GV:Hồ Quý Ly đã thực hiện những chính sách ấy với một lòng quyết tâm cao, một tài năng xuất chúng và một bản lĩnh phi thường, những chính sách cải cách ấy có ý nghĩa tích cực, tiến bộ so[r]
Trang 1Ngày soạn :………
Ngày giảng 7B1………
7B2………
7B3………
BÀI 16 Tuần 16,Tiết 30 SỰ SUY SỤP CỦA NHÀ TRẦN CUỐI THẾ KỈ XIV
I- MỤC TIÊU BÀI HỌC
1- Kiến thức: giúp hs
- Biết tình hình kinh tế trì trệ của Đại Việt nửa cuối thế kỉ XIV
Vua quan, vương hầu, quý tộc ăn chơi sa đọa, đời sống cực khổ của các tầng lớp nhân dân, mâu thuẫn xã hội sâu sắc dẫn đến phong trào đấu tranh của nông dân, nô tỳ chống lại chế
độ phong kiến
- Hiểu được nguyên nhân dẫn đến sự sụp đổ của nhà Trần Đặc điểm của các cuộc khởi nghĩa của nhân dân nổ ra cuối triều Trần
- Vận dụng kiến thức lịch sử lý giải được sự cần thiết phải thay thế nhà Trần bằng một Triều đại khác
- Nhà Hồ lên thay nhà Trần trong hoàn cảnh đất nước gặp nhiều khó khăn, nhân dân đói khổ
- Sau khi lên cầm quyền Hồ Quý Ly cho thi hành nhiều chính sách cải cách để trấn hưng đất nước
2- Kĩ năng
-Kĩ năng bài dạy:
+ Thấy được sự sa đoạ, thối nát của tầng lớp vương hầu quý tộc cuối thời Trần Có thái
độ đúng đắn về phong trào khởi nghĩa nông dân, nô tì cuối TK XIV
- Kĩ năng sống : rèn kĩ năng trình bày, lắng nghe, phát biểu suy nghĩ khi đánh giá một vấn đề, kĩ năng hợp tác trong hoạt động nhóm
3- Thái độ: Bồi dưỡng cho học sinh kỹ năng so sánh, đối chiếu với các sự kiện lịch sử,
lập bảng thống kê
4- Định hướng phát triển năng lực
* Năng lực chung:
- Năng lực tự học
- Năng lực hợp tác
- Năng lực đánh giá
- Năng lực giải quyết vấn đề
* Năng lực chuyên biệt:
- Năng lực xác định và giải quyết mối liên hệ, ảnh hưởng tác động, giữa các sự kiện hiện tượng lịch sử với nhau
- Năng lực so sánh, phân tích, phản biện, khái quát hóa, xác định mối quan hệ giữa các
sự kiện, hiện tượng lịch sử, nhận xét đánh giá, liên hệ giải quyết các vấn đề thực tế
- Năng lực rút ra bài học Lịch sử từ các sự kiện lịch sử
- Thông qua sử dụng ngôn ngữ lịch sử thể hiện chính kiến của mình về các sự kiện lịch sử
II- CHUẨN BỊ:
1-Giáo viên: - Giáo án+Máy chiếu
2-Học sinh:- Đọc nội dung bài 16
Trang 2III- PHƯƠNG PHÁP
- Nêu vấn đề, phát vấn, vấn đáp,phân tích, kĩ thuật động não
IV- TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1- Ổn định tổ chức: (1’)
2- Kiểm tra bài cũ: (5’)
GV cho câu đố:
1- Vua nào mở nghiệp nhà Trần?
Chống quân Mông Cổ uy danh sơn hà
(Trần Cảnh) Trả lời: Chiêu Hoàng nhà Lý truyền ngôi
Cho chồng Trần Cảnh nối đời làm vua
3- Bài mới (35’)
* Giới thiệu bài: (1’) Khởi nghiệp nhà Trần là vị vua Trần Cảnh(1226)
Nhà Trần có nhiều công lao to lớn, đóng góp cho sự phát triển đất nước Nhưng đến cuối thế kỉ XIV – đến đời vua Trần Dụ Tông, nhà Trần sa sút nghiêm trọng và tạo tiền
đề cho triều đại mới lên thay Vậy tình hình kinh tế- xã hội nước ta cuối thời Trần như thế nào? Chúng ta tìm hiểu bài 16 ”Sự suy sụp của nhà Trần cuối thế kỉ XIV”
Hoạt động của GV và HS Nội dung bài học
Hoạt đông 1:
- Thời gian: 15’
- Mục tiêu: Tìm hiểu tình hình kinh tế cuối thời
Trần
- Hình thức tổ chức, PP: vấn đáp,trình bày, giải
thích,thảo luận nhóm/lớp
- KT:động não
(?) Cuối thế kỉ XIV, tình hình nước ta như thế nào?
GV giảng: Đầu thế kỉ XIV xã hội ổn định; kinh tế
phát triển trở lại Cuối XIV vương hầu quý tộc tìm
cách gia tăng tài sản riêng bóc lột nhân dân, ăn chơi
sa đoạ không chăm lo đến sản xuất và đời sống nhân
dân
? Hậu quả của những việc làm trên của vua quan nhà
Trần cuối TK XI?
? Tại sao lại có tình trạng đó?
- Mất mùa, đói kém, nhân dân bán ruộng đất vợ con
biến thành nô tì
GV:Trần Dụ Tông ham chơi bời rượu chè, bắt dân
xây cung điện, đào hồ, đắp núi, trở nước biển vào hồ
nuôi thuỷ sản, gọi nhà giàu vào cung đánh bạc, mở
tiệc thi uống rượu (có thưởng)
? Em hình dung ra cảnh nhà Trần lúc đó như thế
nào?
->Triều đình rối nát, loạn lạc, kết bè đảng
GV đọc câu thơ của Nguyễn Phi Khanh:
"Ruộng lúa ngàn dặm đỏ như cháy
I TÌNH HÌNH KINH TẾ- XÃ HỘI
1 Tình hình kinh tế
Nửa cuối thế kỉ XIV, kinh tế nước ta suy sụp
- Biểu hiện:
+ Nhiều năm mất mùa, đói kém xảy ra
+ Nông dân phải bán ruộng đất, vợ con và biến thành nô tì
+ Thuế khóa hà khắc, nặng nề
- Nguyên nhân:
+ Do sự thối nát của chính quyền phong kiến cuối thời Trần
+ Nhà nước không quan tâm đến sản xuất nông nghiệp + Ruộng đất tập trung trong tay vương hầu, quý tộc, nhà chùa, địa chủ
+ Thuế khóa nặng nề
Trang 3Đồng quê than vãn trông vào đâu.
Lưới chài quan lại còn vơ vét.
Máu thịt nhân dân cạn nửa rồi”
Qua đoạn thơ của Nguyễn Phi Khanh, em thấy
tình cảnh người nông dân đương thời như thế nào?
H/S dựa vào SGK trả lời
GV nhận xét, bổ sung, kết luận
(?) Nguyên nhân dẫn đến tình trạng đói khổ của nhân
dân?
H/S trả lời:
GV:Sơ kết, chuyển ý
Hoạt đông 2:
- Thời gian: 20’
- Mục tiêu: Tìm hiểu tình hình xã hội thời Trần cuối
thế kỉ XIV
- Hình thức tổ chức, PP: vấn đáp,trình bày, giải
thích,thảo luận nhóm/lớp
Trong lúc nhân dân đói khổ cuộc sống của vua quan
thế nào?
HS đọc SGK/74 chữ in nhỏ
GV đưa dẫn chứng về sự ăn chơi sa đọa của nhà
Trần
+ Vua Trần Dụ Tông bắt nhân dân đào hồ lớn trong
hoàng thành, chất đá giữa hồ làm núi, bắt dân trở
nước mặn từ biển đổ vào hồ nhỏ nuôi hải sản, gọi
nhà giàu vào cung đánh bạc, mở tiệc thi uống rượu “
có thưởng”
GV nhấn mạnh sự rối loạn của triều đình: Vua
không quan tâm đến chính sự, trong triều nhiều kẻ
tham lam, nịnh thần làm rối loạn, kỉ cương phép
nước
+ Tướng quốc triều Trần là Trần Nguyên Đán mới
ngày nào còn vui mừng thốt lên “ Trăm họ mừng ca
cảnh thịnh giàu” thì nay đã buồn rầu viết lên mấy câu
thơ:
“ Năm nay hè hạn, thu nước to
Mạ thối nước khô hại biết bao
Đọc sách triệu trang mà bất lực,
Bạc đầu xin phụ nỗi thương dân ”
GV minh họa hình ảnh nhân dân đi phu cho triều
đình
Trong bối cảnh đó, một người đã có việc làm gây
2- Tình hình xã hội
* Đời sống xã hội
- Giai cấp thống trị:
+ Vua, quan, quý tộc ăn chơi
sa đọa
+ Triều đình rối ren, bất lực trong việc đối phó với giặc ngoại xâm
- Tầng lớp bị trị: Nông dân, nô
tỳ bị bóc lột tàn tệ, sống khổ cực
Mâu thuẫn xã hội trở nên sâu sắc
Trang 4chấn động triều Trần lúc bấy giờ Người đó là ai?
GV ra câu đố
“Muốn cho nước mạnh dân giàu
Tâu vua xin chém bảy đầu mọt dân
Mũ cao áo rộng không cần Lui về ẩn chốn lâm sơn một mình?”
H/S: thầy giáo Chu Văn An
GV đọc đáp án
“ Chu hiền xin chém bảy người
Vua nghe kẻ nịnh, xin rời chức quan”
GV tạo biểu tượng về Chu Văn An
Cho H/S xem thước phim về đền thờ Chu Văn An-
thầy giáo của muôn đời
Chúng ta tự hào về quê hương của chúng ta là nơi
thầy Chu Văn An cáo quan về ở ẩn Vậy, em cần có
trách nhiệm gì để bảo vệ, giữ gìn khu di tích lịch sử
văn hóa này?
H/S: Giữ gìn khu di tich bằng hành động, không vất
rác bừa bãi khi đến khu di tích, quyét dọn, quảng bá
với bạn bè, người thân biết đến khu di tích, làm từ
thiện- công đức để tu sửa đền thờ
GV gọi H/S đọc SGK đoạn in nhỏ SGK/75
Cụ thể hóa sự suy sụp của nhà Trần kể từ khi Dương
Nhật Lễ lên ngôi
GV tổ chức thảo luận nhóm (4 nhóm)
Yêu cầu:
? Em hãy kể tên, thời gian nổ ra các cuộc khởi nghĩa
thời Trần
Mỗi nhóm 1 cuộc khởi nghĩa
Phiếu học tập
Thời gian Người
lãnh đạo
Địa bàn hoạt động
Kết quả
* Cuộc khởi nghĩa tiêu biểu:
a Khởi nghĩa Ngô Bệ <1344-1360> Hải Dương-> bị đàn áp
b Khởi nghĩa Nguyễn Thanh; Nguyễn Kị <1379> Thanh Hoá-> bị thất bại
c Khởi nghĩa Phạm Sư Ôn
1390 Hà Tây-> bị đàn áp
d Khởi nghĩa Nguyễn Nhữ Cái <1399-1400> Sơn Tây, Vĩnh Phúc, Tuyên Quang-> bị thất bại
=> Kết quả đều thất bại
4- Củng cố (3’)
Mục tiêu: Củng cố kiến thức
PP: Vấn đáp
KT động não
Hình thức: Cá nhân/lớp
Bài tâp: Hãy chọn câu trả lời đúng:
Học sinh khuyết tật: câu 1
Câu 1: Nguyên nhân nào dẫn đến sự suy sụp về kinh tế thời Trần nửa sau thế kỉ XIV?
A- Nhà nước không quan tâm đến sản xuất, sửa đắp đê điều và các công trình thủy lợi B- Nông dân bị bóc lột tàn tệ, phải bán ruộng đất, vợ con
C- Vương hầu, quý tộc, địa chủ chiếm đoạt ruộng đất
Trang 5D- Tất cả các ý trên
Câu 2: Người dâng sớ lên vua đòi chém 7 tên nịnh thần là ai ?
A- Trần Nguyên Đán
B- Nguyễn Phi Khanh
C- Chu Văn An
D- Phạm Sư Mạnh
Câu 3 Vì sao từ giữa thế kỉ XIV, nông dân, nô tì nổi dậy đấu tranh ?
Hãy chọn câu trả lời đúng:
A- Do tranh giành quyền lợi giữa các phe phái trong triều đình
B- Do mất mùa, đói kém
C- Do mâu thuẫn sâu sắc giữa nông dân, nô tì với giai cấp thống trị
5- Hướng dẫn về nhà (1’)
- HS học bài cũ, trả lời các CH trong SGK / tr 77
- Xem tiếp mục II “Nhà Hồ và cải cách của Hồ Quý Ly”, chuẩn bị:
+ Nhà Hồ thành lập trong hoàn cảnh nào ?
+ Nhà Hồ đã có những chính sách cải cách gì ?
+ Em có nhận xét gì về các chính sách đó của Hồ Quý Ly ?
+ Em có nhận xét, đánh giá như thế nào về nhân vật Hồ Quý Ly ?
V- RÚT KINH NGHIỆM
************************ Ngày soạn :………
Ngày giảng 7B1………
7B2………
7B3………
BÀI 16 Tiết 31 SỰ SUY SỤP CỦA NHÀ TRẦN CUỐI THẾ KỈ XIV
I- MỤC TIÊU BÀI HỌC
( Như tiết 30)
II- CHUẨN BỊ:
1-Giáo viên:- Ảnh “Di tích thành nhà Hồ
2-Học sinh:- Đọc trước bài 16
III- PHƯƠNG PHÁP
Vấn đáp, phân tích,thuyết trình ,thảo luận nhóm,kĩ thuật động não
IV- TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
1- Ônr định lớp: (1’)
2- Kiểm tra bài cũ: (3’)
a) Câu hỏi:
(?) Em hãy trình bày tình hình kinh tế xã hội nước ta cuối XIV
b) Đáp án: Vở ghi mục 1+2
3- Bài mới (36’)
Trang 6- Mục tiêu: đặt vấn đề tiếp cận bài học.
- Hình thức: hoạt động cá nhân.
- Phương pháp: thuyết trình
Giới thiệu bài:1’
Hồi cuối thế kỉ XIV khi nhà Trần suy yếu, xuất hiện một nhân vật lịch sử mới đó
là Hồ Quý Ly Hồ Quý Ly lợi dụng cơ hội thâu tóm dần quyền lực vào tay mình, phế truất vua Trần Thiếu Đế rồi lên ngôi lập ra nàh Hồ 1400-1407 Triều Hồ đã làm gì trong hoàn cảnh đó, kết quả ra sao
Hôm nay
Hoạt đông 1:
- Thời gian: 20’
- Mục tiêu: Tìm hiểu quá trình thành lập nhà
Hồ
- Hình thức tổ chức, PP: vấn đáp,trình bày,
giải thích,cá nhân
-KT: động não
Cuối TK XIV, các cuộc đấu tranh của nhân
dân diễn ra mạnh mẽ đã dẫn đến điều gì?
? Hồ Quý Ly là người như thế nào ? Nhà Hồ
thành lập ra sao ?
HS : Nhà Trần suy sụp, xã hội khủng hoảng,
ngoại xâm đang đe dọa
HĐ2: Tìm hiểu nhưĩng cải cách của HQL
(20’)
- PP: vấn đáp, thảo luận nhóm
- Hình thức: lớp/nhóm
- KT: động não
GV tổ chức cho HS thảo luận nhóm (5 phút)
? Trình bày tóm tắt cuộc cải cách của Hồ Quý
Ly trên các lĩnh vực
N 1 : Về mặt chính trị Hồ Quý Ly đã thực hiện
những cải cách gì ?
- Tại sao Hồ Quý Ly lại bỏ những quan lại
thời Trần ?
- Viêc quan lại triều đình thăm hỏi đời sống
nhân dân có ý nghĩa gì?
N 2 :- Về mặt kinh tế tài chính, triều Hồ đã
thực hiện các chính sách gì ?
- Em có nhận xét gì về các chính sách
kinh tế của triều Hồ ?
N 3 : - Về mặt xã hội, Hồ Quý Ly đã ban hành
II – NHÀ HỒ VÀ CẢI CÁCH CỦA
HỒ QUÝ LY
1 Nhà Hồ thành lập (1400)
- Cuối TK XIV nhà Trần không còn đủ sức giữ vai trò của mình → sự sụp đổ
là khó tránh khỏi
- Năm 1400, Hồ Quý Ly lên làm vua, đổi quốc hiệu là Đại Ngu → nhà Hồ thành lập
2 Những biện pháp cải cách của Hồ Quý Ly
* Về chính trị :
- Cải tổ hàng ngũ võ quan
- Đổi tên một số đơn vị hành chính cấp trấn, quy định cách làm việc của bộ máy chính quyền
- Cử quan lại triều đình về thăm hỏi đời sống nhân dân các lộ
* Về kinh tế tài chính :
- Cho phát hành tiền giấy
- Ban hành chính sách hạn điền
- Quy định lại thuế đinh, thuế ruộng
* Về xã hội :
- Thực hiện chính sách hạn nô
- Quan tâm đời sống người dân
* Về văn hóa, giáo dục :
- Bắt các nhà sư < 50 tuổi hoàn tục
Trang 7các chính sách gì ?
- Nhà Hồ thực hiện chính sách hạn điền,
hạn nô để làm gì ?
N 4 : - Về mặt văn hóa, giáo dục, nhà Hồ đã
đưa ra những chính sách gì
- Cải cách văn hóa Giáo dục nói trên có tác
dụng như thế nào ?
N 5 : -Nhà Hồ đã cải cách quân sự, quốc
phòng như thế nào ?
- Em có nhận xét gì về chính sách quân sự,
quốc phòng của Hố Quý Ly ?
HS: tiến hành thảo luận và trình bày kết quả
vào bảng phụ, cử đại diện trình bày trước lớp
GV nhận xét, bổ sung và góp ý:
? Em có nhận xét gì về các cải cách của Hồ
Quý Ly
- Nhiều mặt tích cực, cải cách toàn diện tác
động đến các tầng lớp xã hội
-HS quan sát ảnh (SGK) nhận xét
+ảnh chụp một phần thành nhà Hồ của viện
bảo tàng lịch sử Việt Nam->cụm di tích có
kiến trúc bằng đá,xây dựng cách đây khoảng
600 năm (tư liệu)
G:Sơ kết chuyển ý
Hoạt đông 3:
- Thời gian: 15’
- Mục tiêu: Tìm hiểu tác dụng của những cải
cách
- Hình thức tổ chức, PP: vấn đáp,trình bày,
giải thích,thảo luận nhóm
- KT: động não,nhóm
*Sử dụng kĩ thuật thảo luận nhóm
- Yêu cầu thảo luận nhóm bàn
- Thời gian: 3 phút
? Những biện pháp cải cách của Hồ quý Ly có
tác đụng gì?
- Các nhóm báo cáo, bổ sung
- Gv: Chốt:
GV:Hồ Quý Ly đã thực hiện những chính sách
ấy với một lòng quyết tâm cao, một tài năng
xuất chúng và một bản lĩnh phi thường, những
chính sách cải cách ấy có ý nghĩa tích cực, tiến
bộ song nhìn chung chưa đáp ứng được yêu
cầu bức thiết của xã hội lúc bấy giờ
- Cho dịch sách chữ Hán ra chữ Nôm
- Sửa đổi quy chế thi cử, học tập
* Về quân sự :
- Thực hiện một số biện pháp nhằm tăng cường củng cố quân sự và quốc phòng
+ Tích cực sản xuất vũ khí + Phòng thủ nơi hiểm yếu + Xây dựng thành kiên cố
3 Ý nghĩa, tác dụng của cải cách Hồ Quý Ly :
* Ý nghĩa : Nhằm đưa đất nước thoát khỏi khủng hoảng
* Tác dụng :
- Góp phần hạn chế tệ tập trung ruộng đất
- Làm suy yếu thế lực nhà Trần
- Tăng nguồn thu nhập của nhà nước
- Tăng cường quyền lực của nhà nước quân chủ trung ương tập quyền
- Cải cách văn hóa, giáo dục có nhiều tiến bộ
* Mặt hạn chế :
- Một số chính sách chưa triệt để, chưa phù hợp với tình hình thưc tế
- Chính sách cải cách chưa giải quyết được những yêu cầu bức thiết của nhân dân
Trang 8*Sử dụng kĩ thuật thảo luận nhóm
- Yêu cầu thảo luận nhóm bàn
- Thời gian: 3 phút
? Những cải cách này còn có hạn chế gì?
- Các nhóm báo cáo, bổ sung
- Gv: Chốt:
G:Làm bớt thế lực họ Trần nhưng lại tăng thế
lực họ Trần nhưng lại tăng thế lực họ Hồ, làm
lợi cho họ Hồ hơn là làm lợi cho quốc gia
Việc truất ngôi, giết hại 370 người giết trực
tiếp và gián tiếp nhiều vua và tiếp tục tàn sát
trong nhiều năm -> làm mất lòng dân, làm cho
người quen biết không dám nói chuyện với
nhau
=>Cái ông làm ra không bằng bài học ông để
lại “làm mất lòng dân người đời cho ông là
gian giảo"
GV nhận xét, chốt ý
? Em có nhận xét, đánh giá như thế nào về
nhân vật Hồ Quý Ly ?
HS : Ông là một nhà cái cách tài ba và là
người yêu nước thiết tha
4- Củng cố (4’)
Mục tiêu: Củng cố kiến thức
PP: Vấn đáp
KT động não
Hình thức: Cá nhân/lớp
- GV khái quát lại nội dung bài học
* Học sinh khuyết tật:
- Chọn những đáp án đúng về các cải cách của Hồ Quý Ly
A những cải cách của Hồ Quý Ly đã đưa nước ta thoát khỏi tình trạng khủng hoảng và tiếp tục phát triển
B Những cải cách của Hồ Quý ly đã làm suy yếu thế lực tôn thất nhà Trần
C Những cải cách của Hồ Quý Ly đã làm tăng nguồn thu nhập của nhà nước
D Những cải cách của Hồ Quý Ly đã giải quyết được những yêu cầu bức thiết của đông đảo cuộc sống nhân dân
5-Hướng dẫn về nhà (1’)
- HS học bài cũ và trả lời các CH trong SGK/ tr 80
- Ôn tập tất các bài đã học từ chương II đến chương III
- Chuẩn bị tiết “Ôn tập chương II và chương III”
V- RÚT KINH NGHIỆM
Trang 9