Hà Tĩnh Lịch sử Hình Thành

Năm 1470 trong lần đem quân đi đánh Chiêm Thành giành chiến thắng trở về vua Lê Thánh Tông cho quân dừng lại nơi đây và sai người chặt gỗ, gọt đá xây dựng ba toà điện thờ bà và sắc phong

Hà Tĩnh

I LỊCH SỬ HÌNH THÀNH

Thời các vua Hùng dựng nước Văn Lang liên bộ lạc, theo Đại Việt sử ký toàn thư, Hà Tĩnh thuộc bộ Cửu Đức Thời nhà Hán, thuộc huyện Hàm Hoan thuộc quận Cửu Chân Thời nhà Ngô, thuộc Cửu Đức Thời nhà Đinh, nhà Tiền Lê: gọi là Hoan Châu Năm

1030, bắt đầu gọi là châu Nghệ An Từ năm 1490 gọi là xứ Nghệ An Thời Tây Sơn, gọi

là Nghĩa An trấn Nhà Nguyễn năm Gia Long nguyên niên lại đặt làm Nghệ An trấn Năm 1831, vua Minh Mạng chia trấn Nghệ An thành 2 tỉnh: Nghệ An (phía Bắc sông Lam); Hà Tĩnh (phía nam sông Lam)

Năm Tự Đức thứ 6 (năm 1853) đổi tỉnh Hà Tĩnh làm đạo, hợp vào Nghệ An thành An Tĩnh; Năm thứ 29 (năm 1876) lại đặt tỉnh Hà Tĩnh như cũ Từ năm 1976-1991, Nghệ An

và Hà Tĩnh là một tỉnh và được gọi là tỉnh Nghệ Tĩnh Năm 1991, tỉnh Nghệ Tĩnh lại tách

ra thành Nghệ An và Hà Tĩnh như ngày nay

Năm 1992, Thị xã Hồng Lĩnh thuộc tỉnh Hà Tĩnh trên cơ sở: thị trấn Hồng Lĩnh; xã Đức Thuận, xã Trung Lương; một phần xã Đức Thịnh thuộc huyện Đức Thọ; các xã Đậu Liêu

và Thuận Lộc thuộc huyện Can Lộc

Năm 2000, huyện Vũ Quang được thành lập trên cơ sở tách 6 xã thuộc huyện Đức Thọ, 5

xã thuộc huyện Hương Khê và 1 xã thuộc huyện Hương Sơn

Năm 2007, huyện Lộc Hà được thành lập trên cơ sở 7 xã ven biển của huyện Can Lộc và

6 xã ven biển của huyện Năm 2007 Thị xã Hà Tĩnh đã nâng cấp là thành phố loại III.với tên goi là TP Hà Tĩnh

II VỊ TRÍ ĐỊA LÝ

Diện tích : 6.056km2

Dân số: 1.283.900người ( năm 2003)

Dân tộc: Kinh, Thái, Chứt, Mường…

Hà Tĩnh là tỉnh nằm ở dải đất miền Trung, thuộc vùng du lịch Bắc Trung Bộ Phía Bắc giáp tỉnh Nghệ An, phía nam giáp tỉnh Quảng Bình, phía đông giáp biển Đông, phía tây giáp Lào Hà Tĩnh cách Hà Nội 340km, giao thông đường bộ, đường sắt, đường thuỷ đều thuận lợi.TP Hà Tĩnh cách sân bay Vinh 50km

Bản đồ tỉnh Hà Tĩnh

Địa hình đa dạng, chủ yếu là đồi núi đồng bằng chỉ là một dải đất hẹp ở ven biển và xung quanh các trục đường quốc lộ Hà Tĩnh có 14 con sông lớn nhỏ và nhiều hồ nước Bờ biển dài 137km Quốc lộ 1A chạy qua tỉnh Hà Tĩnh có cửa khẩu Cầu Treo, thuận tiện cho việc giao thương với các nước Lào, Thái Lan

Nhiệt độ trung bình năm 23,70C

Hà Tĩnh là tỉnh có nhiều di tích lịch sử, văn hoá và thắng cảnh, quê hương của nhiều bậc danh nhân

III DI TÍCH LỊCH SỬ - VĂN HÓA – DANH LAM

1 Đèo Ngang – Hoành Sơn Quan

Đèo Ngang thuộc địa phận xã Kỳ Nam, huyện Kỳ Anh, cách TP Hà Tĩnh khoảng 75km, trên quốc lộ 1A Đèo Ngang ở trên núi Hoành Sơn được tách ra từ dãy Trường Sơn, cao 256m, dồn đuổi nhau từ Tây sang Đông, chạy dài ra tận biển, trở thành biên giới tự nhiên của hai quốc gia Đại Việt và Chiêm Thành ngày xưa, và nay là mốc địa giới giữa hai tỉnh

Hà Tĩnh và Quảng Bình Toàn cảnh Đèo Ngang

Theo sử cũ thì đường thông qua Đèo Ngang đã có 1000 năm nay từ thời vua Lê Đại Hành (980 - 1005) nhưng phải đến 500 năm đầu thì Hoành Sơn - Đèo Ngang mới được biết đến nhiều và trở thành điểm xung yếu chia cắt Đàng Ngoài - Đàng Trong Từ thời vua Lâm

ấp đã xây lũy Lâm ấp để chống giữ quân Tấn thì đến thế kỷ XVII, quân Trịnh lại một lần nữa xây dựng một hệ thống đôn luỹ ở đây, gọi là lũy Đèo Ngang hay lũy ông Ninh Năm 1833, vua Minh Mạng cho xây Hoành Sơn Quan (cửa Hoành Sơn) ở đỉnh Đèo Ngang, cao hơn 4 m, hai bên có thành đăng dài hơn 30m, ở trên cửa đắp nổi ba chữ Hoành Sơn Quan Hai phía Hoành Sơn Quan đào núi thành 1000 bậc Nay Hoành Sơn Quan vẫn còn, không nguyên vẹn nhưng vẫn uy nghi, phong trần nơi đầu núi góc biển Dưới chân đèo về phía Bắc vốn xưa là cửa biển Xích Mộ Cửa biển nay đã bị bồi lấp, nhưng bù lại, ngược lên phía Tây, cùng dưới chân đèo, mộ hồ khá lớn đã được xây dựng, quanh năm đầy nước Hoành Sơn Quan

Ngược về phía Bắc đèo khoảng 3km là con Đèo Con, tuy thấp hơn nhưng lại nằm sát ngay trên biển Đá Nhảy Gọi vậy vì ở đây một bãi đá khá lớn từ núi ăn lan ra biển, to nhỏ, nhấp nhô với rất nhiều hình dạng khác nhau Sóng biển đập vào bãi đá, ta cứ có cảm giác đá và sóng cùng nhảy, cùng nô đùa với nhau để cùng nhau tận hưởng vẻ đẹp kỳ thú của rừng và biển

2 Đền thờ Chế Thắng phu nhân, Nguyễn thị Bích Châu

Đến huyện lỵ Kỳ Anh, đi về hướng đông theo con đường liên xã, hay xuôi theo dòng sông Trí khoảng 7 - 8km, tới thôn Hải Khẩu (xã Kỳ Ninh), sẽ thấy một ngôi đền cổ kính

Đó là đền thờ Nguyễn Thị Bích Châu, còn gọi là đền Bà Hải, đền Hải Khẩu, hay đền Chế Thắng phu nhân, cung phi vua Trần Duệ Tông, một người phụ nữ tài sắc vẹn toàn

Nguyễn Bích Châu quê ở xã Bảo Lộc, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định con gái đại thần Nguyễn Tướng Công một ông quan rất mực thanh liêm Từ nhỏ được sự dạy dỗ chu đáo nên khi trưởng thành đã trở thành người văn võ toàn tài Đến năm Long Khánh thứ nhất (1373) nàng được Trần Duệ Tông tuyển làm cung phi Nhưng lúc bấy giờ chế độ phong kiến nhà Trần suy vong chính sự đổ nát nhân tài không được trọng dụng, cung phi

Nguyễn Thị Bích Châu bèn thảo bản “ Kê minh thập sách” dâng lên nhà vua và được vua khen là thông tuệ Năm 1377 nhà vua đem quân đi đánh Chiêm Thành, trước khi đi Bích Châu làm tờ biểu can ngăn nhưng vua không nghe nên nàng xin theo hộ giá Khi quan quân nhà Trần đến cửa Thị Nại (Quy Nhơn) vua Chiêm là Chế Bồng Nga cho sứ giả đem vàng ngọc tới quan quân ta để trá hàng, nhưng sau đó lại bất ngờ tiến đánh vào lúc nửa đêm Quân của Trần Duệ Tông bị tấn công bất ngờ, long thể nhà vua lại bất an, Nguyễn Thị Bích Châu cưỡi ngựa tả xung hữu đột cầm quân xung trận và không may bị trúng tên độc sau đó từ trần Ba ngày sau vì bệnh quá nặng nhà vua cũng băng hà, quân nhà Trần rút về kinh đô khi tới địa điểm Châu Hoan vì sóng to gió lớn tàu thuyền phải ghé vào vũng Ô Tôn (Vũng Áng) Lúc này vua Trần Đế mới lên ngôi nghe tin liền xuống chiếu rước linh cữu nhà vua về bằng đường bộ còn linh cửu quý phi đi bằng đường biển Sau mấy ngày thời tiết không thuận lợi triều đình xuống chiếu cho an táng Quý phi tại Cửa Khẩu, bến Kỳ La huyện Kỳ Hoa thuộc Châu Hoan Năm 1470 trong lần đem quân đi đánh Chiêm Thành giành chiến thắng trở về vua Lê Thánh Tông cho quân dừng lại nơi đây và sai người chặt gỗ, gọt đá xây dựng ba toà điện thờ bà và sắc phong cho bà là: “ Chế Thắng phu nhân”

Đền Bích Châu được xây dựng trên bãi đất pha cát biển rộng khoảng 4.500m2, quay về hướng đông nam Phía trước đền, từ trái sang phải là núi Ô Tôn có đền Eo Bạch được xây

dựng cuối đời Trần Vũng Áng còn gọi là "Cửa Cá" nổi tiếng với nhiều hải sản quý như tôm hùm, mực, yến sào Núi Cao Vọng có hang nhỏ tương truyền là nơi ẩn náu của Hồ Hán Thương vào năm 1407 Sau lưng đền, xa xa là núi Bàn Độ có đầm Tiên nữ, có bàn

cờ tiên, xưa là nơi có rất nhiều hươu sao Đỉnh núi bằng phẳng giống như cái mâm vàng đặt qua biển (kim bàn đồ hải) nên có tên là núi Bàn Độ Đền được xây dựng thời Trần chỉ

có tiền miếu hậu lăng, đến năm 1470 đền có 3 toà, trải qua thời gian đền được tu sửa tôn tạo nhiều lần Nằm trong vùng "cửa gió" nên có những bộ phận đã bị cát vùi lấp chỉ còn một phần như hai cột nanh, cổng Tam quan Nhân dân địa phương mở cổng phụ để đi vào đền Toàn bộ khu di tích có thể chia thành hai khu vực:

- Khu công trình phụ gồm cổng phụ, đường đi, cổng chính và nhà quan tả

- Khu công trình chính gồm hạ điện, trung điện và thượng điện nhà tiếp khách, nhà sắc và khu hành lang

Toàn bộ công trình của đền hiện tại được bao quanh bằng cát bồi lấp thành bức tường tự nhiên Ba toà điện Hạ điện, Trung điện, Thượng điện và nhà dâng hương là hệ thống nối liền khép kín với nhau kiến trúc theo kiểu chữ Công (I) Phía sau thượng điện tương truyền có mộ của bà Quý phi Nguyễn Thị Bích Châu

3 Khu Lưu Niệm Tổng Bí Thư ( 1936 – 1938 ) Hà Huy Tập

Nhà lưu niệm đồng chí Hà Huy Tập- Tổng Bí thư Đảng cộng sản Việt Nam (1936-1938),

ở làng Thổ Ngoạ, tổng Kim Nặc(nay là xã Cẩm Hưng), huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh

Di tích nằm về phía Tây cách đường Quốc lộ 1A hướng Bắc- Nam khoảng 500m Ngôi nhà tranh 4 gian nằm nép mình trong luỹ tre xanh là nơi đã ghi dấu biết bao kỷ niệm về quê hương, dòng họ, gia đình đồng chí Hà Huy Tập Khu lưu niệm Hà Huy Tập

Đồng chí Hà Huy Tập sinh ngày 24-4-1906, trong một gia đình nhà nho nghèo yêu nước Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất giàu truyền thống, đồng chí đã sớm tiếp thu tinh thần yêu nước, cách mạng của cha anh để hình thành cho mình nhân cách và lý tưởng sống vì dân,

vì nước

Năm 13 tuổi, Hà Huy Tập thi đỗ thủ khoa tại trường tỉnh và được đặc cách vào trường Quốc học Huế Năm 1923, anh tốt nghiệp với tấm bằng hạng ưu và được bổ nhiệm về dạy tại trường tiểu học Pháp- Việt thị xã Nha Trang, sau đổi về dạy ở trường tiểu học Cao Xuân Dục, thành phố Vinh, Nghệ An vào tháng 9-1925 Ở Vinh, Hà Huy Tập gặp Ngô Đức Diễn, Trần Phú và được kết nạp vào Hội Phục Việt Thời gian này Hà Huy Tập tích cực tham gia hoạt động tuyên truyền, giáo dục, giác ngộ cách mạng cho học sinh, công nhân, nông dân, tổ chức quần chúng đấu tranh chống bọn thực dân, phong kiến Thấy rõ

sự phát triển của Hội Hưng Nam và vai trò của Hà Huy Tập, Trần Phú và Trần Văn Tăng, Công sứ Pháp ở Vinh đã chuyển Hà Huy Tập lên dạy học ở Kẻ Bọn( Quì Châu), Trần Văn Tăng ra trường tiểu học Pháp-Việt( huyện Yên Thành) Hiểu rõ âm mưu, thủ đoạn của địch, Hội Hưng Nam đã chuyển Hà Huy Tập vào Sài Gòn làm phóng viên cho nhiều

tờ báo có xu hướng chống Pháp, trong đó có tờ “An Nam” Năm 1928, anh trở ra Vinh hoạt động và xây dựng gia đình

Ngày 14-8-1928, Hà Huy Tập dự Hội nghị Tổng bộ Tân Việt tại Huế Sau đó, anh và Phan Đăng Lưu được Tổng bộ cử sang Quảng Châu, Trung Quốc hoạt động Được tiếp xúc trực tiếp với Hội Thanh niên tại Quảng Châu, anh đã trở thành thành viên của tổ chức

này Tháng 7-1929, Hà Huy Tập được Tổng bộ Thanh niên giới thiệu sang học trường Đại học Phương Đông ở Liên Xô Năm 1932, mãn khoá học, đồng chí tìm cách về nước bằng đường hàng hải Mác xây-Sài Gòn Đến Pa ri, Hà Huy Tập bị chính quyền Pháp trục xuất trở lại Liên Xô Thời gian ở Liên Xô, đồng chí đã viết cuốn “Sơ thảo lịch sử phong trào cộng sản Đông Dương” bằng tiếng Pháp, với bút danh là Hồng Thế Công Đây là cuốn sách đầu tiên viết về lịch sử Đảng cộng sản Việt Nam

Đầu năm 1934, Hà Huy Tập theo đường phía Nam Trung Quốc về nước Tới Ma Cao, Hà Huy Tập cùng Lê Hồng Phong và Nguyễn Văn Dựt thành lập ra “Ban chỉ huy ở ngoài” của Đảng Ban này có chức năng như Ban chấp hành Trung ương Lâm thời, có nhiệm vụ khôi phục lại hệ thống tổ chức và chuẩn bị cho việc triệu tập Đại hội lần thứ nhất của Đảng Ngày 26-7-1936, Lê Hồng Phong cùng Hà Huy Tập triệu tập Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng họp ở Thượng Hải, Trung Quốc để phổ biến Nghị quyết Đại hội VII Quốc tế cộng sản Hội nghị đã cử đồng chí Hà Huy Tập làm Tổng Bí thư và về nước

tổ chức lại Ban chấp hành Trung ương Cuối tháng 7-1936, đồng chí Hà Huy Tập cùng cơ quan Trung ương chuyển về Bà Điểm, Hóc Môn, Gia Định lãnh đạo phong trào cách mạng trong cả nước

Với cương vị Tổng Bí thư, đồng chí Hà Huy Tập đã cùng Ban chấp hành Trung ương Đảng chèo lái con thuyền cách mạng Việt Nam vượt qua mọi thử thách, đưa phong trào tiến lên những bước mới Ngày 1-5-1938, đồng chí Hà Huy Tập bị mật thám bắt ở Sài Gòn Toà Tiểu hình Sài Gòn kết án đồng chí 2 tháng tù và 5 năm cấm lưu trú Tháng 3-

1939, đồng chí bị trục xuất về quê và chúng cấm không cho bất kỳ một trường học nào ở

Hà Tĩnh nhận Hà Huy Tập làm giáo viên

Tháng 2-1940, đồng chí lại bị bắt và đưa vào giam ở Khám Lớn Sài Gòn Khởi nghĩa Nam Kỳ nổ ra, thực dân Pháp cho rằng Hà Huy Tập có vai trò lãnh đạo rất lớn Vì vậy, ngày 27-3 và ngày 17-5-1941, Toà án Quân sự đặc biệt Sài Gòn đã kết án tử hình Hà Huy Tập và 6 đồng chí

“ Tôi chả có gì phải hối tiếc Nếu còn sống tôi vẫn tiếp tục hoạt động”, là câu nói khảng khái, thể hiện khí phách hiên ngang của người cộng sản Việt Nam Cuộc đời, sự nghiệp cách mạng đồng chí Hà Huy Tập mãi mãi sáng ngời trong lịch sử dân tộc

Nhà của gia đình đồng chí Hà Huy Tập cũng như biết bao gia đình nghèo khác ở Hà Tĩnh lợp tranh, vách đất Nhà thấp, đòn tay và rui bằng tre, hai gian ngoài đặt một cái sập gỗ

và hai tràng kỷ bằng tre, gian trong đặt một chiêc giường đôi Đầu hồi gian trong trái ra làm nơi nấu ăn Sân nhà bằng đất, xung quanh dựng gạch đứng Nhà nằm trong khu vườn hình chữ nhật có diện tích là 1540 m2 Trong vườn có một số cây ăn quả và cây cảnh Ngôi nhà và khung cảnh tuy đơn sơ, mộc mạc nhưng đã chứng kiến sự ra đời, tuổi thơ và

sự hình thành nhân cách của một danh nhân cách mạng lớn-Hà Huy Tập

Nhà lưu niệm đồng chí Hà Huy Tập-Tổng Bí thư Đảng cộng sản Việt Nam

năm1936-1938, ở Cẩm Hưng, Cẩm Xuyên, Hà Tĩnh được Bộ Văn hoá công nhận là di tích Lịch sử Văn hoá cấp quốc gia năm 1991

4 Biển Thiên Cầm

Nếu bạn đi nghỉ mát, tắm biển vào mùa hè hãy dừng chân ở bãi biển Thiên Cầm (Cẩm Xuyên - Hà Tĩnh) bởi nơi đây không đơn thuần mang một vẻ đẹp hoang sơ, môi trường trong lành yên tĩnh và hứa hẹn nhiều điều tuyệt vời cho một kỳ nghỉ mà nó còn gắn với

nhiều câu chuyện lịch sử hấp dẫn

Toàn cảnh bãi biển Thiên Cầm

Bãi biển Thiên Cầm như một hình cánh cung trải dài gần 3 km bắt đầu từ núi Thiên Cầm đến núi Đầu Voi, cùng với Cùm Nậy (núi lớn) và Cùm Con (núi bé) tạo nên những phím đàn trời án ngự dòng suối Kỳ La, để dòng suối trong vắt này uốn lượn rồi đổ ra biển

Thiên Cầm ấn tượng với du khách ngay từ cái tên gọi đầu tiên Thiên Cầm có nghĩa là đàn trời, tương truyền do Hùng Vương khi đi đến đây nghe trên trời có tiếng nhạc nên đặt như vậy nhưng truyện khác kể rằng, Hồ Quý Ly khi trốn chạy qua đến đây thì bị bắt nên

có tên là Thiên Cầm (Trời bắt)

Thuyền đưa du khách tham quan Đảo Bớc

Đến Thiên Cầm du khách sẽ được chiêm ngưỡng vẻ đẹp của biển cả của núi non hùng vĩ Nước biển trong xanh, mát dịu Những làn sóng nhỏ cuốn tất cả mọi thứ ra xa rồi để lộ những bãi cát trắng trải dài, mịn màng như một dải lụa

Chỉ có ở Thiên Cầm du khách mới có thể nghe những âm thanh tuyệt diệu của tiếng gió biển, của tiếng sóng vỗ, của tiếng lá reo dọi vào vách núi tạo thành những bản nhạc du dương đưa du khách tới một miền diệu kỳ với những giây phút thoải mái, nhẹ nhõm vô cùng Ở đây, ta như được thưởng thức bản nhạc của gió, của sóng biển Phía xa xa là những hòn đảo nhỏ, xinh xắn và kỳ bí, sau những giây phút thoải mái ở Thiên Cầm du khách có thể ra đó chơi bằng thuyền máy và thả hồn giữa trời nước mênh mông hay là đắm mình trong những làn nước trong xanh trên bãi tắm nhỏ Du khách có thể ra đảo Bớc

- nơi có một bãi đá tuyệt đẹp quay ra biển, sóng dội trắng tinh Phía quay vào bờ là bãi tắm lý tưởng lăn tăn gợn sóng, êm đềm, nhẹ nhàng đến dịu êm Rời đảo Bớc, thuyền sẽ đưa du khách ghé vào bãi tắm Tiên dưới chân núi Tượng

Du khách chơi trò chơi trên bãi biển

Bãi tắm chồng chất các hang đá và bãi cát đan xen, có khe nước vừa.mặn, vừa ngọt phân chia ranh giới tùy theo thủy triều vào, ra Rải rác theo bờ đá, là những người thợ bẫy chim cu kỳ, lặn tôm hùm, bắt nhím biển Án ngữ biển Thiên

Cầm là núi Thiên Cầm Núi không cao nhưng tạo thành một danh thắng sơn thuỷ hữu tình Cách chân núi không xa là chùa Yên Lạc cổ kính vẫn còn giữ một báu vật nổi tiếng

đó là : “Thập điện diêm vương”

Không những được ngắm cảnh, tắm mát, đi chơi mà du khách còn được thưởng thức các món ăn đặc sản nơi đây cũng như: chim Cu Kỳ, tôm hùm, mực ống, nước mắm Nhượng Thiên Cầm ngày nay là một trong những điểm du lịch hấp dẫn của Hà Tĩnhbiển Thiên Cầm - sự hấp dẫn của vẻ hoang sơ

5 Hồ Kẻ Gỗ

Kẻ Gỗ vốn là tên của một làng Việt cổ ở xã Mỹ Duệ, nay thuộc xã Cẩm Mỹ huyện Cẩm Xuyên tỉnh Hà Tĩnh, cách thành phố Vinh khoảng 70 km về phía nam Cách thành phố

Hà Tĩnh 20 km về phía Tây Kẻ Gỗ xưa nằm dọc theo hai bờ sông Rào Cái (còn gọi là sông Ngàn Mọ) Rào Cái là dòng sông hội tụ của hàng trăm khe suối từ dãy Trường Sơn

Cho đến ngày 26/3/1976, khi đất nước đã thống nhất, công trình mới được các nhà thủy lợi Việt Nam tự thiết kế, thi công và có tên là hồ Kẻ Gỗ Ngày 03/2/1988, công trình được bắt đầu đưa vào sử dụng

Hồ Kẻ Gỗ có chiều dài 29 km, có diện tích lòng hồ hơn 30 km2, với dung tích hữu ích

345 triệu m3, dung tích toàn bộ 425 triệu m3 Diện tích lu vực (diện tích hứng nước) của

hồ là 223km2; chế độ điều tiết nước trong hồ là nhiều năm Đập tạo hồ bằng đất đồng chất cao 37,4m dài 970m cùng 3 đập phụ; hồ có 3 tràn xả lũ (tràn Dốc Miếu, tràn trong cống và tràn sự cố) Kênh chính rộng hơn 10m, dài 17,2km, tải lưu lượng 28,2 m3/s; hệ thống kênh nhánh dài110km

Đập tràn nước trên Hồ

Nhiệm vụ của hồ là tưới cho 21.136 ha đất canh tác của huyện Cẩm Xuyên, huyện Thạch

Hà và thị xã Hà Tĩnh, chống lũ quét, chống xói mòn cho vùng hạ du; cung cấp nước tưới phục vụ công nghiệp và sinh hoạt trong vùng với lưu lượng 1,6m3/s; phát điện công suất lắp máy 2,3MW

Hiện Ngân hàng Thế giới đang hỗ trợ Dự án "Trợ giúp Thuỷ lợi Việt Nam" (gọi tắt theo tiếng Anh là VWRAP hay còn gọi là WB3 Thuỷ lợi) để củng cố, nâng cấp và hiện đại hoá một số hệ thống thuỷ lợi lớn, trong đó có Kẻ Gỗ

Nguồn lợi kinh tế của hồ Kẻ Gỗ đem lại cho người nông dân nơi đây vô cùng to lớn Xưa đồng đất hạn hán một màu cát trắng, nay quanh năm đủ nước để cấy trồng, muôn cây xanh tốt

Hồ Kẻ Gỗ ra đời còn góp phần quan trọng cải tạo môi trường sinh thái, cảnh quan thiên nhiên của cả một vùng rộng lớn, đã trở thành một khu bảo tồn thiên nhiên có giá trị, một điểm du lịch sinh thái lý thú Bao quanh hồ là rừng núi, có 11.811 ha rừng tự nhiên, 261

ha rừng trồng Rừng ở đây có trên 40 họ, 300 loài thân gỗ và nhiều động vật quý hiếm như trĩ sao, vượn đen, voi, gà lôi hồng tía, đặc biệt là gà lôi

Khí hậu vùng Kẻ Gỗ quanh năm mát mẻ Điều lý thú là từ trên du thuyền bơi trên mặt hồ nước trong veo du khách có thể chiêm ngưỡng và tận hưởng được cái đẹp, cái nên thơ của sự giao hoà của mênh mông nước và bạt ngàn rừng Những dòng nước trắng xoá thả

mình từ núi xanh xuống lòng hồ in rõ bóng trời mây Và về đêm dưới ánh trăng sao, không gian huyền bí càng huyền bí hơn bởi âm thanh của sóng nước, gió rừng và tiếng gầm, tiếng hú, tiếng gọi đàn của muôn loài cầm thú hoà quyện vào nhau… Nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý đã sáng tác bài hát nổi tiếng “Người đi xây hồ Kẻ Gỗ" ca ngợi về những người thủy lợi xây dựng hồ Kẻ Gỗ, ca ngợi vẻ đẹp thơ mộng của hồ

Ðắp hồ xây đập, ta đưa dòng nước ngọt

để dòng mương nhỏ tắm mát quanh năm

Ruộng đồng ta thoả mơ uớc bao ngàn năm

6 Di Tích Lưu Niệm Bác Hồ Tại Hà Tĩnh

Khu di tích thuộc phường Tân Giang, TP Hà Tĩnh Sau 50 năm xa quê hương ngày 15/ 6/

1957, trước khi về quê hương Kim Liên Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tới thăm và làm việc với Thường vụ tỉnh ủy và UBND tỉnh Hà Tĩnh

Để mãi ghi nhớ công ơn và thực hiện lời dạy ân cần của Bác Hồ kính yêu, nhân dân Hà Tĩnh đã tu sữa tôn tạo hồ sen, cầu ao nơi Bác Hồ và Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đứng nói chuyện, dựng bia tưởng niệm bằng đá hoa cương, trồng cây cảnh quanh khu vực Bác đến Từ ngày đó đến nay người dân Hà Tĩnh vẫn quen gọi đây là Khu lưu niệm Bác Hồ Đây là một điểm tham quan thú vị

7 Chùa Chân Tiên

Chùa nằm trên núi Tiên An, sát bờ biển thuộc địa phận xã Thịnh Lộc, huyện Lộc Hà Chùa được xây dựng vào đời nhà Trần thế kỷ thứ 13, thờ Phật tổ và thờ Thánh Mẫu Điện thờ Phật có diện tích 50,2m2, kiến trúc theo kiểu tứ trụ gồm 3 gian lợp ngói âm dương, 4 cột xây, tường bao ba phía Hai bên hiên chùa có tượng quan văn quan võ Trong chùa có nhiều câu đối cổ

Điện thờ Thánh Mẫu gồm thượng điện, kiệu Long đình, bái đường có diện tích 56m2 Cửa thượng điện có đề 4 chữ Hán “ Thiên hạ mẫu nghi “ và hình con phượng đang giang cánh bay lên Kiệu Long đình là nơi đặt đồ tế lễ, bốn đầu đao trên mái kiệu có 8 hình rồng, trong kiệu có 8 con hạc chầu….Chùa Chân Tiên hiện còn lưu giữ 14 tượng Phật làm bằng gỗ mít, một bàn thờ, một lư hương, một hương án, một trỗng, mõ…

Trải qua các thời kỳ lịch sử, chùa Chân Tiên là một di tích lịch sử cách mạng Đây từng

là nơi luyện tập của nghĩa quân Phan Đình Phùng, là nơi hội họp của các chí sĩ yêu nước

để đòi giảm sưu thuế trong phong trào chống thuế ở Trung Kỳ năm 1908, của Đảng Tân Việt năm 1928 Trong phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh, chùa là trung tâm liên lạc, hội họp,

in ấn, cất giữ tài liệu của Đảng Tại đây còn giấu chân Tiên để lại trên đá khi vãn cảnh hạ giới

Chùa Chân Tiên vừa là di tích lịch sử - văn hoá, vừa là một danh thắng quý của Hà Tĩnh

8 Miếu Biện Sơn

Được xây dựng thời nhà Lê ở xã Hồng Lộc, huyện Can Lộc, thờ nữ tướng Phan Thị Sơn, người đã từng tham gia khởi nghĩa chống bọ phong kiến nhà Minh và lập chiến công hiển

hách chiến công của bà được vua thời Hậu Lê (thế kỉ 16) sắc phong “ Thượng thượng đẳng thần ”

Nơi đây vào những năm 1930 – 1931 còn là điểm hoạt động, cất giấu tài liệu của Đảng để chỉ đạo phong trào Xô Viết - Nghệ Tĩnh vùng hạ Can Lộc

9 Đền Cả

Đền Cả (đền lớn hoặc Tam toà Đại Vương) thuộc xã Ích hậu, huyện Can Lộc, cách thị trấn Nghèn khoảng 1km thượng điện xây dựng sớm nhất là 1475, Trung điện xây dựng năm 1583 và hạ điện xây dựng năm 1877

Đền thờ ba vị: Lý Nhật Quang (hoàng tử thứ 8 của vua Lý Thái Tổ), Lý Đạo Thành và Lý Thái Giai (là 2 vương hầu nhà Lý) Ba ông này đã có công hướng dẫn nhân dân vùng Tây Nam Hồng LĨnh khai lập nên một số làng trong dó có làng Kẻ Ngật Về sau đền còn thờ hai vị công thần nhà Trần tiếp tục công việc của 3 ông họ Lý là Trần Quang Khải, Trần Khánh Dư Đền Cả là nơi dừng chân của nhiều du khách trong và ngoài nước

10 Đền Thờ Đặng Tất, Đặng Dung

Đền thờ thuộc xã Tùng Lộc , huyện Can Lộc, thờ đặng tất, đặng dung là hai cha con, hai tướng ĩnh tài đức song toàn, có công trong cuộc khởi nghĩa chống quân Minh xâm lược sau khi giặc tan, Lê Lợi đã phong cho hai ông là “Tiết nghĩa Trung Thần” đền xây trên diện tích đất hơn 3.300 m2

Cấu trúc đền thờ chữ Nhị gồm bái đường và thượng điện Lễ tế tại đền tổ chức vào ngày

5 tháng 3 âm lịch hàng năm

11 Ngã Ba Đồng Lộc

Ngã ba Đồng Lộc nằm trên đường Trường Sơn, thuộc địa phận Đồng Lộc, Can Lộc, Hà Tĩnh Ngã ba Đồng Lộc có tổng diện tích 50ha nằm gọn trong một thung lũng hình tam giác, hai bên đồi núi trọc, giữa là con đường độc đạo, mặt đường giống như một lòng máng, bom địch thả xuống bên nào đất đá cũng lǎn xuống đường làm cản trở giao

thông.Tất cả mọi con đường từ Bắc vào Nam đều phải vượt qua ngã ba Đồng Lộc Ngã

ba Đồng Lộc được coi như cổ họng, vượt qua được sẽ phân tán toả ra nhiều tuyến đường khác nhau đi vào nam Ngã ba Đồng Lộc

Ngã ba Đồng Lộc là trọng điểm có tầm quan trọng chiến lược nên trong chiến tranh phá hoại kẻ địch âm mưu ném bom huỷ diệt nhằm chặn đứt sự chi viện sức người, sức của, vũ khí, súng đạn, lương thực của hậu phương lớn miền Bắc xã hội chủ nghĩa đối với tiền tuyến lớn miền Nam Chỉ tính riêng 240 ngày đêm từ tháng 3 đến tháng 10/1968 không quân địch đã trút xuống đây 48.600 quả bom các loại

Hồi 17h ngày 24/7/1968 tiểu đội 4 thanh niên xung phong được lệnh trọng điểm ở khu vực địch vừa thả bom để san lập hố bom sửa chữa đường, kết hợp sửa chữa hầm trú ẩn khơi sâu rãnh thoát nước ở đoạn đường độc đạo để nhanh chóng thông đường cho xe qua Tiểu đội 4 hôm ấy có 10 cô gái trẻ:

Võ thị Tần - 22 tuổi - tiểu đội trưởng , Hồ Thị Cúc - 21 tuổi - tiểu đội phó Võ Thị Hợi -

20 tuổi - chiến sĩ ; Nguyễn Thị Xuân - 20 tuổi - chiến sĩ

Dương Thị Xuân - 19 tuổi - chiến sĩ ; Trần Thị Rạng - 19 tuổi - chiến sĩ

Hà Thị Xanh - 18 tuổi - chiến sĩ ; Nguyễn Thị Nhỏ - 19 tuổi - chiến sĩ

Võ Thị Hạ - 19 tuổi - chiến sĩ Trần Thị Hường - 17 tuổi - chiến sĩ

Khu tưởng niệm 10 cô gái TNXP

Nhận nhiệm vụ xong, các cô đến tại hiện trường gấp rút triển khai công việc với cả niềm vui được gửi gắm trên từng chiếc xe qua nên các cô không hề sợ hãi Họ làm việc không ngơi tay, vừa cười, vừa nói, vừa ý ới gọi nhau Bỗng một tốp máy bay phản lực từ h ướng Bắc vào Nam vượt qua trọng điểm Tất cả các cô nhanh chóng nằm rạp xuống đường Hết tiếng máy bay các cô lại chồm dậy làm việc Bất ngờ tốp máy bay phản lực quay lại bay

từ trong ra thả một loạt bom rơi đúng vào đội hình 10 cô gái Các tiểu đội thanh niên xung phong đi sau chồm lên gào thét, nhân dân xóm Bãi Dĩa quanh đấy cũng lao ra gọi tên từng người Khi đến nơi quả bom vừa nổ chỉ thấy một hố bom sâu hoắm, một vài chiếc xẻng, cuốc vǎng ra nhưng không còn thấy một ai, không nghe thấy một tiếng người

Cả 10 cô gái trẻ ấy đã hy sinh

12 Di tích cách mạng Ngã Ba Nghèn

Di tích Ngã ba Nghèn nằm ở thị trấn Nghèn, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh Nơi đây đã xảy ra nhiều cuộc đấu tranh của công nông Can Lộc trong phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh năm 1930-1931

Ngã ba Nghèn nằm trên trục đường Quốc lộ 1A, cách thành phố Vinh 30 km về phía Nam Nơi đây là quê hương của nhiều chí sỹ yêu nước như: Ngô Đức Kế, nhà thơ Xuân Diệu…Đây cũng là nơi sớm hình thành các tổ chức cách mạng Từ trước năm 1930 các tổ chức như Hội phục Việt, Đảng Tân Việt cũng đã hoạt động ở đây Trong phong trào 1930-1931 tại đây đã nổ ra nhiều cuộc biểu tình của nhân dân

Di tích Ngã Ba Nghèn

Từ tháng 5/1930 đến năm 1931 đã có hơn 40 cuộc biểu tình ở cả huyện và tổng với hàng ngàn người tham gia, trong đó tiêu biểu nhất là cuộc đấu tranh ngày 1/8/1930 của hơn một ngàn người ở cả hai vùng Thưọng và Hạ Can Lộc kéo về huyện đường đòi lại công điền, công thổ, đòi quyền tự do dân chủ Trước khí thế đấu tranh mạnh mẽ của quần chúng tri huyện Trần Mạnh Đàn đã phải ra tận Cầu Nghèn ký vào bản yêu sách 10 điểm

do nhân dân đề ra

Ngày 7/9/1930 hơn 2 ngàn nông dân Hạ Can Lộc đã dũng cảm kéo về huyện đường đòi thực hiện các yêu sách đã ký Quần chúng xông vào đập phá huyện đường, thu giấy tờ, đốt sổ sách Bọn địch đã huy động lính khố xanh ra đàn áp nhưng trước khí thế đấu tranh mạnh mẽ của quần chúng nhân dân bọn chúng đã hoảng sợ bỏ chạy.Cũng tại Ngã ba Nghèn, Huyện ủy Can Lộc đã phát động cuộc biểu tình lớn với quy mô toàn huyện để kỷ niệm ngày Quảng Châu công xã (12/12/1930) Trong cuộc biểu tình này, nhân dân vùng Thượng đã có ba ngàn người, nhân dân vùng Hạ có hai ngàn người đội ngũ chỉnh tề, có băng cờ khẩu hiệu chia thành 3 mũi kéo về huyện đường đòi quyền dân sinh, dân chủ Hoảng sợ trước khí thế đấu tranh của quần chúng bọn đế quốc và phong kiến đã cho lính

xả súng bắn vào đoàn biểu tình làm 42 người chết tại chỗ và hàng trăm người bị thương Tại đây đã ghi nhận nhiều tấm gương hy sinh anh dũng của các chiến sỹ cộng sản Can Lộc như: Võ Quế, Nguyễn Nhân, Phạm Thị Dung, Phan Gần, Hồ Ngọc Tàng, Thanh Sơn, Trần Mẹo, Nguyễn Khiên Sức…

Trong thời kỳ chống Mỹ cứu nước, Đảng bộ nhân dân Can Lộc đã phát huy truyền thống

vẻ vang sẵn có, động viên mọi lứa tuổi ra sức phục vụ chiến đấu Những Đảng viên, đoàn viên, thanh niên hăng hái tham gia phục vụ sản xuất và sẵn sàng chiến đấu Để bảo vệ cho giao thông thông suốt tại đây đã lập đội lái phà cảm tử và rà soát bom từ trường, bom

nổ chậm như tổ rà phá do Phan Văn Tỉu làm tổ trưởng đã phá được 547 quả Thanh niên xung phong, dân quân tự vệ, học sinh luôn luôn có mặt để đắp đường, san hố bom, lấy ngưòi làm cọc tiêu cho xe qua dưới hỏa lực của địch Đây cũng là trận địa bảo vệ giao thông liên lạc trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước

Ngã ba Nghèn là tuyến đường huyết mạch để ta chi viện cho tiền tuyến lớn ở Miền Nam,

vì vậy ở đây luôn đảm bảo giao thông phục vụ xe đưa hàng ra tiền tuyến Nhiều chiến sỹ, thanh niên xung phong, dân quân tự vệ đã hy sinh anh dũng tại vị trí này, tiêu biểu như: đồng chí Bí thư Ngô Đức Liên, Nguyễn Viết Cẫn, Nguyễn Hữu Tiến…

14 Đền Thờ Nguyễn Biểu

Di tích thuộc xã Yên Hồ, huyện Đức Thọ Đền được xây dựng vào thời nhà Lê để tưởng nhớ công lao của Nguyễn Biểu Ông đỗ Thái học sinh cuối đời Trần và làm Điện Tiền thái sử Ông là một nhà ngoại giao tài tình, được Trần Quý Khoáng cử đi sứ năm 1413

Hiện nay đền vẫn giữ được nhà bái đường, thượng điện, cột nanh, tắc môn, hai tấm bia

đá Nhiều đồ thờ, tượng chạm khắc, câu đối, hoành phi vẫn còn nguyên vẹn à 5 đạo sắc phong

sử viện Đô Sát, do bất hoà trong triều ông trở về quê năm 1883

16 Khu Lưu Niệm Trần Phú

Trần Phú ( 1904 – 1931 ) là Tổng bí thư đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam ( 10/1930 – 9/1931 ) Khu lưu niệm Trần Phú thuộc xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ, được Bộ văn hoá quyết định thành lập năm 1959

Nhà lưu niệm Trần Phú được xây dựng tại vị trí nhà thờ chi họ TRần, gồm 3 gian lợp ngói vẩy, tường bao quanh bằng đá ong không trát, đồ thờ sơ sài Quang cảnh khu lưu niệm Trần Phú

Từ năm 1984 đến 1988, ngành văn hoá huyện Đức Thọ đã tôn tạo và xây dựng một số công trình Khuôn viên được mở rộng 2ha, gồm hai khu vực là nhà trưng bày và nhà thờ Nhà trưng bày có diện tích 90m2, trưng bày trên 200 hiện vật và tư liệu giới thiệu về thời niên thiếu và cuộc đời hoạt động của Trần Phú Một số tư liệu về quê hương Đức Thọ của Trần Phú trong việc phát triển kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng

Nhà thờ ở phía tây có các đồ tế tự, hoành phi cửa võng….Đặc biệt là bài vị của nhiều người trong họ Trần được thờ rất trang trọng

Năm 1994, khu lưu niệm đã được tôn tạo, tu bổ khang trang

17 Đền Củi

Từ cầu Bến Thuỷ theo quốc lộ 1A đi về hướng Nam 4km, rẽ phải, đi tiếp 200m nữa du khách sẽ thấy dưới chân núi Ngũ Mã, ẩn hiện trong vườn cây cổ thụ có một ngôi đền cổ kính uy nghi Đó là đền Chợ Củi, còn gọi là đền Củi Đền Củi thuộc địa phận xã Xuân Hồng, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh Đến với đền Củi có thể đi bằng đường bộ, đường sông đều thuận lợi Mặt tiền Đền Củi

Trên mặt Tiền ở nhà hạ điện dài 9m, rộng 0,6m của ngôi đền có 4 chữ hán to: “Thánh mẫu linh từ” Nghiên cứu các tài liệu thành văn và khảo sát thực địa, có thể khẳng định vị thần được thờ chính trong đền Củi là thánh mẫu Liễu Hạnh Hiện nay chưa tìm được niên đại ra đời của đền Củi Khi Lê Khôi đến trấn thủ ở Nghệ An đã thấy có ngôi đền này nhưng quy mô còn rất nhỏ và lợp tranh

Sau nhiều lần trùng tu tôn tạo đền mới được lợp ngói Diện mạo ngôi đền Củi ngày nay,

có phong cách kiến trúc đậm đà dấu ấn thời N Để nhớ công ơn ông Lê Khôi, người đưa lại cuộc sống ấm no cho mình nên sau khi ông mất (1446), nhân dân lập bài vị ông đưa vào phối thờ ở đền Trong đền Củi còn thờ cả Hưng Đạo Vương, nhân dân tôn kính gọi là Đức Thánh Trần Khuôn viên đền có diện tích rộng 1.040 m2 từ bờ sông Lam đi vào lần lượt có Tam quan, hồ Bán nguyệt, sân ngoài, sân trong (sân hạ điện), hạ điện, trung điện, thượng điện Miếu cô Chín và bia đặt ở góc trái và góc phải phía trước sân ngoài Hai góc phía trước sân trong là miếu Cô, miếu Cậu Ba miếu trên đều thờ quân gia, thế thần của đức thánh mẫu Liễu Hạnh Tam quan cùng với hệ thống miếu Cô, miếu Cậu tạo thành đai khép kín tách khu nội thất và ngoại thất thành 2 phần chính phụ rõ rệt Cấu trúc các phần chính, phụ, thượng, hạ, tả, hữu, tiền hậu được bố trí theo một trục chính dọc theo tâm đỉnh cao dần về phía sau Công trình vừa có tính liên hoàn, vừa tách biệt Đây là kiểu thức kiến trúc khá phổ biến của đền chùa Việt Nam cuối Lê đầu Nguyễn Tam quan khá

uy nghi, cửa chính giữa có trụ cao 2,85m xây kiểu chồng diêm Trên cùng có 2 con rồng cách điệu chầu nhau Từ Tam quan đi vào 8m là hồ Bán Nguyệt Hạ điện gồm 3 gian, 4

vì, 8 cột bằng lim Tại gian giữa hạ điện có đặt Long ngai và tượng Hưng Đạo Vương trong tư thế ngồi

Trung điện gồm 3 gian, 2 hồi, gian chính giữa gồm một bức tượng trong tư thế ngồi, đó là