Giáo án PTNL Ngữ văn 8 mới

Giáo án dạy ngữ văn lớp 8 kì 1 đã được soạn tương đối đầy đủ chi tiết đến từng bài theo PPCT nhà trường, theo mẫu hướng dẫn của Bộ giáo dục và đào tạo. Giúp giáo viên tham khảo thuận lợi trong giảng dạy, không phải mất thời gian để soạn mà tập trung vào công việc khác, tiết kiệm được thời gian, tiền của cho giáo viên. Đây là tài liệu tham khảo rất bổ ích.

Tiết 1 – 2 - 3 – 4 – 5 – 6:

TRONG “TÔI ĐI HỌC” VÀ “TRONG LÒNG MẸ”

TÍCH HỢP TÍNH THỐNG NHẤT CHỦ ĐỀ VÀ BỐ CỤC CỦA VĂN BẢN

I MỤC TIÊU

1 Kiến thức - Kĩ năng - Thái độ

1.1 Về kiến thức:Giúp học sinh

+ Hiểu được những kỉ niệm trong thời thơ ấu là dòng kí ức s âu sắc, đáng nhớ trongđời

+ Hiểu được những cảm xúc trong sáng hồn nhiên, tình cảm chân thành, xúc động củatrẻ nhỏ

+ Nắm được cốt truyện, nhân vật, sự kiện, các chi tiết tiêu biểu trong một văn bản tự

sự đặc trưng như truyện ngắn và hồi kí

+ Hiểu được nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật nhất là tâm lý của trẻ thơ trong tácphẩm tự sự trữ tình

+ Hiểu được chủ đề và xác định được bố cục của một văn bản

1.2 Về kĩ năng:Giúp học sinh:

+ Biết cách đọc hiểu một văn bản tự sự theo đặc trưng thể loại

+ Biết cách tóm tắt một văn bản tự sự với cốt truyện, nhân vật chính

+ Biết cách sử dụng hợp lí yếu tố miêu tả và biểu cảm trong một bài văn tự sự

+ Biết cách thức xây dựng một văn bản đảm bảo thống nhất về chủ đề và có bố cụchợp lí

1.3 Thái độ:Giúp học sinh

- Biết trân trọng những kỉ niệm trong quá khứ, trung thực, chân thành với những cảmxúc của bản thân

- Biết yêu mến mái trường, thầy cô, bạn bè, có ý thức với việc học tập

- Biết trân trọng tình cảm gia đình nhất là tình mẫu tử

- Biết cảm thông, chia sẻ với những hoàn cảnh kém may mắn

 Tích hợp tư tưởng Hồ Chí Minh: Kể câu chuyện thể hiện sự quan tâm của Bácvới việc học tập và hoàn cảnh trẻ em

+ Năng lực giải quyết vấn đề ,tư duy sáng tạo: Nhìn nhận, đánh giá vấn đề, nảy ýtưởng sáng tạo

- Năng lực đặc thù:

+ Năng lực đọc hiểu văn bản:

+ Năng lực tạo lập văn bản:

dung, nghệ thuật cơ

bản của hai văn bản

của mỗi văn bản

- Hiểu được ý nghĩamột số chi tiết tiêubiểu, tình huốngtruyện trong vănbản

- Hiểu được dòngcảm xúc tâm trạngtrong sáng, chânthành, xúc động củacác nhân vật trongvăn bản

- Hiểu được giá trịtình cảm gia đìnhđặc biệt là tình mẫutử

- Hiểu được sựquan tâm của giađình, nhà trường, xãhội với trẻ em

- Hiểu được biểuhiện của sự thốngnhất về chủ đề củavăn bản bất kì

- Hiểu được nộidung từng phầntrong bố cục củavăn bản bất kì

- Kể lại một vănbản tự sự

- Có khả năng đọchiểu một văn bảncùng chủ đề

- Rút ra bài học,liên hệ thực tế củabản thân mình: bày

tỏ tình cảm bảnthân với người thântrong gia đình

- Sắp xếp các đoạnvăn cho trước theotrình tự bố cục phùhợp

-

- Viết đoạn vănđánh giá ý nghĩa chitiết truyện, chi tiếtnghệ thuật độc đáotrong văn bản

- Viết đoạn văntrình bày cảm nhận

về nhân vật truyện

- Vẽ tranh, sáng tácthơ, viết truyện vềnội dung chủ đề

- Tạo lập tác phẩm

tự sự có nội dung về

kỉ niệm tuổi thơ củachính mình trong đóđịnh hướng và triểnkhai đúng chủ đề,

có bố cục chặt chẽ,trình tự hợp lí

IV PHƯƠNG PHÁP VÀ PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC

- Phương pháp thuyết trình, đàm thoại, thảo luận nhóm, dạy học theo tình huống, nêu

và giải quyết vấn đề

- Kĩ thuật giao nhiệm vụ, động não, trình bày một phút, khăn trải bàn

- Sách giáo khoa, giáo án, máy tính, máy chiếu, bút điện tử

- Nắm được cốt truyện, nhân vật, sự kiện trong đoạn trích “Tôi đi học”.

- Thấy được ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ, gợi dư vị trữ tình man mác của ThanhTịnh

2 Kĩ năng

- Biết đọc - hiểu đoạn trích tự sự có yếu tố miêu tả và biểu cảm

- Biết trình bày suy nghĩ, tình cảm về một sự việc trong cuộc sống của bản thân

3 Định hướng phát triển năng lực

- Năng lực giải quyết vấn đề, sáng tạo, hợp tác, tự quản bản thân

- Năng lực giao tiếp, thưởng thức văn học

4 Thái độ

- Biết yêu thương, quý trọng thầy cô và gắn bó với bạn bè, trường lớp

- Biết trân trọng, có ý thức với việc học tập

Tích hợp giáo dục đạo đức: trách nhiệm, yêu thương, tôn trọng

Tích hợp tư tưởng Hồ Chí Minh: Kể một số câu chuyện thể hiện sự quan tâm của Bác

đối với giáo dục và trẻ em

Tích hợp môn Âm nhạc: Bài hát Ngày đầu tiên đi học.

B CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

- Giáo viên:

+ Nghiên cứu SGK, SBT, SGV, chuẩn kiến thức kĩ năng, tư liệu tham khảo

+ Chuẩn bị kế hoạch dạy học, thiết bị, phương tiện dạy học (bảng phụ, máy chiếu) + Tranh ảnh, clip về ngày tựu trường, tác phẩm và chân dung Thanh Tịnh

- Học sinh:

+ Đọc kĩ SGK, tài liệu liên quan

+ Soạn bài theo câu hỏi đọc hiểu SGK

+ Đọc tác phẩm của Thanh Tịnh, tìm hiểu tác phẩm văn học hoặc thể loại khác có liênquan đến chủ đề tựu trường

C PHƯƠNG PHÁP

- Phương pháp thuyết trình, đàm thoại, luyện tập, dạy học nhóm, giải quyết vấn đề

- Kĩ thuật giao nhiệm vụ, hỏi và trả lời, động não, “trình bày một phút”, tóm tắt tàiliệu

? Em có cảm nhận gì sau khi xem những hình ảnh và lắng nghe ca khúc trên?

-Học sinh lắng nghe, quan sát và trả lời

- Giáo viên lắng nghe, giới thiệu chủ đề:

Nếu có một chuyến tàu trở về tuối thơ, có lẽ bất kì ai cũng muốn xin một vé

để được trở về Với tấm vé ấy, ta trở về để được gặp lại những lần rong chơi, quên cảbữa cơm chiều Với tấm vé ấy, ta trở về để được gặp lại bãi mía, triền đê, những cánhđồng lộng gió, thơm mùi cỏ dại; để được gặp chính mình một thời hồn nhiên, non nớttrong sáng biết bao… Nhưng tấm vé trở về không có thật nên tuổi thơ với mỗi chúng ta

sẽ mãi chỉ là miền kí ức xa xăm ẩn trong một góc sâu kín nào đó của tâm hồn ThanhTịnh và Nguyên Hồng – hai nhà văn tiêu biểu của nền văn học Việt Nam cũng khôngphải là ngoại lệ Chỉ có điều hai văn sĩ tài hoa ấy đã không cất giấu miền kí ức ấy mà

đã để nó hiện diện trên trang viết với những dòng cảm xúc rất đỗi tự nhiên, chân thành

và đầy xúc động Dòng hồi tưởng ấy đã được khơi lại ra sao, cô và các em hãy cùngkhám phá chủ đề của tiết học hôm nay nhé!

HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

I.TÌM HI U CHUNGỂN NĂNG LỰC

Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu về tác I.Đọc và Tìm hiểu chung :

giả qua trò chơi: “Tưởng tượng em là biên tập

của chương trình “Trang văn học nghệ thuật”

của VTV3, hãy giới thiệu về nhà văn Thanh

Tịnh?”

- Học sinh đóng vai, giới thiệu về tác giả

- GV nhận xét, cung cấp thêm hình ảnh nhà

văn

- Giáo viên chốt kiến thức, mở rộng thêm:Văn

phong Thanh Tịnh có nét gần gũi với Thạch

Lam nhưng tất nhiên nhà văn vẫn tìm được lối

đi cho riêng mình Từ thơ đến văn xuôi, tác

phẩm Thanh Tịnh đều toát lên chất đằm thắm,

dịu dàng rất riêng, dễ chạm đến trái tim của

người đọc “Tôi đi học” là tác phẩm tiêu biểu

cho phong cách ấy.

? Em hãy xác định xuất xứ, thể loại, và

phương thức biểu đạt của văn bản?

- HS trả lời độc lập

Giáo viên hướng dẫn cách đọc: Đọc văn bản

với giọng nhẹ nhàng, cảm xúc

- GV đọc mẫu và gọi HS đọc

- Học sinh đọc theo hướng dẫn

? Bố cục của văn bản được xây dựng trên cơ

1.Tác giả

- Thanh Tịnh (1911-1988), tên khai

sinh là Trần Văn Ninh, là nhà văn xứHuế

- Là nhà giáo, nhà văn, nhà thơ

- Văn thơ Thanh Tịnh lãng mạn đậmchất trữ tình, nhẹ nhàng, ngọt ngào,trong trẻo

- Phần 2: (Tiếp ngọn núi) Cảm nhận của nhân vật tôi khi cùng mẹ đến trường

- Phần 3: (Tiếp cả ngày nữa) Cảm nhận của nhân vật tôi khi ở sân trường

- Phần 4: (Còn lại): Cảm nhận của nhân vật tôi khi vào lớp học

sở nào?

? Từ mạch hồi tưởng của nhân vật tôi, em hãy

xác định bố cục của văn bản?

II ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

?Điều gì đã khơi dậy kỉ niệm về ngày tựu trường

trong lòng nhân vật tôi?

- HS trả lời, nhận xét, bổ sung

- GV chốt ý:Những chiếc lá vàng rải đầy trên

phố, những đám mây bạc trên nền trời xanh đã

khiến cho lòng người không khỏi bâng khuâng

hoài nhớ.

- Nếu thiên nhiên cuối thu khiến nhà văn không

khỏi “mơn man” thì “hình ảnh những em nhỏ rụt

rè núp dưới nón mẹ” lại làm ngọn lửa hoài niệm

như “tưng bừng, rộn rã” trong lòng văn sĩ.

Những kí ức một thuở cắp sách đến trường với

biết bao thơ ngây trong trẻo tưởng như đã ngủ

vùi sau lớp bụi thời gian đã hiện về chân thật gần

gũi biết nhường nào!

? Hãy chỉ ra và nêu tác dụng của các từ các từ láy,

nghệ thuật được sử dụng trong phần đầu?

HS trao đổi trả lời

GV nhấn mạnh:- Loạt từ láy:náo nức, mơn man,

tưng bừng, rộn rã” diễn tả những rung động thiết

tha , vô cùng tươi trẻ và trạng thái êm ái, nhẹ

nhàng trong tôi hồn

- Cách so sánh và nhân hóa giàu hình ảnh, giàu

sức gợi cảm được gắn với cảnh sắc thiên nhiên

tươi sáng vừa diễn tả cụ thể những cảm giác đẹp

đẽ, trong sáng trong tôi hồn cậu học trò nhỏ, vừa

II PHÂN TÍCH

1 Khơi nguồn kỉ niệm

- Bắt gặp hình ảnh thiên nhiên, conngười quen thuộc vào dịp cuối thu

- Nghệ thuật dùng từ láy, phép sosánh nhân hóa

- Kỉ niệm tựu trường trong hồi

tạo nên chất thơ tươi tắn, man mác

? Nhớ về ngày tựu trường nhân vật tôi ấn tượng

nhất về điều gì?

HS trả lời

? GV nêu vấn đề: “Có ý kiến cho rằng, kỉ niệm

tựu trường là kí ức sâu đậm mà nhà văn rất mực

lưu luyến Em có đồng ý không? Hãy giải thích

-Học sinh thảo luận nhóm trả lời

GV chốt ý

tưởng là những rung động trongsáng, nhẹ nhàng, êm ái mà nhânvật tôi hết mực nâng niu

TIẾT 2:DÒNG HỒI TƯỞNG VỀ KÍ ỨC TUỔI THƠ TRONG “TÔI ĐI HỌC” (Tiết 2)

(Thanh Tịnh)

GV phân công nhiệm cụ, hướng dẫn HS thảo luận

Đánh giá tâm trạng, cảm xúc của nhân vật tôi

- Hìnhảnh sosánh đẹp

- Cảm nhận được sự khác

lạ của cảnh vật và sự thay đổi của chính mình

- Thấy mình trở nên trangtrọng đứng đắn, muốn thử sức, chứng tỏ bảnthân

- Ý nghĩa thơ

2 Dòng hồi tưởng về tâm trạng nhân vật tôi trong buổi tựu trường đầu tiên

a Trên con đường đến trường

- Cảm giác mới mẻ, bỡ ngỡ nhậnthức được sự thay đổi của chínhmình,

- Muốn chứng tỏ sự đĩnh đạc,đứng đắn của bản thân bằngnhững hành động và suy nghĩ

GV chốt ý, mở rộng: Được mẹ dẫn đến trường, nhân

vật tôi ăm ắp cảm giác bỡ ngỡ, lạ lẫm và háo hức Vẫn

là “con đường làng dài và hẹp” đã “quen đi lại lắm

lần”, vẫn là khung cảnh thiên nhiên, làng mạc như

ngay hôm qua vẫn thế nhưng nhân vật tôi lại tự nhiên

không ngừng cảm thấy khác lạ.Cậu học trò ấy đã thú

nhận sự đổi thay của chính mình trong một niềm tự hào

hãnh diện khôn xiết và đã muốn chứng tỏ bản thân,

muốn thử sức dẫu vẫn còn những suy nghĩ rất ngây

Đánh giá tâm trạng, cảm xúc của nhân vật tôi

- Hìnhảnh sánhđộc đáo

- Miêu tảsinhđộng,chânthực

- Cảm nhậnđược khôngkhí trangtrọng, đôngvui của buổitựu trường

- Thấy mìnhtrở nên nhỏ

bé giữa cáioai nghiêm,rộng lớn củangôi trường

- Cảm thấyrụt rè, chơ

hồn nhiên, thơ ngây

b Khi ở trên sân trường

- Băn khoăn lo lắng lúc đứngtrước cống trường rộng lớn oainghiêm

- Rụt rè, vụng về, e ngại đứnggiữa sân trường khi thấy nhữngngười học trò cũ tự tin nô đùa vàvào lớp

- Lúng túng, hồi hộp khi nghetiếng trống giục xếp hàng

- Hốt hoảng, hồi hộp khi chờnghe thầy gọi tên vào lớp

- Sợ sệt, âu lo khi biết phải xa mẹ

- Nghệ thuật dùng từ độc đáo:động từ trạng thái kết hợp với từ

láy: vẩn vơ, bỡ ngỡ, ngập ngừng,

e sợ, chơ vơ, lúng túng, vụng về, dềnh dàng, nặng nề, nở…, hình

ảnh so sánh mới lạ,…

- Họ như những

con chim non

e sợ

- Khi ông đốc đọc

tên từng người, tôi

cảm thấy như quả

tim tôi ngừng đập

đến quên cả mẹ

đứng sau tôi Khi

nghe gọi đến tên

tôi tự nhiên giật

Đứng trước cổng trường rộng lớn, cậu học trò nhỏ

bỗng nhiên cảm thấy mình trở nên thật bé nhỏ và nỗ lo

lắng, sợ hãi mơ hồ lạ lùng thay cứ thế, cứ thế xâm

chiếm lấy tâm hồn thơ trẻ.

Đánh giá tâm trạng, cảm xúc của nhân vật tôi

- Sử dụnghình ảnhliên

tưởng độcđáo

- Vừa cảm thấy

lạ lẫm vừa thấythân quen vớicảnh lớp và bạnbè

- Đã bắt đầuthích thú, tự tinvới buổi học

- Có chút luyến

c Khi bước vào lớp học

- Cảm thấy vừa thích thú vừa tựtin với cảnh vật và bạn bè mớitrong lớp

- Những cảm giác lạ và quen đanxen nhau rất tự nhiên xua tan nỗi

sợ hói, nhanh chúng hoà nhậpvào thế giới kỡ diệu của nhàtrường

- Có chút thoáng buồn khi khôngđược tự do nô đùa như trước vàbước đầu có sự trưởng thànhtrong nhận thức về việc học hànhcủa bản thân

đã sẵn sàng hòanhập vào thế giới

kì diệu của ngôitrường

? GV sử dụng kĩ thuật khăn trải bàn yêu cầu HS giải

quyết vấn đề: Cuối truyện có hình ảnh: “một con chim

con liệng đến đứng bên cửa sổ, hót mấy tiếng rồi vỗ

cánh bay cao” Hình ảnh này phải chăng tượng trưng

cho cậu học trò nhỏ lúc này? Hãy nêu suy nghĩa của em

và lý giải

- HS tham gia bày tỏ, cử đại diện phát biểu ý kiến

GV: Đây vừa là một hình ảnh cụ thể vừa gợi liên tưởng

đến tâm trạng rè rè, bỡ ngỡ của chú bé ngày đầu đến

trường lại vừa mở ra một niềm tin về ngày mai: từ ngôi

trường này, chú bé sẽ như con chim non kia tung cánh

bay vào bầu trời cao rộng của ước mơ.

GV yêu cầu HS đọc lướt văn bản

? Những người lớn nào đã xuất hiện trong truyện ngắn?

Họ đã có sự quan tâm như thế nào với các em nhỏ?

3 Tình cảm của người lớn

trong ngày tựu trường tuổi thơ

- Các bậc phụ huynh quan tâmchu đáo: dẫn các con đến trường,

vỗ về khi các con e sợ, chờ chođến khi các con vào lớp

- Nhà trường ân cần chào đón,baodung: ông đốc động viên,nhẫn nại; thầy giáo trẻ tươi cười

- Những người đi đường dừng lạinhìn ngắm các em

* Gia đình, nhà trường và xã hộiđều có trách nhiệm hết lòng quantâm buổi tựu trường của em nhỏ

HS trả lời nhanh

? Từ thái độ cử chỉ của họ, em có nhận xét gì về tình

cảm của những người lớn với việc học của các em nhỏ?

III T NG K TỔNG KẾT ẾT

- Nhận xét nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật

của truyện? Sức cuốn hút của tác phẩm được tạo

nên từ đâu ?

?

- Theo em ngày khai trường đầu tiên có ý nghĩa

như thế nào trong cuộc đời mỗi con người?

HS đọc phần Ghi nhớ SGK

1 Nghệ thuật.

- Truyện được bố cục theo dũnghồi tưởng, cảm nghĩ của nhân vậttheo trình tự thời gian của buổi tựutrường

- Sự kết hợp hài hoà giữa kể, tả vàbộc lộ cảm xúc

- Tình huống truyện độc đáo, chứađựng cảm xúc thiết tha

- Cách so sánh giàu chất trữ tình

2 Nội dung

- Truyện ngắn đã ghi lại thật đẹpnhững kỉ niệm trong sáng của cậuhọc trò nhỏ trong buổi tựu trườngđầu tiên với biết bao cảm xúctrong trẻo dễ mến

3 Ý nghĩa

Ngày khai trường là cái mốcđánh dấu bước ngoặt sự trưởngthành của mỗi con người nênthường được ghi nhớ mã

HO T ẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP ĐỘ NHẬN THỨC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁTNG 3: LUY N T PỆN TẬP ẬN THỨC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT

GV hướng dẫn học sinh viết một bức thư nhỏ theo chủ đề sau:

Em hãy viết một bức thư gửi chính mình của ngày đi học đầu tiên để bày tỏ cảm xúc về ngày hôm ấy.

HS viết thư

GV chọn 1 – 2 HS chiếu lên màn hình

Giáo viên nhận xét

HO T ẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP ĐỘ NHẬN THỨC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁTNG 4: V N D NGẬN THỨC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT ỤNG

- Thi tìm bài 1 bài hát về chủ đề “đi học” giữa 3 nhóm

- Cả lớp hát bài “Ngày đầu tiên đi học”

- Hướng dẫn HS tham gia trò chơi Nhanh mắt nhanh tay truy tìm dòng chữ

HO T ẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP ĐỘ NHẬN THỨC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁTNG TÌM TÒI – MỞ RỘNG Ộ NHẬN THỨC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT R NGChiếu videos về ngày khai giảng ngày xưa

- HS trình bày suy nghĩ của mình về ý nghĩa của việc học và trách nhiệm trong việchọc của bản thân

- Các nhóm cùng vẽ tranh minh họa cho một số chi tiết truyện:

(1) Mẹ dắt tay nhân vật tôi đến trường

( 2) Những cô cậu học trò mới hồi hộp đứng trên sân trường

(3) Thầy giáo tươi cười đón học sinh vào lớp

(4) cậu học trò say mê nhìn lên bảng trong buổi học đầu tiên

 Nắm nội dung tiết học

 Cảm nhận của em sau khi học văn bản “Tôi đi học”

 Chuẩn bị bài Tính thống nhất về chủ đề của văn bản

3 Định hướng phát triển năng lực

- Năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tư duy ngôn ngữ

- Năng lực viết sáng tạo, năng lực cảm thụ văn chương

- Năng lực tìm kiếm và xử lí thông tin

4 Thái độ

- Có ý thức xây dựng văn bản đúng chủ đề đạt hiệu quả giao tiếp

B CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

- Giáo viên:

+ Nghiên cứu SGK, SBT, SGV, chuẩn kiến thức kĩ năng, tư liệu tham khảo

+ Chuẩn bị kế hoạch dạy học, thiết bị, phương tiện dạy học (bảng phụ, máy chiếu,phiếu học tập)

- Học sinh:

+ Đọc kĩ SGK, tài liệu liên quan

+ Soạn bài theo câu hỏi SGK

C PHƯƠNG PHÁP

- Phương pháp thuyết trình, đàm thoại, luyện tập, dạy học nhóm, giải quyết vấn đề

- Kĩ thuật giao nhiệm vụ, hỏi và trả lời, động não, “trình bày một phút”, tóm tắt tàiliệu

? Yêu các các em học sinh quan sát bức tranh

? Từ bức tranh trên các em liên tưởng đến câu chuyện dân gian nào?

- Học sinh trả lời

GV: Quan sát bức tranh ở bên, chúng ta sẽ nghĩ ngay đến câu chuyện dân gian có ý nghĩa rất sâu sắc – “Đẽo cày giữa đường” Câu chuyện nói về một anh chàng ngồi đẽo cày bên đường, mỗi người đi qua đều góp ý và ai nói gì anh ta cũng làm theo, kết quả bị hỏng cày không bán được, mất thời gian phí công sức lại bị thiên hạ chê cười Đẽo cày theo ý người ta sẽ thành khúc gỗ chả ra việc gì Thông qua câu chuyện ông cha ta đã khuyên hãy kiên định, giữ vững quan điểm lập trường để đạt