I - Quan saùt, töôûng töôïng so saùnh vaø nhaän xeùt trong vaên mieâu taû : Ñoaïn 1 : Taùi hieän laïi hình aûnh oám yeáu, toäi nghieäp cuûa Chuù Deá Choaét.. + Caâu vaên coù söï lieân tö[r]
Trang 1NỘI DUNG KIẾN THỨC CƠ BẢN VÀ BÀI TẬP MƠN NGỮ VĂN 6
( Từ ngày 17/2 đến 29/2/ 2020)
A PHẦN VĂN HỌC
BÀI: BỨC TRANH CỦA EM GÁI TÔI (Tạ Duy Anh)
- Hiểu được nội dung và ý nghĩa của truyện : Tình cảm trong sáng và lòng nhân hậu của người em gái có tài năng đã giúp cho người anh nhận ra phần hạn chế ở chính mình và vượt lên lòng tự ái Từ đó hình thành thái độ và cách ứng xử đúng đắn, biết thắng được sự ghen tị trứơc tài năng hay thành công của người khác
- Nắm được nghệ thuật kể chuyện và miêu tả tâm lí nhân vật trong tác phẩm
I/ Tìm hiểu chung :
1/ Tác giả: Tạ Duy Anh là cây bút trẻ, xuất hiện trong văn học thời kỳ đổi mới, đã có
những truyện ngắn gây được sự chú ý của bạn đọc
2/ Tác phẩm: Văn bản “Bức tranh của em gái tôi “ đạt giải nhì trong cuộc thi viết
“Tương lai vẫy gọi” của Báo Thiếu Niên tiền phong Tác giả kể một câu chuyện khá gần gũi trong đời sống bình thường của lứa tuổi thiếu niên, nhưng đã gợi ra những điều sâu sắc về mối quan hệ, thái độ, ứng xử giữa người này với người khác
- Thể loại: Truyện
- Phương thức biểu đạt: tự sự kết hợp với miêu tả.
- Ngối kể: thứ nhất bằng lời của nhân vật người anh
- Bố cục: 3 phần.
+ Phần một: Em gái tôi … vừa làm vừa hát, có vẻ vui lắm
+ Phần hai: Nhưng mọi bí mật … vẽ cái gì thân thuộc nhất với cháu
+ Phần ba: Một tuần sau … của em con đấy
II/ Tìm hiểu văn bản :
1/ Nhân vật người anh
+ Thoạt đầu :
- Tôi quen gọi nó là “Mèo”… Rất hay lục lọi …
Cái nhìn kẻ cả
+ Khi tài năng hội họa của em gái được phát hiện :
- Cảm thấy mình bất tài… chỉ muốn gục xuống khóc…
- Không thể thân với Mèo như trước kia … gắt um lên
Lòng tự ái, mặc cảm tự ti
(Tự ái : tỏ vẻ giận dỗi không bằng lòng một cách không chính đáng Tự ti : Tự cho mình thua kém người ta (nên thấy cố gắng nhiệt tình vươn lên)
Trang 2- Xem trộm những bức tranh của Mèo, lén trút ra một tiếng thở dài cảm phục tài năng của em gái
+ Khi đứng trước bức tranh được tặng giải nhất của em gái
- Giật sững người … Ngỡ ngàng, rồi đến hãnh diện sau đó là xấu hổ
tự nhận ra được những yếu kém của mình
2/ Nhân vật người em gái Kiều Phương
- Mặt luôn bị chính mình bôi bẩn…
- Lúc nào cũng lem nhem bị quát thì xịu xuống, miệng dẩu ra…
- Ôm cổ tôi … “Em muốn cả anh cùng đi nhận giải”
Hồn nhiên, hiếu động, tài năng hội họa và lòng nhân hậu
III/ Bài họ: Ghi nhớ/ 35
IV/ Luyện tập:
Trình bày cảm nhận của em về nhân vật người em gái Kiều Phương.
B PHẦN TIẾNG VIỆT
BÀI: SO SÁNH
- Nắm được khái niệm và cấu tạo của so sánh
- Biết quan sát sự giống nhau giữa các sự vật để tạo ra những so sánh đúng, tiến đến tạo những so sánh hay
I/ So sánh là gì ?
1/ VD : SGK / 24
a) Trẻ em như búp trên cành
b) Rừng đước / … như hai dãy trường thành
2/ Nhận xét
- Có 2 sự vật ở hai vế :
- Trẻ em (vế A) và búp trên cành (vế B)
- Sự vật có điểm giống nhau
- Nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm khi diễn đạt
So sánh
3/ Ghi nhớ : SGK / 24
II/ Cấu tạo phép so sánh :
1/ VD : Mô hình
Vế A
(Sự vật được so sánh)
Phương diện
so sánh
Từ
so sánh
Vế B (Sự vật dùng để so sánh)
Trẻ em
Rừng đước Dựng lên cao ngất
Như Như
Búp trên cành Hai dãy trường thành vô tận
Vd : Trường sơn , chí lớn, ông cha
+ Đảo vị trí : Vế B – Vế A
Trang 3Vd : Như tre mọc thẳng / con người không chịu khuất phục.
Dạng đặc biệt
2./ Ghi nhớ : SGK / 25
III./ Luyện tập : làm các bài tập trong sgk/26.
Bài 1/25 : Tìm thêm các phép so sánh tương tự :
- Thầy thuốc như mẹ hiền (so sánh đồng loại - người với người)
- Sông ngòi, kênh rạch … Chi chít như mạng nhện (vật và vật)
- Cá nước bơi hàng đàn … Như người bơi ếch (so sánh khác loại = vật và người
- Chúng chị là hòn đá tảng trên trời
- Chúng em chuột nhắt cứ đòi lung lay (so sánh khác loại, người và vật)
- Công cha … Thái Sơn (So Sánh cái trừu tượng với cái cụ thể)
- Sự nghiệp của chúng ta giống như rừng cây đương lên, đầy nhựa sống và ngày càng lớn mạnh nhanh chóng (So sánh cái cụ thể và cái trừu tượng)
Bài 2/26 Viết tiếp vế B để tạo thành phép so sánh
- Khỏe như vâm (voi); nhu hùm, như trâu như tượng
- Đen như hồ bóng, cột nhà cháy, củ Tam thất
- Trắng như bông, như ngà, như trứng gà bóc
- Cao như cây sào, núi - sếu …
BÀI: SO SÁNH (tiếp theo)
I - Các kiểu so sánh
* Những ngôi sao thức ngoài kia
Chẳng bằng mẹ đã thức vì chúng con (1)
So sánh hơn kém (1)
* (…) Mẹ là ngọn gió của con suốt đời (2)
So sánh ngang bằng (2)
* Ghi nhơ (1)ù (SGK 42)
II- Tác dụng của phép so sánh :
* Đoạn văn: sgk/ 45
- So sánh tạo ra những hình ảnh cụ thể, sinh động và lời nói hàm xúc
- Giúp người đọc hình dungđược những cách rụïng khác nhau của lá
- Thể hiện quan niệm của tác giả về sự sống và cái chết
* Ghi nhớ (2) (SGK 42)
III- Luyện tập : làm các bài tập trong sách giáo khoa trang 43.
C PHẦN TẬP LÀM VĂN
Trang 4BÀI: QUAN SÁT, TƯỞNG TƯỢNG, SO SÁNH VÀ NHẬN XÉT TRONG VĂN MIÊU TẢ
- Học sinh thấy được vai trò, tác dụng của quan sát, tưởng tượng, so sánh và nhận xét trong văn miêu tả
- Học sinh biết cách vận dụng các yếu tố này khi viết bài văn miêu tả
I - Quan sát, tưởng tượng so sánh và nhận xét trong văn miêu tả :
Đoạn 1 : Tái hiện lại hình ảnh ốm yếu, tội nghiệp của Chú Dế Choắt
* Từ ngữ : Gầy gò, dài lêu nghêu, ngắn củn …
* Hình ảnh : như 1 gả nghiện thuốc phiện, như người cởi trần mặc áo gi - lê.
+ Câu văn có sự liên tưởng và so sánh :
Đoạn 2 : Đặc tà quang cảnh vừa đẹp thơ mộng, vừa mênh mông, hùng vĩ của sông nước
Cà Mau
+ Từ ngữ : bủa giăng chi chít, sắc xanh, bất tận, mênh mông, ầm ầm cao ngất.
+ Hình ảnh: bủa giăng, chi chít như mạng nhện, những khu rừng xanh bốn mùa, cá nước
bơi hàng đàn, rừng đước cao ngất như hai dãy trường thành vô tận
+ Câu văn có sự liên tưởng và so sánh :
- Sông ngòi, kênh rạch như mạng nhện
- Cá nước hàng đàn…
- Rừng đước cao nhất …
Đoạn 3 : Miêu tả hình ảnh đầy sức sống của cây gạo vào mùa xuân
+ Từ ngữ : Gọi đến bao nhiêu là chim, sừng ững, ríu rít, khổng lồ, ngọn lửa hồng, ngàn
ánh nến, long lanh lung linh, đàn đàn lũ lũ, trêu ghẹo tranh cãi
+ Hình ảnh : Cây gạo sừng sững như một tháp đèn khổng lồ, hàng ngàn ánh nến trong
xanh … cãi nhau
+ Câu văn có sự liên tưởng và so sánh :
- Cây gạo sừng sững … khổng lồ
- Hàng ngàn bông hoa… lửa hồng
- Hàng ngàn búp… trong xanh
- Hàng ngàn búp… trong xanh
Để viết được các đoạn văn trên, người viết phải biết quan sát tưởng tượng nhận xét và so sánh Những so sánh nhận xét độc đáo tạo nên sự sinh động, giàu hình tượng mang lại cho người đọc nhiều thú vị
* Đoạn văn của Đoàn Giỏi đã bị lược đi một số chữ :
- Aàm ầm (âm thanh của nước sông Năm Căn)
- Như thác : lưu lượng nước nhiều, chảy xiết.
- Nhô lên hụp xuống … động tác bơi của đàn cá theo sức nước mạnh mẽ.
- Như dãy trường thành vô tận : Rừng đước nhiều rậm rạp, cao ngất bảo vệ sự xói
Trang 5mòn đất
[Nếu bỏ nhửng chữ này thì sự giàu có, phì nhiêu, đa dạng của vùng Cà Mau bị hạn chế đi
Những chữ bị bỏ đi đều là những hình ảnh so sánh, lý tưởng, thú vị , khiến
cho sự vật trở nên nghèo nàn, sức gợi hình gợi cảm đã bị giảm đi rõ rệt Do đó
cảnh sông nước Cà Mau mất đi màu sắc độc đáo, cá thể
II- Ghi nhớ (SGK trang 28)
III- Luyện tập :
Bài tập 1/28: Miêu tả Hồ Gươm, tác giả quan sát và lựa chọn được những hình ảnh
rất tiêu biểu, đặc sắc Những hình ảnh đó là : Mặt hồ … Sóng long lanh, cầu Thê Húc màu son … Đền Ngọc Sơn, gốc đa già rễ lá xum xuê, Tháp Rùa xây trên gò đất giữa hồ Đó là những đặc điểm nổi bật mà các hồ khác không có Những từ ngữ trong dấu ngoặc đều là những từ ngữ chỉ tính chất và đặc điểm của Hồ Gươm Những từ ngữ khác thay vào đều không hợp
Bài tập 2/29: Tìm những hình ảnh tiêu biểu, đặc sắc trong đoạn văn của Tô Hoài.
*** Lưu ý: HS cĩ thể in ra và dán phần kiến thức trên vào tập và làm bài theo khả năng của
từng em