CÁC LOẠI TRẬT KHỚP VÀ PHƯƠNG PHÁP NẮN

CAÙC LOAÏI TRAÄT KHÔÙP VAØ PHÖÔNG PHAÙP NAÉN THẠC SỸ: Nguyeãn Höõu Phöôùc – BVCR Traät khôùp laø söï di leäch hoaøn toaøn hay khoâng hoaøn toaøn caùc maët khôùp vôùi nhau. Traät khôùp vai Traät khôùp seân goùt 1. Ñònh nghóa: I. ÑAÏI CÖÔNG: Traät khôùp goái 2. Nguyeân nhaân: Do chaán thöông Do taùc ñoäng giaùn tieáp treân khôùp. Do ñoäng taùc sai tö theá cuûa khôùp. Do beänh lyù (ít gaëp). 3. Toån thöông cô baûn: Laø caùc daây chaèng vaø bao khôùp II. NHAÉC LAÏI GIAÛI PHAÅU: Ñôn vò khôùp goàm 5 thaønh phaàn 1. Maët suïn khôùp, lôùp xöông döôùi suïn vaø bao hoaït dòch 2. Bao khôùp vaø daây chaèng 3. Gaân cô quanh khôùp. 4. Thaàn kinh vaän ñoäng vaø caûm giaùc . 5. Maïch maùu nuoâi döôõng caùc thaønh phaàn treân. Khi khôùp bò traät, caùc thaønh phaàn treân seõ bò toån thöông: +Bao khôùp bò raùch, daây chaèng ñöùt, maïch maùu ñöùt gaây neân tuï maùu trong khôùp, thaàn kinh bò toån thöông gaây ñau. + Cô vaø gaân thöôøng khoâng ñöùt, chính noù gaây neân trieäu chöùng bieán daïng vaø daáu loøxo. Ñaëc bieät maët suïn khôùp deã bò khoâ, neân naén sôùm neáu ñeå laâu gaây neân hö suïn vaø hö khôùp veà sau III. PHAÂN LOAÏI TRAÄT KHÔÙP Theo 4 phöông dieän sau 1. Theo thôøi gian: coù 3 loaïi a. Traät khôùp caáp cöùu: Ngöôøi beänh ñeán tröôùc 48 giôø sau tai naïn a. Traät khôùp ñeán sôùm: Ngöôøi beänh ñeán tröôùc 3 tuaàn sau tai naïn a. Traät khôùp ñeán muoän (traät khôùp cuõ): Ngöôøi beänh ñeán sau 3 tuaàn bò tai naïn 2. Theo giaûi phaåu vaø XQ: coù 3 loaïi a Traät khôùp hoaøn toaøn: Caùc maët khôùp rôøi xa nhau nhau, di leäch nhieàu Caùc maët khôùp di leäch khoâng nhieàu b.Traät khôùp khoâng hoaøn toaøn (baùn traät khôùp): c. Gaõy traät khôùp: Traät khôùp keøm theo gaõy xöông taïi oå traät khôùp 3. Theo möùc ñoä taùi phaùt: coù 3 loaïi a. Traät khôùp laàn ñaàu b. Traät khôùp taùi dieãn :khi khôùp bò traät laàn thöù 2 trôû leân (Thöôøng gaëp trong traät khôùp vai) c. Traät khôùp thöôøng tröïc: Khôùp thöôøng xuyeân bò traät sau moät ñoäng taùc (thöôøng gaëp trong traät khôùp xöông baùnh cheø) 4. Theo theå laâm saøng: coù 4 loaïi a. Traät khôùp kín: b. Traät khôùp hô: û Traät khôùp coù veát thöông thoâng vaøo oå khôùp c.Traät khôùp keøm bieán chöùng thaàn kinh, maïch maùu d. Traät khôùp khoaù (traät khôùp keït): Do coù maûnh xöông nhoû bò vôõ vaø keït vaøo giöõa hai maët khôùp, gaây neân söï naén khôùp traát khoù khaên. Thöôøng gaëp ôû traät khôùp khuyûu coù keøm gaõy moûm treân roøng roïc IV. CHAÅN ÑOAÙN TRAÄT KHÔÙP: 1. Beänh söû: Chaán thöông giaùn tieáp Tuoåi: ngöôøi treû 2. Trieäu chöùng laâm saøng: Daáu hieäu khoâng chaét chaén +ñau +söng neà baàm tím +maát cô naêng. Moãi kieåu traät coù bieán daïng ñaëc hieäu Trong traät khôùp bieán daïng khoâng thay ñoåi neáu khôùp chöa ñöôïc naén vaøo. (Traät khôùp vai, bieán daïng dang ngoaøi vaø vai vuoâng) Nhoùm daáu hieäu chaét chaén 2.1 Bieán daïng: 2.2 Daáu ôû khôùp roãng: Hay laø oå khôùp khoâng coù choûm (neân so saùnh beân laønh). Laø ñoäng taùc kheùp thuï ñoäng ngöôïc chieàu vôùi bieán daïng. Khi buoâng tay ra chi traät khôùp seõ trôû laïi tö theá bieán daïng. Boû tay ra thì caùnh tay baät daïng ra Kheùp caùnh tay vaøo trong traät khôùp vai 2.3 Daáu loø xo: Hai maët khôùp di leäch hoaøn toaøn XQ Thaúng XQ nghieâng 3,X Quang: V.NGUYEÂN TAÉC ÑIEÀU TRÒ TRAÄT KHÔÙP: Theo 3 nguyeân taéc sau: Naén –baát ñoäng – taäp vaän ñoäng VD: traät khôùp thang baøn Voâ caûm Keùo baèng tay Keùo baèng taï 1 .Naén traät khôùp 2. Baát ñoäng (baèng baêng boât hoaëc neïp khaùc) 3. Taäp vaän ñoäng caùc ngoùn tay coøn laïi Chuù yù caùc vaán ñeà sau: 1. Phaûi khaùm toaøn dieän: Ñeå phaùt hieän toån thöông khaùc naëng hôn coù theå ñi keøm caàn ñieàu trò tröôùc. 2. Phaûi xaùc ñònh loaïi traät khôùp tröôùc khi ñieàu trò, nhaát laø traät khôùp coù keøm bieán chöùng thaàn kinh. 3. Phaûi coù ñuû phim XQ tröôùc khi naén khôùp (ñeå phaùt hieän caùc toån thöông xöông phoái hôïp). 4. Phaûi naén khôùp bò traät caøng sôùm caøng toát (naén sôùm deã naén, deã phuïc hoài, ít bieán chöùng). 5. Phaûi gaây teâ oå khôùp, hoaëc gaây meâ. Khoâng ñöôïc gaây ñau khi naén 6. Thôøi gian baát ñoäng sau naén döïa vaøo 2 yeáu toá:  Thôøi gian laønh bao khôùp xöông gaõy (3 – 4 tuaàn)  Söï phuïc hoài chöùc naêng cuûa khôùp (6 – 8 tuaàn) 7. Traät khôùp ñeán muoän (cuõ): coù 2 vaán ñeà caàn chuù yù  Bao khôùp, gaân cô bò co ruùt  OÅ khôùp bò laáp ñaày bôûi moâ xô Chuù yù: Naén vaø ñieàu trò baûo toàn khoâng keát quaû, phaûi moå ñeå taïo hình khôùp. Khi can thieäp phaåu thuaät vaøo oå khôùp seõ coù moät soá baát lôïi:  Laøm toån thöông theâm bao khôùp vaø daây chaèng  Dính khôùp  Phaûi baát ñoäng laâu deã bò cöùng khôùp  Coù theå bò nhieãm truøng vaø vieâm khôùp Vì vaäy chæ ñònh phaåu thuaät caàn phaûi caân nhaéc VI. CAÙC TRAÄT KHÔÙP THÖÔØNG GAËP: 1.CHI TREÂN: Khôùp vai Traät khôùp vai laâm saøng vaø XQ Khôùp cuøng – ñoøn Traät khôùp cuøng ñoøn laâm saøng vaø XQ XQ khôùp cuøng ñoøn bình thöôøng Khôùp khuyûu Traät khôùp khuyûu laâm saøng vaø XQ Khôùp xöông quay –xöông truï Traät khôùp quay truï treân Traät khôùp quay truï döôùi Gaûy traät Monteggia Gaûy traät Galeazzy Khôùp thang – baøn Traät khôùp xöông baøn ngoùn 1 vaø xöông thang laâm saøng vaø XQ Khôùp baøn – ngoùn Traät khôùp baøn ñoát 1 ngoùn 2 laâm saøng vaø XQ Hình aûnh bình thöôøng Keùo naén traät khôùp baøn ñoát 1 ngoùn 2 2. CHI DÖÔÙI: Traät khôùp haùng (hieám gaëp) XQ khôùp haùng bình thöôøng Traät khôùp haùng Khôùp goái (hieám gaëp) Traät khôùp goái Xöông baùnh cheø(hieám gaëp) Goái vaø caúng chaân xoay ngoaøi Khôùp coå chaân XQ traät khôøp chaøy seân XQ traät khôùp seân goùt Keùo naén laâm saøng XQ khôùp trôû laïi bình thöôøng Caùc khôùp ôû baøn chaân Traät khôùp ñoát 1 – 2 cuûa ngoùn 1 Naén traät khôùp treân laâm saøng vaø baát ñoäng ngoùn chaân Traät khôùp ñoát 23 ngoùn 2 treân XQ vaø laâm saøng Naén traät khôùp ñoát 2 – 3 ngoùn 2 vaø baát ñoäng baèng baêng keo TAØI LIEÄU THAM KHAÛO 1. Baùc só Traàn Vaên Beù Baûy Chuû nhieäm boä moân chaán thöông chænh hình Tröôøng ÑHYD TP. HCM. Phoù khoa chænh hình BVCR – Ñaïi cöông veà traät khôùp (trang 51 – 64), baøi giaûng beänh hoïc chaán thöông chænh hình vaø phuïc hoài chöùc naêng (1977 tröôøng ÑHYD TP.HCM). 2.Buøi Vaên Ñöùc – Traät khôùp. Baøi giaûng beänh hoïc ngoaïi khoa. Taäp V Tröôøng ÑHYD TP. HCM (trang 345 – 365. 1989) 3. DUPUIS LECLAIRE – Pathtologie medicanle de I’appareil locomoteur. Chaptre 22. edisen Maloine p:477 .1986. 4. L.BOHLER – Kyõ thuaät ñieàu trò gaûy xöông (baûn dòch cuûa Nguyeãn Quang Long) taäp 2. trang 51 – 84 vaø 162 – 183. NXB Y Hoïc 1980. 5. CHARLES A. ROCKWOOD. JR. Subluxation and dislocation about the shoulder. Rockwood and Green’s frasctures in Adults. Vol.1.p:722 –805. 1984.

CÁC LOẠI TRẬT KHỚP VÀ PHƯƠNG PHÁP NẮN

THẠC SỸ: Nguyễn Hữu Phước – BVCR

Trật khớp là sự di lệch

hoàn toàn hay không

hoàn toàn các mặt

khớp với nhau Trật khớp vai

Trật khớp sên gót

1 Định nghĩa:

I ĐẠI CƯƠNG:

Trật khớp gối

2 Nguyên nhân:

- Do chấn thương

- Do tác động gián tiếp trên khớp

- Do động tác sai tư thế của khớp

- Do bệnh lý (ít gặp)

3 Tổn thương cơ bản:

Là các dây chằng và bao khớp

II NHẮC LẠI GIẢI PHẨU:

Đơn vị khớp gồm 5 thành phần

1 Mặt sụn khớp, lớp xương

dưới sụn và bao hoạt dịch

2 Bao khớp và dây chằng

3 Gân cơ quanh khớp

4 Thần kinh vận động và

cảm giác

5 Mạch máu nuôi dưỡng các

thành phần trên

- Khi khớp bị trật, các thànhphần trên sẽ bị tổn thương: +Bao khớp bị rách, dây chằng đứt, mạch máu đứt gây nên tụ máu trong khớp, thần kinh bị tổn

+ Cơ và gân thường không đứt, chính nó gây nên triệu chứng biến dạng và dấu lò-xo

- Đặc biệt mặt sụn khớp dễ bị khô, nên nắn sớm nếu để lâu gây nên hư sụn và hư khớp về sau

III PHÂN LOẠI TRẬT KHỚP

Theo 4 phương diện sau

1 Theo thời gian: có 3 loại

a Trật khớp cấp cứu:

Người bệnh đến trước 48 giờ sau tai nạn

a Trật khớp đến sớm:

Người bệnh đến trước 3 tuần sau tai

nạn

a Trật khớp đến muộn (trật khớp cũ):

Người bệnh đến sau 3 tuần bị tai nạn

2 Theo giải phẩu và XQ: có 3 loại

a Trật khớp hoàn toàn: Các mặt khớp rời

xa nhau nhau, di lệch nhiều

Các mặt khớp di lệch không nhiều

b.Trật khớp không hoàn toàn

(bán trật khớp):

c Gãy trật khớp: Trật khớp kèm

theo gãy xương tại ổ trật khớp

3 Theo mức độ tái phát: có 3 loại

a Trật khớp lần đầu

trật lần thứ 2 trở lên

(Thường gặp trong trật khớp vai)

thường xuyên bị trật sau một

động tác (thường gặp trong trật

khớp xương bánh chè)

4 Theo thể lâm sàng:

có 4 loại

a Trật khớp kín:

b Trật khớp hơ:û

Trật khớp có vết thương

thông vào ổ khớp

c.Trật khớp kèm biến chứng

thần kinh, mạch máu

d Trật khớp khoá (trật khớp kẹt):

Do có mảnh xương nhỏ bị vỡ và kẹt vào

giữa hai mặt khớp, gây nên sự nắn khớp trất khó khăn Thường gặp ở trật khớp khuỷu có kèm gãy mỏm trên ròng rọc

IV CHẨN ĐOÁN TRẬT KHỚP:

1 Bệnh sử:

- Chấn thương gián tiếp

- Tuổi: người trẻ

2 Triệu chứng lâm sàng:

+đau

+sưng nề bầm tím

+mất cơ năng

- Mỗi kiểu trật có biến dạng đặc hiệu

-Trong trật khớp biến dạng không thay đổi nếu khớp chưa được nắn vào.

(Trật khớp vai, biến dạng dang ngoài và vai vuông)

Nhóm dấu hiệu chắt chắn

2.1/ Biến dạng:

2.2/ Dấu ở khớp rỗng:

Hay là ổ khớp

không có chỏm (nên

so sánh bên lành)

Là động tác khép thụ động ngược chiều

với biến dạng Khi buông tay ra chi trật khớp sẽ trở lại tư thế biến dạng

Bỏ tay ra thì cánh tay bật dạng ra

Khép cánh tay vào

trong trật khớp vai

2.3/ Dấu lò xo:

Hai mặt khớp di lệch hoàn toàn

XQ Thẳng - XQ nghiêng

3,X Quang:

V NGUYÊN TẮC ĐIỀU TRỊ TRẬT KHỚP:

Nắn –bất động – tập vận động

VD: trật khớp thang bàn

Vô cảm

1 Nắn trật khớp 2 Bất động (bằng băng

bôt hoặc nẹp khác)

3 Tập vận động các ngón

tay còn lại

Chú ý các vấn đề sau:

tổn thương khác nặng hơn có thể đi kèm cần điều trị trước

điều trị, nhất là trật khớp có kèm biến chứng thần kinh

3 Phải có đủ phim XQ

phát hiện các tổn thương

xương phối hợp)

4 Phải nắn khớp bị trật

sớm dễ nắn, dễ phục hồi, ít biến chứng)

5 Phải gây tê ổ khớp, hoặc gây mê.

Không được gây đau khi nắn

vào 2 yếu tố:

 Thời gian lành bao khớp -

xương gãy (3 – 4 tuần)

 Sự phục hồi chức năng của

khớp (6 – 8 tuần)

7 Trật khớp đến muộn (cũ): có

2 vấn đề cần chú ý

 Bao khớp, gân cơ bị co rút

 Ổ khớp bị lấp đầy bởi mô

xơ

Chú ý:

- Nắn và điều trị bảo tồn

không kết quả, phải mổ để tạo hình khớp

- Khi can thiệp phẩu thuật vào

ổ khớp sẽ có một số bất lợi:

 Làm tổn thương thêm bao khớp và dây chằng

cần phải cân nhắc

VI CÁC TRẬT KHỚP THƯỜNG GẶP:

- Khớp cùng – đòn

Trật khớp cùng đòn lâm

sàng và XQ

XQ khớp cùng đòn

bình thường

- Khớp khuỷu

Trật khớp khuỷu lâm sàng và XQ

- Khớp xương quay –xương trụ

Trật khớp quay trụ trên

Trật khớp quay trụ dưới

Gảy trật

- Khớp thang – bàn

Trật khớp xương bàn ngón 1 và xương

thang lâm sàng và XQ

- Khớp bàn – ngón

Trật khớp bàn đốt 1 ngón 2

lâm sàng và XQ

Hình ảnh bình

thường

Kéo nắn trật khớp bàn đốt

1 ngón 2

2 CHI DƯỚI:

- Trật khớp háng

(hiếm gặp)

XQ khớp háng bình thường

Trật khớp háng

- Khớp gối (hiếm gặp)

Trật khớp gối

- Xương bánh chè(hiếm gặp)

Gối và cẳng chân xoay ngoài

- Khớp cổ chân

XQ trật khờp chày sên

XQ trật khớp

sên gót

Kéo nắn lâm sàng

XQ khớp trở lại bình

thường

- Các khớp ở bàn chân

Trật khớp đốt 1 – 2

của ngón 1

Nắn trật khớp trên lâm sàng và bất động ngón chân

Trật khớp đốt 2-3 ngón 2 trên

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bác sĩ Trần Văn Bé Bảy Chủ nhiệm bộ

môn chấn thương chỉnh hình Trường ĐHYD

TP HCM Phó khoa chỉnh hình BVCR –

Đại cương về trật khớp (trang 51 – 64), bài

giảng bệnh học chấn thương chỉnh hình và

phục hồi chức năng (1977 trường ĐHYD

TP.HCM) 2.Bùi Văn Đức – Trật khớp Bài giảng bệnh

học ngoại khoa Tập V Trường ĐHYD TP

HCM (trang 345 – 365 1989)

3 DUPUIS LECLAIRE – Pathtologie

medicanle de I’appareil locomoteur Chaptre 22 edisen Maloine p:477 1986

4 L.BOHLER – Kỹ thuật điều trị gảy xương

(bản dịch của Nguyễn Quang Long) tập 2 trang 51 – 84 và 162 – 183 NXB Y Học

1980

5 CHARLES A ROCKWOOD JR

Subluxation and dislocation about the shoulder Rockwood and Green’s frasctures in Adults Vol.1.p:722 –805

1984

XIN CẢM ƠN