Không th nói vu v.[r]
Trang 1H ƯỚ NG D N T H C Ẫ Ự Ọ
CH ƯƠ NG TRÌNH L P 10 Ớ
1 BÌNH NGÔ Đ I CÁO Ạ
1 Tr l i câu 1 trang 22 SGK Ng văn 10, t p 2 ả ờ ữ ậ
B c c (4 ph n)ố ụ ầ
Ph n 1: nêu lu n đ chính nghĩa.ầ ậ ề
Ph n 2: v ch rõ t i ác tày tr i c a gi c Minh.ầ ạ ộ ờ ủ ặ
Ph n 3: k l i quá trình chinh ph t gian kh và t t th ng c a cu c kh iầ ể ạ ạ ổ ấ ắ ủ ộ ở nghĩa
Ph n 4: tuyên b chi n qu , kh ng đ nh s nghi p chính nghĩa.ầ ố ế ả ẳ ị ự ệ
=> C b n ph n đ u hả ố ầ ề ướng vào ch đ chung c a bài cáo là nêu cao tủ ề ủ ư
tưởng nhân nghĩa và t tư ưởng đ c l p dân t c (ph n 1 nêu c s chân lí,ộ ậ ộ ầ ơ ở
ph n 2 và 3 ch ng minh chân lí b ng th c ti n, ph n 4 kh ng đ nh chânầ ứ ằ ự ễ ầ ẳ ị lí)
2 Tr l i câu 2 trang 22 SGK Ng văn 10, t p 2 ả ờ ữ ậ
a Vi c tri n khai toàn b n i dung bài cáo d a trên hai chân lí sau:ệ ể ộ ộ ự
Chân lí v t tề ư ưởng nhân nghĩa: theo Nho giáo truy n th ng, nhân nghĩa làề ố
m i quan h t t đ p gi a ngố ệ ố ẹ ữ ườ ới v i người trên c s tình thơ ở ương và đ o lí.ạ Qua s ti p thu, v n d ng c a Nguy n Trãi, nhân nghĩa là yên dân tr b oự ế ậ ụ ủ ễ ừ ạ
=> Theo đó, gi c Minh là k phi nghĩa (gây cặ ẻ ường b o, đau kh cho dân) vàạ ổ quân ta thu c chính nghĩa (tr b o, đem l i cu c s ng yên bình cho dân).ộ ừ ạ ạ ộ ố Chân lí th c ti n v n n đ c l p, ch quy n c a nự ễ ề ề ộ ậ ủ ề ủ ước Vi t ta trên t t cệ ấ ả các phương di n: văn hi n, ch quy n, phong t c, l ch s , nhân tài.ệ ế ủ ề ụ ị ử
b Đo n m đ u có ý nghĩa nh l i tuyên ngôn đ c l p vì:ạ ở ầ ư ờ ộ ậ
Tuyên ngôn đ c l p là l i tuyên b dõng d c, độ ậ ờ ố ạ ường hoàng v n n đ c l p,ề ề ộ ậ
ch quy n c a m t qu c gia, thủ ề ủ ộ ố ường ra đ i ngay sau khi giành l i đ c l pờ ạ ộ ậ
t tay ngo i bang.ừ ạ
Đo n m đ u c a “Đ i cáo bình Ngô”: cũng ra đ i ngay sau khi giành l iạ ở ầ ủ ạ ờ ạ
đ c l p t tay quân Minh, cũng là l i tuyên b đanh thép, hùng h n v n nộ ậ ừ ờ ố ồ ề ề
đ c l p ch quy n c a nộ ậ ủ ề ủ ước Đ i Vi t ta, ch ng minh n n đ c l p y trênạ ệ ứ ề ộ ậ ấ
m i phọ ương di n th c ti n m t cách thuy t ph c.ệ ự ễ ộ ế ụ
c Đo n m đ u th hi n ni m t hào dân t c:ạ ở ầ ể ệ ề ự ộ
Các t ng : t trừ ữ ừ ước, đã lâu, v n x ng, đã chia, cũng khác kh ng đ nh số ư ẳ ị ự
t n t i hi n nhiên, lâu đ i, v n có c a m t nồ ạ ể ờ ố ủ ộ ước Đ i Vi t đ c l p, t ch ạ ệ ộ ậ ự ủ
Gi ng đi u: trang tr ng, hào hùng, đanh thép.ọ ệ ọ
Ngh thu t so sánh, câu văn bi n ng u sánh đôi: T Tri u, Đinh, Lí…/Cùngệ ậ ề ẫ ừ ệ Hán, Đường,…m t phộ ương cho th y v th bình đ ng, ngang b ng gi a haiấ ị ế ẳ ằ ữ
n n l ch s , hai n n đ c l p c a Đ i Vi t và Trung Hoa.ề ị ử ề ộ ậ ủ ạ ệ
Các d n ch ng đ a ra: văn hi n, phong t c, l ch s , ch quy n, nhân tàiẫ ứ ư ế ụ ị ử ủ ề
đ u mang tính th c t , thuy t ph c.ề ự ế ế ụ
3 Tr l i câu 3 trang 22 SGK Ng văn 10, t p 2 ả ờ ữ ậ
Trang 2a Tác gi t cáo t i ác c a gi c Minhả ố ộ ủ ặ
Âm m u xâm lư ược qu quy t, gi nhân gi nghĩa đ mỷ ệ ả ả ể ượn gió b măngẻ vào cướp nước ta (Nhân h H chính s phi n hà…th a c gây h a).ọ ồ ự ề ừ ơ ọ
T i ác cai tr tàn b o, bóc l t xộ ị ạ ộ ương t y nhân dân: tàn sát ngủ ười vô t iộ (Nướng dân đen…h m tai v ), d i trá, gây oán thù (D i tr i l a dân…haiầ ạ ố ố ờ ừ
mươi năm), bóc l t dân chúng (thu khóa, phu phen, v vét tài nguyên),ộ ế ơ
h y ho i môi trủ ạ ường s ng, h y ho i ngh truy n th ng…ố ủ ạ ề ề ố
=> Trong đó, t i ác cộ ướp nước tàn sát nhân dân là thâm đ c và man rộ ợ
nh t.ấ
b Ngh thu t c a đo n cáo tr ng:ệ ậ ủ ạ ạ
Gi ng đi u: khi đau đ n, khi s c sôi căm h n, khi đanh thép hùng h n.ọ ệ ớ ụ ờ ồ Câu văn giàu c m xúc, giàu tính hình tả ượng, g i c m.ợ ả
K t h p nhi u bi n pháp: li t kê, câu h i tu t , nói quá, đ i l p.ế ợ ề ệ ệ ỏ ừ ố ậ
4 Tr l i câu 4 trang 23 SGK Ng văn 10, t p 2 ả ờ ữ ậ
a Giai đo n đ u cu c kh i nghĩa Lam S n:ạ ầ ộ ở ơ
Nghĩa quân g p ph i vô vàn khó khăn, gian kh :ặ ả ổ
Tương quan l c lự ượng b t l i, quân ta còn m ng, gi c Minh hùng m nh,ấ ợ ỏ ặ ạ
x o trá.ả
Quân ta thi u th n trăm b : thi u quân (Khi Khôi Huy n quân không m tế ố ề ế ệ ộ
đ i), thi u nhân tài (Tu n ki t nh sao bu i s m/Nhân tài nh lá mùaộ ế ấ ệ ư ổ ớ ư thu), thi u lế ương th o (Khi Linh S n lả ơ ương h t m y tu n)…ế ấ ầ
Ch tủ ướng Lê L i tiêu bi u cho tinh th n c a cu c kh i nghĩa:ợ ể ầ ủ ộ ở
T m lòng vì dân vì nấ ước, căm thù gi c s c sôi: Ng m thù l n…/Căm gi cặ ụ ẫ ớ ặ
nước…
Nung n u binh th , nghi n ng m sách lấ ư ề ẫ ược tìm cách đánh đu i gi c thù:ổ ặ Quên ăn vì gi n…/Ng m trậ ẫ ước đ n nay…ế
Ý chí phi thường, nh n n i vẫ ạ ượt m i khó khăn gian kh đ th c hi n chíọ ổ ể ự ệ
l n: Đau lòng nh c óc…/N m m t n m gai…, Tr i th lòng…/Ta g ng chí…ớ ứ ế ậ ằ ờ ử ắ
Lí tưởng, hoài bão d y nghĩa l n lao, nêu cao tinh th n đoàn k t chấ ớ ầ ế ủ
tướng, nhân dân: Nhân dân b n cõi…/Tố ướng sĩ m t lòng…ộ
S c m nh giúp quân ta chi n th ng: hoài bão đánh đu i gi c xâm lứ ạ ế ắ ổ ặ ược, tư
tưởng nhân nghĩa (l y đ i nghĩa th ng hung tàn, l y chí nhân thay cấ ạ ắ ấ ường
b o), tinh th n đoàn k t, chi n lạ ầ ế ế ược quân s linh ho t (chi n tranh duự ạ ế kích), tinh th n nh n n i kh c ph c gian nan, nhân tài phò tá.ầ ẫ ạ ắ ụ
b Giai đo n ph n công th ng l i c a kh i nghĩa Lam S n:ạ ả ắ ợ ủ ở ơ
Li t kê hàng lo t tr n đánh: khí th hào hùng, khung c nh chi n trệ ạ ậ ế ả ế ường ác
li t, chi n lệ ế ược quân s m m d o, linh ho t, s c bén c a ta.ự ề ẻ ạ ắ ủ
Bi n pháp ngh thu t miêu t chi n th ng c a ta và th t b i c a đ ch:ệ ệ ậ ả ế ắ ủ ấ ạ ủ ị
Gi ng văn hào hùng, khí th ;ọ ế
Bi n pháp tệ ương ph n đ i l p: s hèn nhát, th m h i c a k thù >< s cả ố ậ ự ả ạ ủ ẻ ứ
m nh nh vũ bão, chi n th ng v vang c a quân ta.ạ ư ế ắ ẻ ủ
Trang 3Bi n pháp li t kê, cách miêu t giàu hình nh, t ng cô đ ng, phép đ i, l iệ ệ ả ả ừ ữ ọ ố ố dùng câu văn bi n ng u giàu nh c đi u…ề ẫ ạ ệ
Tính ch t hùng tráng c a đo n văn:ấ ủ ạ
Ngôn ng : dùng nhi u đ ng t m nh t o nh ng rung chuy n d d i, d n;ữ ề ộ ừ ạ ạ ữ ể ữ ộ ồ dùng nhi u tính t có m c đ c c đi m.ề ừ ứ ộ ự ể
Hình nh: phóng đ i, tả ạ ượng tr ng, s d ng nhi u tên đ t, tên ngư ử ụ ề ấ ười…
Nh p đi u: dài ng n linh ho t, d n d p, s ng khoái, t hào.ị ệ ắ ạ ồ ậ ả ự
2.BÀI :THÁI S TR N TH Đ Ư Ầ Ủ Ộ
Đ c và tr l i các câu h i:ọ ả ờ ỏ
Câu 1:Vai trò c a Tr n Th Đ đ i v i nhà Tr n?ủ ầ ủ ộ ố ớ ầ
Câu 2:Nh n xét v cách ng x c a Tr n Th Đ ?ậ ề ứ ử ủ ầ ủ ộ
Câu 3:Bài h c v nhân cách anh/ch rút ra đọ ề ị ượ ừc t văn b n?ả
3.BÀI:T A TRÍCH DI M THI T P Ự Ễ Ậ
Đ c và tr l i các câu h i:ọ ả ờ ỏ
Câu 1:Nh ng hi u bi t c a em v tác gi Hoàng Đ c Lữ ể ế ủ ề ả ứ ương?
Câu 2:Đ c đi m c a th lo i T a?ắ ể ủ ể ạ ự
Câu 3:Lý do nào khi n tác gi biên so n “Trích di m thi t p”?ế ả ạ ễ ậ
Câu 4:Đ ng c thôi thúc tác gi vi t sách?ộ ơ ả ế
4.BÀI : CHUY N CH C PHÁN S Đ N T N VIÊN Ệ Ứ Ự Ề Ả
Đ c ph n ti u d n và văn b n r i tr l i các câu h i:ọ ầ ể ẫ ả ồ ả ờ ỏ
Câu 1:Nh ng nét c b n nh t v tác gi Nguy n D ?ữ ơ ả ấ ề ả ễ ữ
Câu 2:Đ c đi m c a truy n truy n kì?ặ ể ủ ệ ề
Câu 3:Thuy t minh v tác ph m Truy n kì m n l c?ế ề ẩ ề ạ ụ
Câu 4:C m nh n c a em v Ngô T Văn?ả ậ ủ ề ử
Câu 5:Ng nh ý c a truy n?ả ụ ủ ệ
Câu 6:Liên h v i th c t hi n nay v v n đ mà tác gi đ t ra trong ệ ớ ự ế ệ ề ấ ề ả ặ
truy n?ệ
5.LUY N T P V VĂN THUY T MINH Ệ Ậ Ề Ế :
Văn thuy t minh ế
1 Khái ni m ệ
Văn thuy t minh là ki u văn b n thông d ng trong m i lĩnh v c c a đ i ế ể ả ụ ọ ự ủ ờ
s ng con ngố ười, nh m giúp cung c p nh ng tri th c v các hi n tằ ấ ữ ứ ề ệ ượng, s ự
v t, đ c đi m, tính ch t, nguyên nhân, ngu n g c… c a s v t trong t ậ ặ ể ấ ồ ố ủ ự ậ ự nhiên, xã h i b ng phộ ằ ương th c trình bày, gi i thi u và gi i thích.ứ ớ ệ ả
Ví d : ụ
– Gi i thi u m t nhân v t l ch sớ ệ ộ ậ ị ử
– Gi i thi u m t mi n quê, m t vùng đ a lýớ ệ ộ ề ộ ị
– Gi i thi u m t đ c s n, m t món ăn,…ớ ệ ộ ặ ả ộ
– Gi i thi u m t loài hoa, loài chim, loài thú…ớ ệ ộ
2 Đ c đi m chung c a văn thuy t minh ặ ể ủ ế
Văn thuy t minh là th lo i văn thông d ng – r t g n gũi v i đ i s ng ế ể ạ ụ ấ ầ ớ ờ ố hàng ngày Qua bài văn thuy t minh, ngế ười nghe sẽ được gi i đáp nh ng ả ữ
Trang 4th c m c v các câu h i nh :ắ ắ ề ỏ ư S v t y là gì? Có nh ng đ c đi m gì? Vì sao ự ậ ấ ữ ặ ể
l i nh v y? Nó có nh ng ích l i gì? ạ ư ậ ữ ợ
Văn b n thuy t minh có tính ch t khách quan, th c d ng và cung c p ả ế ấ ự ụ ấ thông tin chính xác, h u ích, vì v y văn b n g n li nữ ậ ả ắ ề v i t duy khoa h c, ớ ư ọ đòi h i s r ch ròi, chính xác, khách quan trong đánh giá.ỏ ự ạ
Bài văn thuy t minh có giá tr khi văn b n đó trình bày rõ ràng, ch t chẽ ế ị ả ặ
nh ng đ c đi m c b n c a đ i tữ ặ ể ơ ả ủ ố ượng thuy t minh, đ c bi t trong khi s ế ặ ệ ử
d ng ngôn ng c n chính xác, cô đ ng, hàm súc, sinh đ ng, h p d n, ụ ữ ầ ọ ộ ấ ẫ
thuy t ph c ngế ụ ườ ọi đ c và người nghe
3 Yêu c u và ph ầ ươ ng pháp thuy t minh ế
a Yêu c u ầ
Mu n nói thì ph i hi u đi u mình đ nh nói Không th nói vu v ố ả ể ề ị ể ơ
Mu n làm t t bài văn thuy t minh cũng v y, nghĩa là ngố ố ế ậ ười vi t, ngế ười nói
ph i nghiên c u, tìm hi u s v t, hi n tả ứ ể ự ậ ệ ượng c n thuy t minh, nh t là ầ ế ấ
ph i n m ch c b n ch t, đ c tr ng, m i tả ắ ắ ả ấ ặ ư ố ương quan c a nó đ có th ủ ể ể trình bày m t cách sáng t , đ y s c thuy t ph c; tránh lan man, vô nghĩa, ộ ỏ ầ ứ ế ụ
ng y bi n.ụ ệ
Ví d : ụ Các bài thuy t minh v các lo i thu c hi n nay, nói “b c lên” nh ế ề ạ ố ệ ố ư
m t linh đan, m t th n dộ ộ ầ ược, người nghe c m th y ng v c v s “m t ả ấ ờ ự ề ự ộ
t c đ n gi i”.ấ ế ờ
b Ph ươ ng pháp thuy t minh ế : là cách th c ngứ ười vi t s d ng trong bài vănế ử ụ thuy t minh Bài văn thuy t minh đ t ch t lế ế ạ ấ ượng t c la ngứ ười vi t cung ế
c p nh ng thông tin chính xác mà đ bài yêu c u Có nhi u phấ ữ ề ầ ề ương pháp thuy t minh, vi c ngế ệ ười vi t l a ch n phế ự ọ ương pháp nào đ truy n đ t n iể ề ạ ộ dung không ph i b t c h c sinh nào cũng n m đả ấ ứ ọ ắ ược Vì v y vi c ghi ậ ệ
nh n, l a ch n nh ng thông tin, s li u nào là h p lí đ ch ng minh m t ậ ự ọ ữ ố ệ ợ ế ứ ộ
s v t m t hi n tự ậ ộ ệ ượng là m t vi c làm h t s c c n thi t.ộ ệ ế ứ ầ ế
– Mu n làm t t bài văn thuy t minh, ngố ố ế ười vi t ph i nghiên c u tìm hi u ế ả ứ ể
s v t hi n tự ậ ệ ượng c n thuy t minh, n m đầ ế ắ ược b n ch t và nh ng đ c ả ấ ữ ặ
tr ng c a chúng đ tránh xa đ , l c đ Ngoài ra, vi c ph i h p nhi u ư ủ ể ề ạ ề ệ ố ợ ề
phương pháp, cùng vi c v n d ng thao tác tệ ậ ụ ưởng tượng suy lu n trong ậ
m t bài văn thuy t minh sẽ t o cho bài vi t tăng s c thuy t ph c và h p ộ ế ạ ế ứ ế ụ ấ
d n cho ngẫ ườ ọi đ c
– Trong bài văn thuy t minh đòi h i ngế ỏ ười vi t ph i quan sát, h c t p và ế ả ọ ậ tích luỹ kinh nghi m s ng, ph i nghiên c u tìm hi u s v t hi n tệ ố ả ứ ể ự ậ ệ ượng đ ể
n m đắ ược b n ch t và đ c tr ng c a đ i tả ấ ặ ư ủ ố ượng đó
Các phương pháp thuy t minh thế ường g p:ặ
– Ph ươ ng pháp nêu đ nh nghĩa gi i thích ị ả
Trong văn b n thuy t minh nh s d ng nh ng câu văn đ nh nghĩa và gi i ả ế ờ ử ụ ữ ị ả thích đ có th xác đ nh đôì tể ể ị ượng m t cách c th , d hi u, d nh ộ ụ ể ễ ể ễ ớ
Ví d : ụ Hà N i là m t trong nh ng trung tâm văn hóa ngh thu t l n c a ộ ộ ữ ệ ậ ớ ủ
Vi t Nam.ệ
Trang 5– Ph ươ ng pháp li t kê ệ
Nh s d ng phờ ử ụ ương pháp này mà vi c trình bày tính ch t c a s v t, s ệ ấ ủ ự ậ ự
vi c thêm rõ ràng, đ y đ trên các phệ ầ ủ ương di n đ nh n m nh m t đ c ệ ể ấ ạ ộ ặ
đi m nào đó.ể
Ví d : ụ Văn b n ả Lao xao, Duy Khán đã c ng c p cho ngư ấ ườ ọi đ c, người nghe
m t b c tranh c th , sinh đ ng, nhi u màu s c v th gi i các loài chim: ộ ứ ụ ể ộ ề ắ ề ế ớ chèo b o, chim c t, tu hú, b các, sáo s u…ẻ ắ ồ ậ
– Ph ươ ng pháp nêu ví d ụ
Trong văn b n, đ tăng giá tr tin c y cho bài vi t, đ ng th i t o ni m tin ả ể ị ậ ế ồ ờ ạ ề cho ngườ ếi ti p nh n vi c nêu các ví d là h t s c c n thi t.ậ ệ ụ ế ứ ầ ế
– Ph ươ ng pháp dùng s li u ố ệ
Nh s d ng nh ng con s mang tính đ nh lờ ử ụ ữ ố ị ượng chính xác v đôi tề ượng
c n gi i thích, ch ng minh sẽ làm sáng t đầ ả ứ ỏ ược vai trò c a nó trong thành ủ
ph ố
– Ph ươ ng pháp so sánh
Trên c s đ i chi u các s v t, hi n tơ ở ố ế ự ậ ệ ượng đã quen thu c ho c m i m ộ ặ ớ ẻ
v i m i ngớ ọ ười ho c nh ng hi n tặ ữ ệ ượng thông thường, d g p… giúp cho ễ ặ
ngườ ọi đ c ti p nh n đ i tế ậ ố ượng đó m t cách c th , d dàng h n.ộ ụ ể ễ ơ
– Ph ươ ng pháp phân lo i, phân tích ạ
Chia nh đ i tỏ ố ượng thành nhi u b ph n, nhi u m t c u t o đ thuy t ề ộ ậ ề ặ ấ ạ ế ế minh sẽ giúp cho ngườ ếi ti p nh n n m b t đ i tậ ắ ắ ố ượng m t cách d dàng ộ ễ
h n.ơ
Vi c trình bày rành m ch nh ng nét riêng c a t ng đ i tệ ạ ữ ủ ừ ố ượng c th sẽ ụ ể giúp cho bài văn thuy t minh thêm rõ ràng, rành m ch.ế ạ
4 M t s bi n pháp ngh thu t s d ng trong văn b n thuy t minh ộ ố ệ ệ ậ ử ụ ả ế
– Mu n cho văn b n thuy t minh đố ả ế ược sinh đ ng, h p d n ngộ ấ ẫ ười ta v n ậ
d ng thêm m t s bi n pháp ngh thu t nh : k chuy n t thu t, đ i ụ ộ ố ệ ệ ậ ư ể ệ ự ậ ố tho i theo l i n d , nhân hóa ho c các hình th c vè di n ca.ạ ố ẩ ụ ặ ứ ễ
Ví d 1: ụ Văn b n thuy t minh s d ng hình th c k chuy n t thu tả ế ử ụ ứ ể ệ ự ậ
… “Tôi v a đi v a ng m không chán nh ng cây kè lâu năm, thân to cao vút ừ ừ ắ ữ
và c nh ng cây kè còn non, th p lè tè, mà nh ng t m lá r ng l n đã b c kín ả ữ ấ ữ ấ ộ ớ ọ
g c cây ố
M t vài n i trên cánh đ ng, ng ộ ơ ồ ườ i ta đang tr y lá kè R ng kè xào x c ẩ ừ ạ
Nh ng ng ữ ườ i ch t lá nói chuy n t ng n cây này sang ng n cây khác Trên ặ ệ ừ ọ ọ
m t cái gò k bên, vi c ch t lá v a xong, nh ng cây kè bây gi trông k ch ộ ề ệ ặ ừ ữ ờ ệ
c m và x u xí, c r ng cây gi ng nh m t hàng nh ng chi c ch i lông gà ỡ ấ ả ừ ố ư ộ ữ ế ổ
c m ng ắ ượ c Chính nh ng “chi c lông gà” y t o nên m t nét đ c bi t cho ữ ế ấ ạ ộ ặ ệ cánh đ ng x Thanh không gi ng b t kì m t vùng nào khác R i đây nh ng ồ ứ ố ấ ộ ồ ữ tàu lá kè sẽ đ ượ c ph i khô, tr nên tr ng nõn, sẽ đem làm nón, làm m , làm ơ ở ắ ủ
áo t i, l p phên n a, l p mái nhà,… Nh ng mái nhà l p b ng lá kè có th ơ ợ ứ ợ ữ ợ ằ ể
b n h n l p ngói, đ ề ơ ợ ượ c hàng ch c năm”… ụ
(“Nh ng ngày l u l c” ữ ư ạ – Nguy n Minh Châuễ )
Trang 6Ví d 2: ụ Văn b n thuy t minh có s d ng ngh thu t so sánh, nhân hóa.ả ế ử ụ ệ ậ
… “M i loài hoa đ u có m t ki u “áo qu n” đ c bi t Trên hoa lan, ta có th ỗ ề ộ ể ầ ặ ệ ể
th y m i màu s c t m u tr ng tinh ho c h ng nh t đ n màu đ th m, ấ ọ ắ ừ ấ ắ ặ ồ ạ ế ỏ ắ vàng t ươ i và đ v i nh ng cách k t h p đ c s c M t s hoa văn l m đ m ỏ ớ ữ ế ợ ặ ắ ộ ố ổ ố
nh da báo, m t s khác có s c trông nh da h , và s th ba thì tô vẽ ư ộ ố ọ ư ổ ố ứ
nh ng hình thù kì quái M t s n m l n trong đám c , s khác l i qu n ữ ộ ố ằ ẫ ỏ ố ạ ấ quanh thân nh ng cây g và đu đ a trên nh ng cành cao nh t ữ ỗ ư ữ ấ
M t s lan t a nh thè l ộ ố ự ư ưỡ ỏ ẫ i đ th m, s khác hoa l i gi ng nh đ u bò có ở ố ạ ố ư ầ
s ng cong, s th ba nhìn h t nh m t con nh n đáng ghét Cu i cùng có ừ ố ứ ệ ư ộ ệ ố
nh ng hoa lan có hình d ng t ữ ạ ươ ng t nh ong đ t, ru i, mu i Có hoa t a ự ư ấ ồ ỗ ự
h l ồ ượ ờ n l trong không khí nh nh ng cánh b ư ữ ướ m Có hoa gi ng nh b ố ư ồ câu tr ng ho c loài chim tí hon n ắ ặ ở ướ c Mĩ có b lông s c s mà ta v n g i là ộ ặ ỡ ẫ ọ
Cô – li – bri.”
(Theo “Nh ng chuy n lí thú c a sinh gi i ữ ệ ủ ớ ” – V.V Lun – kê – vic)
Ví d 3: ụ Văn b n thuy t minh có s d ng hình th c vè, di n ca.ả ế ử ụ ứ ễ
… “Ai đã sáng t o ra chi c nón bài th x Hu ? Lá nón tr ng nõn nà; bài th ạ ế ơ ứ ế ắ ơ
m t n hi n Chi c quai nón b ng l a thanh tao Vành nón nghiêng ờ ỏ ẩ ệ ế ằ ụ
nghiêng, d u dàng, e l , th m kín c a cô gái mi n núi Ng sông H ị ệ ầ ủ ề ự ươ ng Ch ả
th mà du khách, các c u khóa ng n ng : ế ậ ẩ ơ
“H c trò x Qu ng đi thi ọ ứ ả
G p cô gái Hu b ặ ế ướ c đi không đành”
Còn có chi c nón d u anh lính thú th i x a mà khi xem phim ta m i bi t: ế ấ ờ ư ớ ế
“Ngang l ng thì th t bao vàng ư ắ
Đ u đ i nón d u, vai mang súng dài” ầ ộ ấ
– Các bi n pháp ngh thu t c n đệ ệ ậ ầ ượ ử ục s d ng thích h p góp ph n làm n i ợ ầ ổ
b t đ c đi m c a đ i tậ ặ ể ủ ố ượng thuy t minh và gây h ng thú cho ngế ứ ườ ọi đ c – L u ý: Khi s d ng các bi n pháp ngh thu t trong văn b n thuy t minh ư ử ụ ệ ệ ậ ả ế
c n:ầ
+ Đ m b o m c đích c a văn b n thuy t minh, tránh sa đà, l c đ ả ả ụ ủ ả ế ạ ề
+ Các bi n pháp ngh thu t ch phù h p v i m t s đ thuy t minh: đ ệ ệ ậ ỉ ợ ớ ộ ố ề ế ồ
v t, danh lam th ng c nh, danh nhân, còn nh ng đ thuy t minh v ậ ắ ả ữ ề ế ề
phương pháp, cách th c thì không phù h p.ứ ợ
5 Y u t miêu t trong văn thuy t minh ế ố ả ế
– Đ thuy t minh cho c th sinh đ ng h p d n bài thuy t minh có th ề ế ụ ể ộ ấ ẫ ế ể
k t h p s d ng y u t miêu t Y u t miêu t có tác d ng làm cho đ i ế ợ ử ụ ế ố ả ế ố ả ụ ố
tượng thuy t minh đế ược n i b t n tổ ậ ấ ượng
Ví d :ụ
…“Ch nói riêng v ca Hu đã tuy t v i C nh trăng n ỉ ề ế ệ ờ ả ướ c H ươ ng Giang Chi c thuy n r ng nh trôi êm đ m Hình nh các ca công, nh ng nam ế ề ồ ẹ ề ả ữ thanh, n tú đi u ngh , tài hoa, duyên dáng trong s c ph c Hu Ti ng đàn ữ ệ ệ ắ ụ ế ế tranh réo r t, huy n di u Gi ng ca tr m b ng du d ắ ề ệ ọ ầ ổ ươ ng, lai láng tình non
n ướ c, tình trai hi n gái l ch, tình ng ề ị ườ ấ i v n v ươ ng…
Trang 7“Th ươ ng thì xin đó đ ng phai ừ
y ai tình t t c d ch phai
Ch phai, h i ng ớ ỡ ườ i tình t !” ự
– L u ý: Y u t miêu t trong văn thuy t minhư ế ố ả ế
+ Miêu t ch nh m tái hi n hình nh c a đ i tả ỉ ằ ệ ả ủ ố ượng m c đ nh t đ nh, ở ứ ộ ấ ị giúp hình dung rõ h n v đ i tơ ề ố ượng,
+ Khi miêu t , c n s d ng nh ng t ng có giá tr g i t nh : t láy, t ả ầ ử ụ ữ ừ ữ ị ợ ả ư ừ ừ
tượng hình, g i thanh,…ợ
+ S d ng xen kẽ nh ng câu văn miêu t v i nh ng câu văn lí gi i, minh ử ụ ữ ả ớ ữ ả
h a đ không l c th lo i và t o đọ ể ạ ể ạ ạ ượ ốc l i di n đ t phong phú.ễ ạ
6 Tìm hi u đ và cách làm bài văn thuy t minh ể ề ế
a Tìm hi u đ ể ề
Mu n làm bài văn thuy t minh t t, đi u trố ế ố ề ước tiên người vi t c n ph i tìmế ầ ả
hi u đ bài đ xác đ nh đ i tể ề ể ị ố ượng sẽ thuy t minh và bế ước đ u có nh ng ầ ữ tri th c chung v đ i tứ ề ố ượng đó
Tri th c v đ i tứ ề ố ượng thuy t minh c n xác đ nh trong nh ng trế ầ ị ữ ường h p ợ
c th : có th đ n t n n i quan sát tìm hi u ho c ghi chép l i, ho c tìm ụ ể ể ế ậ ơ ể ặ ạ ặ ở sách báo ho c các phặ ương ti n thông tin v đ i tệ ề ố ượng thuy t minh.ế
Khi có ki n th c r i thì c n s d ng phế ứ ồ ầ ử ụ ương pháp thuy t minh thích h p, ế ợ dùng ngôn t chính xác, d hi u.ừ ễ ể
b B c c c a bài văn thuy t minh th ố ụ ủ ế ườ ng g m 3 ph n: ồ ầ
– M bài ở : Gi i thi u đ i tớ ệ ố ượng thuy t minh.ế
– Thân bài: Trình bày các đ c đi m, c u t o, l i ích, c c u v n hành, ặ ể ấ ạ ợ ơ ấ ậ
ngu n g c ra đ i…ồ ố ờ
– K t bài: ế Bày t thái đ , đánh giá v đôi tỏ ộ ề ượng
Ph n M bài và K t bài c n có nh ng cách đánh giá, nh n xét th t n ầ ở ế ầ ữ ậ ậ ấ
tượng, gây s chú ý và h p d n cho ngự ấ ẫ ườ ọi đ c
Ph n Thân bài c n có cách th c ph i h p các phầ ầ ứ ố ợ ương pháp thuy t minh ế khi trình bày các đ c đi m c a đ i tặ ể ủ ố ượng
H ướ ng đ n và làm bài văn thuy t minh v m t danh lam th ng c nh ẫ ế ề ộ ắ ả
Mu n vi t bài gi i thi u v m t danh lam, th ng c nh thì các em c n ph i ố ế ớ ệ ề ộ ắ ả ầ ả
có m t v n t li u, s hi u bi t hay nói chính xác là ph i có tri th c v đôi ộ ố ư ệ ự ể ế ả ứ ề
tượng thuy t minh Ngoài v n t li u mà chúng ta thu lế ố ư ệ ượm được thông qua sách báo và các phương ti n thông tin đ i chúng, các em c n có th i ệ ạ ầ ờ gian quan sát tr c ti p và ghi chép l i nh ng thông tin c n thi t đ ph c ự ế ạ ữ ầ ế ế ụ
v cho bài vi t Ngoài ra, các em c n h i han nh ng ngụ ế ầ ỏ ữ ười hi u bi t đ có ể ế ế
được nh ng ki n th c đáng tin c y v n i y.ữ ế ứ ậ ề ơ ấ
Bài thuy t minh nên có b c c g m ba ph n: l i gi i thi u ít nhi u nên có ế ố ụ ồ ầ ờ ớ ệ ề kèm y u t miêu t , bình lu n thì sẽ gây h p d n và h ng thú v i ngế ố ả ậ ấ ẫ ứ ớ ười
đ c Tuy nhiên, bài gi i thi u ph i d a trên c s nh ng ki n th c đáng tinọ ớ ệ ả ự ơ ở ữ ế ứ
c y v n i đậ ề ơ ược gi i thi u, l i văn c n chính xác và bi u c m cao.ớ ệ ờ ầ ể ả
Trang 8Tương t nh các d ng bài văn thuy t minh khác, bài vi t c n có s s p ự ư ạ ế ế ầ ự ắ
x p h thông các ki n th c v văn b n thuy t minh:ế ệ ế ứ ề ả ế
– Vai trò và tác d ng c a văn thuy t minh trong đ i sông.ụ ủ ế ờ
– Nh ng đ c đi m c a văn b n thuy t minh.ữ ặ ể ủ ả ế
– Nh ng phữ ương pháp thuy t minh c n v n d ng.ế ầ ậ ụ
– Các kĩ năng l p dàn ý c n ph i có trong bài thuy t minh trong t ng bài cậ ầ ả ế ừ ụ
th ể
Trình t bài văn thuy t minh thự ế ường được trình bày theo trình t không ự gian và trình t th i gian Ngoài ra có th có nh ng cách gi i thích theo ự ờ ể ữ ả
nh ng t li u và s quan sát c a ngữ ư ệ ự ủ ười vi t v ngu n g c, đ c đi m c u ế ề ồ ố ặ ể ấ
t o c a th ng c nh đó S đan xen các y u t bi u c m sẽ làm cho ngạ ủ ắ ả ự ế ố ể ả ười
vi t b c l tình c m, s rung đ ng c a b n thân v nh ng đi u mình quanế ộ ộ ả ự ộ ủ ả ề ữ ề sát, n m b t.ắ ắ
Đ 1: ề Thuy t minh v lăng Ch t ch H Chí Minh ế ề ủ ị ồ
H ướ ng d n l p dàn ý: ẫ ậ Các tri th c c n có cho bài thuy t minh v lăng Ch ứ ầ ế ề ủ
t ch H Chí Minh c n ph i có nh ng tri th c c n thi t nh th i đi m ra ị ồ ầ ả ữ ứ ầ ế ư ờ ể
đ i, ý nghĩa l ch s , th i gian hoàn thành, nh ng nét ki n trúc tiêu bi u… ờ ị ử ờ ữ ế ể
M t vài ch d n dành cho khách tham quan.ộ ỉ ẫ
L n lầ ượt cung c p các thông tin v đ i tấ ề ố ượng thuy t minh có th trình bày ế ể các ý nh sau:ư
– Lăng Ch t ch H Chí Minh là công trình ki n trúc quan tr ng, n i l u giủ ị ồ ế ọ ơ ư ữ thi hài Ch t ch H Chí Minh Công trình này đủ ị ồ ược kh i công xây d ng ngàyở ự
2 – 9 – 1973
– N i xây d ng lăng là l đài, n i Ch t ch H Chí Minh đã đ ng đ c b n ơ ự ễ ơ ủ ị ồ ứ ọ ả Tuyên ngôn đ c l p t i Qu ng trộ ậ ạ ả ường Ba Đình
– Ngườ ưi đ a ra đ án thi t k và tr c ti p thi công xây d ng công trình ồ ế ế ự ế ự
ki n trúc này là các kĩ s c a Liên Xô.ế ư ủ
– Trong th i gian xây d ng lăng, nhân dân ta kh p m i mi n đ t nờ ự ở ắ ọ ề ấ ước
đ u muôn đóng góp nh ng v t li u, nh ng v t quý đ trang hoàng thêm ề ữ ậ ệ ữ ậ ể cho công trình có ý nghĩa cho toàn th dân t c Vi t Nam.ể ộ ệ
– Lăng được xây d ng g m 3 l p v i chi u cao 21,6m, ph n gi a lăng đự ồ ớ ớ ề ầ ữ ược xây r ng có lôi đi, đây là n i đ t thi hài Bác.ộ ơ ặ
– Sau 5 năm xây d ng, công trình đự ược hoàn thành vào ngày 21 – 8 – 1978 – Đường vào lăng có ba l i đi: đố ường Hùng Vương, đường Ng c Hà, đọ ường
Đ i C n.ộ ấ
– T i thăm lăng Bác, m i ngớ ọ ười có th đi th m nh ng c nh đ p xung ế ả ữ ả ẹ
quanh nh vi n b o tàng H Chí Minh, công viên Bách th o…ư ệ ả ồ ả
Đ 2: ề Thuy t minh v m t danh lam th ng c nh c a đ a ph ế ề ộ ắ ả ủ ị ươ ng em.
H ướ ng d n l p dàn ý: ẫ ậ Bài thuy t minh c n t p trung trình bày theo các ý ế ầ ậ sau đây:
– V trí đ a lí.ị ị
Trang 9– C u trúc, quá trình hình thành c a đ a danh đó, có th d a vào truy n ấ ủ ị ể ự ề thuy t, l ch s hình thành do tác đ ng c a đi u ki n t nhiên ho c do tác ế ị ử ộ ủ ề ệ ự ặ
đ ng c a con ngộ ủ ười
– Vai trò, ý nghĩa c a th ng c nh đó đ i v i đ i sông xã h i.ủ ắ ả ố ớ ờ ộ
– M t vài ch d n cho m i ngộ ỉ ẫ ọ ười có th t i thăm quan, vãn c nh.ể ớ ả