:……………… Tiết 73 74 CHỦ ĐỀ: TỤC NGỮ

4.Phát triển năng lực: rèn HS năng lực tự học ( Lựa chọn các nguồn tài liệu có liên quan ở sách tham khảo, internet, thực hiện soạn bài ở nhà có chất lượng ,hình thành cách ghi nhớ kiến [r]

Ngày soạn :………

Ngày giảng:……… Tiết 73, 74

CHỦ ĐỀ: TỤC NGỮ Bước 1: Xác định vấn đề cần giải quyết trong bài học: Khái niệm, nội dung và nghệ thuật của tục ngữ

Bước 2: Xây dựng nội dung chủ đề bài học:

- Gồm các bài: Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất

Tục ngữ về con người

- Số tiết: 02

Bước 3: Xác định mục tiêu bài học

1 Kiến thức:

- Nắm được khái niệm tục ngữ

- Hiểu được nội dung tư tưởng, ý nghĩa triết lí và hình thức nghệ thuật của nhữngcâu tục ngữ trong bài học

- Vận dụng tục ngữ khi nói khi viết một cách hợp lí

+ Ra quyết định: vận dụng các bài học kinh nghiệm đúng lúc, đúng chỗ

3 Thái độ:Học thuộc lòng tục ngữ, vận dụng thực tế cuộc sống.

- HS có hứng thú học tập, tích cực tham gia các hoạt động học tập để tiếp thu kiến thức

- Giáo dục đạo đức: yêu thương, trân trọng con người, cuộc sống; biết rút ra nhữngbаi học kinh nghiệm cho bản thân để vận dụng đúng lúc, đúng chỗ.i học kinh nghiệm cho bản thân để vận dụng đúng lúc, đúng chỗ

4 Năng lực cần hình thành qua chủ đề

- Năng lực tự học (thực hiện soạn bаi học kinh nghiệm cho bản thân để vận dụng đúng lúc, đúng chỗ.i ở nhà có chất lượng, Lựa chọn các nguồn tài

liệu có liên quan ở sách tham khảo, internet, hình thаi học kinh nghiệm cho bản thân để vận dụng đúng lúc, đúng chỗ.nh cách ghi nhớ kiến thức, ghinhớ được bаi học kinh nghiệm cho bản thân để vận dụng đúng lúc, đúng chỗ.i giảng của GV theo các kiến thức đã học),

- Năng lực giải quyết vấn đề (phát hiện và phân tích được vẻ đẹp tục ngữ),

- Năng lực sáng tạo( có hứng thú, chủ động kiến về giá trị của tục ngữ),

- Năng lực sử dụng ngôn ngữ khi nói, khi tạo lập đoạn văn;

- Năng lực hợp tác khi thực hiện nhiệm vụ được giao trong nhóm;

- Năng lực giao tiếp trong việc lắng nghe tích cực, thể hiện sự tự tin chủ động

trong việc chiếm lĩnh kiến thức bаi học kinh nghiệm cho bản thân để vận dụng đúng lúc, đúng chỗ.i học

- Năng lực thẩm mĩkhi khám phá vẻ đẹp của tục ngữ.

Bước 4: Xác định và mô tả mức độ yêu cầu

Nội dung Nhận biết Thông hiểu Vận dụng thấp Vận dụng cao

- Học thuộclòng các câutục ngữ đã họchay đã đượcsưu tầm

- Nhận ra đượcmột số nghệthuật tiкu biểuu biểunhư phép tu từ,

NT đối

- tìm được cáccâu tục ngữ cócùng nội dung

- Giải thíchđược nhữngnét đặc sắc vềnội dung, nghệthuật của cáccâu tục ngữ

- Lý giải đượcbаi học kinh nghiệm cho bản thân để vận dụng đúng lúc, đúng chỗ.i học kinhnghiệm trongtừng câu tụcngữ

- Giải thíchđược ý nghĩacủa nhữngnghệ thuật đặcsắc trong từngcвu tục ngữ.u tục ngữ

- Câu tự luậntrả lời ngắn

- Phân loạinhóm các câutục ngữ cócùng nội dung

- Vận dụng hiểu biết thểloại lý giải giá trị nộidung và nghệ thuật củatừng câu tục ngữ

sắc trong đoạn trích

- Trình bày được cảmnhận ấn tượng của cánhân về giá trị nội dungvаi học kinh nghiệm cho bản thân để vận dụng đúng lúc, đúng chỗ nghệ thuật của cáccâu tục ngữ

- Khái quát được bàihọc kinh nghiệm mà tácgiả dân gian gửi đến

- So sánh được nhữngcâu tục ngữ có cùng nộidung

Bаi học kinh nghiệm cho bản thân để vận dụng đúng lúc, đúng chỗ.i tập thực hаi học kinh nghiệm cho bản thân để vận dụng đúng lúc, đúng chỗ.nh:

- Trình bаi học kinh nghiệm cho bản thân để vận dụng đúng lúc, đúng chỗ.y miệng(thuyết trình, trình bàymột số vấn đề …)

- Nghiên cứu so sánhđặc sắc nghệ thuật theochủ đề

- Biết tự đọc vàkhám phá cácgiá trị của mộtcâu tục ngữmới

- Trình bàynhững kiến giải

về những bài

nghiệm sốngcủa cha ông ta

- Vận dụng trithức đọc - hiểu

về tục ngữ đểkiến tạo nhữnggiá trị sống của

cá nhân (nhữngbаi học kinh nghiệm cho bản thân để vận dụng đúng lúc, đúng chỗ.i học rút ra vàvận dụng vàocuộc sống)

- Viết đoạn văn(hoặc bài văn)

để trình bàynhững hiểu biết

về tục ngữ, vậndụng những vấn

đề đã học vàocuộc sống nhưthế nào…

Bước 5: Biên soạn câu hỏi/bài tập cụ thể theo các mức độ yêu cầu đã mô tả

Hệ thống câu hỏi/ bài tập tương ứng với mỗi mức độ yêu cầu được mô tả:

? Ngoài các câu tục ngữ trong bài học, em hãy sưu tầm thêm một số câu tục ngữ

có nội dung về kinh nghiệm trong dự báo về thiên nhiên của ông cha ta.Cho biết

đó là những kinh nghiệm nào.

? Chỉ ra nghệ thuật đặc sắc của từng câu tục ngữ

2 Mức độ thông hiểu:

? PT tác dụng của phép đối trong câu?

? PT tác dụng của phép tu từ trong câu?

? Bài học kinh nghiệm nào được thể hiện trong câu?

? Cần đọc tục ngữ ntn?

? Phân loại nhóm các câu tục ngữ có cùng nội dung?

? Trong các câu tục ngữ em vừa đọc, có những kinh nghiệm nào được cha ông ta đúc rút ra

3 Mức độ vận dụng thấp:

? Suy nghĩ của em về vẻ đẹp của cвu tục ngữ?u tục ngữ?

? So sánh những lời khuyên rút ra từ các câu tục ngữ về học tập và tu dưỡng? đánh giá những khả năng nổi bật của người dân lao động qua các câu tục ngữ?

4 Mức độ vận dụng cao.

?) Qua những câu tục ngữ em được học và sưu tầm thêm, em rút ra bài học gì về việc học tập và tu dưỡng, về cách cư xử hay cбc mối quan hệ trong XHc mối quan hệ trong XH

? Hãy phân tích vẻ đẹp của một câu tục ngữ em sưu tầm được.

? Hãy chứng minh tục ngữ lа trí khôn dân gian

Bước 6: Thiết kế tiến trình dạy học

Tiến trình giờ dạy và giáo dục

mà như “cây đời xanh tươi”.Vậy những kinh nghiệm mà tục ngữ đúc rút được đó

là kinh nghiệm gì? Có ý nghĩa gì?

Hoạt động 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

- Mục tiêu: Hs nắm được khái niệm tục ngữ, cấu tạo hình thức và nội dung cuả tục ngữ

- Phương pháp: Vấn đáp, thuyết trình, nhóm, phân tích

- Kĩ thuật: đọc diễn cảm, đặt câu hỏi, trình bày một phút, chia nhóm, giao nhiệm vụ

- Hình thức: cá nhân, nhóm

Bước 1(5’): Hướng dẫn HS tìm hiểu về tục ngữ

- Mục tiêu: Hướng dẫn HS tìm hiểu định nghĩa tục

ngữ

- Phương pháp: vấn đáp.

- Hình thức: cá nhân

- Kĩ thuật: lắng nghe

? Dựa vào chú thích SGK và những hiểu biết

của em, hãy nêu hiểu biết của em về tục ngữ?

* Về nội dung: Những kinh

nghiệm về tự nhiên, lao động sảnxuất, con người, xã hội

Bước 2(25’): Hướng dẫn HS đọc –hiểu văn bản

- Mục tiêu: Tìm hiểu chủ đề:Tục ngữ - trí khôn

? Những câu nào nói về thiên nhiên? Những

câu nào diễn tả lao động sản xuất?

HS: Trao đổi nhóm bàn(2’)

GV gọi đại diện 1-2 nhóm trả lời

+ Thiên nhiên: Câu 1 -> Câu 4

II Đọc - hiểu văn bản:

1 Đọc, chú thích:

2 Bố cục:

+ Lao động sản xuất: Câu 5 -> Câu 8

? Tại sao những câu tục ngữ trên lại gộp trong

một VB?

- Các hiện tượng tự nhiên (mưa, nắng, bão, lụt) có

liên quan trực tiếp đến sản xuất (trồng trọt, chăn

nuôi)

? Đọc lại câu 1 và phân tích nội dung, nghệ

thuật của câu tục ngữ ?

HS: trao đổi thảo luận nhóm 4 người(2’)

HS: đại diện nhóm trả lời

- Nói quá Chưa nằm đã sáng

Chưa cười đã tối

=> Nhấn mạnh đặc điểm của đêm tháng 5 và ngày

tháng 10

* GV: Trước đây nhân dân ta chưa có máy móc

đo thời tiết nhưng bằng kinh nghiệm, trực giác và

vốn sống họ đã nói một cách hồn nhiên, hóm hỉnh

những nhận xét đúng về độ dài của đêm tháng 5

và ngày tháng 10 (đêm mùa hè, ngày mùa đông)

? Câu tục ngữ muốn khuyên điều gì?

- Sử dụng, tiết kiệm thời gian cho hợp lí với công

việc và giữ gìn sức khỏe

*Đọc câu 2

? Em hiểu “mau sao thì nắng” nghĩa là gì?

- Đêm nhiều sao thì hôm sau nắng

? Câu tục ngữ sử dụng nghệ thuật gì? Tác

dụng?

- Vần lưng : nắng – vắng

- Đối giữa hai vế

=> Nhấn mạnh sự khác biệt về sao -> sự khác biệt

về nắng, mưa

? Kinh nghiệm được đúc kết từ hiện tượng này

là gì? Tại sao người Việt lại quan tâm đến nắng

Câu 2

- Câu tục ngữ dùng phép đối: dự

- Trông sao đoán thời tiết mưa nắng -> nắm được

thời tiết để chủ động sắp xếp công việc

- Người Việt quan tâm nhiều đến nắng mưa vì:

công việc đồng áng phụ thuộc nhiều vào nắng,

mưa

* GV: Do tục ngữ dựa trên kinh nghiệm nên

không phải lúc nào cũng đúng vì có hôm ít sao

nhưng trời không mưa Đấy là kinh nghiệm dự

báo thời tiết mùa hè còn mùa đông “nhiều sao thì

mưa, thưa sao thì nắng”

? Đọc câu 3 ?

? Câu 3 có ý nghĩa gì? Em hiểu “Ráng mỡ gà”

như thế nào?

- Ráng mỡ gà: Ráng vàng phía chân trời: Sắp có

bão -> Đó là ẩn dụ: màu ráng vàng như màu mỡ

gà

? Em hiểu như thế nào về bão?

- Gió, mưa to, ngập lụt

- Nhà cửa, cây cối đổ, thảo hoạ khôn lường

? Câu 3 khuyên nhủ điều gì ?

=> Khuyên dân nhân biết chủ động giữ gìn nhà

cửa, hoa màu trước các đợt bão

* GV: Xưa kia nhà ở của người nông dân chủ yếu

bằng tranh, rạ ngày nay ở vùng sâu, vùng xa

phương tiện thông tin còn hạn chế -> Câu tục ngữ

? Qua câu tục ngữ giúp em hiểu gì về tâm trạng

của người nông dân?

- Lo lắng bồn chồn nhiều bề, khi thấy thời tiết bất

thường sẽ làm ảnh hưởng đến nhà cửa, ruộng

vườn

? Bài học rút ra là gì?

- Đề phòng lũ lụt sau tháng 7 âm lịch

* GV: Nạn lũ lụt thường xuyên xảy ra ở nước ta vì

báo thời tiết nắng, mưa để sắp xếpcông việc

Câu 3

- Câu tục ngữ khuyên dân nhânbiết chủ động giữ gìn nhà cửa vàhoa màu

Câu 4

- Bằng sự quan sát tỉ mỉ thấy kiến

bò ra vào tháng 7 thì cần chủ động

để phòng chống lụt

vậy nhân dân phải có ý thức dự đoán lũ lụt từ

nhiều hiện tượng tự nhiên như:

“ Gió bấc hiu hiu, sếu kêu thì rét

“Tháng 7 heo may, chuồn chuồn bay thì bão”

*GV chuyển ý: 4 câu tiếp theo nêu lên những

nhận xét kinh nghiệm về đất đai, ngành nghề trồng

trọt kĩ thuật làm ruộng của bà con nông dân

? Câu 5 sử dụng nghệ thuật gì? Kinh nghiệm

nào được đúc kết từ câu tục ngữ này? Nhận xét

gì về từ ngữ? Tác dụng?

- Đối vế: Tấc đất – tấc vàng

- Ẩn dụ và phóng đại: Đất quý hơn vàng

? Câu tục ngữ khuyên chúng ta điều gì?

- Khuyên chúng ta cần đề cao giá trị của đất và

phải bảo vệ và giữ gìn đất đai

? Phân tích NT của câu tục ngữ ?

- So sánh hiệu quả kinh tế của 3 công việc theo 3

hướng làm ăn

? Tục ngữ muốn xác định tầm quan trọng hay

lợi ích của 3 nghề trên?

- Lợi ích

? Bài học rút ra là gì?

- Phải khai thác tốt điều kiện tự nhiên để tạo của

cải vật chất; muốn làm giàu cần phải phát triển

thủy sản

* Liên hệ thực tế ? – VAC…

? Đọc C7 ?

? Em hiểu câu tục ngữ thứ 7 như thế nào? Có gì

đặc biệt trong cách diễn đạt?

Sắp xếp vai trò các yếu tố trong nghề trồng lúa

-> liệt kê > Tổng kết, khẳng địng 4 bài học lớn về

làm ruộng cho năng suất cao

- Câu tục ngữ còn có ý nghĩa sâu sắc khuyên

người nông dân muốn mùa màng bội thu cần phải

b Những kinh nghiệm trong sản xuất

Câu 5

- Bằng hình ảnh so sánh ngầm,câu tục ngữ khuyên chúng ta phảibiết bảo vệ, giữ gìn đất

Câu 6

- Câu tục ngữ khuyên nhủ phảibiết khai thác tốt điều kiện tựnhiên để tạo của cải vật chất

Câu 7

- Với phép liệt kê, câu tục ngữkhẳng địng 4 bài học lớn về làmruộng cho năng suất cao

đảm bảo kết hợp cả 4 yếu tố trên

? Câu tục ngữ này đi vào thực tế nông nghiệp

nước ta như thế nào?

- Cần gieo cấy đúng thời vụ, cải tạo đất đai sau khi

canh tác, có như vậy mùa màng mới bội thu

Câu 8

- Câu tục ngữ khuyên mọi người

ko quên 2 yếu tố: thời vụ và sựchuyên cần của con trong nôngnghiệp

Bước 3: Hướng dẫn HS tổng kết

- Mục tiêu: Giúp HS đánh giá về ND và NT của

các câu tục ngữ.

- PP: khái quát hóa, nhóm

- KT: chia nhóm, giao nhiệm vụ

ta về cách đo thời gian, dự đoánthời tiết…; những kinh nghiệm vềlao động sản xuất về mùa vụ, kĩthuật cấy trồng, chăn nuôi…

- Tạo vần nhịp cho câu văn dễnhớ, dễ vận dụng

c Ghi nhớ: sgk/5

Bước 3(5’) Hướng dẫn HS luyện tập

* Tìm một số câu tục ngữ có nội dung tương tự

qua đó đánh giá những khả năng nổi bật của người

dân lao động:

- Am hiểu sâu sâu nghề nông

- Sẵn sàng truyền bá kinh nghiệm

III Luyện tập

- Hs đọc thêm/sgk/5

1) Với cách nói quá, phép đối, các câu tục ngữ đúc kết những kinh nghiệm về dự báothời tiết để khuyên nhủ con người sử dụng thời gian cho hợp lý để bảo vệ sức khỏe vàđời sống vật chất, sắp xếp công việc cho hợp lý

2) Bằng những hình ảnh so sánh, liệt kê ngắn gọn, các câu tục ngữ khuyên con ngườiphải yêu quý, bảo vệ đất đai, biết tính toán trong lao động sản xuất để đạt được năngsuất và hiệu quả kinh tế cao nhất

4.4 Củng cố:

? Qua tiết học, em hiểu thế nào là tục ngữ?

? Tục ngữ thường thể hiện những nội dung gì?

? Xét về nội dung có thể chia văn bản thành mấy nhóm?

? Kinh nghiệm đúc rút được ở câu 1 là gì? Nghệ thuật tiêu biểu? Tác dụng?

? Qua câu tục ngữ ông cha ta muốn khuyên nhủ điều gì?

? Tìm những câu tục ngữ có ý nghĩa tương tự?

? Câu tục ngữ thứ 2 nói đến “răng” và “tóc” Theo em đó là những phương diệnsức khỏe hay đó là những vẻ đẹp của con người?

? Em có nhận xét gì về hình thức của câu tục ngữ 3? Tác dụng? ? Em hiểu nghĩacâu tục ngữ này như thế nào?

? Ba câu 4, 5, 6 đúc kết những kinh nghiệm gì?

? Tại sao cần phải học ăn, học nói ?

? Em hiểu như thế nào về “ học gói” và “học mở”

? Tìm những câu tục ngữ khác có ý nghĩa tương tự

? Vì sao: học thầy ko = học bạn ?

? Câu tục ngữ khuyên “người học” như thế nào?

? Phải chăng câu 5 – câu 6 có ý nghĩa trái ngược nhau ?

? Hãy tìm vài cặp câu tục ngữ có nội dung tương tự ngược nhau nhưng bổ sungcho nhau

? Hãy phân NT câu 7 ? Lời khuyên của câu tục ngữ?

? Đặt thương người lên trước thương thân nhằm mục đích gì ?

? Nghĩa bóng của câu 8 ? Bài học rút ra từ đây? Trong thực tế, câu tục ngữ này sửdụng hoàn cảnh cụ thể nào? Câu này sử dụng nghệ thuật gì? Tác dụng?

? Bài học nào được rút ra từ câu tục ngữ 7, 8, 9?

? “Góc con người” là ntn? Bài học rút ra từ câu tục ngữ này? Tìm những câu tục

ngữ, ca dao có ý nghĩa tương tự?

? Văn bản “Tục ngữ về con người ” giúp em hiểu những quan điểm, thái độ sâusắc nào của nhân dân?

* Lập và hoàn thành bảng tổng hợp kiến thức theo mẫu sau

Nhóm

Nghệ thuật

Nội dung

Ý nghĩa – Bài học

Nội dung 2: Hướng dẫn học sinh chuẩn bị phần luyện tập

Dạng 1: Giải nghĩa các câu tục ngữ (sau mỗi bài học)

Dạng 2:Phân tích bài học rút ra từ 1 câu tục ngữ bằng đoạn văn 3-5 câu.

Ngày soạn : / /2017

Ngày giảng: / /2017

Tiến trình giờ dạy – giáo dục

Tiết 74 : ĐỊNH HƯỚNG KIẾN THỨC – LUYỆN TẬP

1 Ổn định lớp

2 Kiểm tra bài cũ(5’):

Câu hỏi: Thế nào là tục ngữ? Lấy ví dụ về tục ngữ?

Đáp án: Tục ngữ là những câu nói dân gian ngắn gọn, ổn định, có nhịp điệu,hình ảnh Thể hiện những kinh nghiệm của nhân dân về mọi mặt( thiên nhiên, laođộng sản xuất, xã hội) được vận dụng vào đời sống suy nghĩ và lời ăn tiếng nóihàng ngày

HS lấy ví dụ

? Đọc thuộc lòng và phân tích nội dung – nghệ thuật tiêu biểu những câu tục

ngữ nói về thiên nhiên?

?) Đọc thuộc lòng và phân tích nội dung – nghệ thuật tiêu biểu những câu

tục ngữ về lao động sản xuất?

3.Giảng bài mới:

Ở cuối tiết học trước, sau khi tìm hiểu xong văn bản “ Tục ngữ về TN vàlao đọng sản xuât”, Chúng ta đã hiểu thế nào là tục ngữ Một bạn dưới lớp hãynhắc lại cho cô tục ngữ là gì?Cấu tạo của tục ngữ và NT thường sử dụng trong tụcngữ?

Cuộc sống vốn muôn màu, muôn vẻ mà tục ngữ lại được kết tinh từ cuộc sốngphong phú Chính vì thế tục ngữ sẽ còn giúp chúng ta còn biết được cách nhìnnhận, đánh giá của cha ông ta về con người trong xã hội xưa kia

Dựa vào hệ thống câu hỏi định hướng từ tiết trước, tiết học này cô sẽ giúp các emđịnh hướng kiến thức văn bản “Tục ngữ về con người và xã hội”

Hoạt động 3: LUYỆN TẬP (trên lớp)

Bước 1:Định hướng nội dung – kiến thức văn bản(10’)

- Mục đích: Gv kiểm tra việc nắm kiến thức của HS trong việc tự học văn bản”Tục ngữ về con người và XH”

- Phương pháp: Vấn đáp,nhóm, phân tích;

- KT: trình bày 1 phút, nêu vấn đề, chia nhóm, giao nhiệm vụ

- Hình thức: cá nhân, nhóm

- Vấn đáp học sinh (nội dung đã chuẩn bị ở nhà)

- Trả lời và hoàn thiện bài

? Xét về nội dung có thể chia văn bản thành mấy nhóm?

- 3 nhóm: Về phẩm chất con người: Câu 1, 2, 3

? Kinh nghiệm đúc rút được ở câu 1 là gì? Nghệ thuật tiêu biểu.

- Đề cao giá trị của con người so với của cải

- Nghệ thuật: So sánh: 1 mặt người – 10 mặt của

- NT: nhân hoá: mặt của(Của cảI vật chất: đất đai, nhà cửa)

? Đây là kiểu so sánh gì? Tác dụng?

- So sánh ngang bằng, kết hợp với số từ 1 – 10; người quý hơn của nhiều lần

=> Khẳng định, đề cao giá trị của con người, con người là thứ của cải quý nhất

? Qua câu tục ngữ ông cha ta muốn khuyên nhủ điều gì?

- Phê phán :coi của hơn người

- An ủi những người ko may mất của: của đI thay người

? Tìm những câu tục ngữ có ý nghĩa tương tự?

- Người sống đống vàng

- Người làm ra của chứ của không làm ra người

? Câu tục ngữ thứ 2 nói đến “răng” và “tóc” Theo em đó là những phương diện sức khỏe hay đó là những vẻ đẹp của con người?

- Cả hai

? “Góc con người” là ntn?

- Răng, tóc là những bộ rất nhỏ ở cơ thể con người nó thể hiện 1 phần hình dáng,

tư cách con ngươì -> là yếu tố quan trọng tạo nên vẻ đẹp của con người

? Bài học rút ra từ câu tục ngữ này?