Tiet 32 thao tac lap luan so sanh

- Song để hình thành một lập luận so sánh, cần phải tiến hành lập luận nghĩa là phải dùng so sánh làm cách thức chủ yếu để tổ chức, gắn kết các lý lẽ và dẫn chứng nhằm làm sáng tỏ ch

@/Bài cũ :

•1.Trong chương trình làm văn lớp 10, em đã

được học những thao tác lập luận nào ?

2.Chương trình làm văn 11, chúng ta đã tiếp tục học và ôn lại thao tác lập luận nào trong văn

nghị luận?

3.Ngoài thao tác lập luận phân tích, diễn dịch, quy nạp, tổng hợp, trong làm văn nghị luận

chúng ta còn thường sử dụng những thao tác lập lập nào khác?

Thao tác

LẬP LUẬN SO SÁNH

Tiết 32 – Làm văn

@/ Mục tiêu của bài học :sgk

@/ Nội dung bài học :

A/Tìm hiểu chung về thao tác lập luận so sánh :

 I.Tìm hiểu ngữ liệu.

 II.Khái niệm, mục đích và yêu cầu của lập luận

so sánh.

B/Cách so sánh :

 I.Tìm hiểu ngữ liệu.

 II.Quy trình, cách thức thực hiện thao tác lập luận so sánh.

C/Ghi nhớ

D.Luyện tập củng cố

 A/ Tìm hiểu chung :

I Tìm hiểu ngữ liệu :

 1.Ngữ liệu 1 :

 Từng nghe nói rằng : Người hiền xuất hiện ở

đời thì như ngôi sao sáng trên trời cao Sao sáng ắt chầu về ngôi Bắc Thần, người hiền ắt làm sứ giả cho thiên tử Nếu như che mất ánh sáng, giấu đi

vẻ đẹp, có tài mà không được đời dùng, thì đó

không phải là ý trời sinh ra người hiền vậy.

 ( “ Chiếu cầu hiền ” của Ngô Thì Nhậm )

 *Nội dung đoạn văn trên thể hiện nội dung gì?

 * Nhận xét về cách lập luận của tác giả trong

đoạn văn?

* Mục đích của cách lập luận ấy?

- Nội dung đoạn văn nói về mối quan hệ

giữa người tài và thiên tử.

- Cách lập luận của tác giả : dùng cách so sánh :

 +Người hiền như ngôi sao sáng trên trời.

 +Sao sáng phải tụ về Bắc Đẩu  người

hiền phải làm sứ giả cho thên tử.

- Mục đích của cách lập luận nhằm :

Khẳng định vai trò, trách nhiệm của người hiền với thiên tử và cuộc đời

2 Ngữ liệu 2 :

- Đối tượng so sánh và đối tượng được so sánh trong đoạn văn :

 +Đối tượng được so sánh : Là bài “Văn chiêu hồn”

 +Đối tượng so sánh là Chinh phụ ngâm, Cung oán ngâm khúc; Truyện Kiều.

- Mục đích so sánh: Tìm ra những nét giống nhau và những nét khác nhau giữa “Văn chiêu hồn” với các tác phẩm được đưa ra làm đối tượng so sánh.

 + Gíông nhau : cùng thể hiện lòng yêu thương với con người.

 +Khác nhau: Chỉ riêng “Văn chiêu hồn” là bàn đến

cả loài người trong một vùng địa dư “ xưa nay ít ai

động tới : cõi chết”

*Như vậy, ở 2 đoạn văn trên người viết đã làm công việc so sánh một cách cụ thể Nhưng có phải cứ làm công việc so sánh là có ngay được lập luận so sánh hay không? Vì sao?

 - Để có một lập luận so sánh, người viết ( hay

người nói ) dĩ nhiên phải làm công việc so sánh

Không có sự so sánh, không thể có lập luận so

sánh

- Song để hình thành một lập luận so sánh, cần phải tiến hành lập luận ( nghĩa là phải dùng so sánh làm cách thức chủ yếu để tổ chức, gắn kết các

lý lẽ và dẫn chứng ) nhằm làm sáng tỏ cho

luậnđiểm

 *Theo em, hai đoạn ngữ liệu vừa xem xét có thể xem là một lập luận so sánh không ? Vì sao?

 - Đoạn văn 1 viết nhằm để nhấn mạnh vai trò và trách nhiệm của người hiền với đất nước

  Luận điểm ấy được làm sáng tỏ bằng cách so sánh hình ảnh người hiền như sao sáng và quan hệ của người hiền với Thiên tử như quy luật của tinh tú.

 - Đoạn văn 2 viết để làm sáng tỏ luận điểm về sự đặc sắc của bài Văn chiêu hồn trong niềm rung động về thân

 phận con người

 +Luận điểm ấy được làm sáng tỏ

 bằng cách so sánh Văn chiêu hồn

 với các kiệt tác cũng nói về

 niềm thương xót cho những kiếp người.

+ Các lý lẽ so sánh ( nhất là về sự khác nhau)

được tổ chức, sắp xếp thật rõ ràng, hợp lý, có sức thuyết phục :

“Chinh phụ ngâm,Cung oán ngâm khúc mới bàn đến một hạng người , Truyện Kiều nói đến

cả xã hội người, nhưng phải tới Văn chiêu hồn

ta mới thấy niềm xót xa cho cả loài người ; các tác phẩm khác chỉ nói về con người trong cõi sống , chỉ Văn chiêu hồn mới động đến con

người trong cõi chết”

 Đoạn văn là một lập luận so sánh điển hình.



II/ Khái niệm, mục đích và yêu cầu của thao tác lập luận so sánh :

Từ đó, thấy được đặc điểm

và giá trị của mỗi sự vật,

hiện tượng được so sánh

- Khẳng định giá trị, ý nghĩa của sự vật, hiện

tượng đối với cuộc sống con người, sự đóng góp sáng tạo của tài năng con người

@/ Ví dụ:

Xuân Diệu tìm kiếm cài đẹp ngay trong cảm nhận buồn trước cuộc đời ( Đây mùa thu tới) Nguyễn Tuân lại tìm thấy cái đẹp phải gắn liền với cái

thiện Nam Cao lại tìm thấy cái đẹp khi con người luôn trăn trở về nhân phẩm của mình.

3 Yêu cầu của thao tác lập luận so sánh:

-So sánh là cần thiết Song, để so sánh

một cách có hiệu quả, cần :

+ So sánh dựa trên cùng một tiếu chí,

cùng bình diện.

+ Khi so sánh, cần phải rút ra những

nhận xét – đánh giá về đối tượng so sánh

và đối tượng được so sánh

B/ Cách so sánh :

I/ Tìm hiểu ngữ liệu :

- Nguyễn Tuân đã so sánh Ngô Tất Tố với hai loại người :

 + Loại người theo chủ trương cải lương

hương ẩm Họ cho rằng chỉ cần cải cách

những hủ tục, thì đời sống của nông dân

được nâng cao.

+ Loại người hoài cổ Họ cho rằng chỉ cần trở

về cuộc sống thuần phác ngày xưa thì đời

sống nông dân được cải thiện.

-Mục đích so sánh của Nguyễn Tuân:

 +Chỉ ra cái ảo tưởng về suy nghĩ của 2 loại người trên.

 +Làm nổi bật cái đúng trong suy nghĩ

và nhận thức của Ngô Tất Tố : Người nông dân phải đứng lên chống lại kẻ

bóc lột, áp bức mình.

 Đây là sự so sánh khác nhau

@/ Từ ngữ liệu này, em có nhận xét gì về

quy trình và thao tác cụ thể của tác giả để xây dựng thao tác lập luận so sánh trong đoạn văn?

- Mở đầu , nêu lên luận điểm mà ông muốn làm sáng rõ : Không ngờ trong cái xã hội tối tăm, tác giả “Tắt đèn” lại có thể tìm được đường đi cho nhân vật của mình

 Cách nêu luận điểm rất tự nhiên ( bằng một câu hỏi chứa đầy sự ngạc nhiên và thán phục :

“Làm sao trong đêm tối ngày đó….tự mình soi đường cho nhân vật mình đi?”).

- Tiếp đến , Nguyễn Tuân làm sáng tỏ luận điểm bằng cách so sánh :

 + Đối tượng so sánh ở đây : đều là các nhà

văn “nói về làng xóm dân cày” trước Cách

mạng tháng Tám 1945.

 + Tiêu chí so sánh : nội dung bàn luận về

nông thôn và người nông dân.

 +Mục đích hướng tới của so sánh :

 Là làm nổi bật sự đặc sắc, sự thành công kỳ

lạ của Ngô Tất Tố trong việc ông đã “xui người nông dân nổi loạn”, trong khi các nhà văn khác

 Chính mục đích so sánh này đã quyết định cách lựa chọn kiểu so sánh : kiểu so sánh

khác nhau, để làm rõ vấn đề

- Cuối cùng , từ kết quả so sánh, tác giả lại trở

về luận điểm ba đầu , nhưng ở một tầm nhận thức sâu sắc, mới mẻ hơn và ở mức xúc động mạnh mẽ hơn

 II Cách thực hiện thao tác lập luận so sánh :

 -So sánh tương đồng (t ừ một chân lý đã biết suy ra một

chân lý tương tự, có chung một logíc bên trong.So sánh này nhằm mục đích chỉ ra những nét giống nhau)

 - So sánh tương phản ( đối chiếu các mặt trái ngược để làm nổi bật luận điểm )

Ví dụ 1:

Mở đầu bản Tuyên ngôn độc lập, Hồ Chí Minh đã viết :

 “Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình

đẳng.Tạo hoá cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được.Trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và mưu cầu hạnh phúc” Lời bất hủ ấy trong bản Tuyên ngôn độc lập 1776 của nước Mỹ Suy rộng ra, câu ấy có nghĩa là : Tất

cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra bình đẳng; dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung

sướng và quyền tự do

So sánh tương đồng.

-Ví dụ 2:

Các cụ ưa nhìn màu đỏ choét, ta lại ưa nhìn

những màu nhạt… Các cụ bâng khuâng vì tiếng trùng đêm khuya , ta lại nao nao vì tiếng gà gáy lúc đúng ngọ Nhìn một cô gái xinh xắn, ngây

thơ, các cụ coi như đã làm một việc tội lỗi , ta thì cho mát mẻ như đứng trước một cánh đồng

xanh Cái tình của các cụ chỉ là sự hôn nhân ,

nhưng đối với ta thì trăm hình muôn trạng: cái tình say đắm , cái tình thoảng qua, cái tình gần gũi, cái tình xa xôi…cái tình trong giây phút, cái tình ngàn thu ( Lưu Trọng Lư )

3 Thao tác thực hiện :

 - Nêu luận điểm cần so sánh.

 - Làm sáng tỏ luận điểm bằng các cách đặt các đối tượng được so sánh và so sánh vào cùng một bình diện Đánh giá các đối tượng trên cùng một tiêu chí để thấy được

sự giống và khác nhau giữa chúng.

 - Nêu ý kiến,quan điểm của của người

nói và người viết với vấn đề được so sánh

D/ Luyện tập :

thao tác lập luận so sánh với so sánh

trong lời nói thường ngày và so sánh tu

từ trong văn chương ( tổ 2 )

2.Bài tập vận dụng trong SGK ( Tổ 1 và

tổ 3)

C/ GHI NHỚ

(SGK)

vật , hiện tượng cụ thể ,dễ thấy.

hình dung, dễ tưởng tượng hơn, hình ảnh và đẹp hơn cách nói thông thường.

lập luận, nhằm làm sáng rõ ý kiến, nhận định của

người làm văn trước vấn đề hay hiện tượng được đưa

ra bàn luận

-Bài 2 :

1 Tác giả so sánh Bắc –Nam về các mặt : văn hoá - phong tục; địa lý; lịch sử; hào kiệt- hiền tài.

2 Mục đích của việc so sánh : khẳng định

hùng hồn, mạnh mẽ về vị trí, tư thế của nước ta đứng ngang bằng, hiên ngang bên cạnh các

nhà nước phong kiến Trung Hoa…

3 Sức thuyết phục của đoạn trích thể hiện ở

cách sử dụng kiểu so sánh tương đồng với cách

@/ Hướng dẫn học và chuẩn bị bài :

 -Xem lại cách sử dụng thao tác lập luận so sánh

từ các ngữ liệu. nắm vững mục đích và quy

trình thực hiện thao tác lập luận so sánh; chủ

động làm các bài tập phần luyện tập trang 117.

116-- Tiết sau thực hành về Thao tác lập luận so sánh

 *Yều cầu :

 + Nắm vững lý thuyết bài học.

 +Cá nhân chuẩn bị bài tập ở nhà.

 +Các nhóm các tổ chuẩn bị bảng phụ để làm bài theo nhóm trên lớp