Địa y

Định nghĩa địa ytạo thành tản Alecxopoulos và Mins, 1979 ra một tản ổn định/bền vững của một cấu trúc đặc biệt 1982 hay Một địa y là một quần hợp nấm-tảo tạo thành một tản không giống vớ

Địa y

Định nghĩa địa y

tạo thành tản (Alecxopoulos và Mins, 1979)

ra một tản ổn định/bền vững của một cấu trúc đặc biệt (1982) hay

Một địa y là một quần hợp nấm-tảo tạo thành một tản không giống với cả tảo và nấm cấu thành nên nó trong điều kiện tự nhiên (1982) hay

 Một địa y là một quần hợp giữa nấm thường là nang khuẩn, đôi khi là đảm khuẩn hay nấm bất toàn, và một hay một vài tảo quang hợp là lục tảo hay thanh tảo

Trong tất cả địa y, nấm hình thành tản chứa đựng

thành phần thứ hai là tảo (1983) (Ahmadijan)

và một tảo mà trong đó nấm là nơi cư ngụ

Cấu tạo địa y

Khoảng 43 giống tảo được tìm thấy trong các địa

y gồm 14 thanh tảo, 27 lục tảo, 1 hoàng tảo

(Xanthophyceae), 1 tảo nâu

 Thanh tảo:

Chroococcus, Gloeocapsa

Nostoc, Scytonema, Stigonema

 Lục tảo: Chlorella, Protococcus, Trebouxia;

 *: các loài cộng sinh chính trong các taxa địa y

 Gloeocapsa, Nostoc, Scytonema là các loài cộng sinh thường thấy trong các cephalodia

 (cephalodia là những đốm tròn phát triển trên/trong bề mặt tản gồm một tảo thứ cấp (thanh tảo) và khuẩn ty nấm trong tản địa

y có tảo sơ cấp là một lục tảo)

 Trebouxia là loài hiếm khi sống tự do và được xem là

loài chuyên biệt cho sự địa y hóa

~4% có cả 2 tảo Sự phân bố của tảo và nấm ở địa y tạo ra cơ cấu đẳng diện/dị diện của tản.

chia tế bào và cấu trúc sinh sản.

vách ngăn ngang, phân nhánh, vách mỏng/dày, có

màu/không màu, phân nhánh

ngoài

thành lớp vỏ có cấu trúc đặc trưng cho loài địa y.

 Nấm hình thành cơ quan sinh sản ở tản địa y, cả vô tính lẫn hữu tính Cơ quan SSHT giúp định danh đến lớp của loài.

nhiên

 Các kiểu kết hợp của nấm và tảo ở địa y:

-Không tiếp xúc trực tiếp

-Bao bọc không chặt chẽ

-Sợi tảo được bao bám bởi mạng lưới khuẩn ty-Một/một nhóm tế bào tảo bị bao bọc bởi các khuẩn ty liên kết, có thể tạo ra các giác

bám/hút

-Tế bào tảo và khuẩn ty nấm tiếp xúc trực tiếp, khuẩn ty nấm đâm xuyên tảo qua giác hút

Hình thái của tản địa y

 Được xác định chủ yếu bởi nấm

 Dạng phát triển:

1. Tản khảm (crustose thallus):

Gắn chặt trên bề mặt đài vật (gọi là ngoại đài vật) hay trong bề mặt đài vật ( gọi là nội đài vật) nhờ khuẩn ty

- Cấu trúc bề mặt tản là đặc điểm phân loại

Graphis scripta

2 Tản vảy (squamulose thallus)

-là dạng trung gian giữa dạng khảm và dạng sợi-thường là thùy /vảy nhỏ, tròn hay bầu dục

-gắn vào đài vật nhờ căn trạng do khuẩn ty ở mặt dưới

-thường phát triển trên đá hay đất, hiếm khi trên

gỗ chết

-đại diện: Endocarpon, Psora, Toninia

3 Tản phiến (Foliose thallus):

-dẹp, hai mặt, mở rộng theo chiều ngang, gắn với đài vật nhờ các rễ ở mặt dưới

-gồm các thùy đơn tròn hay phân chia lưỡng

phân hay không

-chiều rộng của tản đặc trưng cho loài

 Mặt dưới gắn vào đài vật nhờ một đế như ở

Dermatocarpon hay Umbilicaria

 Hoặc nhờ rễ trên cả mặt dưới hoặc một vùng giới hạn

 Trường hợp không có rễ, các giác bám ở biên hay mặt dưới giúp tản bám chắc đài vật

4 Tản sợi (fructicose thallus)

Gồm phần sợi thẳng bám vào đài vật ở gốc 2 loại:

-tản sợi tỏa tròn: Usnea, Ramalina,

-tản sợi xếp lớp: tản dị hình: phần tản nằm sơ cấp xếp lớp của tản sát đài vật, nhiều hình dạng” hạt, vảy,

phiến, bụi; phần tản đứng thứ cấp phát triển từ phần tản sơ cấp Vd: Cladonia, Stereocaulon

Cladonia fimbriata

Cladonia bellidiflora

1 Bào tử địa y hóa: một thể SSVT, gồm:

-Isidium/isidia phát triển trên bề mặt tản, hình trụ đơn

hay phân nhánh, hoặc dẹp Về mặt giải phẫu, isidia giống tản:có lớp vỏ cortex, tảo, medulla

-Soredium/soredia: một thể bào tử thực vật gồm vài tế

bào tảo bện với các khuẩn ty của nấm Đường kính của soredium từ 50-100µm

Soralia of Loxospora elatina

Soralia

 Isidia, soredia phát tán nhờ nhiều cách: gió, mưa, … đến gặp một đài vật thuận lợi để phát triển

2 Bào tử không địa y hóa

-Phần lớn tảo địa y phân bố rộng và phong phú trong tự nhiên trong điều kiện không địa y hóa nhưng nấm địa

y thì không

-Tảo không SSVT hay SSHT trong địa y nhưng nấm thì có

2.1 Bào tử vô tính:conidia được tạo ra bởi các cách khác nhau:

 Pycnidium: (tạo ra pycnoconidia) là một đế nhỏ, gắn chìm trong tản như những nốt nhỏ ở biên hoặc khắp tản; hoặc có cuống

Conidia: vách mỏng, không màu, đơn bào,

hình que, elip hay sợi,… chiều dài<=15µm

 Campylidium: ở địa y trên lá Cấu trúc thẳng hay hình bán cầu, cùng màu với thể quả của loài

 Hyphophore: đặc trưng cho họ

Asterothyriaceae Đa dạng về hình thái

2.2 Sinh sản hữu tính

SSHT ở địa y nghĩa là SSHT ở nấm địa y Cơ

quan SS: 2 loại thể quả (ascocarp)

Perithecium (còn gọi là thể quả chai): hình trứng hay chai, chìm một phần hay hoàn toàn trong tản, mở ra ngoài bởi lỗ ở đỉnh.Vách do các

khuẩn ty kết chặt

Pyrenula microcarpa Trypethelium subeluteriae

 Apothecum (thể quả đĩa): hình đĩa/cốc chìm/nổi trên tản.

tròn, dài;rải rác hay tập trung;ở trên tản hay ở biên;

Bào tử: chứa trong nang bào tử;

1,2,4,8,19,32,64,128 bào tử/nang.Các đặc điểm của

nang, bào tử quan trọng cho phân loại: hình dạng, màu sắc, vách, vách ngăn, kích thước, phản ứng với dung dịch Lugol…

(thể quả đĩa (apothecia))

Lát cắt ngang 2 loại thể quả đĩa

Bào tử địa y

Hóa chất địa y

 Nấm đóng vai trò quan trọng trong tổng hợp hóa chất địa y (HCĐY)

 HCĐY có vai trò quan trọng trong phân loại

 HCĐY phần lớn là sản phẩm ngoại bào tiết ra bởi nấm và lắng đọng trên bề mặt khuẩn ty

 Là hợp chất hữu cơ, có ở vỏ cortex, medulla, phần sợi của tản

 Một số HCĐY gây đổi màu với các d2 KOH

(viết tắt:K);Ca(OCl)2 (gọi là C);

Paraphenylenediamine (P); HNO3 (N)

 Spot test: phương pháp xác định hóa chất ở địa

y thông qua test nhanh bằng cách chấm một

lượng nhỏ dung dịch thử (C, K, P, N) lên bề

mặt vỏ, tản

 Phản ứng dương tính với K (K+) cho màu vàng hay vàng chuyển sang đỏ

-Trên các chất không màu:

K+ vàng-đỏ, P+vàng-đỏ – alectorialic acid,

atranorin, baeomycesic acid,chloratranorin,

barbatolic acid, constictic acid,

fumarprotocetraric acid, norstictic acid,

physodalic acid, salazinic acid, thamnolic acid, protocetraric acid, và virensic acid

K-, C+đỏ - anziaic acid, erythrin, gyrophoric

acid, lecanoric acid, montagnetol, olivetoric

acid

K-, C-, KC+ đỏ - alectoronic acid, a-collatoric acid, glomelliferic acid, lobaric acid,

norlobaridone, physodic acid và picrolichenic acid

Spot test không xác định chính xác hóa chất

trong địa y vì nhiều chất có cùng phản ứng

màu Tuy nhiên pp này hữu ích trong chừng