TẤM cám ptnl thu

Sử dụng hợp lí, sáng tạo các yếu tố thần kì Từ đó, học sinh hình thành các năng lực sau: - Năng lực thu thập thông tin liên quan đến văn bản - Năng lực giải quyết những tình huống đặt r

TẤM CÁM (Truyện cổ tích)

A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT

1 Về kiến thức: Giúp hs nắm được:

- Những mâu thuẫn, xung đột giữa dì ghẻ và con chồng trong gia đình phụquyền thời cổ, giữa thiện và ác trong xã hội Sức sống mãnh liệt của con người

và niềm tin của nhân dân

- Kết cấu của truyện cổ tích: người nghèo khổ, bất hạnh trải qua nhiều hoạn nạncuối cùng được hưởng hạnh phúc Sử dụng hợp lí, sáng tạo các yếu tố thần kì

Từ đó, học sinh hình thành các năng lực sau:

- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến văn bản

- Năng lực giải quyết những tình huống đặt ra trong các văn bản

- Năng lực đọc- hiểu (truyện cổ tích theo đặc điểm thể loại)

- Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận cá nhân về ý nghĩa văn bản

- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về nội dung và nghệ thuật văn bản.

Từ đó phất triển năng lực giao tiếp tiếng Việt.

- Năng lực sáng tạo.

- Năng lực tự quản bản thân.

- Năng lực thưởng thức văn học/cảm thụ thẩm mỹ.

B CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

1/ Về phía GV: Sgk, sgv, tranh ảnh về truyện cổ tích, máy chiếu projecter, thiết

kế dạy- học, TL KNS, HD thực hiện Chuẩn KT- KN, TLTK

-Chuẩn bị bài trước khi đến lớp bằng giáo án word và powerpoint

2/ Về phía HS:

-Học sinh soạn bài theo hệ thống câu hỏi trong sách giáo khoa Chuẩn bị tranh

vẽ theo chi tiết trong văn bản Tập chuyển thể truyện cổ tích Tấm Cám sang vănbản kịch theo hướng tiếp nhận sáng tạo

C Cách thức tiến hành:

- Gv tổ chức giờ dạy- học theo cách kết hợp các hình thức đọc- hiểu, trao đổi- thảo luận, trả lời các câu hỏi Sử dụng cách kĩ thuật dạy học hiện đại: Kĩ thuật phòng tranh, kĩ thuật đóng vai

B PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN

- GV tổ chức dạy học bằng phương pháp chuyển giao nhiệm vụ, theo hướngphát triển năng lực người học Học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập và báo cáokết quả để gv đánh giá

- GV sử dụng cá phương pháp- kĩ thuật dạy học tích cực như: Kĩ thuật phòngtranh, sử dụng câu hỏi nêu vấn đề, kĩ thuật thảo luận nhóm, kĩ thuật đọc hợp tác,

sơ đồ tư duy, trực quan sinh động, tổ chức trò chơi

D TIẾN TRÌNH DẠY- HỌC

1 Ổn định tổ chức lớp, kiểm tra sĩ số

2 Vào bài mới: (GV không kiểm tra bài cũ vì tiết trước hs viết bài trên lớp) Hoạt động 1: Khởi động: (khoảng 5 phút)

GV sử dụng kĩ thuật phòng tranh:

GV treo bốn bức tranh không có lời dẫn, chỉ có số thứ tự các bức tranh

GV chỉ vào ba bức tranh đầu: từ tranh 1 đến tranh thứ 3 và hỏi:

Tranh 1: Tranh 2: Tranh 3:

Hãy quan sát ba bức tranh trên bảng để kể tên ba truyện cổ tích nổi tiếng và rất quen thuộc với người Việt Nam?

-Hs kể tên các truyện cổ tích quen thuộc của Việt Nam (Thạch Sanh, Sự tích chú cuội cung trăng, Cây khế).

GV tiếp tục chỉ vào tranh thứ tư và đặt câu hỏi: Tranh thứ tư gợi cho em nhớ tới câu chuyện cổ tích nào? Em đã được nghe kể về câu chuyện đó bao giờ chưa? Đoán xem nhân vật trong tranh dang làm gì? Em hãy kể ngắn gọn về chi tiết đó theo trí nhớ?

Tranh 4:

Sau khi gợi được không khí về truyện cổ tích và tạo tâm thế cho học sinh vào bài mới, giáo viên dẫn dắt vào truyện cổ tích Tấm Cám:

Hoạt động của GV - HS Yêu cầu cần đạt

Hoạt động 2: Hình thành tri

thức

Đọc – tái hiện và Đọc – tư

duy (2/3 thời gian)

- TT1: Hướng dẫn đọc

hiểu khái quát:

+ Đọc hiểu thể loại truyện

- Thể loại tự sự dân gian

- Nội dung: kể về câu chuyện xoay quanh nhữngngười bình thường trong cuộc sống có dan xenyếu tố thần kỳ để giáo dục, nêu lên bài học nhânsinh và phản ánh ước mơ của nhân dân về một

+ Truyện cổ tích loài vật: VD: Quạ và Công;

HS trả lời theo hiểu biết bản

thân (gv nhận xét bổ sung)

+ Đọc hiểu khái quát về cổ

tích Tấm Cám

GV phát vấn:

Tâm Cám thuộc kiểu

truyện cổ tích nào trong

phần phân loại ở trên?

Nêu đặc trưng của truyện

(đọc theo người kể, lời thoại

của các nhân vật- có yêu cầu

+ Truyện cổ tích sinh hoạt VD: Cái cân thuỷ ngân, Lọ nước thần, Sự tíchcon muỗi, Trương Chi,

2 Truyện Tấm Cám:

- Thuộc loại truyện cổ tích thần kì

+ Là loại truyện cổ tích có sự tham gia của các yếu tố thần kì vào tiến trình phát triển của câu chuyện

+Các yếu tố thần kì:

NV thần kì: Tiên, Bụt, vua Thủy Tề, Diêm Vương, Ngọc Hoàng,

Những vật, con vật thần kì: đàn thần, sách ước, nước thần, ; chim thần, trăn tinh,

Sự biến hoá thần kì: vật người (Sọ Dừa), người- vật- người (cô Tấm),

thảo luận nhóm (kết hợp với

trao đổi cặp trong nhóm):

Giáo viên chia lớp thành bốn

Từ thân phận khổ đau trở thành hoàng hậu

 Tấm bị giết và hoá thân: Cuộc đấu trnh ko khoan nhượng qua những kiếp hồi sinh để giành lại hạnh phúc

+ Kết truyện: Còn lại Tấm trở lại làm người, hưởng hạnh phúc, trừng trị mẹ con Cám

II Đọc - hiểu chi tiết văn bản

1 Đoạn mở đầu

Nhóm 1: Nhiệm vụ tìm hiểu

phần mở truyện

Nhóm 1 có 5 cặp GV phát

phiếu học tập lần lượt cho

mỗi cặp theo câu hỏi dưới

đây (năm câu hỏi):

Phần mở đầu có nội dung

hay phân biệt? Chỉ ra sự

khác biệt trong cách cư xử

- Nhận xét cách mở đầu truyện Tấm Cám:

+ Theo mô tip truyện cổ tích: đều mở đầu bằngcụm từ ngày xửa, ngày xưa

+ Nét riêng, đặc trưng của truyện Tấm Cám

Là mở đầu tập trung vào mối quan hệ phân biệtđối xử giữa các nhân vật

+ Tác dụng của phần mở đầu:

Dẫn dắt người đọc vào cuộc đấu tranh xungđột giữa hai phe: mẹ con Cám – Tấm

HS trao đổi, trả lời GV nhận

xét, đánh giá qua thông tin

phản hồi và chuẩn xác nội

câu hỏi GV phát phiếu học

tập cho hai nhóm (10 phiếu

tương ứng với 10 câu hỏi

cho hai nhóm)

Truyện kể về nội dung

chính gì? Nội dung ấy thể

hiện ở mấy thời điểm

thương hay luôn mâu

thuẫn với Tấm? Tại sao dì

2 Diễn tiến truyện:

a) Chặng 1: Khi Tấm còn ở với dì ghẻ và Cám:

* Mâu thuẫn trong phạm vi gia đình:

- Cách đối xử của dì ghẻ và Cám với Tấm: + Bắt Tấm làm việc nhà: quần quật cả ngày lẫnđêm (trong khi Cám ăn trắng mặc trơn)

> Cư xử bất công

Hs trao đổi cặp, trả lời câu

hỏi (cư xử bất công, không

muốn Tấm hơn Cám, nhằm

cản trở Tấm hạnh phúc )

GV chuẩn xác kiến thức

Đặc biệt sự cố tình tạo mâu

thuẫn của mẹ con Cám

được thể hiện tập trung ở

những sự việc nào?tại sao

mẹ con Cám làm những

việc đó? (cặp 3)

GV yêu cầu hs dùng kĩ thuật

phòng tranh để thực hiện

yêu cầu của câu hỏi

HS: Học sinh treo tranh đã

vẽ hoặc sưu tầm về các sự

việc xảy ra khi Tấm ở cùng

nhà với dì ghẻ và Cám

Qua đó, hs kể về diễn biến

các cuộc mâu thuẫn giữa mẹ

GV yêu cầu các cặp tiếp tục

trao đổi, trả lời câu hỏi

+ Luôn cản trở Tấm đến với hạnh phúc:

Tập trung vào ba sự việc:

Lừa trút giỏ tép (để chiếm yếm đỏ) Lừa đi chăn trâu (ở nhà giết bống) Trộn thóc lẫn gạo (để Tấm không được đi hội)

Bảng thông tin phản hồi phiếu học tập về mâu thuẫn trong phạm vi gia đình:

? Trong phạm vi gia đình,

tác giả dân gian tập trung

vào những chi tiết xung đột

(vật ao ước của Tấm)

Khóc Bụt chỉ cho

Tấm cách tìm

và nuôi cá bốngGiết Bống

(người bạn thân duy nhất của Tấm)

Tấm cách chôn xương Bống

Ngăn cản không cho Tấm đi xem hội bằng cách bắt Tấm nhặt riêng thóc và

đỗ đã trộn lẫn

(tước đoạt niềm vui)

Khóc Bụt gọi đàn

chim đến giúp Tấm và chỉ cho Tấm cách có quần

áo đẹp để đi hội

Mâu thuẫn có

sự tăng tiến

Mẹ con Cám luôn tìm cách ngăn cản Tấmđạt được hạnhphúc

Yếu đuối, thụ động, chỉbiết khóc và trông chờ sự giúp đỡ từ Bụt

Đứng về phe người yếu đuối, thể hiện

tư tưởng dân gian: ở hiền gặp lành

Tóm lại:

+ Mâu thuẫn trong chặng một thuộc phạm vi gia đình.

trạng xã hội nào?Trình bày

vài nét hiểu biết của em về

xã hội đó? (cặp 10)

Hs lần lượt phản hồi thông

tin, chuẩn xác kiến thức của

các cặp 8,9,10- ghi lên bảng

GV bình chốt nội dung đặc

sắc của tiết 21:

Khi xã hội phân chia giai

cấp, trong quan niệm của

dân gian, cái thiện đồng

nghĩa với cái đẹp, luôn bị

ghen ghét, bị chà đạp đến

đáng thương (cô Tấm

nhiều lần bị tước đoạt cả

+ Mâu thuẫn chưa được giải quyết triệt để.

Cám và dì ghẻ vẫn tiếp tục cản trở hạnh phúccủa Tấm

Tấm chỉ biết khóc, dựa vào giúp đỡ của bụt

+ Bản chất nhân vật qua chặng một:

Tấm chăm chỉ, hiền lành, yếu đuối, đáng thương Mẹ con Cám lười biếng, tham lam, xảo trá, độc ác

Phản ánh hiện thực xã hội của truyện(ở chặng một):

Những mâu thuẫn trong gia đình cũng phản ánhthực trạng giai đoạn đầu của xã hội phân chia giai cấp:

+ Giai cấp thống trị: bản chất tham lam, xảo trá,tìm mọi cách áp bức, bóc lột dân lành (mẹ con Cám)

+ Giai cấp bị trị: Cam chịu, nhẫn nhục trước bấtcông (cô Tấm)

giá trị vật chất lẫn tinh

thần, từ cái yếm đỏ, vật

trang sức nhỏ bé mà cũng

là niềm mơ ước không

thành của cô gái mồ côi

Đến con cá bống người bạn

tâm tình duy nhất cũng bị

kẻ ác rình giết hại Ngay

niềm vui cuối cùng là được

đi hội cũng bị ngăn cản

bằng việc làm tàn nhẫn)

Trước cái ác, xấu xa, đang

lớn mạnh, nhân dân chỉ

biết ước mơ có phép thần kì

giúp họ đổi đời Đó là lí do

bụt xuất hiện nhiều lần Đó

cũng là sự gửi gắm niềm

tin vào cái thiện của nhân

dân.

Gv treo sơ đồ tiểu kết tiết 21

Gv chia lớp thành hai đội tổ

chức trò chơi đối đáp

nếu thì về hai nhân vật

Tấm- Cám theo mẫu sau:

lười biếng

Một đội nêu thông tin nếu

Một đội nêu thông tin thì

Đội nào nêu sai hoặc không

nêu được sẽ thua (giới hạn

trong khoảng 10 câu nếu-thì)

Tiết 22-PPCT: TẤM CÁM (Truyện cổ tích)

D Tiến trình dạy- học:

1 Ổn định tổ chức lớp, kiểm tra sĩ số.

2 Kiểm tra bài cũ: Trình bày những mâu thuẫn trong phạm vi gia đình giữa

Tấm với Cám và dì ghẻ? Nêu nguyên nhân dẫn tới mâu thuẫn

2 Vào bài mới: Gv tạo tâm thế và không khi cho tiết học bằng cách cho học

sinh xem đoạn phim Tấm Cám, từ đoạn sau khi Tấm thành hoàng hậu đến hết.

Hoạt động của GV - HS Yêu cầu cần đạt

Hoạt động 2: Hình thành tri

thức

Thao tác 2: Hướng dẫn

đọc-hiểu chi tiết(tiếp)

Đọc – tái hiện và Đọc – tư

duy (2/3 thời gian)

Gv sử dụng câu hỏi chuyển

dẫn nội dung bài học và

chuyển giao nhiệm vụ cho

nhóm 4 ( năm cặp còn lại):

II Đọc - hiểu chi tiết văn bản(tiếp)

2 Diễn tiến truyện:

Tóm tắt chặng 2 và chặng 3:

- Mẹ con Cám bốn lần giết Tấm, Tấm bốn lầnhóa thân và trở lại thành người- trả thù

mẹ con Cám tranh giành

quyền lợi, tước đoạt mọi

thứ Khi Tấm thành hoàng

hậu, mẹ con đã có hành vi

độc ác nào? Tại sao họ làm

vậy với Tấm?Điều đó đã

phản ánh mâu thuẫn đã

phát triển mở rộng ra sao?

(cặp 1)

? Trong phạm vi xã hội,

mâu thuẫn ấy thể hiện tập

trung qua những chi tiết

Sự phát triển của mâu thuẫn:

Tấm thành hoàng hậu, mẹ con Cám tìm mọithủ đoạn để tận diệt, mâu thuẫn không còn ởphạm vi gia đình mà đã phát triển thành xungđột trong phạm vi xã hội

b) Mâu thuẫn, xung đột trong phạm vi xã hội:

Bảng thông tin phản hồi phiếu học tập về mâu thuẫn trong phạm vi xã hội:

Xung đột Thái độ của

Tấm

Yếu tố thầnkỳ

Lừa Tấm trèocau, giết Tấm, cướp ngôi hoàng hậu

Cả tin nghe lời

Tấm hóa thân

Mẹ con Cám liên tục tiêu diệt các lần hóa thân của Tấm Mẹ conCám muốn diệt tận gốc

rễ mầm mốngcủa Tấm

Tấm liên tiếp hóa thân:

chim – cây xoan – khungcửi – quả thị

để giành lại những gì mình đã mất

và cảnh cáo Cám

Hỗ trợ các lần hóa thân của Tấm

Xung đột ngày càng dữ

Ngày càng chủ động,

Yếu tố thần

kỳ tham gia

Phản ứng của Tấm khi đối

diện với xung đột có gì

kiến thức và chiếu nội dung

trên bảng thông tin phản hồi

phiếu học tập của các cặp

1,2,3

Qua sự khác biệt trong thái

độ của Tấm và vai trò của

yếu tố thần kỳ trong hai

chặng của truyện, dân gian

muốn thể hiện quan niệm

gì?(cặp 4)

Truyện Tấm Cám có kết

thúc như thế nào?Mâu

thuẫn đã được giải quyết

hay chưa?Lí giải vì sao em

cho là mâu thuẫn đã hoặc

chưa được giải quyết?

dội, trở thànhxung đột 2 phe Thiện và

Ác, sống còn

mạnh mẽ, có khả năng tự bảo vệ mình

và tiêu diệt

kẻ thù

ngày một ít hơn, Tấm phải tự mình chiến đấu mới chiến thắng cái xấu, cái Ác

=>Quan niệm dân gian:

+ xung đột càng mạnh mẽ, gay gắt, con ngườicàng vươn lên chiến đấu

+ Con người cần tự dựa vào sức mình, khôngthụ động ngồi chờ sự trợ giúp đỡ bên ngoài

Lựa chọn kết thúc ấy, dân

gian muốn nói lên điều gì?

Bài tập: Hãy vẽ sơ đồ bốn

lần hóa thân của Tấm,

phân tích ý nghĩa của mỗi

lần hóa thân? Đâu là lần

III Tổng kết

1 Nội dung

- Xung đột giữa mẹ con Cám – Tấm:

+ xung đột gia đình – đến xã hội; phản ánhcuộc xung đột của 2 phe Thiện – Ác

+ Trong cuộc đấu tranh ấy, cái Thiện dần giànhđược chỗ đứng, ngày càng mạnh mẽ hơn Cái

Ác ngày càng trở nên yếu đuối, thụ động và kếtcục bị đẩy lùi

- Triết lý nhân sinh: ở hiền gặp lành, ác giả ácbáo, con giun xéo lắm cũng quằn

2 Nghệ thuật

- Kể: theo trật tự thời gian

- Ngôn ngữ: đan xen lời nói vần nhịp -> hấpdẫn, dễ thuộc

- Xây dựng xung đột: gia đình – xã hội

- Xây dựng các yếu tố thần kỳ -> miền cổ tích

và thể hiện tư tưởng dân gian

Sơ đồ củng cố kiến thức bài học (bảng phụ)

Vận dụng: Bài học ứng xử từ các nhân vật

Đối xử thiếu công bằng,

nuông chiều thói xấu và tội

ác của của con cái cha mẹ

sẽ không mang lại hạnh

phúc cho con mà còn hại

con (kết cục của Cám là

minh chứng).

GV hỏi: Tìm câu ca dao

dân gian thường nói về

quan hệ dì ghẻ, con chồng

Có phải lúc nào mối quan

hệ đó cũng xấu như vậy

+ hại Tấm vì muốn tạo điều kiện tốt đẹp cho

Cám, con riêng của mụ) > Bài học về ứng xử công bằng với nhữngđứa trẻ

- Mối quan hệ dì ghẻ, con chồng:

được hạnh phúc bên vua?

Hiền lành có phải là yếu tố

lại cái ác, năm lần hóa

thân Tấm mới trở lại được

kiếp người Cuộc đấu tranh

không khoan nhượng với

cái xấu, cái ác giúp Tấm

giành lại công lí, đòi lại

em có giết Cám giống trong

truyện không? Vì sao?

nuôi dạy bằng lòng đố kị khi lớn lên sẽ ích kỉ,tàn nhẫn và cũng không có được hạnh phúc

HS trả lời theo quan điểm riêng, gv định hướng giáo dục

GV bình: Tấm hiền lành nhất cũng trả thù hết sức man rợ với người em cùng cha khác mẹ, một phần xuất phát từ cơn giận mà người xưa thường nói "cả giận mất khôn" Truyện sẽ đẹp hơn nếu Tấm để Cám

bị trừng trị theo phép nước Hoặc tự bị trừng phạt bởi một thế lực khác (tiêu biểu cho mô tip ác giả ác báo) Hoạt động 5:

GV mở rộng:

Đọc – cảm thụ

? Em có thích tác phẩm không? Vì sao?

HS trả lời theo quan điểm

? Theo em, cái hay nhất của tác phẩm là ở chỗ nào?

Do đâu?

HS trả lời theo quan điểm.

? Em có thích kết thúc của truyện không? Vì sao?

HS trả lời tự do GV lí giải.

? Em thích đoạn văn nào

nhất? Vì sao?

HS trả lời theo quan điểm?

Em thấy khó hiểu nhất là

chi tiết nào?

HS trả lời tự do GV lí giải

quan niệm tiến bộ của dân

gian về việc làm thế nào để

có hạnh phúc trong truyện

Tấm Cám với một số quan

niệm của đạo phật và thiên

chúa giáo?

- Hs tham gia chuyển thể

sang văn bản kịch và tranh

-Quan niệm dân gian:

+ Để có hạnh phúc không phải tích đức để chờkiếp sau

+Ngay ở kiếp này phải đấu tranh để có hạnhphúc chính đáng

+Muốn có hạnh phúc phải tự mình đấu tranh,vun đắp

> Quan niệm tiến bộ của dân gian

vẽ theo hướng tiếp nhận

(xem tranh vẽ, cảnh đóng

kịch của học sinh và kịch

bản sáng tạo ở phần phụ

lục)

Tham khảo thêm

Cách đọc- hiểu "Tấm Cám" theo hướng tiếp nhận văn học:

Khi đọc hiểu theo hướng tiếp nhận văn học ở truyện Tấm Cám Giáo viên đã

tập trung vào việc hướng dẫn học sinh rút ra bài học từ cách ứng xử của cácnhân vật bằng hệ thống câu hỏi dưới đây:

Dì ghẻ: Vì điều gì mà dì ghẻ năm lần bẩy lượt muốn hại Tấm?