T NG QUAN v d CH t h c b NH UNG

 Tần suất mắc bệnh incidence : Số cas ung thư mới xuất hiện trong một quần thể dân cư , thường được tính theo số cas ung thư mới mắc mỗi năm trên 100.000 dân... KHÁI NIỆM VỀ GHI NHẬN U

TỔNG QUAN VỀ DỊCH TỂ HỌC

VÀ GHI NHẬN UNG THƯ

TS NGUYỄN ĐÌNH TÙNG

Đặc điểm của ung thư :

+ Sự phân chia không kiểm soát được của tế bào

+ Xâm lấn vào tổ chức xung quanh

KHÁI NIỆM VỀ DỊCH TỂ HỌC

UNG THƯ

những yếu tố liên quan đến bệnh tật trong một quần thể dân cư DTH ung thư cung cấp những thông tin có giá trị về mô hình và bệnh nguyên ung thư.

mô tả ung thư

Một số khái niệm

 Tỷ lệ mắc bệnh toàn bộ ( prevalence): là con số ước tính toàn bộ số người mắc bệnh ung thư , thường

được tính bằng số cas ung thư trên 100.000 dân

 Tần suất mắc bệnh ( incidence ): Số cas ung thư mới xuất hiện trong một quần thể dân cư , thường được tính theo số cas ung thư mới mắc mỗi năm trên

100.000 dân

 Tỷ lệ tử vong ( Mortality ): Số cas tử vong trên

100.000 dân mỗi năm

KHÁI NIỆM VỀ GHI NHẬN UNG THƯ

Xác định tình hình tử vong do ung thư đòi hỏi phải có hệ thống thống kê tử vong và số liệu dân số học

Xác định tình hình mắc chỉ có thể có được từ ghi nhận ung thư quần thể Hiện nay trên thế giới có 200 Ghi nhận ung thư quần thể đang

hoạt động dựa trên cùng một nguyên tắc chung

về chuyên môn do Hiệp hội các Ghi nhận ung thư đề ra.

Ó

Định nghĩa : GNUT là quá trình thu thập một cách có hệ thống và liên tục số liệu về tình

hình mắc bệnh cũng như đặc điểm các loại ung thư ghi nhận được trong một quần thể xác định làm cơ sở cho việc đánh giá và kiểm soát gánh nặng ung thư trong cộng đồng

Các hình thức GNUT

 Ghi nhận ung thư bệnh viện ( Hospital-based cancer registry ): Thống kê tất cả các cas ung thư được điều trị trong bệnh viện với mục đích giúp ghi nhận hiện trạng các loại bệnh ung thư được chẩn đoán , điều trị tại bệnh viện đó

 Ghi nhận ung thư quần thể ( Population-based cancer registry): Thống kê tất cả các cas ung thư xuất hiện trong một quần thể xác định và trong một khoảng thời gian xác định với mục đích chính là để xác định tỷ lệ mắc bệnh trong quần thể đó

Đưa ra các giả thuyết về nguyên nhân

So sánh các ung thư theo thời gian và không gian là những thông tin quan trọng cho việc xây dựng các giả thuyết về nguyên nhân

+ Giữa các nước

+ Giữa các vùng trên cùng một quốc gia

+ Giữa các nhóm dân cư có đặc điểm khác nhau trong cùng một quần thể

+Giữa nhóm người di cư với những cá thể có cùng

nguồn gốc

Hỗ trợ cho các nghiên cứu dịch tể học

phân tích

Trong nghiên cứu thuần tập : Cung cấp thông tin về trường hợp ung thư xuất hiện trong các nhóm phơi nhiễm khác nhau

Trong nghiên cứu bệnh chứng : Cung cấp Cas bệnh , đặc biệt trong nghiên cứu dựa vào quần thể

Trong nghiên cứu tương quan hay nghiên cứu sinh thái học : So sánh tỷ lệ mắc ung thư ở các quốc gia , các vùng địa lý, các nghề nghiệp khác nhau

Đánh giá gánh nặng bệnh ung thư trong

cộng đồng

Đánh giá quy mô của bệnh ung thư : tỷ lệ mới mắc ,

tỷ lệ hiện mắc , tỷ lệ tử vong, thời gian sống thêm

Phân tích các đặc điểm ung thư trong cộng đồng theo thời gian , giữa các nhóm dân cư mang các đặc điểm khác nhau ( tuổi, giới, chủng tộc , đặc điểm kinh tế xã hội )

Có thể ước tính gánh nặng ung thư trong cộng đồng lớn hơn dựa vào các Ghi nhận ung thư trên các quần thể riêng biệt

Lập kế hoạch cho chương trình

phòng chống ung thư Mục tiêu : Giảm tỷ lệ mắc,giảm tỷ lệ tử vong Biện pháp :

+ Phòng bệnh bứớc một

+ Phòng bệnh bước hai

+ Điều trị và phục hồi chức năng

+ Chăm sóc triệu chứng

GNUT cung cấp số liệu về tỷ lệ mắc các ung thư

trong cộng đồng để chọn các ưu tiên cho chương trình PCUT có hiệu quả

Dự báo tình hình và đặc điểm bệnh ung thư trong

tương lai

Cung cấp thông tin về cách thức và quá trình luân

chuyển bệnh nhân trước khi đến được nơi điều trị

Kết quả của nghiên cứu dịch tể học phân tích sẽ cung cấp thông tin về các yếu tố nguy cơ , làm cơ sở cho công tác phòng ngừa

TÌNH HÌNH UNG THƯ TRÊN THẾ GIỚI

Tình hình mắc và tử vong

Theo IARC có khoảng 10,9 triệu trường hợp mới mắc, 6,7 triệu người chết và 24,6 triệu người chung sống với ung thư ( năm 2002 )

Ung thư phổi là loại ung thư chủ yếu trên thế giới

Có 1.35 triệu người mắc ,1,18 triệu người chết

Ung thư vú đứng hàng thứ hai với 1,15 triệu người mắc, tử vong 0,35 triệu người

Ung thư dạ dày với 934.000 cas mới mắc và 700.000 người tử vong Ung thư gan ( 626.000 cas, 598.000 người chết), ung thư đại trực tràng ( 1.02 triệu cas, 529.000 người chết )

20 vùng địa lý của Ghi nhận

ung thư thế giới

Các loại ung thư phổ biến theo giới

Nam giới : Phổi, dạ dày , tiền liệt tuyến, đại trực tràng, gan

+ Ở các nước phát triển :Phổi, tiền liệt tuyến , đại trực tràng

+ Ở các nước đang phát triển : phổi, dạ dày ,

Phân bố ung thư theo giới

Ung thư vú

Ung thư đại trực tràng

Ung thư dạ dày

Ung thư tiền liệt tuyến

Ung thư gan

Ung thư cổ tử cung

Xu hướng của bệnh ung thư theo thời gian

Trong 50 năm qua đã có sự thay đổi rõ rệt về tình hình ung thư ở các nước đang phát triển: Sự gia tăng của ung thư phổi và xu hướng giảm đi của

ung thư cổ tử cung, ung thư dạ dày

Tử vong của những ung thư không hoặc ít liên

quan đến thuốc lá (dạ dày , đại trực tràng,

Hodgkin )có xu hướng giảm là do sự cải thiện về thời điểm chẩn đoán và kỹ thuật điều trị

Xu hướng của bệnh ung thư theo

không gian

Có sự khác biệt lớn về tình hình ung thư của

từng loại ung thư giữa các vùng khác nhau trên thế giới : ung thư môi ( 150 lần) , ung thư vòm ( 100 lần ), ung thư da và hắc tố ( 185 và 154 lần ).

Sự khác biệt về tình hình ung thư ở thành thị

và nông thôn

Sự khác biệt theo phân bố địa lý, môi trường

Tình hình ung thư theo các yếu tố

nhân khẩu học

Tuổi : Là yếu tố nguy cơ của phần lớn ung thư

Giới : nam giới có nguy cơ mắc ung thư cao hơn nữ giới đối với phần lớn các loại ung thư ngoại trừ vú, tuyến giáp, mật, mắt, đại tràng, tuyến nước bọt

Chủng tộc :Tính mẫn cảm di truyền và các yếu tố văn hoá có ảnh hưởng lớn đến nguy cơ ung thư

Tôn giáo :Với những nếp sống đặc biệt mang ảnh

hưởng tới đặc điểm bệnh ung thư ở nhóm người này.Nghề nghiệp, hoàn cảnh kinh tế xã hội