- Trong các thế kỉ XVI - XVIII, nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc tiếp tục phát triển, thể hiện ở các chùa mới được xây dựng như chùa Thiên Mụ (Huế), tượng Phật ở các chùa..2. - Nghệ thuật[r]
Trang 1CHỦ ĐỀ VĂN HÓA DÂN TỘC TRONG CÁC THẾ KỶ X- XVIII ( Bài 20 và 24 )
A Nội dung cần nắm:
I Xây dựng và phát triển văn hóa dân tộc trong các thế kỷ X- XV.
1 Tư tưởng, tôn giáo.
- Nho giáo, Phật giáo và Đạo giáo vốn được du nhập vào nước ta từ thời Bắc thuộc ; sang thời kì độc
lập, càng có điều kiện phát triển
+ Nho giáo dần dần trở thành hệ tư tưởng chính của giai cấp thống trị và là tư tưởng chi phối nội
dung giáo dục, thi cử
+ Mặc dù vậy, từ thế kỉ X đến thế kỉ XIV, trong nhân dân ảnh hưởng của Nho giáo còn ít Trong
khi đó, Phật giáo lại giữ vị trí quan trọng và phổ biến Từ vua đến quan và dân đều sùng đạo Phật, các nhà sư được triều đình coi trọng
+ Đạo giáo tồn tại song song với Nho giáo và Phật giáo Một số đạo quán được xây dựng.
- Từ cuối thế kỉ XIV, Phật giáo và Đạo giáo suy giảm Trong khi đó, ở thế kỉ XV, Nho giáo được nâng lên địa vị độc tôn, trở thành hệ tư tưởng chính thống của nhà nước phong kiến thời Lê sơ Sự phát triển của giáo dục Nho học cũng góp phần củng cố vị trí của Nho giáo
2 Nghệ thuật.
- Giáo dục :
+ Từ thế kỉ XI đến thế kỉ XV, giáo dục Đại Việt từng bước được hoàn thiện và phát triển, trở thành nguồn đào tạo quan lại chủ yếu
+ Năm 1070, vua Lý Thánh Tông cho lập Văn Miếu Năm 1075, khoa thi quốc gia đầu tiên được tổ chức ở kinh thành
+ Sang thời Trần, giáo dục, thi cử được quy định chặt chẽ hơn
+ Thời Lê sơ, nhà nước quy định : cứ 3 năm có một kì thi Hội để chọn tiến sĩ Trong dân gian, số người
đi học ngày càng đông và số người đỗ đạt cũng tăng thêm nhiều Riêng thời Lê Thánh Tông (1460 -1497) đã tổ chức được 12 khoa thi Hội, có 501 người đỗ tiến sĩ Năm 1484, nhà nước quyết định dựng bia ghi tên tiến sĩ Nhiều trí thức tài giỏi đã góp phần quan trọng vào công cuộc xây dựng, phát triển đất nước
- Nghệ thuật :
+ Nghệ thuật kiến trúc phát triển, các chùa, tháp được xây dựng như chùa Một Cột, chùa Dâu, chùa Phật Tích, tháp Báo Thiên, tháp Phổ Minh, kinh đô Thăng Long được xây dựng từ thời Lý Thành nhà Hồ được xây dựng ở cuối thế kỉ XIV là những công trình nghệ thuật tiêu biểu và đặc sắc của Việt Nam Ngoài ra, các đền tháp Chăm cũng được xây dựng
+ Nghệ thuật điêu khắc cũng có những nét đặc sắc như : rồng mình trơn cuộn trong lá đề, bệ chân cột hình hoa sen nở, các bức phù điêu có các cô tiên, vũ nữ vừa múa, vừa đánh đàn
+ Nghệ thuật sân khấu như tuồng, chèo ngày càng phát triển Múa rối nước là một loại hình nghệ thuật đặc sắc, phát triển từ thời Lý
+ Âm nhạc phát triển với các nhạc cụ như trống cơm, sáo, tiêu, đàn cầm, đàn tranh
+ Ca múa trong các ngày lễ hội dân gian khá phổ biến
- Khoa học - kĩ thuật :
+ Từ thế kỉ X đến thế kỉ XV, nhiều công trình khoa học ra đời, như : "Đại Việt sử kí" của Lê Văn Hưu (thời Trần), "Lam Sơn thực lục", "Dư địa chí" của Nguyễn Trãi, "Hồng Đức bản đồ" thời Lê Thánh Tông
+ Về quân sự có "Binh thư yếu lược" và "Vạn Kiếp tông bí truyền thư" của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn Toán học có "Đại thành toán pháp" của Lương Thế Vinh, "Lập thành toán pháp" của Vũ Hữu
+ Đầu thế kỉ XV, Hồ Nguyên Trừng đã cho chế tạo súng thần cơ và thuyền chiến Kinh đô Thăng Long được xây dựng từ thời Lý, sang thời Trần và thời Lê sơ được xây dựng thêm
II Tình hình văn hóa ở các thế kỷ XVI-XVIII.
Trang 21 Tư tưởng, tôn giáo.
- Nho giáo từng bước suy thoái : thi cử không còn nghiêm túc như trước Tôn ti trật tự phong kiến cũng không còn được như thời Lê sơ Phật giáo, Đạo giáo có điều kiện phục hồi Nhiều chùa, quán được xây dựng thêm, một số chùa được trùng tu lại
- Cùng với sự phát triển của kinh tế hàng hoá, từ thế kỉ XVI, một số giáo sĩ đạo Thiên Chúa phương Tây theo các thuyền buôn nước ngoài vào Đại Việt truyền đạo Một tôn giáo mới xuất hiện : đạo Thiên Chúa
- Thế kỉ XVII, do nhu cầu của việc truyền đạo, chữ Quốc ngữ theo mẫu tự La tinh cũng ra đời Tuy nhiên, bấy giờ chữ Quốc ngữ chưa được phổ cập trong xã hội, phải đến đầu thế kỉ XX, chữ Quốc ngữ mới được sử dụng phổ biến
- Các tín ngưỡng truyền thống trong dân gian vẫn được duy trì và phát huy như tục thờ cúng tổ tiên, thờ những người anh hùng có công với nước, với làng
2 Nghệ thuật, khoa học kĩ thuật
- Trong các thế kỉ XVI - XVIII, nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc tiếp tục phát triển, thể hiện ở các chùa mới được xây dựng như chùa Thiên Mụ (Huế), tượng Phật ở các chùa
- Nghệ thuật dân gian được hình thành trong các công trình điêu khắc và kiến trúc
- Nghệ thuật sân khấu phát triển ở cả Đàng Trong và Đàng Ngoài với nhiều phường tuồng, chèo ở các làng, các làn điệu dân ca ở các địa phương
- Nhiều công trình khoa học trên các lĩnh vực sử học, địa lí, y học, triết học ra đời
- Kĩ thuật : kĩ thuật đúc súng theo kiểu phương Tây, đóng thuyền, xây thành luỹ được hình thành và phát triển, nghề làm đồng hồ ra đời
- Nhiều công trình khoa học trên các lĩnh vực sử học, địa lí, y học, triết học ra đời
- Kĩ thuật : kĩ thuật đúc súng theo kiểu phương Tây, đóng thuyền, xây thành luỹ được hình thành và phát triển, nghề làm đồng hồ ra đời
B Bài tập.
Câu 1 Hệ tư tưởng chính thống của các triều đại phong kiến Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XV là
A Phật giáo B Nho giáo
C Đạo giáo D Hồi giáo
Câu 2 Luận điểm nào của Nho giáo quy định tôn ti trật tự xã hội phong kiến?
A Tam cương B Ngũ thường
C Tam tòng, tứ đức D Quân, sư, phụ
Câu 3 Năm 1070, vua Lý Thánh Tông đã cho xây dựng
A Chùa Quỳnh Lâm B Văn miếu
C Chùa Một Cột D Quốc tử giám
Câu 4 Dưới thời Lý – Trần, tôn giáo có vị trí đặc biệt quan trọng và rất phổ biến trong nhân dân là
A Phật giáo B Nho giáo
C Đạo giáo D Kitô giáo
Câu 5 Ý nào không chính xác về biểu hiện đạo Phật luôn luôn giữ một vị trí đặc biệt quan trọng
dưới thời Lý – Trần?
A Nhà sư được triều đình tôn trọng, có lúc cùng tham gia bàn việc nước
B Khắp nơi trong cả nước, đâu đâu cũng có chùa chiền được xây dựng
C Nhà nước cấm các tôn giáo khác hoạt động, trừ đạo Phật
D Vua quan nhiều người cũng theo đạo Phật, đã góp tiền để xây dựng chùa đúc chuông, tô tượng
Câu 6 Trong các thế kỉ X – XIV, xuất hiện hàng loạt những công trình nghệ thuật kiến trúc liên
quan đến Phật giáo là
Trang 3A Chùa, tháp B Đền
C Đạo, quán D Văn miếu
Câu 7 Công trình được xây dựng từ cuối thế kỉ XIV, là điển hình của nghệ thuật xây thành ở nước
ta và ngày nay đã được công nhận là Di sản văn hóa thế giới
A Kinh thành Thăng Long B Hoàng thành Thăng Long
C Thành nhà Hồ (Thanh Hóa) D Kinh thành Huế
Câu 8 Hệ tư tưởng hay tôn giáo giữ địa vị thống trị ở nước ta trong các thế kỉ XVI – XVIII là
A Đạo giáo B Nho giáo
C Phật giáo D Thiên Chúa giáo
Câu 9 Nghệ thuật dân gian ở các thế kỉ XVI – XVIII chủ yếu phản ánh điều gì
A Mâu thuẫn trong xã hội
B Sự sao chép của nghệ thuật cung đình
C Cuộc sống ấm no của nhân dân
D Những hoạt động thường ngày của nhân dân
Câu 10 Nét nổi bật về tình hình kĩ thuật Việt Nam trong các thế kỉ XVII – XVIII là
A Nhiều thành tựu kĩ thuật được du nhập từ phương Tây
B Tiếp cận được với sự phát triển của kĩ thuật thế giới
C Được du nhập từ phương Tây nhưng vì nhiều lí do nên không có đk phát triển
D Quá lạc hậu so với sự phát triển chung của các nước trong kv và thế giới