giành được thắng lợi, đưa đến việc thành lập Nhà nước dân chủ nhân dân Mông cổ, ở Đông Nam Á, phong trào độc lập lan rộng khắp các nước, Ở Ấn Độ đã đã diễn ra những cuộc bãi công với quy[r]
Trang 1Ngày soạn: 9/12/2020 Tiết: 27Ngày dạy: Tuần:14
- Giáo dục HS thấy rõ bản chất phản động hiếu chiến, tàn bạo của CN phát xít Nhật; có
tư tưởng căm thù những tội ác của CN phát xít gây ra cho nhân loại Biết khép lại quákhứ hướng tới tương lai, có ý thức xây dựng và bảo vệ cuộc sống hòa bình, phát triển
4 Năng lực
* Năng lực chung
- Năng lực tự chủ và tự học
- Năng lực giao tiếp và hợp tác
- Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo
* Năng lực chuyên môn
- Năng lực tìm hiểu lịch sử: Trình bày được một số nét khái quát về…
- Năng lực nhận thức và tư duy lịch sử: Giải thích được nguyên nhân, mục tiêu…
- Năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học:
Trang 2- Thiết bị và phương tiện: Lược đồ, tranh ảnh, phiếu học tập, máy tính, máy chiếu, bútdạ…
2 Học sinh:
- Đọc SGK và chuẩn bị bài theo nhiệm vụ được giao theo phiếu học tập
- Sưu tầm tranh ảnh, tài liệu về Nhật Bản, mối quan hệ Việt – Nhật
Hoạt động của thầy và trò Nội dung ghi bảng
I HOẠT ĐỘNG 1: TẠO TÌNH HUỐNG HỌC TẬP
- Mục tiêu: Huy động kiến thức HS đã biết về nước Nhật Bản nhằm tạo cầu nối và gợi
hứng thú, sự tò mò tìm hiểu về các nước Nhật Bản
- Phương pháp: nêu vấn đề, thuyết trình
- Năng lực: giao tiếp và hợp tác; giải quyết vấn đề và sáng tạo; năng lực tìm hiểu
lịch sử
- Thời gian: 3’
- Cách tiến hành:
GV giao nhiệm vụ: GV yêu cầu HS trả lời thông qua các hình ảnh
+ Những hình ảnh sau đây gợi cho em đến đất nước nào? Nêu một vài hiểu biết của em
về đất nước này?
+ Xác định vị trí của nước Nhật Bản trên bản đồ
Trang 3II HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
- Mục tiêu: Biết được tình hình kinh tế - xã hội nước Nhật Bản sau chiến tranh thế giới
thứ nhất Nhận xét và giải thích được đặc điểm tình hình nước Nhật sau CTTG I, so sánhvới các nước trong cùng hệ thống TBCN Biết được tình hình Nhật Bản trong nhữngnăm 1929- 1939 Nguyên nhân, quá trình, hậu quả quá trình phát-xít hóa ở NB Nhậnthức rõ bản chất phản động hiếu chiến, tàn bạo của CN phát xít Nhật; có tư tưởng cămthù những tội ác của CN phát xít gây ra cho nhân loại Biết khép lại quá khứ hướng tớitương lai, có ý thức xây dựng và bảo vệ cuộc sống hòa bình
- Phương pháp: nêu vấn đề, thảo luận nhóm, trực quan
-Năng lực: Tự chủ và tự học, giao tiếp và hợp tác, vấn đề và sáng tạo, tìm hiểu lịch sử:
nhận thức và tư duy lịch sử, vận dụng kiến thức, kĩ năng; trung thực, chăm chỉ
- Thời gian: 30’
- Cách tiến hành:
Bước 1 Chuyển giao nhiệm vụ học tập
GV tổ chức cho HS dựa vào SGK và thông tin hỗ trợ
thảo luận theo nhóm 2 bàn để thực hiện các nhiệm vụ
học tập sau
- Nêu hoàn cảnh của NB sau CTTG I
- Trình bày tình hình KT, CT – XH của NB sau CTTG
I Đặc điểm, biểu hiện, nguyên nhân
Quan sát kênh hình kết hợp với thông tin đã tìm hiểu:
miêu tả, nhận xét về nội dung bức ảnh
- So sánh tình hình NB với các nước Âu – Mĩ sau
CTTG I, đặc biệt là nước Mĩ
1 Nhật Bản trong những năm 1918 – 1929
- Hoàn cảnh: Nhật Bản thuđược nhiều lợi nhuận, khôngmất mát gì sau Chiến tranh thếgiới thứ nhất và nhanh chóngtrở thành cường quốc duy nhất
ở châu Á
- Đặc điểm tình hình:
a Kinh tế: nền kinh tế NhậtBản tăng trưởng không đều,
Trang 4Bước 2 Thực hiện nhiệm vụ học tập
HS đọc SGK và thực hiện yêu cầu GV khuyến khích
học sinh hợp tác với nhau khi thực khi thực hiện nhiệm
GV bổ sung phần phân tích nhận xét, đánh giá, kết quả
thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh Chính xác
hóa các kiến thức đã hình thành cho học sinh
không ổn định, mất cân đốigiữa nông nghiệp và côngnghiệp:
Công nghiệp: Trongvòng 5 năm (1914 -1919), sản lượng côngnghiệp của Nhật Bảntăng gấp 5 lần Nhiềucông ti mới xuất hiện,
mở rộng sản xuất vàxuất khẩu hàng hóa racác thị trường châu Á
Nông nghiệp: không có
gì thay đổi, những tàn
dư phong kiến vẫn còntồn tại nặng nề ở nôngthôn Giá thực phẩm,nhất là giá gạo tăng caolàm cho đời sống nhândân vô cùng khó khăn
Năm 1927, Nhật Bản lạilâm vào một cuộc khủnghoảng tài chính làm cho
30 ngân hàng phải đóngcửa
Như vậy, kinh tế NB phát triểntrong một vài năm sau chiếntranh Thời kì 1918 - 1929 chỉ
là thời kì phục hồi ngắn ngủicủa nền kinh tế Nhật Bản
b Chính trị - xã hội
- Đời sống nhân dân rất khókhăn.Năm 1918, cuộc “bạođộng lúa gạo” bùng nổ, lốicuốn tới 10 triệu người thamgia
- Phong trào bãi công diễn rasôi nổi Tháng 7/1922, Đảngcộng sản Nhật Bản thành lập -Trở thành lực lượng lãnh đạophong trào công nhân
Trang 5Đặc điểm tình hình NB sauCTTG I: KT bấp bênh, CT XHkhông ổn định.
c Nguyên nhân: thường xuyên
bị thiên tai trầm trọng nhưđộng đất, sóng thần, bão lụt;nghèo nàn tài nguyên dẫn đếnthiếu nguyên liệu, nhiên liệu,phải nhập khẩu quá mức; mấtcân đối trầm trọng trong cơ cấukinh tế giữa CN và NN; thiếulương thực, sức mua kém; doquy luật phát triển không đềucủa CNTB – khủng hoảng chu
kì
Bước 1 Chuyển giao nhiệm vụ học tập
- Tình hình NB trong những năm 1929 – 1933: Hoàn
cảnh Đặc điểm tình hình.?
- Vì sao giới cầm quyền Nhật Bản chủ trương tiến
hành chiến tranh xâm lược bành trướng ra bên ngoài?
Trình bày kế hoạch xâm lược của NB Vì sao Nhật Bản
xâm lược Trung Quốc đầu tiên ?
- Nhận xét về quá trình phát xít hóa ở Nhật Bản, so
sánh với quá trình phát xít hóa ở Đức (thời gian, việc
sử dụng bộ máy chính quyền đang tồn tại,…)
- Nhận xét về chính sách đối ngoại của Nhật Bản
- Cuộc đấu tranh chống phát xít của nd Nhật Bản diễn
ra ntn? Kết quả ý nghĩa của cuộc đấu tranh?
Bước 2 Thực hiện nhiệm vụ học tập
HS đọc SGK và thực hiện yêu cầu GV khuyến khích
học sinh hợp tác với nhau khi thực khi thực hiện nhiệm
- Cuộc khủng hoảng kinh tế1929-1933 đã giáng một đònnặng nề vào kinh tế Nhật
- Để thoát khỏi khủng hoảng
và giải quyết khó khăn thiếunguyên liệu, nhiên liệu và thịtrường tiêu thụ hàng hoá, chínhphủ Nhật quân phiệt hóa bộmáy nhà nước, gây chiến tranhxâm lược
- Trong thập niên 30, ở NhậtBản đã diễn ra quá trình thiếtlập chế độ phát xít với việc sửdụng rộng rãi bộ máy quân sự
và cảnh sát của chế độ quânchủ chuyên chế
- Dưới sự lãnh đạo chủ yếu củaĐảng cộng sản,nhân dân Nhật
đã đấu tranh với nhiềuhìnhthức, làm chậm lại quá trìnhphát xít hoá ở Nhật
Trang 6GV bổ sung phần phân tích nhận xét, đánh giá, kết quả
thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh Chính xác
hóa các kiến thức đã hình thành cho học sinh
Phụ lục 1.
Ảnh chụp trận động đất ở Kan-tô (vùng Tô-ki-ô, Y-ô-kô-ha-ma) vào tháng 9-1923 mạnh8,3 độ R làm cho 143.000 người chết hoặc mất tích trong những đống đổ nát Thủ đôTô-ki-ô hầu như sụp đổ hoàn toàn
Phụ lục 2
Bảng so sánh tình hình Nhật Bản với nước Mỹ trong giai đoạn 1918 - 1929
Giống Hoàn cảnh thuận lợi cho phát triển KT: Thu được nhiều lợi nhuận
từ chiến tranh TG I; thiệt hại không đáng kể trong CT
+ Không bị chiến tranh tàn phá
+ Thu lợi nhuận sản xuất vũ khí
+ Lợi dụng châu Âu có chiến
tranh để sản xuất hàng hóa, xuất
Âu (Anh, Pháp nợ 10 tỉ USD)
+ Thu lợi nhuận lớn nhờ buônbán vũ khí và hàng hoá
+ Mĩ chú trọng ứng dụng khoahọc kỹ thuật vào sản xuất
- Năm 1923 - 1929, sản lượngcông nghiệp tăng 69%, năm
1929 chiếm 48% sản lượngcông nghiệp thế giới
Trang 7- Khó khăn: Thiếu nguyên liệu, thị
trường tiêu thụ, mất cân đối giữa
công nghiệp và nông nghiệp
- Đứng đầu thế giới về sản xuấtôtô thép, dầu hoả
- Năm 1929, nắm trong tay 60%
dự trữ vàng của thế giới, trởthành chủ nợ của thế giới
Chính trị
– xã hội
- Phong trào đấu tranh của công
nhân, nông dân bùng nổ mạnh
+ “Bạo động lúa gạo” – mang tính
- Thực hiện chính sách ngănchặn công nhân đấu tranh, đàn
áp những tư tưởng tiến bộ
Nền tư sản tương đối ổn định
Phụ lục 3 So sánh quá trình phát xít hóa ở Nhật với Đức
Nhật Bản cũng như Đức và I-ta-li-a ở châu Âu đã lựa chọn con đường phát-xít hóa chế
độ chính trị để cứu vãn tình trạng khủng hoảng nghiêm trọng của mình Năm 1927 thủtướng Nhật Ta-na-ca đã đệ trình lên Nhật hoàng bản “Tấu thỉnh” với nội dung chủ yếu
là “Vạch ra kế hoạch chiến tranh toàn cầu” Nhật không thể tránh xung đột với Liên Xô
và Mỹ Đồng thời vạch ra kế hoạch xâm lược Trung Quốc, Mông Cổ, Ấn Độ Lò lửachiến tranh ở châu Á – Thái Bình Dương đã hình thành
+ Ở Đức, quá trình phát xít hóa diễn ra thông qua sự chuyển đổi từ chế độ dân chủ tưsản đại nghị chuyển sang chế độ độc tài phát-xít Ở Nhật Bản, do tồn tại sẵn chế độThiên hoàng, quá trình phát xít hóa là quá trình quân phiệt hóa bộ máy nhà nước và tiếnhành chiến tranh xâm lược thuộc địa
+ Quá trình phát xít hóa ở Đức diễn ra trong thời gian ngắn Ở Nhật Bản, quá trình quânphiệt hóa diễn ra trong suốt thập kỉ 30 thông qua những cuộc đảo chính giữa các tậpđoàn tư bản và các thế lực quân phiệt của những người lao động diễn ra quyết liệt
CN phát-xít ở Đức diễn ra nhanh, mạnh mẽ hơn Cả Đức và Nhật đều bộc lộ bản chấtcủa CN phát-xít: hiếu chiến, tham lam, tàn bạo
Phụ lục 4.
- Chính sách đối ngoại của Nhật Bản giai đoạn 1929 - 1939
+ Những năm đầu thập niên 20 của thế kỉ XX, Nhật đã thi hành một số cải cách chính trịnhư ban hành luật bầu cử phổ thông cho nam giới, cắt giảm ngân sách quốc phòng.Giảm bớt căng thẳng trong quan hệ với các cường quốc khác
+ Những năm cuối thập niên 20 chính phủ Ta-na-ca thực hiện những chính sách đối nội
và đối ngoại hiếu chiến Chủ trương dùng vũ lực để bành trướng ra bên ngoài nhằm giảiquyết khó khăn trong nước Cùng với việc quân sự hóa đất nước, năm 1927 Ta-na-cavạch kế hoạch chiến tranh toàn cầu Hai lần xâm lược Sơn Đông - Trung Quốc song đềuthất bại
+ Tháng 9/1931, Nhật Bản tấn công vùng Đông Bắc Trung Quốc - hình thành lò lửachiến tranh đầu tiên trên thế giới
Trang 8- Trong thập niên 30, ở Nhật Bản đã diễn ra quá trình thiết lập chế độ phát xít với việc
sử dụng rộng rãi bộ máy quân sự và cảnh sát của chế độ quân chủ chuyên chế
III HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
- Mục tiêu: Nhằm củng cố, hệ thống hóa, hoàn thiện kiến thức mới mà HS đã được lĩnh
hội ở hoạt động hình thành kiến thức
- Phương pháp: làm BT
- Kĩ thuật: động não
- Thời gian: 7’
- Cách tiến hành:GV yêu cầu HS làm việc cá nhân, trả lời các câu hỏi trắc nghiệm.
Trong quá trình làm việc HS có thể trao đổi với bạn hoặc thầy, cô giáo
1 Trắc nghiệm
Bài 1 Chọn đáp án đúng
Câu 1 Những năm đầu chiến tranh thế giới thứ nhất, nền kinh tế Nhật Bản có bước pháttriển vì
A nhận được khoản bồi thường chiến phí của các nước bại chiến
B được hưởng nhiều quyền lợi mà không bị mất mát gì trong chiến tranh
C đã xoá bỏ hết tàn dư của chế độ phong kiến
D chính sách tăng cường bóc lột thuộc địa
Câu 2 Lãnh đạo phong trào công nhân trong thời gian giữa hai cuộc chiến tranh TG là
A Các tổ chức công đoàn
B Đảng xã hội dân chủ
Trang 9A tăng cường bóc lột nhân dân lao động ở trong nước.
B tiến hành cải cách nền kinh tế - xã hội
C tăng cường chính sách quân sự hoá đất nước, gây chiến tranh xâm lược, bành chướng
ra bên ngoài
D dựa vào sự viện trợ của Mĩ
Câu 5 Điểm khởi đầu trong kế hoạch xâm lược và thống trị thế giới của Nhật Bản là
B góp phần làm thất bại âm mưu quân phiệt hoá bộ máy nhà nước
C khiến cho cuộc khủng hoảng ở Nhật Bản thêm trầm trọng
D góp phần làm chậm lại quá trình phát xít hoá ở Nhật Bản
Hướng dẫn trả lời:
Bài 2 Hãy điền chữ Đ (đúng) hoặc chữ S (sai) vào ô [ ] trước các câu sau:
1 [ ] Trong khoảng mười năm đầu sau chiến tranh thế giới thứ nhất, nền kinh tế NhậtBản phát triển ổn định
2 [ ] Trong và sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, cùng với sự phát triển của công nghiệp,nông nghiệp Nhật Bản cũng có những bước tiến vượt bậc
3 [ ] Do những điều kiện riêng, cuối những năm 20 của thế kỉ XX, Nhật Bản lâm vàocuộc tài chính sớm hơn so với các nước Châu Âu và Mĩ
Trang 104 [ ] 30 ngân hàng phải đóng cửa là hậu quả của cuộc kinh tế 1929-1933 ở Nhật Bản.
5 [ ] Năm 1931, Nhật Bản tiến đánh Trung Quốc, đánh dấu hình thành lò lửa chiếntranh ở Châu Á - Thái Bình Dương
Hướng dẫn trả lời:
Đúng: 3, 5; Sai: 1, 2, 4
Bài 3 Hãy nối các mốc thời gian ở ô bên trái với nội dung sự kiện lịch sử ở ô bên phải
sao cho phù hợp với tình hình nổi bật của Nhật Bản trong những năm 1918-1939
1 Năm 1918 A, Nhật Bản lâm vào cuộc khủng hoảng tài chính làm 30 ngân
hàng phải đóng cửa
2 Tháng 7-1922 B, Cuộc “Bạo động lúa gạo” , lôi cuốn 10 triệu người tham gia
3 Năm 1927 C, Sản lượng công nghiệp của Nhật Bản tăng gấp 5 lần
4 1929-1933 D, Đảng Cộng sản Nhật Bản thành lập
5 Tháng 9-1931 G, Nhật Bản tiếp tục đánh vùng Đông Bắc Trung Quốc
Hướng dẫn làm bài: 1-B; 2-D; 3-A; 4-E; 5-G
- Tuy nhiên, nền kinh tế Nhật Bản tăng trưởng không đều, không ổn định, mất cân đốigiữa nông nghiệp và công nghiệp, lại chịu nhiều tác động của trận động đất (tháng 9-1923) làm cho thủ đô Tô-ki-ô gần như sụp đổ
Câu 2 Tình hình nước Nhật trong những năm 1918-1929 có điểm gì giống và khác so
với nước Mĩ cùng thời gian này?
+ Kinh tế Mỹ phát triển liên tục sau chiến tranh
+ Kinh tế Nhật chỉ phát triển trong vài năm đầu
+ Mỹ cải cách kinh tế xã hội bằng chính sách của Rô-dơ-ven
+ Nhật phát xít hoá chính quyền phân chia lại thế giới
Trang 11Câu 3 Vì sao giới cầm quyền Nhật Bản tiến hành cuộc chiến tranh xâm lược, bành
trướng ra bên ngoài?
Hướng dẫn trả lời:
- Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 1929-1933 đã giáng một đòn nặng nề vào kinh tếNhật Bản; làm cho sản lượng cách ngành công nghiệp, ngoại thương đều giảm; số ngườithất nghiệp tăng; cuộc đấu tranh của công nhân, nông dân diễn ra quyết liệt
- Để đưa nước Nhật thoát khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế, giải quyết khó khăn do thiếunguồn nhiên liệu và thị trường tiêu thụ hàng hoá, giới cầm quyền Nhật đẩy mạnh việcxâm lược, bành trướng ra bên ngoài
Câu 4: Trình bày kế hoạch xâm lược của Nhật Bản.
Hướng dẫn trả lời:
Ngay từ năm 1927, thủ tướng Nhật Bản Ta-na-ca đã đệ trình lên Nhật hoàng kế hoạchxâm lược và thống trị thế giới: Khởi đầu là chiếm Trung Quốc, nơi tập trung 82% tổng
số vốn đầu tư của Nhật Bản, sau đó là châu Á và cuối cùng là toàn thế giới Tháng 9
-1931, Nhật Bản tiến đánh vùng Đông Bắc Trung Quốc, mở đầu cuộc xâm lược TrungQuốc với quy mô ngày càng mở rộng, đánh dấu việc hình thành lò lửa chiến tranh ởchâu Á - Thái Bình Dương
Câu 5 Cuộc đấu tranh chống phát-xít của nhân dân Nhật Bản diễn ra như thế nào và có
tác dụng ra sao?
Hướng dẫn trả lời:
- Trong thập niêm 30 của thế kỉ XX, phong trào đấu tranh chống Phát xít của nhân dânNhật Bản lan rộng cả nước
- Lãnh đạo phong trào đấu tranh là Đảng Cộng Sản Nhật Bản
- Phong trào đấu tranh diễn ra dưới nhiều hình thức
- Lực lượng tham ra phong trào bao gồm các tầng lớp nhân dân, binh lính và sĩ quanNhật
- Phong trào đã góp phần làm chậm quá trình phát xít hoá ở Nhật
IV HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG VÀ MỞ RỘNG
- Mục tiêu: Giúp học sinh vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết vấn đề thực tiễn
- Phương pháp:sưu tầm, thuyết trình
- Năng lực: Tự chủ và tự học; giao tiếp và hợp tác; vấn đề và sáng tạo
- Thời gian: 2’
- Cách tiến hành:
GV giao nhiệm vụ:
+ Tìm hiểu chính sách ngoại giao của NB ngày nay
+ Em hãy tìm hiểu một số hoạt động hợp tác giữa Việt Nam và Nhật Bản; ưu tiên hoạt
Trang 12động cĩ ở địa phương em đang sống.
- Tìm tịi tranh ảnh, tư liệu đa phương tiện về NB xưa và nay
- Tìm đọc cuốn sách Nước Nhật mua cả thế giới
- Vẽ một bức tranh về NB theo trí tưởng tượng của em
HS thực hiện nhiệm vụ:
HS báo cáo kết quả:
GV đánh giá, định hướng:
4.Củng cố:(2)
* Tình hình kinh tế của Nhật sau chiến tranh thế giới thứ nhất?
-Thu đước nhiều lợi nhuận sau chiến tranh mà không mất mát gì nhiều Nhâït trởthành cường quốc ở châu Aù
* Nhật đã làm gì để đưa đất nước ra khỏi cuộc khủng hoảng ?
-Nhật bản đã đi theo con đường phát xít hóa:
+Quân sự hóa đất nước
+Gây chiến tranh xâm lược bành chướng ra bên ngoài