Phản ánh khát vọng của nhân dân về một đất nước độc lập, thống nhất, đồng thời phản ánh ý chí tự cường của dân tộc Đại Việt đang trên đà lớn mạnh.. Nghệ thuật4[r]
Trang 1Tiết 89
CHIẾU DỜI ĐÔ
(Thiên đô chiếu)
Lí Công Uẩn
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức
- Hiểu biết bước đầu về đặc điểm cơ bản của thể chiếu
- Thấy được khát vọng xây dựng quốc gia cường thịnh, phát triển của Lí Công Uẩn cũng như của dân tộc ta ở một thời kì lịch sử
2 Kĩ năng
- Đọc – hiểu một văn bản được viết theo thể chiếu
- Nhận ra và thấy được đặc điểm của kiểu nghị luận trung đại ở một văn bản cụ thể
3 Thái độ
- Giáo dục tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc
4 Năng lực hướng tới
- Năng lực tự học; năng lực giải quyết vấn đề
- Năng lực tư duy; năng lực giao tiếp; năng lực hợp tác
- Năng lực sử dụng ngôn ngữ
- Năng lực cảm thụ văn học
II PHƯƠNG PHÁP – KỸ THUẬT DẠY HỌC
- Động não, vấn đáp
- Bình giảng, thuyết trình, làm việc nhóm
III CHUẨN BỊ
1 Giáo viên: SGK, giáo án, chuẩn KTKN
2 Học sinh
- SGK, soạn bài
- Sản phẩm theo sự hướng dẫn của GV
IV TIẾN TRÌNH BÀI HỌC
1 Hoạt động khởi động
* Tích hợp giáo dục ANQP
Cho HS quan sát 1 số tranh ảnh về lễ kỉ niệm 1000 năm Thăng Long
- Nêu yêu cầu: Em hiểu biết gì về sự kiện này?
- Từ phần trình bày của HS, dẫn vào bài mới
2 Hoạt động hình thành kiến thức
Trang 2Hoạt động của giáo viên và
học sinh
Nội dung cần đạt
Thao tác 1: Tìm hiểu tác giả, tác
phẩm
- Đọc chú thích *, nêu vài nét về tác
giả, tác phẩm?
Là người có chí lớn, thông minh,
nhân ái và lập những chiến công dưới
thời Lê, ông đã làm đến chức tả thân
vệ điện chỉ huy sứ Khi Lê Ngoạ
Triều mất, ông được triều thần tôn
làm vua, lấy niên hiệu là Thuận
Thiên
- GV HD đọc: giọng trang trọng, nhấn
mạnh những câu có sắc thái tình cảm
tha thiết hoặc chân thành
GV đọc mẫu, học sinh đọc
Nhận xét
- Em hiểu gì về thể chiếu?
- Theo em văn bản chia làm mấy
phần? Tiêu đề của từng phần?
Thao tác 2: Đọc hiểu văn bản
Đọc đoạn 1
- Mở đầu tác phẩm Lí Công Uẩn đã
đưa ra những dẫn chứng gì?
- Theo tác giả việc dời đô của các
triều đại Trung Quốc dựa trên nguyên
nhân nào?
- Kết quả của việc dời đô ấy là gì?
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả
- Lí Công Uẩn (974-1028) tức Lí Thái Tổ, người châu Cổ Pháp, lộ Bắc Giang nay là Đình Bảng,
Từ Sơn, Bắc Ninh
- Là người thông minh, nhân ái, có chí lớn, sáng lập vương triều nhà Lí
2 Tác phẩm
a Hoàn cảnh sáng tác
- Vào năm 1010, vua Lí Công Uẩn viết bài chiếu bày tỏ ý định dời đô từ Hoa Lư - Ninh Bình ra Đại La - Hà Nội
b Thể loại: Chiếu.
- Mục đích: vua dùng để ban bố mệnh lệnh
- Nội dung: thể hiện tư tưởng chính trị lớn lao,
có ảnh hưởng đến vận mệnh triều đại, đất nước
- Hình thức: văn xuôi, văn biền ngẫu, văn vần
c Bố cục: 3 phần.
- P1: Từ đầu không thể không dời đổi: Lý do dời đô
- P2: Tiếp muôn đời: Lý do chọn Đại La làm kinh đô mới
- P3: Còn lại: Quyết định dời đô
II Đọc hiểu văn bản
1 Lý do dời đô
a Tiền đề lịch sử
- Trong lịch sử:
+ Nhà Thương 5 lần dời đô + Nhà Chu 4 lần dời đô
- Nguyên nhân:
+ Muốn định đô ở trung tâm + Mưu toan nghiệp lớn, tính kế muôn đời + Trên vâng mệnh trời, dưới theo ý dân
- Kết quả: Vận nước lâu dài, phong tục phồn thịnh
Trang 3- Em nhận xét gì về hệ thống lập luận
của tác giả?
- Theo tác giả, triều Đinh, Lê có sai
lầm gì?
GV mở rộng: Sử sách ghi chép, sau
khi dẹp loạn 12 xứ quân, năm 968
Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi hoàng đế
Nhưng đến năm 979 ông bị ám hại,
Lê Hoàn (Lê Đại Hành) lên ngôi vua
Tuy đã đánh thắng giặc xâm lược
nhưng đến năm 1005 nhà vua băng
hà Các thế lực phong kiến mâu
thuẫn, xung đột tranh giành ngôi báu
gây ra tình trạng loạn lạc kéo dài,
trăm họ hao tổn Triều Đinh, Lê số
phận ngắn ngủi
- Theo em ý kiến của Lý Công Uẩn về
hai thời Đinh, Lê có thực sự chính xác
không? Vì sao?
- Chưa hẳn đúng vì hai triều Đinh, Lê
vẫn dựa vào vùng núi Hoa Lư vì thế
lực chưa đủ mạnh để dời đô (GV mở
rộng về vùng Hoa Lư – Ninh Bình)
* Đọc đoạn 2
- Theo tác giả, Đại La có những thuận
lợi gì?
- Qua sự phân tích của tác giả, em
nhận xét gì về địa thế của Đại La?
Nêu sử sách làm tiền đề, làm chỗ dựa cho lí lẽ
Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc dời đô
b Thực tế lịch sử nước ta
- Nhà Đinh, Lê: đóng yên đô thành ở Hoa Lư
- Nguyên nhân:
+ Theo ý riêng mình, khinh thường mệnh trời + Không noi theo dấu cũ của Thương, Chu
- Kết quả:
+ Triều đại không được lâu bền, số vận ngắn ngủi
+ Trăm họ phải hao tốn, muôn vật không được thích nghi
Lập luận chặt chẽ, chứng cứ thuyết phục, lời văn biền ngẫu cân xứng, nhịp nhàng nhấn mạnh vào hậu quả của việc không dời đô
Lập luận vừa có lí vừa có tình: tác động mạnh
mẽ vào người đọc
2 Lý do chọn Đại La làm kinh đô mới
- Lịch sử: Kinh đô cũ của Cao Vương
- Vị thế địa lí:
+ Vị trí: nơi trung tâm trời đất, đúng ngôi nam bắc đông tây
+ Địa thế: thế rồng cuộn hổ ngồi, hướng nhìn sông, dựa núi, địa thế rộng mà bằng, đất đai cao
mà thoáng, không phải chịu cảnh ngập lụt
- Chính trị, văn hoá: đầu mối giao lưu, chốn tụ
hội trọng yếu của bốn phương
- Tiềm năng: mảnh đất hưng thịnh, muôn vật rất
mực phong phú, tốt tươi
Đại La xứng đáng là kinh đô bậc nhất của đế vương muôn đời
Trang 4* Đọc đoạn cuối.
- Thường thì bài chiếu nêu ý kiến của
vua, bài chiếu này có như vậy không?
Vì sao?
- Nhà vua chỉ đưa ra ý kiến để trao
đổi bàn bạc chứ không áp đặt văn
bản vừa có lí vừa có tình
Thao tác 3: Tổng kết bài học
- Khái quát những giá trị nội dung,
nghệ thuật độc đáo của bài thơ?
=>Khát vọng, niềm tin vào sự thinh trị, thái bình của đất nước
3 Quyết định dời đô
- Kết thúc bằng câu nghi vấn: mang tính đối thoại, trao đổi, tạo sự đồng cảm giữa mệnh lệnh của vua với nguyện vọng của thần dân
=>Quyết định chọn Đại La làm kinh đô mới
III Tổng kết
1 Nội dung
Phản ánh khát vọng của nhân dân về một đất nước độc lập, thống nhất, đồng thời phản ánh ý chí tự cường của dân tộc Đại Việt đang trên đà lớn mạnh
2 Nghệ thuật
Lập luận chặt chẽ, kết hợp giữa lí và tình
3 Hoạt động luyện tập
* Qua bài chiếu em hãy nêu trình tự lập luận của bài chiếu?
- Trình tự lập luận:
+ Nêu sử sách làm tiền đề, làm chỗ dựa cho lí lẽ
+ Soi sáng tiền đề vào thực tế đất nước để thấy sự nhất thiết phải dời đô
+ Đi tới kết luận: Khẳng định thành Đại La là nơi tốt nhất để đóng đô
*Vì sao nói việc “Chiếu dời đô” ra đời là phản ánh ý chí độc lập tự cường và sự phát triển lớn mạnh của dân tộc Đại Việt?
- Việc dời đô từ Hoa Lư (vùng núi) ra Đại La (vùng đồng bằng, đất rộng) chứng tỏ triều đình nhà Lí đã đủ sức chấm dứt nạn PK cát cứ; thế và lực đã đủ mạnh Định đô
ở Thăng Long là thực hiện nguyện vọng của nhân dân, thu giang sơn về một mối để xây dựng đất nước phồn vinh
- Thăng Long (Hà Nội) luôn là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hoá của đất nước đến nay, là trái tim của Tổ quốc, luôn vững vàng trong mọi thử thách
4 Hoạt động vận dụng, mở rộng
*Sức hấp dẫn của bài “Chiếu dời đô” là ở sự kết hợp lí trí và tình cảm Dựa vào gợi ý
ở câu hỏi trong SGK, hãy chứng minh?
Trước hết, bài chiếu đã đưa ra hệ thống lí lẽ theo trình tự lô gíc và hợp lí để chứng minh
+ Đưa ra những dẫn chứng lịch sử chứng tỏ việc dời đô xưa nay không phải là tuỳ tiện mà trái lại luôn đáp ứng yêu cầu “muốn đóng đô ở nơi trung tâm cho con
Trang 5cháu” Việc làm đó phù hợp với ý dân và mệnh trời Kinh đô Hoa Lư không còn phù hợp nữa bởi nó không đáp ứng đươc yêu cầu trên
+ Thuyết phục người nghe bằng cách chỉ rõ những điều kiện thuận lợi của thành Đại
La Cuối cùng ông kết luận “Trẫm muốn dựa vào sự thuận lợi của đất ấy để định chỗ ở”
+ Không chỉ thuyết phục bằng hệ thống lí lẽ, tác giả còn tác động vào tình cảm của người nghe bằng cách đan xen vào những lời ban bố mệnh lệnh lời bộc bạch tâm tư
của mình “Trẫm rất đau xót không thể không dời đổi” Ông còn sử dụng ngôn ngữ
mang tính chất đối thoại tạo không khí thân mật, cởi mở vì thế nội dung bài chiếu dễ dàng được người nghe chấp nhận
+ Bên cạnh đó, nguyện vọng xây dựng đất nước phồn vinh của vua cũng là nguyện vọng của nhân dân
V HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ HỌC
1 Hướng dẫn học bài cũ
- Nắm vững phần ghi nhớ, làm hoàn chỉnh các bài tập
- Học thuộc và đọc diễn cảm một đoạn trong “Chiếu dời đô”
2 Hướng dẫn chuẩn bị bài mới
Chuẩn bị bài: Hịch tướng sĩ
- Đọc kĩ văn bản
- Tìm hiểu về thể hịch
- Chia bố cục
- Trả lời các câu hỏi trong phần đọc hiểu văn bản