Đề tài đặt ra mục đích, nhiệm vụ của nghiên cứu đó là: ứng dụngtriệt để sơ đồ tư duy vào trong dạy học nói chung và giảng dạysinh học nói riêng để phát huy tối đa khả năng tư duy, đặc bi
Trang 1TƯ DUY là một vấn đề cần thiết cho mọi họạt động của cuộcsống,đặc biệt là năng lực tư duy lien quan đến tư tưởng va nănglực trí tuệ con người, có tư duy tốt con người mới lao động vàlàm việc đạt hiệu quả cao Chính vì vậy việc rèn luyện và pháttriển tư duy cho học sinh ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhàtrường là rất quan trọng và hữu ích.
Đôi lúc bạn cảm thấy đầu óc trống rỗng, tư duy trì trệ và dườngnhư bất lực trước các vấn đề, điều đó không phải do khả năng tưduy bị giới hạn mà là do bạn chưa biết cách làm cho nó trở nênsắc bén hơn
1 Chọn thời gian phù hợp
Đa số người lớn tuổi thường suy nghĩ sáng suốt hơn vào buổisáng, trong khi những người trẻ lại thường minh mẫn hơn vàobuổi chiều Do đó, hãy cố gắng tìm ra những "khoảnh khắcvàng" của bộ não và để dành chúng cho những công việc đòi hỏi
tư duy nhiều nhất Hãy dành một thời gian tối thiểu trong ngàycho việc rèn luyện cơ thể Bạn sẽ thấy điều này không vô ích
2 Viết ra những gì chợt đến trong đầu
Luôn luôn mang theo sổ và bút, hoặc bất cứ phương tiện nàogiúp bạn ghi lại những gì nhìn thấy, nghe thấy mà bạn cho làquan trọng hoặc những ý tưởng chợt đến Hơn 99% những điềunày có thể là vô dụng, nhưng 1% còn lại sẽ khiến bạn trở thànhthiên tài Và bạn sẽ không thể nhớ được chúng nếu không ghilại
3 Xây dựng kiến thức mới trên nền tảng những gì đã có
Mỗi khi nhận được những thông tin mới, hãy liên hệ chúng vớinhững gì bạn đã biết Đó là phương pháp tối ưu khiến cho nhữngkiến thức mới không bị rơi rụng và những hiểu biết đã có không
bị lạc hậu
4 Luôn luôn thực hành
Trang 2Một nghiên cứu do Viện nghiên cứu lão khoa Mỹ tiến hành chothấy, việc thực hành thường xuyên trên một số lĩnh vực đã khiếnkhả năng nhận thức và trí nhớ ở những người 70 tuổi làm việctốt hơn lúc họ 60 Vì vậy, hãy thường xuyên thực hành kiến thứccủa mình từ khi bạn còn trẻ
5 Kết bạn với những người thông minh
Đừng bao giờ bỏ qua cơ hội kết bạn với những người có khảnăng tư duy cao hơn bạn Quan sát cách họ giải quyết vấn đề vàsuy nghĩ về điều đó, bạn sẽ rút ra cho mình được nhiều kinhnghiệm
6 Học cách tập trung
Bạn đã bao giờ đột nhiên quên tên một người chỉ sau khi gặpanh ta vài phút? Vấn đề không phải trí nhớ mà là khả năng tậptrung Khi tiếp xúc với kiến thức mới hoặc bắt đầu một côngviệc trí tuệ, hãy cố gắng gạt bỏ ra khỏi đầu mọi vấn đề kháckhông liên quan Nếu cảm thấy khó thực hiện, hãy tạo ra mộtmôi trường thuận lợi: Đóng cửa phòng, tắt điện thoại, yêu cầungười khác không làm phiền
7 Thư giãn
Một trong những biện pháp thư giãn tốt nhất cho những ngườilàm việc trí tuệ là nghe nhạc Mozart Nhiều nghiên cứu đãchứng minh âm nhạc của ông vừa có tác dụng thư giãn, giảmstress, vừa kích thích sự hình thành mối liên hệ phức hợp giữacác phần của não Khả năng trao đổi thông tin trong não nhờ vậytrở nên hiệu quả hơn và tốc độ tư duy sẽ nhanh hơn
8 Thử thách bản thân ở những lĩnh vực mới
Khi gần cuối đời, họa sĩ theo trường phái ấn tượng nổi tiếngHenri Matisse đã chuyển từ việc sáng tác bằng cọ sang dùngkéo Nhiều tác phẩm tranh cắt giấy của ông ra đời trong thời
Trang 3gian này đã trở thành kiệt tác nhờ có được phong cách thể hiệnmới mẻ đến không ngờ.
Bài học rút ra là đừng bao giờ ỷ lại vào kinh nghiệm Kinhnghiệm có thể làm cho bạn trở thành chuyên gia trong nhiều lĩnhvực nhưng cũng có thể khiến bạn trở nên cổ hủ, lạc hậu trước sựbiến đổi của thời cuộc Vì vậy, từ khi còn trẻ, hãy tìm cơ hội đểthử thách khả năng ở những lĩnh vự mới và đừng ngần ngại nếuphải làm lại từ đầu
9 Rèn luyện cơ thể để bồi dưỡng tinh thần
Một tinh thần minh mẫn chỉ có được trong một cơ thể khỏemạnh Nếu bạn đang chọn cho mình một hình thức luyện tập thìaerobic có thể là quyết định đúng đắn Nhiều công trình nghiêncứu gần đây cho thấy aerobic có thể cải thiện đáng kể khả nănglàm việc trí óc
Nguyên nhân có thể do các bài tập aerobic làm tăng lượng oxy
và dưỡng chất lên não, đồng thời kích thích sản sinh một hợpchất tự nhiên là neurotrophin, vốn có tác dụng thúc đẩy các tếbào não phát triển Vì thế, dù bận rộn, hãy dành một thời gian tốithiểu trong ngày cho việc rèn luyện cơ thể Bạn sẽ thấy điều nàykhông vô ích
Một biện pháp hiệu quả nữa là thường xuyên tổ chức cho HSchơi những trò chơi, tăng trí tò mò, kích thích niềm ham mê,hứng thú của HS Đan xen những câu hỏi lý thú, nhwungx tròchơi vào giờ ngoại khóa toán học
Bạn có thể sử dụng sơ đồ tư duy vào nhiều việc khác
* Ghi nhớ chi tiết cấu trúc đối tượng hay sự kiện mà chúng chứacác mối liên hệ phức tạp hay chằng chéo
* Hợp nhất thông tin từ các nguồn nghiên cứu khác nhau
* Động não về một vấn đề phức tạp
Trang 4* Trình bày thông tin để chỉ ra cấu trúc của toàn bộ đối tượng.
* Ghi chép (bài giảng, phóng sự, sự kiện )
Ứng dụng sơ đồ tư duy đa chiều trong học nhóm
Cùng với việc đổi mới mục tiêu và nộidung dạy học, vấn đề đổi mới phươngpháp dạy học theo triết lý lấy ngườihọc làm trung tâm được đặt ra mộtcách bức thiết Bản chất của dạy họclấy người học làm trung tâm là pháthuy cao độ tính tự giác, tích cực, độclập, sáng tạo của người học
Để làm được điều đó thì vấn đề đầu tiên mà người giáo viên cầnnhận thức rõ ràng là quy luật nhận thức của người học Ngườihọc là chủ thể hoạt động chiếm lĩnh tri thức, kỹ năng, kỹ xảo vàthái độ chứ không phải là “cái bình chứa kiến thức” một cáchthụ động
Trong thực tế hiện nay, còn nhiều học sinh, sinh viên học tậpmột cách thụ động, chỉ đơn thuần là nhớ kiến thức một cách máymóc mà chưa rèn luyện kỹ năng tư duy Học sinh chỉ học bàinào biết bài đấy, cô lập nội dung của các môn, phân môn màchưa có sự liên hệ kiến thức với nhau vì vậy mà chưa phát triểnđược tư duy logic và tư duy hệ thống Sử dụng sơ đồ tư duy giúpcác em giải quyết được các vấn đề trên và nâng cao hiệu quả họctập
Sau khi nghiên cứu cuốn sách “Use your head” và cuốn “Mindmaps at work” của tác giả Tony Buzan - cuốn sách đầu tiên vềhoạt động của bộ não, được thiết kế để giúp chúng ta hiểu được
cỗ máy sinh học của chính chúng ta, để chăm sóc nó và để bạngiải phóng cho những khả năng phi thường mà chúng ta có.Chúng ta sẽ hiểu rõ hơn về nguyên lý hoạt động của bộ não và
Trang 5nên sử dụng nó như thế nào để có hiệu quả tối ưu, hay có thể ghinhớ lâu hơn, đọc nhanh hơn, hiệu quả hơn Không những vậy,chúng ta còn hiểu được sơ đồ tư duy, thấy được sự tương thíchgiữa sơ đồ tư duy với cấu tạo, chức năng và hoạt động của bộnão Từ đó thấy được vai trò quan trọng của nó trong học tập vàtrong đời sống Sơ đồ tư duy không chỉ có tác dụng với mỗi cánhân mà nó còn phát huy được sức mạnh của tập thể
Từ những kiến thức trên, chúng tôi hình thành ý tưởng đó là ứngdụng sơ đồ tư duy trong học nhóm để có thể phát huy tối đanăng lực của mỗi cá nhân cũng như của cả nhóm Với lý do trênchúng tôi lựa chọn đề tài “ứng dụng sơ đồ tư duy đa chiều tronghọc nhóm”
Đề tài đặt ra mục đích, nhiệm vụ của nghiên cứu đó là: ứng dụngtriệt để sơ đồ tư duy vào trong dạy học nói chung và giảng dạysinh học nói riêng để phát huy tối đa khả năng tư duy, đặc biệt là
tư duy hệ thống, giúp người học rèn luyện kỹ năng làm việcnhóm, để dễ dàng tiếp nhận được kiến thức sau này và giải quyếtđược những vấn đề gặp phải trong cuộc sống
ý nghĩa của việc sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy, học nhóm
Sơ đồ tư duy chính là một bức tranh tổng thể về chủ đề đanghướng tới để mỗi cá nhân có thể hiểu được bức tranh đó, nắmbắt được diễn biến của quá trình tư duy theo nhóm đang diễn rađến đâu, đang ở nhánh nào của sơ đồ tư duy và tổng quan toàn
bộ kết quả của nhóm ra sao Điều này giúp tiết kiệm thời gianlàm việc trong nhóm do các thành viên không mất thời gian giảithích ý tưởng của mình thuộc ý lớn nào Trong quá trình thảoluận nhóm có rất nhiều ý kiến trong khi đó mỗi người luôn giữchính kiến của mình, không hướng vào mục tiêu đã đề ra dẫnđến không rút ra được kết luận cuối cùng Sử dụng sơ đồ tư duy
sẽ khắc phục được những hạn chế đó bởi sơ đồ tư duy tạo nên sựđồng thuận trong nhóm, các thành viên đều suy nghĩ tập trung
Trang 6vào một vấn đề chung cần giải quyết, tránh được hiện tượng lanman và đi lạc chủ đề Không những vậy, sơ đồ tư duy đa chiềutạo nên sự cân bằng giữa các cá nhân và cân bằng trong tập thể.Mọi thành viên đều đóng góp ý kiến và cùng nhau xây dựng nên
sơ đồ tư duy của cả nhóm Các thành viên tôn trọng ý kiến củanhau và các ý kiến đều được thể hiện trên sơ đồ tư duy
Sơ đồ tư duy là một công cụ tư duy thực sự hiệu quả bởi nó tối
đa hoá được nguồn lực của cá nhân và tập thể Mỗi thành viênđều rèn luyện được khả năng tư duy, kỹ năng thuyết trình và làmviệc khoa học Sử dụng sơ đồ tư duy giúp cho các thành viênhiểu được nội dung bài học một cách rõ ràng và hệ thống Việcghi nhớ cũng như vận dụng cũng sẽ tốt hơn Chỉ cần nhìn vào sơ
đồ tư duy, bất kỳ thành viên nào của nhóm cũng có thể thuyếttrình được nội dung bài học
Sơ đồ tư duy cung cấp cho ta cái nhìn chi tiết và cụ thể Khi mọingười tập trung vào chủ đề ở giữa thì bộ não của mỗi thành viênđều hướng tới trọng tâm tạo nên sự đồng thuận tập thể, cùnghướng tới một mục tiêu chung và định hướng được kết quả
Các nhánh chính của sơ đồ tư duy đưa ra cấu trúc tổng thể giúpcác thành viên định hướng tư duy một cách logic Bên cạnh đó,các nhánh phụ kích thích tính sáng tạo đồng thời hiểu được tưduy cũng như sự tích cực của mỗi thành viên
Như vậy sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học nhóm đã phát huyđược tính sáng tạo, tối đa hoá khả năng của mỗi cá nhân đồngthời kết hợp sức mạnh cá nhân thành sức mạnh tập thể để có thểgiải quyết được các vấn đề một cách hiệu quả Sơ đồ tư duy tạocho mỗi thành viên cơ hội được giao lưu học hỏi và phát triểnchính mình một cách hoàn thiện hơn
Các nhà giáo dục học Toán học Việt Nam cũng nghiêncứunăng lực toán học của học sinh Phạm Văn Hoàn, Trần Thúc
Trang 7Trình, Nguyễn Gia Cốc (1981) trong Giáo dục học môn Toán,
viết (tr 60-61): “Để nhận thức mặt nội dung của hiện thực cần
có tư duy biện chứng, để nhận thức mặt hình thức của hiện thựccần có tư duy logic, nên tư duy toán học cũng phải là sự thốngnhất biện chứng giữa tư duy logic và tư duy biện chứng”
học sinh, thể hiện 4 mặt:
Thứ nhất là rèn luyện tư duy logic và ngôn ngữ chính xác.
Do đặc điểm của khoa học Toán học, GS, TS Nguyễn Bá Kim,
trong cuốn Phương pháp dạy học môn Toán (2004) (Nxb
ĐHSP) từ trang 53 -59, đã viết một cách tổng hợp về phát triểnnăng lực trí tuệ toán học cho môn Toán có tiềm năng quan trọng
có thể khai thác để rèn luyện cho học sinh tư duy logic Nhưng
tư duy không thể tách rời ngôn ngữ, nó phải diễn ra với hìnhthức ngôn ngữ, được hoàn thiện trong sự trao đổi bằng ngôn ngữcủa con người và ngược lại, ngôn ngữ được hình thành nhờ có tưduy Vì vậy, việc phát triển tư duy logic gắn liền với việc rènluyện ngôn ngữ chính xác
Thứ hai là phát triển khả năng suy đoán và tưởng tượng.
Tác dụng phát triển tư duy của môn toán không phải chỉ hạn chế
ở sự rèn luyện tư duy logic mà còn ở sự phát triển khả năng suyđoán và tưởng tượng, Cần lưu ý hai mặt sau:
* Làm cho học sinh quen và có ý thức sử dụng những quytắc suy đoán như xét tương tự, khái quát hóa quy lạ về quen;
* Tập luyện cho học sinh khả năng hình dung được nhữngđối tượng, quan hệ không gian và làm việc với chúng trên nhũng
dữ liệu bằng lời hay những hình phẳng, từ những biểu tượng củanhững đối tượng đã biết có thể hình thành, sáng tạo ra hình ảnhcủa những đối tượng chưa biết hoặc không có trong đời sống
Thứ ba là rèn luyện những hoạt động trí tuệ cơ bản Môn
Toán đòi hỏi học sinh phải thường xuyên thực hiện những hoạt
Trang 8động trí tuệ cơ bản như phân tích, tổng hợp, trừu tượng hóa, kháiquát hóa, do đó có tác dụng rèn luyện cho học sinh những hoạtđộng này;
“Tư duy logic là tư duy chính xáctheo các quy luật và hìnhthức, không phạm phải sai lầm trong lập luận, biết phát hiện ranhững mâu thuẫn” (Vương Tất Đạt)
“Tư duy logic được đặc trưng bởi kỹ năng rút ra kết luận từnhững tiền đề cho trước; kỹ năng phân chia các trường hợp riêng
để khảo sát đầy đủ mọi sự kiện toán học; kỹ năng dự đoán về mặt
lý thuyết một số kết quả cụ thể; kỹ năng khái quát hóa các kết quảthu được” (Iu M Koliagin, V A Oganhexian, Phương pháp dạyToán)
Giáo sư Hoàng Chúng cho rằng: “Việc rèn luyện tư duy logic
và ngôn ngữ chính xác qua môn toán thực hiện theo ba hướng cóliên quan chặt chẽ với nhau:
- Nắm vững thuật ngữ toán học và các ký hiệu toán học;
- Phát triển khả năng định nghĩa và phân chia khái niệm;
- Phát triển khả năng suy luận chặt chẽ.”
Theo G Polya, nhiệm vụ chính của dạy học Toán ở trườngphổ thông là dạy học sinh suy nghĩ, để việc dạy học có hiệu quảnhất, học sinh phải tự mình khám phá trong chừng mực có thể
Trang 9phần lớn tài liệu học tập “Với những ai đang học Toán, tất nhiên
họ sẽ học chứng minh, nhưng phải học cả dự đoán nữa”
Giáo sư Nguyễn Cảnh Toàn cũng coi trọng quan điểm dạyhọc sinh mò mẫm, dự đoán để phát hiện vấn đề
Trong cuốn Phương pháp dạy học môn Toán của Giáo sư
Nguyễn Bá Kim, ở trang 53 viết: “Việc phát triển tư duy và ngôn ngữ chính xác ở học sinh qua môn Toán có thể thực hiện theo ba hướng liên quan chặt chẽ với nhau:
* Làm cho học sinh nắm vững, hiểu đúng và sử dụng đúng những liên kết logic: và, hoặc, nếu thì, phủ định, những lượng từ tồn tại và khái quát,
* Phát triển khả năng định nghĩa và làm việc với những định nghĩa.
* Phát triển khả năng hiểu chứng minh, trình bày lại chứng minh và độc lập tiến hành chứng minh”.
2 Trên đây là một quan điểm chung nhất, nhằm định hướngcho việc rèn luyện và phát triển năng lực tư duy logic và sử dụngchính xác ngôn ngữ Toán học cho học sinh Nhưng, quan niệm thếnào là năng lực tư duy logic sử dụng chính xác ngôn ngữ Toán họcthì còn nhiều cách khác nhau Khi thực hiện vấn đề này, người giáoviên Toán nên vận dụng tùy theo lớp học, đối tượng cấp học, mônhọc mà mình đảm nhận Bản thân giáo viên Toán tự mình đưa racách quan niệm dựa trên một số cơ sở thích hợp:
(1) Cần tham khảo một số sách về Phương pháp dạy học môn Toán, các quan điểm của những tác giả có đề cập đến tư duy Toán học, đặc biệt những tác giả có đề cập đến các thành tố của tư duy logic.
Trang 10(2) Căn cứ vào chất liệu và đặc thù của môn học mà giáo viên giảng dạy;
(3) Căn cứ vào thực tiễn dạy học các môn Toán các cấp ở phổ thông
(4) Cần căn cứ vào đặc điểm tâm lý đối tượng, những sai lầm phổ biến của học sinh khi học toán và giải toán, để xác định những hoạt động thích hợp giúp học khắc phục những khó khăn, sai lầm.
(5) “Việc thể hiện cách quan niệm về những thành tố của một loại hình tư duy toán học, cũng như của năng lực tư duy logic và sử dụng chính xác ngôn ngữ toán học nói riêng, không phải là một vấn
đề có tính hình thức, mà nên cân nhắc đến hai tiêu chí sau:
- Các thành tố này thực sự có ý nghĩa với việc nâng cao hiệu quả học môn Toán không?
- Trong thực tế dạy học, có khả năng phát triển được các thành tố đó hay không?
Đặc biệt, trong Luận án Tiến sĩ của Nguyễn Văn Thuận(Trường Đại học Vinh, 2004), tác giả đã xác định bảy thành tố đặctrưng của Năng lực tư duy logic và Sử dụng ngôn ngữ chính xáccủa học sinh đầu cấp Trung học phổ thông như sau:
1) Năng lực suy luận chính xác và chặt chẽ tuân theo các quyluật và quy tắc suy luận của Logic hình thức;
2) Năng lực phân chia các trường hợp riêng từ những sự kiệntổng quát, nhằm xem xét (xử lý, biện luận, ) vấn đề với mức độtrọn vẹn và hoàn chỉnh;
3) Năng lực kết hợp hữu cơ giữa dự đoán và suy diễn Nóiriêng là, biết dự đoán những quan hệ, những tính chất, những đặcđiểm, trên cơ sở quan sát, xem xét một số trường hợp cụ thể; hơn
Trang 11nữa, biết sử dụng bước dự đoán để làm điều gợi ý cho các thao tácnhư biến đổi, thêm, bớt, theo cách thích hợp với bài toán cần giải;
4) Năng lực toán học hóa tình huống thực tiễn, biết sử dụngnhững kiến thức toán học để giải quyết một số bài toán của thực tế;
5) Năng lực diễn đạt một sự kiện toán học theo những cáchkhác nhau, đặc biệt, biết hướng tới cách diễn đạt có lợi cho vấn đềđang cần giải quyết, hoặc cách diễn đạt nhờ đó sẽ cho phép nhậnthức vấn đề một cách chính xác hơn nhằm tránh những sai lầm,thiếu sót trong suy luận và tính toán;
6) Năng lực hiểu đúng nghĩa và sử dụng chính xác nhữngthuật ngữ và ký hiệu toán học Đặc biệt, hiểu đúng và sử dụng đúngcác phép biến đổi hệ quả và tương đương khi giải quyết vấn đề vềphương trình và bất phương trình;
7) Năng lực ý thức được sự khác nhau trong cách hiểu đối vớimột số cách nói phổ biến trong Tiếng Việt và những mệnh đề (cócấu trúc tương tự như thế) trong Toán học; đồng thời, biết sử dụngmột số thuật ngữ và ký hiệu của logic toán để diễn đạt các mệnh đềtoán học (Nguyễn Văn Thuận, Góp phần phát triển năng lực tư duylogic và sử dụng chính xác ngôn ngữ toán học cho học sinh đầu cấptrung học phổ thông, Luận án Tiến sĩ)
3.2.1.2 Giáo viên Toán cần tìm các biện pháp để rèn luyện và phát triển tư duy logic
“Suy luận diễn dịch là quá trình vận dụng các quy tắc (gọi làcác quy tắc suy diễn) để từ một hay nhiều mệnh đề đã biết làđúng mà suy ra những mệnh đề mới cũng đúng Suy luận diễndịch được gọi tắt là suy diễn.” [ ]
“Toán học là một khoa học suy diễn” (Polya) Có thể nói:Suy diễn là đặc trưng của suy luận toán học Phát triển tư duy
Trang 12toán học thì phải coi trong rèn luyện cho học sinh khả năng suydiễn
Việc đưa ra các biện pháp để rèn luyện và phát triển tư duylogic và sử dụng ngôn ngữ toán học chính xác sẽ rất đa dạng vàphong phú Không thể có các biện pháp chung duy nhất cho những
ai muốn áp dụng Tùy theo từng vị trí, môn học được phân công,bằng những nghiên cứu, hiểu biết, kinh nghiệm thực tiễn riêng, cácgiáo viên Toán khái quát thành các biện pháp của mình Nhưng,bằng những hoạt động giáo dục môn toán, có thể có những vấn đềchung, qua kinh nghiệm, giao lưu, có thể tìm ra những vấn đề cốtlõi của phát triển tư duy logic và sử dụng ngôn ngữ toán học chínhxác
1 Một vài nhận xét về dạy học môn Toán hiện nay
Trong thực tế dạy học Toán, giáo viên chưa coi trọng hợp
lý việc rèn luyện khả năng suy diễn, vẫn còn tồn tại các vấn đềsau (Tóm tắt theo Luận án Tiến sĩ của Nguyễn Văn Thuận):
Thứ nhất, vẫn còn nặng về lối “thầy giảng, trò nghe” Chẳng
hạn, khi dạy định lý vẫn còn thiên về lối giảng Khi dạy một định
lý, thầy tiến hành như nêu nội dung định lý, nêu giả thiết, kết luận,nêu cách chứng minh định lý, học sinh ít hoạt động Quá trìnhdạy học như vậy là quá trình tuyến tính, không thích hợp
Thứ hai, thầy giáo thường “bao biện” làm thay, suy diễn
thay học sinh
Thứ ba, Có những bước suy diễn mà với thầy giáo thì rất
“tầm thường”, bởi thế nhầm tưởng rằng với học sinh cũng dễnhư thế, do đó thầy lướt qua rất nhanh, không để cho học sinhsuy nghĩ “Thực ra thì không phải như vậy, trước khi trình bàymột kiến thức nào đó thì thầy giáo đã làm việc với khá nhiều lầnrồi, nhưng đối với học sinh, thì đây là lần đầu tiên được tiếp xúc
Trang 13với nó” (Trần Thúc Trình (chủ biên), Một số vấn đề rèn luyện tưduy trong việc dạy Hình học lớp Sáu, Nxb Giáo dục, Hà Nội).
Thứ tư, chưa sử dụng hệ thống câu hỏi và bài tập một cách
hợp lý, mềm dẻo và linh hoạt đối với từng đối tượng học sinh.Nhiều bài tập còn trùng lặp về dạng, chỉ đòi hỏi áp dụng theocông thức Còn thiếu những câu hỏi và bài tập rèn luyện kỹ năngsuy luận diễn dịch, chưa khai thác triệt để những tình huống cóthể phát triển khả năng suy diễn cho học sinh
Thứ năm, chưa khai thác tốt mối liên hệ giữa các chủ đề
kiến thức với nhau thông qua những bước suy diễn không cầnphức tạp “Logic của Toán học không chỉ bao gồm các diễn đạt
và chứng minh riêng lẻ, mà còn ở tính hệ thống và hoàn chỉnhcủa nó” Theo GS Nguyễn Bá Kim: “Để dạy một tri thức nào
đó, thầy giáo không thể trao ngay cho học sinh điều thầy muốndạy, cách làm tốt nhất thường là cài đặt tri thức đó vào nhữngtình huống thích hợp để học sinh chiếm lĩnh nó thông qua hoạtđộng tự giác, tích cực chủ động và sáng tạo” Nguyễn Bá Kim(2004), Phương pháp dạy học môn Toán, tr 127)
Do đó, để hình thành và phát triển kỹ năng suy diễn chohọc sinh, thì: “Điều cốt yếu của phương pháp dạy học là thiếtlập môi trường có dụng ý sư phạm để người học có thể học tậptrong hoạt động, học tập bằng thích nghi”
2 Phát triển khả năng suy diễn như thế nào?
i) Tạo cơ hội, nhiều tình huống để học sinh tập dượt, được
tiến hành các hoạt động suy diễn Giáo viên cần khai thác cácnội dung, trong dạy khái niệm; dạy định lý; dạy giải bài tập toán.Không bỏ lỡ những tình huống cho dù với thầy giáo là rất dễ,
“không gán ép sơ đồ logic của một trí óc đã hiểu được môn học cho một trí óc đang đấu tranh để hiểu được nó” (J Dewey)