39 ky thuat do de heo tai trai Phuong Hi

Trường hợp này ta nên can thiệp bằng tay vào để xác định được vị trí thai nằm xuôi, nằm ngược hay nằm ngang để có cách xử lý kịp thời để điều chỉnh con thai nằm theo ý muốn, nếu con thai[r]

Tháng 07/2010

Đề tài kèm theo đây, với tựa là “Kỹ thuật đỡ đẻ heo tại trại Phương Hiếu Ngọc,

TP.Sóc Trăng năm 2010” do NGÔ VĂN VÀNG thực hiện, báo cáo và đã được Hội

đồng chấm đề tài thông qua

ThS Lâm Thanh Bình

Ủy viên, Thư ký

KS Nguyễn Như Tấn Phước KS Lê Thị Thu Phương

Sóc Trăng, ngày tháng năm 2010

BS Tiền Ngọc Hân

Chủ tịch Hội đồng

sự hiểu biết của bản thân em trong ngành chăn nuôi thú y nói riêng và sự tiếp thu khoa học kỹ thuật thời đại nói chung

Cảm ơn thầy Lâm Thanh Bình đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ cho em trong suốt thời gian thực tập để em có thể hoàn thành tốt bài tốt nghiệp này

Cảm ơn ông Lâm Hữu Dũng (trại chăn nuôi Phương Hiếu Ngọc số 10 Đường Vành Đai Phạm Hùng – K1 – Phường 5 – Thành Phố Sóc Trăng) đã tạo điều kiện, cùng các anh (chị) đã nhiệt tình giúp đỡ và hỗ trợ em trong suốt thời gian qua

Cảm ơn tập thể lớp Chăn Nuôi Thú Y-K2, đã giúp đỡ em vượt qua những khó khăn trong học tập và chia sẽ với em những buồn vui của thời sinh viên

Xin chân thành cảm ơn!

NHẬN XÉT CỦA ĐƠN VỊ THỰC TẬP

iv

NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN

MỤC LỤC

Trang

NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN iv

MỤC LỤC v

CHƯƠNG 1 6

ĐẶT VẤN ĐỀ 6

CHƯƠNG 2 7

CƠ SỞ LÝ LUẬN 7

2.1 Đặc điểm sinh học của heo nái 7

2.1.1 Dấu hiệu động dục và thời điểm phối giống 7

2.1.2 Nuôi dưỡng và chăm sóc nái mang thai 8

2.1.3 Dấu hiệu sắp sinh 9

CHƯƠNG 3 11

PHƯƠNG TIỆN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 11

3.1 Địa điểm thực tập và thời gian thực tập 11

3.1.1 Địa điểm thực tập 11

3.1.2 Thời gian thực tập 11

3.1.3 Kỹ thuật bố trí chuồng trại và cách xử lý nước thải 11

3.2 Dụng cụ chuẩn bị trong sản khoa 11

CHƯƠNG 4 13

KẾT QUẢ THẢO LUẬN 13

4.1 Qui trình đỡ đẻ heo tại trại 13

4.2 Kết quả theo dõi một số trường hợp nái đẻ tại trại 14

CHƯƠNG 5 18

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 18

5.1 Kết luận 18

5.2 Kiến nghị 18

MỘT SỐ TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

6

CHƯƠNG 1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Sóc Trăng là một trong những tỉnh thuộc ĐBSCL có nền nông nghiệp phát triển, nhất

là ngành chăn nuôi, trong đó chăn nuôi heo là phần quan trọng nhất và do nhu cầu về sản phẩm thực phẩm được chế biến từ thịt heo ngày càng cao do thịt heo là nguồn thực phẩm thiết yếu trong nhu cầu ẩm thực

Tuy nhiên, hiện nay dịch bệnh trên heo ngày càng phức tạp, đàn heo dễ bị tổn thất do một số bệnh như: bệnh tai xanh (còn gọi là PRRS), bệnh lỡ mồm long móng, bệnh do E.Coli, bệnh phó thương hàn Do vậy để đạt năng suất cao trong quá trình nuôi heo, phải chú ý đến quy trình chăn nuôi, chăm sóc heo nái và kỹ thuật đỡ đẻ Chuyên đề

“Kỹ thuật đỡ đẻ heo tại trại Phương Hiếu Ngọc, TP.Sóc Trăng năm 2010”

được tiến hành nhằm mục đích nâng cao năng suất của nái đẻ và phương thức phòng trị bệnh trong quá trình đỡ đẻ cho heo

CHƯƠNG 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN

2.1 Đặc điểm sinh học của heo nái

2.1.1 Dấu hiệu động dục và thời điểm phối giống

Khi heo con sinh trưởng và phát triển được 5 -6 tháng tuổi heo cái bắt đầu động dục, giống heo nội thường có thể động dục sớm hơn Lần động dục đầu tiên thường có thể không rõ trên một số con, nhưng nói chung có ít trứng rụng, do đó người nuôi chỉ ghi nhận để dễ phát hiện chu kỳ động dục sắp tới Quãng cách giữa hai lần động dục là 21 ngày, và khi có biểu hiện động dục kéo dài từ 36 đến

72 giờ

Khi động dục nái thường bỏ ăn, hay đi lại ngẩn ngơ trong chuồng, hay gặm máng phá chuồng và chồm nhảy lên lưng những con khác Những con bị chồm lên lưng thường bỏ chạy (nếu không động dục) hoặc có thể đứng yên (đang độc dục ở giai đoạn mê ì) con bị chồm lên lưng thường hay kêu rền (nếu không động dục) và không kêu rền (khi đã ở giai đoạn mê ì) nhưng con nhảy lên lưng con khác thường không kêu rền mà còn có phản xạ giao phối giống như con đực, chỉ khi thấy có mùi đực hoặc đực giống đi ngang mới thật sự kêu rền

Nái tơ động dục thì âm hộ thường sưng to, đỏ và có nước nhờn trong, nái rạ khi động dục âm hộ có thể không sưng, chỉ ửng hồng và cũng có nước nhờn trong Đây là giai đoạn đầu của thời kỳ động dục, giai đoạn này heo nái thường không chịu cho đực phối và nếu có phối ép hoặc gieo tinh nhân tạo thì sẽ không hiệu quả hoặc sinh ít con

Giai đoạn thứ hai của thời kỳ động dục là giai đoạn quan trọng, âm hộ của nái bớt sưng (gọi là hoa héo) nhăn nheo, tím tái và có nước nhờn đục, dính, khi tay lên lưng hay mông, náy đứng yên, vểnh tai, vểnh đuôi chờ đực phối Đây là giai đoạn mê ì (mê đực) cho đực phối giống hoặc gieo tinh là thích hợp

Giai đoạn mê ì là giai đoạn 3, nái cũng còn những biểu hiện động dục nhưng cường độ yếu và có thể không cho đực phối giống, nếu phối giống trể vào giai đoạn này thì nái sinh ít con hoặc không hiệu quả

Khi cho phối giống cần xác định đúng thời điểm mê ì, phải vệ sinh bộ phận sinh dục nái kỹ, vệ sinh chuồng trại tránh trơn trợt, tránh gồ ghề… để nọc nái phối với nhau Nêu phối giống vào sáng (khoảng 8 – 9 giờ) hoặc chiều mát (khoảng

16 – 17 giờ) Nhiều trường hợp cần cho nọc phối kép, hai lần phối cách nhau 24 giờ Cũng có nái rụng trứng không tập trung kéo dài, nái đòi đực phối liên tiếp 2

- 4 lần, mỗi lần cách nhau 24 giờ thì mới sinh nhiều con, nếu chỉ phối 1 – 2 lần thì sinh ít con

8

2.1.2 Nuôi dưỡng và chăm sóc nái mang thai

Sau khi phối giống 21 ngày không thấy nái động dục trở lại xem như đã mang thai Có thể dùng thiết bị siêu âm để chuẩn đoán nái mang thai nhưng tốn công

và chi phí mua máy Thời gian mang thai kéo dài từ 114 – 115 ngày ( 3 tháng, 3 tuần, 3 ngày ).Nếu nái mang thai nhiều con có khả năng sinh từ ngày 113, nếu ít con có thể sinh từ ngày 115 đến 118 Nhưng nếu nái sinh sớm từ ngày 108 trở lại thường rất khó nuôi con, dù cho có sữa nhưng con rất yếu ớt, sức bú mẹ kém, sức đề kháng thấp nên tỷ lệ nuôi sống rất thấp Trong thời kỳ mang thai có thể chia ra làm hai giai đoạn

* Giai đoạn chữa kỳ 1: 1 – 84 ngày mang thai

Thời kỳ này phôi và thai còn nhỏ, sử dụng ít chất máu trong mẹ, lượng chất còn lại nái dùng để dự trữ tạo sữa sau này Thiếu dưỡng chất trong thức ăn heo nái giai đoạn này có ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của phôi thai như tăng hiện tượng tiêu phôi, nái còn ít thai sống khi đẻ mà chứa nhiều thai khô (thai gỗ) Thừa dưỡng chất cũng gây ảnh hưởng tiêu phôi và làm nái trở nên mập mỡ Nái khi cai sữa quá gầy ốm lại không dự trữ được dưỡng chất trong giai đoạn này sẽ

bị thiếu sữa khi cho con bú trong lứa đẻ kế tiếp Vì vậy phải định lượng thức ăn cho nái ở giai đoạn này hết sức chặt chẽ

Vai trò của bầu tiểu khí hậu cũng rất quan trọng, nái cần được yên tĩnh, nhiệt độ

ẩm độ chuồng nuôi thích hợp với điều kiện Việt Nam độ ẩm trung bình 75 – 80% là đạt yêu cầu Nhiệt độ quá nóng làm nái tiêu thụ ít thức ăn có ảnh hưởng xấu đến thai và thai sống Chuồng phải khô ráo, có độ nhám thích hợp, không trơn trợt dễ gây té ngã Nên nuôi nái trong chuồng có ngăn định lượng, nếu nuôi chung thì không nhốt nhiều con chật chọi, khác tầm vóc, sự tranh ăn dễ xảy ra tình đánh cắn nhau và phân hóa thành những con quá mập hoặc quá gầy thức ăn phải cân bằng dưỡng chất, tránh dư năng lượng , chất béo, thiếu sơ gây táo bón

* Giai đoạn chửa kỳ 2: từ 85 ngày mang thai đến lúc sinh

Thời kỳ này thai đã lớn sử dụng nhiều dưỡng chất trong máu của mẹ để phát triển, do đó thiếu dưỡng chất trong thức ăn của nái sẽ làm heo con sơ sinh nhỏ vóc, khó nuôi, tỷ lệ hao hục cao Nhưng nếu quá dư thừa dưỡng chất bào thai sẽ tăng trọng nhiều trở nên lớn vóc làm cho nái đẻ khó, đẻ không ra, phải can thiệp kéo thai, móc thai gây tổn thương bộ phận sinh dục làm nái viêm nhiễm, mất sữa hoặc bị ngẽn tắt ống sinh dục (cổ tử cung, ống dẫn chứng) trở nên vo sinh Vì vậy ở thời kỳ này cũng cần phân nhóm nái theo thể vóc để cung cấp thức ăn thích hợp

Ở giai đoạn này nếu quan sát cùng hông có thể đoán biết nái mang ít hay nhiều thai để cho mức ăn phù hợp

Sự phát triển bệ sữa ở cuối giai đoạn cũng dự báo khả năng tiết sữa của nái để có chế độ nuôi dưỡng nái thích hợp tránh tình trạng dư sữa sau đẻ hoặc kém sữa Khác với thời kỳ 1 Thời kỳ này nái cần cho vận động (nếu có điều kiện) để có

hệ cơ tốt, chân khỏe, khung xương chậu mở rộng (đối với nái sắp đẻ lứa đầu), nên cho nái ra sân cỏ hay sân cát vận động tùy thích, tiếp xúc với môi trường tự nhiên để tăng sức đề kháng bệnh và cũng nhờ đó gia tăng hàm lượng kháng thể chống bệnh cho heo con trong sữa đầu

Ở thời kỳ này, tầm vóc nái nặng nề chuồng trại phải khô nhám tránh trơn chợt, bầu tiểu khí hậu phải thích hợp: thoáng mát tránh gió lùa mưa tạt, tránh lùa dời chuồng đi xa, tránh nhốt chung nhiều nái chật chọi Nếu có điều kiện nên nuôi riêng từng con trước ngày đẻ 15 đến 20 ngày để dể định mức thức ăn, dể theo dõi tình trạng sức khỏe, dể vệ sinh kỹ bộ vú bộ sinh dục, vệ sinh kỹ chuồng đẻ, chăm sóc vết thương hay bọc mủ trên mình nái, dể theo dõi tình trạng táo bón của nái

Nói chung, trong thời gian mang thai tránh để nái dư thừa dưỡng chất,trở nên quá mập,nái mập thường lười rặn, đẻ chậm, dể gây tình trạng ngộp thai, chết thai khi hai thai, và sau khi đẻ dể mắc hội chứng M.M.A (metritis, mastitis, agalac-tia: Viêm tử cung, viêm vú mất sữa) Nái mập chịu nóng kém dể bị say nóng, say nắng gây chết, xoay trở chậm, vụng về dể đè chết con

Tuy nhiên nếu nái mang thai quá gầy, lại sinh nhiều thai thì bào thai nhỏ vóc, sức sống không cao sau khi đẻ ra, và nái kém sữa thiếu sữa cho con bú Nái gầy nuôi nhiều con thì èo uột, dể mắc nhiều bệnh, bản thân nái cũng dể bị bại, yếu chân, chậm lên giống lại sau cai sữa

2.1.3 Dấu hiệu sắp sinh

Nái sắp sinh thường ăn ít hay không ăn, thường có tiếng kêu rền của nái sắp đẻ, nái thường ủi phá nền chuồng gọi là hiện tượng quần ổ Đó là tập quán khi chưa gia hóa, heo ủi nền đất cắn cỏ để tạo một tổ ấm khi đẻ Do đó, để nái ít hao tốn năng lượng do việc quần ổ, ta nên trải rơm, cỏ khô vào chuồng cho nái nằm Nái sắp sinh thường có thể tăng thân nhiệt, tăng nhịp thở, thường đi lại không yên trong chuồng hay đi phân, đi tiểu nhiều lần (gọi là đi mót) làm cho chuồng trại dơ bẩn, cần vệ sinh sạch sẽ khô ráo chuồng để tránh nhiễm trùng cho heo con và bộ phận sinh dục nái sau khi đẻ

Nái sắp đẻ phải có bộ vú phát triển rõ rệt so với khi chưa mang thai: các núm vú dài ra, quầng núm rộng, nếu heo sắc lông trắng thường có quầng núm vú màu đỏ hồng, hai hàng vú tạo thành hai bệ sữa chạy dọc vùng bụng, có rãnh phân chia riêng biệt hai hàng vú và các vú Điều này không thấy được khi nái chưa mang thai, do vậy nếu sau khi phối không phát nái động dục trở lại, mà sau 3 tháng

và có lợn cợn những hạt như hạt đu đủ (đó là cứt su heo con bài tiết ra) thì trong nửa giờ sau sẽ hạ thai Nếu thấy nái nằm nghiêng một bên, hơi thở đứt quãng, ép bụng, ép đùi quẩy đuôi rặn đẻ thì chỉ vài mươi giây sau nái sẽ đẻ

CHƯƠNG 3 PHƯƠNG TIỆN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Địa điểm thực tập và thời gian thực tập

3.1.1 Địa điểm thực tập

Địa điểm thực tập tại trại heo giống cao sản Phương Hiếu Ngọc, số 10 – Đường Vành Đai Phạm Hùng – Khóm 1 – Phường 5 – Thành Phố Sóc Trăng

3.1.2 Thời gian thực tập

Thời gian thực tập ở trại heo giống cao sản Phương Hiếu Ngọc từ ngày 10 tháng

04 năm 2010 đến ngày 17 tháng 06 năm 2010

3.1.3 Kỹ thuật bố trí chuồng trại và cách xử lý nước thải

Về kỹ thuật bố trí chuồng trại:

Trại gồm 3 dãy chuồng được xây dựng song song với nhau gồm 2 dãy chuồng heo thịt và 1 dãy chuồng gồm heo nái và heo con

Tổng số lượng heo thịt trong trại khoảng 278 con

Tổng số lượng heo nái khoảng 60 con

Tổng số lượng heo con khoảng 150 con

Cửa chuồng được bố trí theo hướng Đông Nam, phía sau và hai bên hông trại nuôi là ruộng lúa phía trước lộ trán nhựa

Về hệ thống xử lý nước thải ở trại

Tuy 3 dãy chuồng nuôi được xây dựng song song với nhau nhưng được thiết kế cùng 1 đường ống dẫn chất thải, đường ống dẫn chất thải này được xây dựng bằng bêtông đường kính khoảng 1m2 được dẫn đến hệ thống hầm biora sau đó chất thải được dẫn đến ao lắng trong, ao lắng có chứa than, cát, cây… qua quá trình sử lý chất thải an toàn như vậy sau đó chất thải được thải ra ngoài môi trường bên ngoài

3.2 Dụng cụ chuẩn bị trong sản khoa

CHƯƠNG 4 KẾT QUẢ THẢO LUẬN

4.1 Qui trình đỡ đẻ heo tại trại

Sau những dấu hiệu khám, nặng đầu vú có sữa vọt thành tia dài sau đó có dịch nhờn màu hồng và có cứt su ta thấy nái nằm nghiêng một bên, thở gấp, nái rặn đuôi công lên là nái sắp đẻ Khi nái để tiến hành lau sạch vùng miệng, mũi heo con Sau đó cố định heo con sơ sinh rồi cột rốn (cột cách thành bụng 3cm) và cắt rốn cách chỗ cột 1cm, rồi sát trùng rốn Sau đó cắt 8 răng (4 răng hàm trên và 4 răng hàm dưới) Cho heo con vào đèn úm để hồi phục sức khỏe

Đối với trường hợp nái tơ đẻ khó, do xương chậu heo nái hẹp và thai lớn nên ta không can thiệp thuốc oxytocin vì khi can thiệp oxytocin làm cho tử cung co bóp mạnh vì xương chậu hẹp và thai lớn có thể làm cho âm hộ hay tử cung heo nái bị lòi ra phía ngoài (sa tử cung) Trường hợp này ta nên can thiệp bằng tay vào để xác định được vị trí thai nằm xuôi, nằm ngược hay nằm ngang để có cách xử lý kịp thời để điều chỉnh con thai nằm theo ý muốn, nếu con thai cho phần đầu ra trước để xương chậu hẹp không thể dùng tay kéo thai ra được thì dùng dụng cụ trợ sản (móc), móc vào hàm trên của con thai và từ từ kéo ra ngoài, chú ý kéo theo nhịp rặn của heo nái, nếu con thai cho phần chân ra trước không thể dùng chân kéo con thai ra ngoài ta dùng dây buột 2 chân thai và kéo từ từ ra ngoài cũng chú ý kéo theo nhịp rặn của heo nái mẹ, khi con thai được kéo ra ngoài, do

bị ngộp bên trong qua lâu nên làm cho heo con bị ngộp thì cần xóc ngược đầu cho nước nhờn trong xoang miệng và mũi chảy ra ngoài, sau đó dùng tay bóp lòng ngực 60 lần/phút để tạo không khí phổi và kết hợp mở rộng vùng miệng 2 –

3 phút/lần thì heo con có thể phục hồi trở lại trạng thái bình thường thì ta cột rốn cắt rốn và sát trùng rốn sau đó cắt 8 răng rồi cho vào đèn úm

Đối với heo nái rạ đã đẻ nhiều lứa nên nái lười rặn, rặn đẻ rất yếu, đôi khi heo nái không rặn vì bên trong thai lớn nên phải can thiệp vào, dùng tay kích thích

âm hộ và các bầu vú, nếu thấy heo nái vẫn không rặn thì phải dùng tay can thiệp vào bên trong để kéo thai từ từ ra ngoài nên kéo theo nhịp rặn của nái mẹ

Khi nái đã đẻ được một con thì có thể chích Oxytocin cho heo nái để kích thích

tử cung co bóp cho nái đẻ thuận lợi hơn