Đây là cách kể chuyện có nhiều tình huống xâu chuỗi làm cho nhân vật được nổi bật hơn, được khắc sâu trong lòng người đọc, người nghe và làm câu chuyện thêm hấp dẫn Chúng ta học tập cá[r]
Trang 1Ngày soạn: 06/10/2009 TUẦN 7 - BÀI 7
Văn học:
Văn bản: EM BÉ THÔNG MINH (Truyện cổ tích)
A Mục tiêu bài học: Giúp học sinh:
- Hiểu được nội dung, ý nghĩa của truyện và một số đặc điểm tiêu biểu của nhân vật trong truyện
- Kể lại được truyện
B Chuẩn bị:
- Giáo viên:
+ Ghi sự lý thú trong cách giải đố của em bé vào bảng phụ
- Học sinh: Trả lời các câu hỏi vào vở soạn.
C Tiến trình tổ chức dạy - học bài mới
I Ổn định: Kiểm tra sỉ số
II Bài cũ:
- Hãy kể lại 1 chiến công của Thạch Sanh? (Giáo viên chọn)
- Thạch Sanh đã bộc lộ những phẩm chất gì qua những thử thách?
- Nêu ý nghĩa của phương tiện, vũ khí kì diệu nhất? (Niêu cơm, tiếng đàn)
III Tiến trình tổ chức bài mới:
1 Giới thiệu bài mới:
- Truyện cổ tích Việt Nam có nhiều truyện kể về các nhân vật tài giỏi thông minh
- Trí tuệ dân gian sắc sảo và vui hài tập trung vào những việc vượt qua những thử thách của tư duy, đặt và giải nhiều câu đố oái oăm trong những tình huống phức tạp Từ đó tạo nên tiếng cười, sự lý thú, khâm phục của người nghe “Em bé thông minh” là một trong những truyện thuộc kiểu nhân vật ấy
2 Tiến trình tổ chức các hoạt động.
HOẠT ĐỘNG CỦA
GIÁO VIÊN
HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC
SINH
NỘI DUNG HOẠT ĐỘNG
* Hoạt động 1: Hướng dẫn học
sinh tiếp cận văn bản
I- Đọc và tìm hiểu chú thích:
- Gọi học sinh đọc truyện (Lưu ý
cách đọc của lời thoại nhấn
giọng)
1- Đọc văn bản Tiết 25 & 26
Trang 2
- Giáo viên hướng dẫn học sinh
tìm hiểu những chú thích khó (1,
3, 4, 8, 11, 15)
- Hãy tìm bố cục của truyện - 4 phần
+ Từ đầu đến về tâu vua + Tiếp theo đến ăn mừng với nhau rồi
+ Tiếp theo đến ban thưởng rất hậu
+ Còn lại
2- Bố cục: (4
phần)
* Hoạt động 2: Hướng dẫn học
sinh tìm hiểu văn bản
II- Tìm hiểu văn bản
- Đọc văn bản em hãy cho biết
em bé phải trải qua mấy lần thử
thách?
- 4 lần thử thách 1- Bốn lần thử
thách
- Thử thách đầu tiên mà em bé
phải trải qua là gì?
- Giải câu đố của viên quan a- Giải câu đố
của viên quan
- Em hãy nhắc lại câu đố của
viên quan và nhận xét về tính
chất của câu đố đó?
- “Trâu… đường” Là câu đố khó vì không thể trả lời chính xác điều mà không ai để ý đến, 1 điều
vớ vẩn
- Câu đó: “Trâu
… đường” Khó
- Từ tình huống đó, em bé đã trả
lời như thế nào?
- Ra một câu đố khác “ Ngựa … bước” cũng theo lối hỏi của tên quan tức là lấy cái phi lý đập lại cái phi lý
- Giải đố: Đố lại viên quan
- Qua thử thách đầu tiên em thấy
em bé là người như thế nào?
- Thông minh, nhanh nhẹn, cứng cỏi, không sợ hãi trước trước quyền lực
- Lần thứ hai ai là người thử tài
em bé và thử tài như thế nào?
- Vua thử tài bằng câu đố:
“ban 3 trâu đực đẻ 9 con”
b- Câu đó của vua và cách giải
đố của em bé
- Có thể coi câu đố này của Vua
là một tình huống được không?
Vì sao?
- Câu đố 2 là một tình huống rắc rối, là một bài toán khó chưa có cách giải quyết bởi trâu đực làm sao sinh đẻ Gay go hơn nếu không hoàn thành thì cả làng phải tội
- Câu đố: “Ba …
9 con” là một tình huống rắc rối, một bài toán khó
Trang 3- Em bé giải đố bằng cách nào? - Kể lại câu chuyện em bé
vào cung
- Cách giải đố của em bé lần này
có gì giống và khác cách giải đố
1?
- Giống: Tìm câu đố tương
tự đồng thời dồn vua vào thế bí
- Khác: Em bé không trả lời ngay, giả vờ khóc trước sân rồng để vua hỏi rồi cố tình trả lời bằng cách ngây ngô buộc vua phải giải thích, đưa vua vào bẫy để vua tự nói ra điều vô lý mà vua đố đồng thời khẳng định cái đúng của mình
- Giải đố: để vua
tự nói ra sự vô lý, phi lý của điều
mà vua đã đố
- Lần này sự thông minh của em
bé được biểu hiện như thế nào?
- Nhận ra ngay mẹo của vua và nghĩ ra được cách đối phó
Tiết 2
- Qua phần 3 em thấy em bé đã
trải qua thử thách nào ?
- Vua yêu cầu em bé điều gì? So
với 2 câu đố trên thì câu đố 3 này
hay hơn ở chỗ nào?
- Giải câu đố thứ hai của vua
- “Làm thịt 1 con chim sẻ bày bằng 3 mâm cỗ” câu đố bất ngờ, lý thú, đưa ra lúc hai cha con đang ăn cơm và yêu cầu tả lời ngay
c- Câu đố (2) của vua và cách giải của em bé
- Câu đố: “Làm thịt … cỗ” bất ngờ, lý thú
- Em bé đã giải đố như thế nào?
Em có nhận xét gì về cách giải
đố đó ?
- Yêu cầu rèn kim thành giao mổ như một lời thách thức nhà vua, vẫn bằng cách đố lại
- Giải đố: vẫn bằng cách đố lại
- Lần cuối cùng em bé phải trải
qua những thử thách nào ?
- So với 3 câu đố trước thì câu
đố cuối cùng này có ý nghĩa như
thế nào ?
- Giải câu đố của sứ giả nước ngoài
- Có ý nghĩa chính trị ngoại giao Nếu giải đố được thì rất tự hào nhưng nếu không giải đố được thì xấu hổ, nhục nhã, sí diện của nước nhà sẽ bị tổn thương nghiêm trọng
d- Câu đố của sứ thần nước ngoài
và cách giải đố của em bé.
- Câu đố oái ăm,
cả triều đình không ai giải được
- Lần này em bé giải đố như thế
nào ?
- Hát một bài hát đồng dao, hướng dẫn cách xâu chỉ
Trang 4 Giáo viên mở rộng: Trong
khi chúng ta đanh chờ đợi những
lời đối đáp bằng việc đố lại
người ra đố như ba lần trước thì
em bé lại làm cho mọi người
ngạc nhiên trước một bài hát
đồng dao lục bát vạch ra quá
trình hành động có tính chất rất
khoa học
qua vỏ ốc
- Em nào hát được bài hát đó ?
Em hiểu như thế nào về “bài hát
đồng giao ?”
- Bài hát đồng giao (là lời hát dân gian từ miệng của trẻ em thường kèm theo một trò chơi nhất định) Đồng giao là một từ Hán Việt
- Qua nội dung bài hát, em hãy
cho biết em bé đã có cách giải đố
như thế nào ?
- Giải đố bằng kinh nghiệm trong đời sống dân gian:
Vỏ ốc bị bịt kín một đầu khiến con kiến lùng bùng khó chịu, mặc khác đầu kia được bôi mỡ nên kiến sẽ đánh hơi bò đến Thế là xâu được chỉ
- Giải đố: Dùng kinh nghiệm trong đời sống dân gian
- Em có nhận xét gì về tính chất,
mức độ của 4 lần thử thách đó ?
- Câu đố sau khó hơn so với câu đố trước kể cả người ra đố lẫn người ra câu đố
=> Thử thách sau khó hơn thử thách trước
- Em hãy cho biết vì sao người
kể lại cố tình để thử thách sau
khó hơn thử thách trước?
- Người kể muốn khẳng định rằng người lao động (dù là một em bé) là những người thật sự có tài trí và
có thể thể hiện tài trí của mình trong mọi tình huống của cuộc sống
- Em đã học và đọc nhiều truyện
cổ tích, vậy hình thức dùng câu
đố để thử tài nhân vật có phổ
biến không ? Cho ví dụ
- Hình thức này rất phổ biến (Sọ Dừa, Thạch Sanh, Tấm Cám…)
- Hãy nêu tác dụng dùng câu đố
trong các truyện cổ tích?
- Tác dụng:
+ Tạo thử thách để nhân
Trang 5vật bộc lộ tài năng và phẩm chất
+ Tạo tình huống để cốt truyện phát triển
+ Làm câu chuyện hấp dẫn,
lý thú
- Theo em, trong mỗi lần thử
thách em bé đã dùng cách gì để
giải đố ? Giáo viên đưa bảng
phụ các câu hỏi để học sinh thảo
luận
+ Giáo viên treo bảng phụ chốt
các ý chính
* Đẩy thế bí về người ra đố, làm
cho họ tự thấy cái vô lý của
những điều mà họ đố
* Những lời giải đố đều không
dựa vào kiến thức sách vở mà
dựa vào kiến thức đời sống
* Những lời giải đố làm mọi
người ngạc nhiên vì sự bất ngờ,
giản dị, hồn nhiên
* Những lời giải đố chứng tỏ trí
tuệ thông minh hơn người của
em bé
- Những lời giải đố của em khiến người ra đố như thế nào?
- Em bé dựa vào những kiến thức nào để giải đố ?
- Người nghe, người chứng kiến có thái độ như thế nào trước lời giải đố ?
- Những lời giải đố chứng
tỏ em bé là người như thế nào ?
2- Cách giải đố qua bốn lần thử thách
Bất ngờ và lý thú
- Hãy nêu ý nghĩa của câu
chuyện ?
- Giáo viên chốt ý: Truyện này
không hề phủ nhận kiến tức sách
vở nhưng nó tập trung đề cao
kinh nghiệm đời sống Rõ ràng
trí tuệ dân gian, nhân cách của
người lao động được kết tinh
trong hình tượng của em bé
thông minh
- Đề cao trí thông minh và trí khôn dân gian đồng thời tạo ra tiếng cười vui vẻ, hồn nhiên
III- Ý nghĩa
* Hoạt động 3: Thực hiện ghi
nhớ: Cho học sinh đọc
- Ghi nhớ: Sách
giáo khoa trang 74
Trang 6sinh luyện tập
- Cho học sinh kể truyện - Học sinh kể 1- Kể truyện
IV Củng cố:
- Qua thử thách người đọc cũng thấy được sự thông minh của em bé rồi Tại sao trong câu chuyện này người kể lại kể về một nhân vật nhưng lại
có bốn lần thử thách ? (Đây là cách kể chuyện có nhiều tình huống xâu chuỗi làm cho nhân vật được nổi bật hơn, được khắc sâu trong lòng người đọc, người nghe và làm câu chuyện thêm hấp dẫn Chúng ta học tập cách
kể chuyện của dân gian)
V Dặn dò:
- Làm bài tập 2 trang 74
- Soạn “Cây bút thần”