Qua ñôït kieåm tra chaát löôïng ñaàu naêm, keát hôïp theo doõi keát quaû hoïc taäp moân Ngöõ Vaên haøng tuaàn cho thaáy coù quaù nhieàu loäi duøng töø, hieän töôïng duøng töø thöøa, töø [r]
Trang 1GIÚP HỌC SINH HIỂU VÀ VẬN DỤNG ĐƯỢC TỪ THÔNG QUA BÀI HỌC “CHỮA LỖI DÙNG TỪ” Ở BỘ MÔN NGỮ VĂN 6.
I Đặt vấn đề:
Trong hệ thống ngôn ngữ, từ là đơn vị tín hiệu đích thực, tạo điều kiện cho ngôn ngữ trở thành công cụ giao tiếp của xã hội loài người Từ vựng là một trong các bộ phận của hệ thống ngôn ngữ, thiếu từ vựng thì không có bất cứ ngôn ngữ nào Thành phần ngữ âm, ngữ pháp cũng được thể hiện trong từ Như vậy việc dạy học từ ngữ là bộ phận không thể thiếu trong chương trình Tiếng Việtvà dạy từ phải là một nhiệm vụ quan trọng trong chương trình giáo dục ở nhà trường từ cấp bậc tiểu học, THCS đến THPT
Tuy nhiên trong vấn đề này vai trò của người giáo viên cũng đóng góp rất lớn trong quá trình phát huy tính tích cực học tập của học sinh, vì đây là một môn học giúp học sinh hiểu sâu hơn, rộng lớn về tiếng mẹ đẻ của mình Nhưng
đa số học sinh chưa hình thành ý thức, thói quen và kỹ năng khi sử dụng từ trong hoạt động giao tiếp: nói, viết
Từ chỗ nhận thức được quá trình học tập của học sinh, là giáo viên giảng dạy môn Ngữ Văn, thiết nghĩ cần tìm ra những biện pháp thiết thực để khắc
phục Do vậy, tôi quyết định xây dựng đề tài: “Chữa lỗi dùng từ” ở bộ môn
Ngữ Văn 6
II Giải quyết vấn đề.
1 Đặc điểm tình hình:
a Thuận lợi:
- Ban giám hiệu nhà trường cũng như đồng nghiệp đều quan tâm giúp đỡ, luôn lấy việc dạy học làm mục tiêu hàng đầu
- Giáo viên trẻ, nhiệt tình trong công tác giảng dạy
- Cơ sở vật chất, dụng cụ học tập của học sinh khá đầy đủ
- Học sinh ngoan, lễ phép, đến lớp đúng giờ
b Khó khăn:
- Do chất lượng học tập của học sinh không đồng đều
Trang 2- Phần đông học sinh là người dân tộc Khmer, còn lại do lười đọc sách nên nhiều em đọc chữ chưa trôi chảy, phát âm chưa đúng dẫn đến các em không yêu thích môn học này
- Phụ huynh chưa thật sự quan tâm đến việc học tập của con em mình
2 Biện pháp thực hiện:
Trường THCS Long Phú gồm 6 lớp 6, tôi được BGH phân công phụ trách giảng dạy (lớp 6A3) Qua đợt kiểm tra chất lượng đầu năm, kết hợp theo dõi kết quả học tập môn Ngữ Văn hàng tuần cho thấy có quá nhiều lội dùng từ, hiện tượng dùng từ thừa, từ lặp còn khá phổ biến do nghèo vốn từ và đặc biệt là do lẫn lộn giữa các từ gần âm với nhau, mà giáo viên thường cho là “viết sai chính tả” Bên cạnh đó, tôi đã thống kê được tỷ lệ học sinh khối 6 (tổng chung với 2GV cô Tuyền và thầy Siêu) qua bộ môn tôi (2GV) phụ trách giảng dạy như sau:
Xếp loại
Từ kết quả trên tôi nhiều lần băn khoăn, suy nghĩ về cách giảng dạy của mình Luôn muốn tìm ra nhiều biện pháp để giúp HS tích cực, yêu thích môn Ngữ văn và đặc biệt là hình thành cho các em hiểu và vận dụng được từ đến nơi đến chốn
Để thực hiện được thuận lợi, tôi đưa ra một số yêu cầu sau:
- Đối với học sinh:
+ Phải học thuộc bài cũ và chuẩn bị bài mới trước khi đến lớp, đánh dấu vào đơn vị kiến thức chưa hiểu hoặc chưa tả lời được
+ Chuẩn bị đầy đủ dụng cụ học tập, SGK, vở nháp,
- Đối với giáo viên:
+ Nghiên cứu sách giáo khoa, tài liệu tham khảo để nắm vững nội dung, yêu cầu của bài học Đối với bài học thấy có điểm nào còn hiểu chưa chắc chắn, chưa sâu sắc giáo viên cần tìm lời giải trong các tài liệu tham khảo Hiểu được chắc chắn rồi, cần tả lời thêm một số câu hỏi sau:
Trang 3? Bài học gồm bao nhiêu đơn vị kiến thức, đơn vị kiến thức nào là trọng tâm, là khó đối với học sinh?
? Liên quan đến những kiến thức cần giảng dạy là những kiến thức nào? Các kiến thức đó còn được tiếp tục triển khai như thế nào trong những tiết sau, bài học sau?
+ Dự kiến tình huống và phương pháp giảng dạy
Trên cơ sở đó, giáo viên bắt tay vào soạn giáo án (thiết kế bài dạy) để thực hiện những định hướng đã được dự định
Tuần: 6
Tiết: 23
Ngày soạn:
GIÁO ÁN NGỮ VĂN 6
I Mức độ cần đạt:
- Nhận ra các lỗi do lặp từ và lẫn lộn những từ gắn âm
- Biết cách chữa các lỗi do lặp từ và lẫn lộn những từ gần âm
II Trọng tâm kiến thức, kỹ năng:
1 Kiến thức:
- Các lội dùng từ, lặp từ, lẫn lộn những từ gần âm
- Cách chữa các lỗi do lặp từ, lẫn lộn những từ gần âm
2 Kỹ năng:
- Bước đầu có kỹ năng phát hiện lỗi, phân tích nguyên nhân mắc lỗi dùng
từ
- Dùng từ chính xác khi nói, viết
III Hướng dẫn thực hiện:
1 Oån định lớp.
Giáo viên kiểm tra sĩ số
học sinh
Trang 42 Kiểm tra bài cũ.
- Thế nào là từ nhiều
nghĩa? Cho ví dụ?
- Chuyển nghĩa của từ là
gì?
- Trong từ nhiều nghĩa có
những nghĩa nào? Cho ví
dụ?
- Thông thường, trong
câu từ có mấy nghĩa nhất
định?
3 Bài mới.
Giới thiệu bài.
HĐ1: Hướng dẫn tìm
hiểu chung.
- Phát hiện và sửa lỗi lặp
từ
GV: Treo bảng phụ
Yêu cầu HS gạch dưới
những từ có nghĩa giống
nhau trong đoạn trích,
sau đó đặt câu hỏi:
? Trong đoạn a, có những
từ ngữ nào được lặp lại?
Lặp mấy lần?
? Trong đoạn b, có những
từ ngữ nào được lặp lại?
Lặp mấy lần?
? Cùng là hiện tượng lặp
những tác dụng có giống
nhau không? Vì sao?
- Từ lặp 7 lần, từ ngữ lặp 4 lần, từ anh hùng lặp 2 lần
- Ngữ truyện dân gian lặp 2 lần
Không giống nhau
CHỮA LỖI DÙNG TỪ
I Tìm hiểu chung.
Trang 5 Vì:
+ Trong (a), phép lặp
được dùng với mục đích
tạo ra nhịp điệu hài hoà
cho một đoạn văn xuôi
giàu chất thơ
+ Trong đoạn (b), là lội
lặp do diễn đạt kém
- GV yêu cầu HS sửa
chữa lội lặp ở đoạn (b)
Bỏ ngữ: truyện dân gian
Đảo cấu trúc: Truyện –
em – thích – đọc thành
cấu trúc: Em – thích –
đọc – truyện
- Sửa lỗi lẫn lộn các từ
gần âm
Yêu cầu HS gạch dưới
các từ dùng sai âm trong
câu a, b và đặt câu hỏi:
? Tại sao có lỗi dùng từ
sai âm như vậy?
? Cách chữa lỗi cụ thể?
GV nhấn mạnh: Từ có
hai mặt hình thức và nội
dung (nghĩa của từ) Hai
mặt này luôn gắn với
nhau Vì vậy, sai về hình
thức sẽ dẫn tới sai về nội
dung
Ví dụ:
- Tham quan: Xem tận
mắt để mở rộng hiểu biết
HS Sửa chữa
Em rất thích đọc truyện dân gian, vì truyện có nhiều chi tiết tưởng tượng kỳ ảo
- Vì không nhớ chính xác hình thức ngữ âm của từ
- Với câu a: Thay thăm quan bằng tham quan
- Với câu b: Thay nhấp nháy bắng mấp máy
Trang 6hoặc học hỏi kinh
nghiệm
- Thăm quan: vô nghĩa
(chỉ có thăm viếng, thăm
hỏi, )
Vậy, muốn tránh mắc lỗi
dùng sai âm từ, phải hiểu
đúng nghĩa của từ
GV hỏi:
? Một số lỗi thường mắc
khi dùng từ là gì?
? Nêu tác hại của một số
lỗi dùng từ?
HĐ2: Hướng dẫn luyện
tập.
Luyện tập
GV hướng dẫn HS làm
bài tập
Yêu cầu HS đọc nội
dung bài 1, 2 (SGK)
- HS đọc
- HS thảo luận (2’)
- HS trả lời
- Một số lỗi dùng từ: lặp từ, lẫn lộn
- Tác hại của việc lặp từ, lẫn lộn những từ gần âm cho lời văn đơn điệu, nghèo nàn, không đúng ý định diễn đạt của người viết
II Luyện tập.
1 Bài tập 1: Lược bỏ từ ngữ lặp
Câu a: Bỏ: bạn, ai, cũng, rất, lấy làm, bạn Lan
* Còn lại:
Lan là một lớp trưởng gương mẫu nên cả lớp đều quý mến
Câu b: Bỏ: câu chuyện
Trang 7GV: Gợi ý: Phân biệt
nghĩa
- Sinh động: gợi ra hình
ảnh, cảm xúc, liên tưởng
- Linh động: không rập
khuôn, máy móc các
nguyên tắc
- Bàng quang: bọng chứa
nước tiểu
- Bàng quan: Dửng dưng,
thờ ơ, như người ngoài
cuộc
- Hủ tục: Những thói
quen lạc hậu cần bài trừ
- Thủ tục: Những quy
định hành chính cần phải
tuân theo
ấy
- Thay câu chuyện này bằng câu chuyện ấy
- Thay những nhân vật ấy bằng đại từ họ
- Thay những nhân vật bằng những người
Sau khi nghe cô giáo kể, chúng tôi ai cũng thích những nhân vật trong câu chuyện ấy vì họ đều là những người có phẩm chất đạo đức tốt đẹp Câu c: Bỏ: lớn lên (lặp nghĩa với từ trưởng thành)
Còn lại: Quá trình vượt núi cao cũng là quá trình con người trưởng thành
Bài tập 2:
Câu a: Thay từ linh động bằng từ sinh động
Câu b: Thay từ bàng quang bằng từ bàng quang
Trang 8HĐ3: Hướng dẫn tự
học.
4 Củng cố.
- Khi dùng từ thường mắc
những lỗi sai nào? Nêu
cách chữa?
- GV bổ sung một số bài
tập (treo bảng phụ)
1 Trường học của chúng
ta là trường học của chế
độ dân chủ nhân dân,
nhằm mục đích đào tạo
những công dân và cán
bộ tốt, những người chủ
tương lai của nước nhà
về mọi mặt trường học
của chúng ta phải hơn
hẳn trường học của thực
dân và phong kiến
2 Hãy điền từ thích hợp
ở cột A vào câu ở cột B
để tạo thành câu đúng
Câu c: Thay từ thủ tục bằng từ hủ tục
III Hướng dẫn tự học.
- Nhớ hai loại lỗi (lặp từ và lẫn lộn các từ gần âm) để có ý tránh mắc lỗi
- Tìm và lập bảng phân biệt nghĩa của các từ gần âm để dùng từ chính xác
a tưng bừng
b ồn ào
c yên tĩnh
1 Chúng tôi khi nghe chú kể về trận đánh hôm ấy
2 Ngày khai trường thật rộn rã
Trang 9d lặng lẽ
e xúc động
3 Chúng tôi nhìn cô ấy
4 Trong phòng rất
5 Phiên chợ vùng biên thật
5 Dặn dò:
- Về nhà học bài
- Chuẩnbị bài mới: Chữa
lỗi dùng từ (tiếp theo)
Qua áp dụng thực tiễn, tôi nhận thấy HS có sự tiến bộ hơn trước, cụ thể là số lần kiểm tra tôi thống kê được kết quả như sau:
Xếp loại
III Bài học kinh nghiệm.
Với việc hướng dẫn học sinh hiểu và vận dụng được từ thông qua bài học
“Chữa lỗi dùng từ, tôi rút ra được một số kinh nghiệm như sau:
- Giáo viên cần lựa chọn ngữ liệu (ví dụ) cho thích hợp với nội dung bài học, với trình độ học sinh
- Giáo viên gợi ý, hướng dẫn học sinh suy nghĩ và phân tích nhằm đúng vào mục tiêu của bài học
- Uốn nắn và điều chỉnh nhận xét, đánh giá chưa thật hợp lý của học sinh
- Phải làm cho HS thông hiểu ý nghĩa tới các đơn vị ngôn ngữ, gắn từ, câu, đoạn vắn với nội dung hiện thực mà chúng phản ánh
- Tổng hợp và tiến tới nhận xét chung, kết luận bằng lời văn cô đọng, trong sáng, chặt chẽ
Có như thế việc dạy và học mới có thể đạt tới những kết quả về mặt nâng cao kiến thức, rèn luyện kỹ năng, bồi dưỡng tình cảm hứng thú của học sinh đối với môn học
Trang 10IV Kết luận:
Từ những điều trình bày trên đây, có thể kết luận rằng việc dạy từ là vô cùng cần thiết và quan trọng, không những cần thiết cho mục đích giáo dục ngôn ngữ, giáo dục thẩm mỹ mà còn là điều kiện không thể thiếu được để rèn luyện tư duy, tạo cơ sở thuận lợi cho việc tiếp thu tất cả các môn học khác trong nhà trường
Chính vì vậy, việc lựa chọn phương pháp giảng dạy sao cho học sinh thích ứng một cách nhanh chóng, đối với học sinh lớp 6 đó còn là vần đề hết sức bức thiết Với đề tài vừa được thể hiện mong rằng sẽ được sự bổ sung và đóng góp nhiều hơn ở BGH cũng như các đồng nghiệp
Xin chân thành cảm ơn!
Người viết
Lý Thị Tuyền