Đau khơng thành cơn mà đau cĩ tính ch$t tri n miênkéo dài su#t ngày đêm... Th khơng đau: gan to nhưng khơng đau, cĩ th áp xe sâu ho c cịn nh.. Th gi ung thư gan:gan to và c ng mhư ung th
Trang 1ÁP XE GAN DO AMIP
BS Tr n Ng c Ánh
B mơn N i t ng h p - Trư ng Đ i h c Y Hà N i
HÀNH CHÍNH
1 Tên mơn h c: N i b nh lý II
2 Tên tài li u h c t p: Apxe gan amip
3 Bài gi ng: Lý thuy t
4 Đ i tư ng: Sinh viên Đ i h c Y h đa khoa năm th 4
5 Th i gian: 2 ti t
6 Đ a đi m: Gi ng đư ng trư ng Đ i h c Y
M C TIÊU BÀI GI NG
Sau khi h c xong bài này h c viên ph i cĩ kh năng
1 Mơ t đư c các tri u ch ng đi n hình c a áp xe gan do amip
2 Nêu đư c các xét nghi m thăm dị c n thi t b nh nhân áp xe gan amip
3 Ch n đốn đư c các trư ng h p áp xe gan amip đi n hình
4 Mơ t đư c các bi n ch ng c a áp xe gan amip
5 Nêu đư c nguyên t c đi u tr áp xe gan amip
6 Nh n th c đư c t m quan tr ng c a giáo d c s c kho và h p tác gi a th y thu c
và b nh nhân trong đi u tr và phịng b nh áp xe gan amip
N i dung
áp xe gan là s tích t m trong gan thành m t ho c nhi u m r i rác, thư ng cĩ hai
lo i áp xe gan do amip và do vi khu n
áp xe gan do amip thư ng x y ra nh ng b nh nhân cĩ viêm đ i tràng m n tính do amip
I Sinh lý b nh
Amip gây các loét niêm m c ru t r i xâm nh p vào các mao m ch c a các tĩnh m ch c a đ n gan và thư ng khu trú thuỳ ph i Theo các rác gi thì đĩ là nơi
d n lưu ch y u t 1/2 ph i đ i tràng đ n
T i gan, amip phát tri n làm t c các mao m ch nh đưa đên nh i máu và ho i t các t bào gan t o ra m vơ trùng; nhi u m nh ho i t h!p nhau thành m l"n
Trang 2II Gi i ph u b nh
Gan to, máu, màu tím, nhu mơ cĩ nh ng n#t màu xám r i rác xen l n v"i nh ng vùng xu$t huy t
% m thư ng đơn đ c và thư ng khu trú thuỳ ph i
M màu nâu, khơng hơi, ch a máu và mơ ho i t , cĩ khi cĩ amip hi n di n trong
m , n u b& b i nhi'm, m hơi, màu s c cĩ thay đ i
III Tri u ch ng lâm sàng
Th đi n hình: hay g p chi m kho ng 60-70% trư ng h!p, cĩ 3 tri u ch ng ch
y u đĩ là tam ch ng Fontan: s t, đau h sư n ph i , gan to
S t: Khơng đ c trưng riêng cho áp xe Cĩ th s#t cao 39- 400C cĩ khi s#t âm ( kéo dài S#t thư ng là tri u ch ng đ)u tiên, thư ng s#t 3 - 4 ngày sau m"i đau h sư n
ph i và gan to, nhưng cũng cĩ th x y ra đ ng th i
c m giác t c n ng h sư n ph i cĩ th đau d d i làm cho ngư i b nh khơng giám c
đ ng, đau xuyên lên vai, tăng lên khi c đ ng ho c ho Đau khơng thành cơn mà đau
cĩ tính ch$t tri n miênkéo dài su#t ngày đêm
Gan to và đau: gan to khơng nhi u, 3 – 4 cm dư"i b sư n, m m nh+n, b tù $n
đau, đi m đau tương ng v"i áp xe $n k, sư n tìm th$y đi m đau chĩi ho c rung
gan dương tính Đây là d$u hi u cĩ giá tr& l"n đ ch n đốn áp xe gan
M t tri u ch ng âm tính c)n lưu ý là khơng cĩ hồng đ m N u cĩ thì c)n th n
tr ng ch n đốn phân bi t v"i áp xe đư ng m t
Ngồi tam ch ng Fontan cịn cĩ th g p m t s# tri u ch ng sau:
R i lo n tiêu hố: i l ng ho c (a nhày máu mũi, cĩ th x y ra đ ng th i ho c
trư"c ho c sau, c)n làm xét nghi m phân đ tìm amip
Ăn kém: vì m t m i ăn khơng ngon mi ng
G y: cĩ khi g)y nhi u và nhanh làm cho ch n đốn mh)m là ung thư
Phù: do nung m kéo dài d n đ n h Protid máu
C trư ng: đi đơi v"i phù, h u qu c a suy dinh dư-ng, khơng cĩ tu)n hồn bàng
h
Tràn d ch màng ph i: do kh#i áp xe g)n cơ hồnh gây ph n ng viêm đo ti p
c n, do đĩ tràn d&ch khơng nhi u, d&ch ti t
Lách to: hi m g p, thư ng 1 – 2cm dư"i b sư n d' nh)m v"i xơ gan
Trang 3IV Tri u ch ng c n lâm sàng:
3 Siêu âm b ng: th$y m t vùng lỗng âm d ng d&ch l ng, ngồi ra cịn xác đ&nh
s# lư!ng và kích thư"c áp xe
cĩ th th$y m t vùng l i lên m t trên ho c dư"i c a gan v"i bi u hi n c a viêm nhi'm xung huy t, phù d)y dính, h t fibrin
5 Đ ng v phĩng x đ ghi hình gan: ít làm, hình nh cũng tương t như siêu
âm, thư ng dùng Rose bengal I131…
HC, ph n ng Elisa: ph n ng đư!c coi là dương tính khi hi u giá kháng th là trên 1/ 160 đ#i v"i MDHQ và trên 1/200 đ#i v"i ph n ng Elisa
V Th lâm sàng:
1 Th khơng s#t: cĩ th s#t nh mà ngư i b nh khơng chú ý, ch( th$y đau h sư n
ph i, g)y sút…
2 Th s#t kéo dài: cĩ th s#t kéo dài hàng tháng, s#t liên t c ho c ng t quãng, gan khơng to th m chí cũng khơng đau
3 Th cĩ vàng da: th này ít g p nhưng n ng d' nh)m v"i áp xe đư ng m t ho c ung thư gan, ưng thư đư ng m t
4 Th khơng đau: gan to nhưng khơng đau, cĩ th áp xe sâu ho c cịn nh
5 Th cĩ suy gan: do áp xe quá to phá hu/ 50% t ch c gan, cĩ th cĩ phù, c trư"ng, ch c năng gan b& r#i lo n
6 Th theo kích thư"c: gan quá to ho c gan khơng to do áp xe nh
7 Th áp xe gan trái: r$t ít g p chi m 3 – 5% ch n đốn khĩ d' v- vào màng tim
8 Th ph i màng ph i: do viêm nhi'm gan gây nên gây ph n ng màng ph i
ho c v- lên màng ph i ch y u g p các tri u ch ng c a màng ph i
9 Th cĩ tràn d&ch màng ngồi tim: thư ng tri u ch ng tràn d&ch màng ngồi tim
n i b t Đ#i v"i tràn d&ch màng ngồi tim là m thì nguyên nhân đ)u tiên là áp
xe gan v-
10 Th gi ung thư gan:gan to và c ng mhư ung thư gan ho c g)y nhanh và nhi u
Trang 4VI Bi n ch ng:
V- vào ph i: v- vào nhu mơ ph i và thơng v"i ph qu n làm cho b nh nhân
kh c ra m , đây là m t hình th c d n lưu áp xe, tuy nhiên c)n ch n đốn phân
bi t v"i áp xe ph i
V- vào màng ph i: gây tràn d&ch màng ph i
V- vào màng tim: đ t ng t khĩ th , tím tái Khám th$y cĩ d$u hi u c a tràn d&ch màng ngồi tim, c)n ph i ch c dị màng ngồi tim
V- vào gây viêm phúc m c tồn th : bi n ch ng này hay g p, đ t nhiên b nh nhân th$y đau b ng d d i, b ng c ng, gõ đ c vùng th$p
V- vào b ng gây viêm phúc m c khu trú
V- vào #ng tiêu hố
áp xe dư"i cơ hồnh
V- vào thành b ng gây áp xe thành b ng
Rị ra ngồi
VII Ch n đốn xác đ nh áp xe gan amip
Ti n s b& l0 ho c khơng b&
Tam ch ng Fontan
CTM: BC tăng, máu l ng tăng
Siêu âm b ng phát hi n lỗng âm
Ph n ng huy t thanh dương tính
Ch c dị ra m màu sơcola, khơng mùi
VIII Ch n đốn phân bi t:
Thay đ i da và niêm m c: da s m, giãn m ch, sao m ch, lịng bàn tay son, mơi tím…
Lách to cĩ th g p trong ung thư gan
Gan to ch c b g gh
Siêu âm hình nh khuy t âm cĩ th đ c hay l ng
AFP cao trong ung thư gan
Ch c hút t bào giúp ch n đốn xác đ&nh
Trang 52 V i áp xe đư mg m t:
Thư ng cĩ hồng đ m
Ti n s đau h sư n ph i
Ch c hút m áp xe m cĩ ánh vàng, mùi th#i
Siêu âm th$y cĩ nhi u áp xe nh thơng nhau, trịn
3 V i viêm túi m t:
Thư ng đ t ng t đau h sư n ph i, s#t cao, đau d d i
Ti n s s#t đau h sư n ph i
Khám th$y túi m t to
Siêu âm gan m t giúp ch n đốn phân bi t
Cĩ th ti n hành đi u tr& th
Khai thác các tri u ch ng trư"c đĩ
Siêu âm gan xá đ&nh áp xe
Xquang th$y vịm hồnh đ y lên cao
5 Tràn m màng tim: Làm siêu âm gan đ xác đ&nh nguyên nhân
IX Đi u tr
1 Nguyên t c đi u tr :
Phát hi n s"m, đi u tr& s"m
Đi u tr& n i khoa trư"c, n u khơng k t qu m"i ph u thu t N u ph i m , v n
ph i dùng thu#c tri t đ
Đi u tr& tri t đ , tiêu di t amip gan và c ru t đ d phịng tái phát
2 Các bi n pháp đi u tr :
2.1 Dùng thu c ch ng amip đơn thu n
a) Ch( đ&nh: áp xe khơng quá l"n (< 10cm), đ n s"m trư"c 1 tháng
b) Thu#c:
Nhĩm Nitroimidazol (Klion, Flagyl…) cĩ th tiêm ho c u#ng:
+ Flagentyl (Senidazol) 1,5g/ngày x 5 ngày/u#ng
+ Tinidazol: 1,5 – 2g/ngày x 3-4 ngày/ u#ng
+ Flagyl, Klion: 1,5 g/ ngày x 8 ngày ho c 2g/ngày x 5 ngày
+ Ornidazol 1g- 1,5 g/ ngày x 3 ngày
Dehydroemetin: 1- 2 mg/kg/ngày ho c 0,08 g/ngãy 8-10 ngày Ngày nay ít dùng
vì cĩ nhi u tác d ng ph
Chloroquin (Nivaquin) 0,4g/ ngày x 8 – 10 ngày
Trang 6Chloroquin bao gi cũng dùng sau cùng Thư ng dùng lo i Nitroimidazol ñư ng u#ng trư"c n u không u#ng ñư!c m"i dùng ñư ng tiêm Không nh$t thi t ph i dùng hai lo i
Thu#c di t amip ru t (k c kén):
Interix viên 300mg x 4 viên /ngày x 10 ngày
2.2 Ch c hút m k t h p dùng thu c di t amip
a) Ch( ñ&nh:
% áp xe quá to > 12cm
Đ n mu n trên 2 tháng
Dùng thu#c Nitroimidazol không k t qu
b) Cách ch c
Ch c qua soi b ng: ít dùng
Ch c mù
Ch c dư"i s hư"ng d n c a siêu âm
c) S# l)n ch c: ña s# ch c 1 l)n, nhi u nh$t 5 l)n cách nhau 5-7 ngày
2.3 M d n lưu ph i h p dùng thu c
Ch( ñ&nh:
Khi có bi n ch ng v- (tr v- vào ph i, không nh$t thi t ph i m )
Do bi n ch ng
1 áp xe quá to (kh ng l ) thành m ng, v& trí nguy hi m (gan trái, v& trí m t
dư"i gan.)
Khi ñi u tr& như trên mà không k t qu
Tài li u tham kh o
1 B nh h c n i khoa Nhà xu$t b n Y h c.2002
2 N i khoa cơ s t p 2 Nhà xu$t b n Y h c.1996
3 Hepato-Gastroenterologie
4 Textbook of Gastroenterologie
5 MIMS 2003