CHUYÊN ĐỀ 8

GIÁO ÁN CHUYÊN ĐỀ LỊCH SỬCHƯƠNG II: VIỆT NAM TỪ ĐẦU THẾ KỶ XX ĐẾN HẾT CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ NHẤT 1918 Tiết thứ 28 BÀI 22: XÃ HỘI VIỆT NAM TRONG CUỘC KHAI THÁC THUỘC ĐỊA LẦN THỨ NHẤT C

GIÁO ÁN CHUYÊN ĐỀ LỊCH SỬ

CHƯƠNG II: VIỆT NAM TỪ ĐẦU THẾ KỶ XX ĐẾN HẾT CHIẾN

TRANH THẾ GIỚI THỨ NHẤT (1918) Tiết thứ 28

BÀI 22: XÃ HỘI VIỆT NAM TRONG CUỘC KHAI THÁC THUỘC ĐỊA

LẦN THỨ NHẤT CỦA THỰC DÂN PHÁP

A Mục tiêu:

1 Kiến thức:

- Những điểm mới trong nền kinh tế XHCN đầu thế kỷ XX

- Những chuyển biến về kinh tế đã tạo ra sự chuyển biến về xã hội

- Nguyên nhân của những biến đổi trong nền kinh tế xã hội VN là do tác

động của cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân Pháp

2 Về kỹ năng:

- Rèn luyện kỹ năng so sánh các nội dung, kiến thức lịch sử

- Kỹ năng sử dụng bản đồ để nhận thức lịch sử

3 Thái độ:

- Hiểu được bản chất bóc lột của thực dân Pháp

- Bồi dưỡng tình cảm giai cấp, lòng yêu mến giai cấp công nhân, nông dân

và các tầng lớp khác

B Phương pháp: Phân tích, thuyết trình, so sánh, hoạt động nhóm…

C Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:

1 Giáo viên: - Bản đồ VN thời Pháp thuộc (Đông Dương)

- Sơ đồ bộ máy thống trị của Pháp ở Đông Dương

- Tranh ảnh về cuộc khai thác thuộc địa ở Việt Nam (đời sống nhân

dân, bức tranh xã hội các giai cấp…)

- Tranh ảnh về một số nhà tư sản như: Bạch Thái Bưởi…

2 Chuẩn bị của học sinh: đọc sách giáo khoa, sưu tầm tài liệu có liên quan bài

học

D Tiến trình lên lớp:

1 Ổn định (1phút)

2 Kiểm tra bài cũ (5 phút)

Câu hỏi: Tại sao cuộc khởi nghĩa Hương Khê được coi là cuộc khởi nghĩa tiêu

biểu nhất trong phong trào Cần Vương ?

3 Bài mới.

Đặt vấn đề: GV đưa ra một số tranh ảnh tình hình kinh tế - xã hội VN đầu thế kỷ

XX Từ đó đặt vấn đề: tại sao đầu thế kỷ XX đã xuất hiện những điểm mới trong

nền kinh tế - xã hội VN ? Điểm mới đó được thể hiện như thế nào ? Cô cùng các

em tìm hiểu nội dung bài học hôm nay

Hoạt động của Thầy và Trò Nội dung kiến thức

* Hoạt động 1: Cá nhân, cả lớp

GV giới thiệu thời điểm mà người Pháp

bắt đầu tiến hành cuộc khai thác thuộc

1 Những chuyển biến về kinh tế.

* Nông nghiệp:

+ Chính sách cướp đoạt ruộng đất.

(5 P)

địa lần thứ nhất.

Năm 1896, sau khi bình định VN bằng

quân sự, Pháp tiến hành khai thác thuộc

địa VN một cách quy mô

GV hỏi: mục đích của cuộc khai thác

thuộc địa VN của Pháp là gì ?

HS: trả lời, bổ sung

GV bổ sung và kết luận:

- Vơ vét của cải

- Biến VN thành thuộc địa cung cấp sức

người, sức của cho thực dân Pháp làm

bàn đạp tấn công Cam-Pu-Chia, Lào

- GV hỏi: hệ thống giao thông của Pháp

xây dựng nhằm mục đích gì ?

- HS trả lời, bổ sung

- GV bổ sung, nhắc lại ý chính

Xây dựng hệ thống đường giao thông

hiện đại  khai thác và quân sự

GV hỏi: Qua nội dung các chính sách

kinh tế nêu trên, hãy chỉ ra những yếu tố

tích cực và tiêu cực của các chính sách

đó ?

HS trả lời, bổ sung

- GV: kết luận: nền kinh tế VN về cơ

bản vẫn là nền SX nhỏ, lạc hậu, phụ

thuộc

- GV phát vấn: trước khi Pháp chưa đến

thì xã hội VN tồn tại các giai cấp nào ?

- HS trả lời: hai g/c địa chủ và nông dân

* Hoạt động 2: Thảo luận nhóm

Nhóm 1: Địa vị của g/c địa chủ như thế

nào khi Pháp đến xâm lược VN ? Thái

độ chính trị ra sao?

Nhóm 2: Thân phận của g/c nông dân

+ Ruộng đất công làng xã  đồn điền của Pháp

* Công nghiệp:

+ Pháp tập trung khai thác mỏ ( than đá, thiếc kẽm…)

+ Các cơ sở công nghiệp phục vụ đời sống: điện, nước ra đời

* Thương nghiệp:

- Pháp nắm độc quyền thuế xuất, nhập khẩu  hàng Anh, Nhật khó vào VN

- Một số công ty Pháp nắm độc quyền buôn bán trong và ngoài nước

* Giao thông vận tải: Xây dựng hệ

thống đường giao thông hiện đại  khai thác và quân sự

- Đường sắt ở Bắc kỳ và Trung kỳ

- Đường bộ mở rộng đến khu hầm mỏ,

đồn điền: cầu Long Biên (Hà Nội), cầu Tràng Tiền (Huế)

- Đường thuỷ: cảng biển, cảng sông

được mở rộng vươn ra nhiều nước trên thế giới

* Tác động của quá trình khai thác:

- Tích cực:

+ Nền SX TBCN được du nhập vào VN + Các đô thị mới hình thành

- Tiêu cực:

+ Tài nguyên cạn kiệt + Nông dân bị bóc lột, mất RĐ…

+ Nền kinh tế VN về cơ bản vẫn là nền

SX nhỏ, lạc hậu, phụ thuộc

2 Những chuyển biến về xã hội.

* Giai cấp Địa chủ PK

+ Cấu kết với Pháp, chỗ dựa của TD Pháp: chiếm đoạt RĐ của làng xã, nông dân

Tuy vậy, có một số địa chủ bị Pháp chèn ép nên có tinh thần yêu nước

* Giai cấp Nông dân:

+ Nạn thuế khoá nặng nề, phu phen…

(5P)

(2P)

(5P)

(5P)

như thế nào khi Pháp đến xâm lược

VN? Thái độ chính trị của họ ra sao?

Nhóm 3: Tầng lớp công nhân như thế

nào khi Pháp đến xâm lược VN ? Thái

độ chính trị của họ ra sao?

Nhóm 4: Tầng lớp Tư sản, Tiểu tư sản

như thế nào khi Pháp đến xâm lược?

Thái độ chính trị của họ ra sao?

HS: các nhóm trình bày

HS: các nhóm bổ sung

GV chốt lại nội dung chính:

- Nông dân bị phân hóa sâu sắc lực

lương đông đảo chống Pháp

- Công nhân: Làm việc trong các hầm

mỏ, đồn điền, đấu tranh chủ yếu đòi

quyền lợi kinh tế, đòi tăng lương

- Tầng lớp tư sản: Họ là những người

trung gian đại lý thu mua, đồng thời có

một số chủ xưởng, nhờ buôn bán trở

thành giàu có, có tinh thần yêu nước,

không kiên định, dễ thoả hiệp

- Tiểu tư sản: thầy giáo, nhà báo, sinh

viên Kinh tế bấp bênh, Pháp khinh rẽ,

bạc nhược, có tinh thần yêu nước, chống

Pháp, đây là lực lượng đông đảo

+ Nạn cướp đất, họ là đối tượng bóc lột chủ yếu của TD Pháp

+ Nông dân bị phân hoá sâu sắc:

- Một bộ phận ở lại làng quê, làm thuê

- Một bộ phận bị mất đất, ra thành phố đến các công trường, hầm mỏ, đồn điền bán sức lao động làm thuê kiếm sống  vô sản

- Một bộ phận làm nghề cắt tóc, kéo xe…

- Một bộ phận phải trở về làng thành

tá điền: làm thuê, cuốc mướn

=> Họ là động lực cách mạng to lớn

* Giai cấp Công nhân

+ Làm việc trong các hầm mỏ, đồn điền

+ Lực lượng CN đầu thế kỷ XX còn non trẻ, mục tiêu đấu tranh chủ yếu đòi quyền lợi kinh tế

+ Họ hưởng ứng các phong trào chống Pháp do các tầng lớp khác lãnh đạo

* Tầng lớp Tư sản.

+ Họ là những người trung gian đại lý thu mua, thầu khoán…

+ Nhờ buôn bán trở thành giàu có, có tinh thần yêu nước  dễ thoả hiệp

* Tầng lớp Tiểu tư sản.

- Khá phức tạp: Tiểu thương, Tiểu chủ

- Có ý thức dân tộc hào hứng tham gia các cuộc vận động cứu nước

Kết luận:

+ Sự thay đổi về cơ cấu nền kinh tế

nãy sinh các lực lượng mới

+ Mâu thuẩn dân tộc và giai cấp trở nên gay gắt hơn

+ Mặt khác sự nãy sinh các tầng lớp xã hội mới cuộc vận động giải phóng dân tộc theo khuynh hướng mới

(8P)

(2P)

4 Củng cố: (6 phút)

a Lập bảng so sánh:

Nội dung, Trước cuộc khai thác Trong cuộc khai thác

Cơ cấu kinh tế

Chủ yếu là nông nghiệp, công nghiệp, thương nghiệp kém phát triển

Công nghiệp, thương nghiệp, giao thông vận tải bước đầu phát triển

Cơ cấu xã hội

Hai giai cấp chính là địa chủ phong kiến và nông dân

Hai giai cấp chính là địa chủ phong kiến, nông dân, xuất hiện những lực lượng

xã hội mới: công nhân, tư sản, tiểu tư sản

b Mối quan hệ giữa chuyển biến về kinh tế và xã hội VN đầu thế kỷ XX ?

Sự chuyển biến về KT dẫn đến ra đời các tầng lớp giai cấp mới: g/c Công nhân, tư sản, tiểu tư sản các g/cấp ra đời làm cho nền kinh tế VN có sự thay đổi Đó là kiểu kinh doanh theo kiểu TBCN ngày càng hình thành phát triển bên cạnh nền kinh tế

PK đang tồn tại

c Bài tập: (phát phiếu học tập)

Hãy chọn câu đúng: chính sách khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân Pháp tập trung vào:

A Phát triển kinh tế nông nghiệp – công thương nghiệp

B Nông nghiệp – công nghiệp – quân sự

C Cướp đất lập đồn điền, khai thác mỏ, phát triển giao thông, thu thuế

D Tất cả A, B và C

5 Dặn dò: (1phút)

- Học bài cũ theo câu hỏi SGK, sưu tầm thơ ca tố cáo tội ác của thực dân Pháp và

ca ngợi cuộc đấu tranh của nhân ta thời Pháp thuộc

- Xem trước bài 23: “Phong trào yêu nước và cách mạng ở Việt Nam từ đầu thế kỷ

XX đến chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1914)”