trang 9Minh họa sản phẩm của nhóm 1:
Đề tài về môi trường.
Trang 19Minh họa sản phẩm của nhóm 2:
Đề tài về giao thông.
Trang 28* MINH HỌA: MỘT SỐ HÌNH ẢNH HỌC SINH
KHI THUYẾT TRÌNH SẢN PHẨM.
(Thuộc bài 28)
Hình 1
Em: Nguyễn Công Danh – Lớp 98-
Giới thiệu vấn đề giao thông ở địa phương
Trang 29Hình 2
Em: Lê Ngọc Anh - lớp 99
Trình bày vấn đề môi trường địa phương
Trang 30Hình 3
Em: Trịnh Anh Tuấn – Học sinh lớp 97
Trình bày vấn đề môi trường
Trang 31Hình 4Vấn đề giao thông được học sinh rất quan tâm
Trang 32Hình 5Học sinh nghe các bạn thuyết trình
và trao đổi về những sự việc hiện tượng của địa phương mình
Trang 33- Từ thực tế, học sinh có thêm động lực và cơ sở để viết bài Có học sinh
tâm sự: “ Hàng ngày em chỉ biết học, chẳng để ý nhiều đến những việc quanh mình Khi thực hiện đề tài về môi trường, em mới chú ý đến hiện tượng xả rác bừa bãi Được đi thực tế, trực tiếp chụp hình, trực tiếp đến gần các đống rác chất bên đường hay gần khu dân cư, em mới thấy có nhiều ý để viết …”.
- Thấy các em vui vẻ, đoàn kết và thân thiện với nhau hơn
- Biểu hiện rõ nhất là thấy học sinh cùng có trách nhiệm với công việcđược giao
- Để hiểu thêm sự tác động của hình thức làm việc nhóm với học sinh tôi
đã lập một bản điều tra sau thực hiện kĩ năng làm việc nhóm Trong bảng điều tra, tôi cho học sinh đánh dấu vào các mức độ theo mẫu sau:
Điều tra sau thực hiện kĩ năng làm việc nhóm
(Số dòng sẽ theo số lượng học sinh muốn điều tra)
Mức độ hứng thú với hình thức làm việc nhóm
Sau khi điều tra 65 học sinh tôi thấy kết quả khá tốt:
Trang 34* “Ăn một mình đau tức, làm một mình cực thân”, tôi thấy rõ phương pháp làm việc nhóm đã rất có hiệu quả trong lĩnh hội tri thức theo yêu cầu và rèn thêm một số kĩ năng sống cần thiết cho học sinh
PHẦN BA: KẾT LUẬN
Hình thành và rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh là một việc làm vô
cùng cần thiết Phó thủ tướng Vũ Khoan trong “ Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ
mới” đã từng nhận định: “… có lẽ, sự chuẩn bị con người là quan trọng nhất”.
Con người – đặc biệt là thế hệ trẻ không chỉ là những người nắm vững tri thức,
mà còn rất cần phải hoạt bát, tự tin, có tinh thần đồng đội; có niềm tin; có ý chí,mục đích sống tốt đẹp, có nhận thức và đạo đức đúng đắn, có trách nhiệm vớibản thân, với gia đình và cộng đồng Đó cũng là một trọng trách Trọng tráchkhó khăn trong công tác giáo dục Là nhà giáo lâu năm trong ngành, ý thức rất
rõ nhiệm vụ của mình, tôi luôn chú ý, không chỉ cho các em nắm vững tri thứcbài học yêu cầu, thường xuyên tôi kết hợp giáo dục và rèn luyện các kĩ năng cầnthiết để sau này các em thành người có ích
Đề tài rèn luyện kĩ năng làm việc nhóm mà tôi trình bày ở trên cũng nhằmmục đích ấy Ngoài việc nắm vững tri thức cần thiết, học sinh còn học được rấtnhiều bài học cho riêng mình Cách thức của đề tài có thể vận dụng rộng rãitrong phạm vi các đơn vị kiến thức khác Đặc biệt là các bài luyện tập, ôn tập,tổng kết, chương trình địa phương, văn bản hật dụng…
Các kĩ năng mà học sinh học được từ cách làm việc nhóm không dừng lại
ở bậc THCS mà còn rất cần cho các bậc học cao hơn như THPT ; Đại học vàngoài cuộc sống Để thực hiện được thường xuyên cách học như tôi đã trình bày,rất cần sự nhiệt tình của giáo viên, sự động viên, khích lệ và hợp tác của các bậcphụ huynh Có như vậy học sinh mới có những giờ phút “ học mà chơi, chơi màhọc ” bổ ích và lí thú.…
Cuối cùng tôi xin dẫn lời lời Chủ tịch và CEO của STARBUCKS trong
“ Dốc hết trái tim” để khép lại đề tài “Rèn luyện kĩ năng làm việc nhóm cho
học sinh khi dạy chương trình địa phương - Phần tập làm văn – Lớp 9”: “