Trên cơ sở nghiên cứu, tổ chức thực hiện và đánh giá kết quả quá trình thực nghiệm sư phạm về đề tài “ỨNG DỤNG PHẦN MỀM VIOLET TRONG VIỆC THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG CHƯƠNG “C[r]
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
dụng tiến bộ kỹ thuật hoặc nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng
I- Sơ lược lý lịch tác giả:
- Họ và tên: ĐOÀN VĨNH TƯỜNG Nam, nữ: NAM
- Ngày tháng năm sinh: 06/04/1989
- Nơi thường trú: Bình Đức, TP Long Xuyên, An Giang
- Đơn vị công tác: Trường THPT Võ Thành Trinh
- Chức vụ hiện nay: Giáo viên
- Trình độ chuyên môn: Cử nhân Vật Lí
- Lĩnh vực công tác: Giảng dạy môn Vật Lí
II.- Sơ lược đặc điểm tình hình đơn vị:
Thuận lợi:
- Luôn được sự quan tâm sâu sát của Ban Giám Hiệu, Chi Đảng bộ nhà trường về mọi
mặt Tạo điều kiện tốt cho việc học tập bồi dưỡng để nâng cao trình độ chuyên môn
nghiệp vụ qua các lớp do ngành tổ chức
- Trường với cơ sở vật chất đầy đủ phục vụ tốt cho việc dạy và học Phòng bộ môn
trang bị đầy đủ chất lượng đáp ứng tốt cho việc thực hành nhất là việc ứng dụng công
nghệ thông tin vào giảng dạy
- Nội bộ sư phạm đoàn kết tạo sự gắn kết với các thành viên trong đơn vị, giúp đỡ, hỗ
trợ tốt trong thực hiện nhiệm vụ giáo dục
- Được phân công giảng dạy nhiều năm ổn định ở khối lớp 10, 12 nên nghiệp vụ
chuyên môn khá vững vàng
- Tham gia tốt các lớp bồi dưỡng chuyên môn hè cũng như các chuyên đề của ngành và
trường tổ chức
Trang 2Khó khăn:
- Một số học sinh sống địa bàn nông thôn, ba mẹ sống bằng nghề nông hoặc làm thuê
xa địa phương nên việc quan tâm đến học tập con em còn hạn chế
- Các khoản thu cho trường, lớp còn chậm.
- Một số học sinh còn nghỉ học làm ảnh hưởng chất lượng học tập.
- Học sinh giỏi trong các kì thi các cấp số lượng còn khiêm tốn.
Tên sáng kiến: ỨNG DỤNG PHẦN MỀM VIOLET TRONG VIỆC THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG CHƯƠNG “CHẤT RẮN VÀ CHẤT LỎNG SỰ CHUYỂN THỂ” – VẬT LÝ 10.
Lĩnh vực: Ứng ụng CNTT trong dạy học
PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
Trang 3Vật Lý là môn khoa học có rất nhiều ứng dụng trong thực tế cuộc sống hàng ngày Họcmôn Vật Lý sẽ giúp cho học sinh giải thích được các hiện tượng xảy ra xung quanh cuộcsống của các em, giúp các em hiểu được bản chất của sự vật hiện tượng một cách khoa học,linh hoạt Trong quá trình học tập môn Vật Lý cũng như các môn học khác nhiều phẩm chấtnhân cách của học sinh được hình thành: thế giới quan, kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, thóiquen, năng lực cũng như các nét tính cách, ý chí, tính ham hiểu biết Sách giáo khoa là mộttài liệu chuẩn nhất mà học sinh có thể khai thác tốt Vấn đề quan trọng là vận dụng và khaithác nội dung sách giáo khoa như thế nào, phải nắm kiến thức sâu rộng, thấy hết các khíacạnh của vấn đề, vận dụng thực tế để minh hoạ Vì vậy, kiến thức sách giáo khoa không phải
là một cái gì cứng nhắc Việc nắm vững chương trình Vật Lý Học không chỉ có ý nghĩa làhiểu được một cách sâu sắc và đầy đủ những kiến thức qui định trong trường mà còn phảibiết vận dụng những kiến thức đó để giải quyết các nhiệm vụ học tập và những vấn đề củathực tiễn đời sống Muốn thế cần phải nắm vững những kỹ năng, kỹ xảo thực hành như làmthí nghiệm, vẽ đồ thị, tính toán Chính kỹ năng vận dụng kiến thức trong học tập và trongthực tiễn đời sống chính là thước đo mức sâu sắc và vững vàng của kiến thức mà học sinhthu nhận được
Đặc biệt Vật Lí là môn học có nhiều thí nghiệm và hiện tượng thực tế xung quanh ta, các
em có thể bắt gặp và tiếp xúc hằng ngày Tuy nhiên một số thí nghiệm vì điều kiện nhàtrường chưa thực hiện được cũng như chưa thu được kết quả như mong muốn, nên việc sửdụng các phần mềm hỗ trợ là hết sức cần thiết Là một giáo viên đang trực tiếp giảng dạy bộmôn Vật Lý Qua nghiên cứu nội dung chương trình và quá trình học tập môn Vật Lý củahọc sinh tôi nhận thấy: Học sinh tiếp thu môn Vật Lý rất chậm, đặc biệt là các em học sinhkhối 10 Nhưng không phải vì thế mà chúng ta có thể thờ ơ với mức độ nhận thức của các
em Từ chỗ khó tiếp thu ngay ban đầu sẽ dẫn đến sự hời hợt của học sinh đối với môn Vật Lý
về những năm học sau Đổi mới phương pháp giáo dục nhằm tích cực hoá quá trình học tậpcủa học sinh; để thực hiện được điều này, ngoài sự nghiên cứu về phương pháp truyền giảng,phương pháp tổ chức lớp học thì giáo viên còn phải nghiên cứu sử dụng các thiết bị côngnghệ, các phần mềm hỗ trợ dạy học để ứng dụng Công nghệ thông tin (CNTT) trong trườnghọc được đẩy mạnh ứng dụng trong nhiều năm qua đã từng bước nâng cao chất lượng dạyhọc, tích cực thực hiện đổi mới phương pháp giáo dục
Ứng dụng công nghệ tin học nói chung và phần mềm dạy học nói riêng vào hoạt độnggiảng dạy, học tập đang được sự quan tâm đặc biệt của ngành giáo dục Thực tế đã chứngminh, công nghệ thông tin đã đem lại hiệu quả rất lớn trong quá trình dạy học Giáo viên tiếpcận và sử dụng công nghệ thông tin làm cho giờ dạy trở nên thú vị và hấp dẫn, học sinh hứngthú và tích cực hơn trong học tập
Sử dụng phần mềm trong hoạt động dạy học cũng là một yêu cầu trong đổi mới phươngpháp dạy học nhằm tích cực hoá các hoạt động của học sinh với sự trợ giúp của các phươngtiện dạy học hiện đại Hiện nay trong hệ thống nhà trường công nghệ thông tin đã được ápdụng vào hầu hết các bộ môn như: Toán, lí, hoá, địa, sử, giáo dục công dân với các phầnmềm: VCD Cutter, Powerpoint, Proshow gold
Là một GV chắc ai cũng trăn trở khi nghe các học sinh của mình nói không thích mônmình giảng dạy Đặc biệt đối với môn Vật Lý, một môn học với nhiều ứng dụng trong thực
tế cuộc sống và trong các lĩnh vực khoa học khác Vì vậy, để nâng cao sự hứng thú và yêuthích môn Vật Lí đòi hỏi người GV phải không ngừng học hỏi nâng cao trình độ chuyên
Trang 4môn, nghiệp vụ sư phạm, sự say mê, tìm tòi cách thức giúp học sinh học tốt hơn trong tiếthọc của mình đặc biệt là các bài có các thí nghiệm khó quan sát và khó thực hiện tại lớp.
Vì những lý do trên nên tôi đã chọn đề tài ỨNG DỤNG PHẦN MỀM VIOLET TRONG VIỆC THIẾT KẾ HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG CHƯƠNG “CHẤT RẮN VÀ CHẤT LỎNG SỰ CHUYỂN THỂ” – VẬT LÝ 10 để thực hiện Nghiên cứu đề tài này
nhằm giúp cho học sinh học tập tốt hơn đối với môn Vật Lý đặc biệt là các học sinh lớp 10,nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, và đồng thời nâng cao kỹ năng giảng dạy của GV tăng
sự yêu thích của các em đối với môn học
PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
MỤC ĐÍCH YÊU CẦU CỦA SÁNG KIẾN :
- Nhằm giúp cho HS tiếp nhận vấn đề của bài học một cách trực quan và sinh động hơn, giúpcác em yêu thích hơn đối với môn học
- Đối với giáo viên : Hỗ trợ trong công tác soạn giảng của giáo viên nhằm tích cực hoá hoạtđộng học tập của HS, làm cho các em có thể chủ động tiếp thu kiến thức, sôi nổi trong họctập và đáp ứng yêu cầu đổi mới PPDH hiện nay
1 Thực trạng ban đầu trước khi áp dụng:
a Về phía giáo viên:
Thông thường giáo viên chỉ thiết kế nội dung bài học theo SGK học sinh sẽ cảm thấychán học vì học sinh hiện nay có rất ít kiến thức thực tế SGK nói những gì thì học sinh biếtđiều đó hoặc giáo viên phải cung cấp thông tin, thiếu tính trực quan sinh động trong các tiếthọc đặc biết là hoạt động khởi động, đặt vấn đề ở đầu bài hoặc các TNBD mở đầu Từ đódẫn tới việc tiếp nhận kiến thức của các em chưa đạt được hiệu quả cao
b Về phía học sinh:
- Số điểm đầu vào của HS còn thấp dẫn đến việc HS chán học
- HS ít được tiếp xúc với các hiện tượng và thí nghiệm khi học ở THCS
- Bản thân một số học sinh chưa xác định đúng cách học trong môn Vật lí
- Đó chính là lí do thúc đẩy tôi tìm ra biện pháp khắc phục vấn đề này
2 Sự cần thiết phải áp dụng sáng kiến:
- Nhằm giúp cho HS lớp 10 hứng thú trong môn Vật lí, tiếp nhận các vấn đề trực quan vàsinh động hơn
3 Nội dung sáng kiến:
Trang 5- Tiến trình thực hiện:
+ Áp dụng cho chương VII “Chất rắn và chất lỏng sự chuyển thể” của lớp 10
+ Đối tượng: học sinh học tập môn Vật lí 10 ở trường THPT Võ Thành Trinh
- Thời gian thực hiện: năm học 2016 – 2017, 2017 – 2018, 2018 – 2019
A CƠ SỞ LÝ LUẬN
- Vật lí là cơ sở của nhiều ngành kĩ thuật và công nghệ quan trọng Sự phát triển của khoahọc vật lí gắn bó chặt chẽ và tác động qua lại, trực tiếp với sự tiến bộ của khoa học kĩ thật vàcông nghệ Vì vậy, những hiểu biết và nhận thức về vật lí có giá trị to lớn trong đời sống vàsản xuất, đặc biệt trong công cuộc công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước
- Môn vật lí có vai trò quan trọng trong việc thực hiện các mục tiêu của giáo dục phổthông Việc giảng dạy môn vật lí có nhiệm vụ cung cấp cho HS một hệ thống kiến thức vật lí
cơ bản ở trình độ phổ thông, bước đầu hình thành cho HS những kĩ năng vả thói quen làmviệc khoa học, góp phần tạo ra cho HS những nhận thức, năng lực hành động và phẩm chất
về nhân cách mà mục tiêu giáo dục đã đề ra Chuẩn bị hành trang cho HS tiếp tục tham giavào lao động sản xuất, có thể thích ứng với sự phát triển của khoa họa kĩ thuật, học nghề,trung cấp chuyên nghiệp hoặc đại học
- Môn vật lí còn có khả năng to lớn trong việc rèn luyện cho HS tư duy logic và tư duybiện chứng, hình thành cho HS niềm tin về bản chất khoa học của các hiện tượng tự nhiêncũng như khả năng nhận thức của con người, khả năng ứng dụng khoa học để đẩy mạnh sảnxuất, cải thiện đời sống
- Trong thời đại ngày nay, trước sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kĩ thuật và CNTT,làn sóng vĩ đại của công nghệ đang ảnh hưởng lớn đến đời sống xã hội của con người về mọimặt từ kinh tế đến văn hóa Sự bùng nổ về thông tin đặt ra nhu cầu tiếp nhận thông tin và giảiquyết vấn đề của con người ngày nay càng phải nâng cao không ngừng và đáp ứng kịp vớiyêu cầu của thời đại Do vậy, việc đào tạo ra những con người có năng lực, có trình độ nhậnthức cao đang là mục tiêu hàng đầu của xã hội trong thế kĩ thừ XXI
- Xu thế chung là đa giáo dục trở thành quốc sách hàng đầu, thành lĩnh vực được nhiềuquốc gia chú trọng đầu tư trong đó có Việt Nam Đại hội đảng lần thứ VII năm 1991 củaĐảng cộng sản Việt Nam khẳng định giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, đồng thời
đã vạch ra phương hướng chung để đổi mới sự nghiệp giáo dục Từ thực tiễn kinh tế - xã hộicủa đất nước trong thời kì mới, Đảng và nhà nước ta đã xác định nhiệm vụ của giáo dục lànhằm “Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, xây dựng con người mới laođộng sáng tạo”
- Cùng với những cuộc cải cách toàn diện về kinh tế - xã hội, yêu cầu cải cách giáo dụccũng được đặt ra Người ta đề cập nhiều đến chất lượng giáo dục, đến chương trình SGK chocác cấp, đế đổi mới PPDH Trước thực tiễn mới của giáo dục quốc tế và giáo dục trong nước,công cuộc cải cách SGK vẫn tiếp tục được bộ Giáo dục và đào tạo tiến hành, đặc biệt là việckiểm tra đánh giá theo hướng mới
- vấn đề đổi mới PPDH và nâng cao chất lượng dạy học các môn nói chung, PPDH mônvật lí nói riêng đã được đặt ra và thực hiện một cách cấp thiết cùng với xu hướng đổi mớigiáo dục chung của thế giới Gần đây, nhiều PPDH mới đã và đang được nghiên cứu, ápdụng ở trường phổ thông Tất cả đều nhằm mục đích tích cực hóa hoạt động của HS, phát
Trang 6triển tư duy sáng tạo cho HS, đặc biệt sử dụng CNTT được xem là một trong những công cụđem lại hiệu quả tích cực trong việc đổi mới PPDH nhằm nâng cao chất lượng giáo dục.
B NỘI DUNG:
1 Giới thiệu về phần mềm Violet:
- Violet là phần mềm công cụ giúp cho giáo viên có thể tự xây dựng được các bài giảngtrên máy tính một cách nhanh chóng và hiệu quả So với các công cụ khác, Vioet chú trọnghơn việc tạo ra các bài giảng có âm thanh, hình ảnh chuyển động và tương tác…phù hợp với
HS ở mỗi cấp học
- Tương tự phần mềm Powerpoint, Violet có đầy đủ chức năng cơ bản dùng để tạo cáctrang nội dung bài giảng như: cho phép nhập các dữ liệu văn bản, công thức, các file dữ liệumultimedia (hình ảnh, âm thanh, phim, hoạt hình Flash…), sau đó lắp ghép các dữ liệu, sắpxếp thứ tự, căn chỉnh hình ảnh, tạo các hiệu ứng chuyển động và biến đổi…
- Riêng đối với việc xử lí dữ liệu multimedia, Violet tỏ ra mạnh hơn so với Powerpoint, ví
dụ như cho phép thể hiện và điều khiển các file Flash hoặc cho phép thao tác quy trình chạycác đoạn phim …
- Violet cũng có các module công cụ cho soạn thảo văn bản nhiều định dạng (Rich TextFormat) Ngoài ra, Violet cũng cung cấp sẵn nhiều mẫu bài tập chuẩn thường được sử dụngtrong các SGK và sách bài tập như:
+ Bài tập trắc nghiệm gồm có các loại: Một đáp án đúng, nhiều đáp án đúng, ghépđôi, chọn đúng sai…
+ Bài tập ô chữ: HS phải trả lời các ô chữ ngang để suy nghĩ ra ô chữ dọc
+ Bài tập kéo thả chữ, kéo thả hình ảnh: HS phải kéo thả các đối tượng này vào đúngnhững vị trí được quy định trước trên một hình ảnh hoặc một đoạn văn bản Bài tập này cũng
có thể thể hiện dưới dạng bài tập điền khuyết hoặc ẩn/hiện
- Violet cũng cho phép chọn nhiều kiểu giao diện (skin) khác nhau cho bài giảng, tùythuộc vào bài học, môn học và ý tích của giáo viên
- Sau khi soạn thảo xong bài giảng, Violet sẽ cho phép xuất bài giảng ra thành một thưmục chứa file EXE hoặc file HTML chạy độc lập, tức là không cần phần mềm Violet vẫn cóthể chạy được trên mọi máy tính, hoặc đưa lên máy chủ thành các bài giảng trực tuyến để sửdụng qua mạng Internet
- Violet có giao diện được thiết kế trực quan và dễ dùng, ngôn ngữ giao tiếp và phần trợgiúp đều hoàn toàn bằng tiếng Việt, nên phù hợp với cả những giáo viên không giỏi Tin học
và Ngoại ngữ Mặt khác, do sử dụng Unicode nên font chữ trong Violet và trong các sảnphẩm bài giảng đều đẹp, dễ nhìn và cã thể thể hiện được mọi thứ tiếng trên thế giới Thêmnữa, Unicode là bảng mã chuẩn quốc tế nên font tiếng Việt luôn đảm bảo tính ổn định trênmọi máy tính, mọi hệ điều hành và mọi trình duyệt Internet
- Violet cung cấp công cụ thiết kế mạch điện, cho phép vẽ được tất cả các loại mạchđiện trong chương trình phổ thông như mạch song song, mạch nối tiếp, mạch kết hợp, mạchcầu,… với các thiết bị điện như: nguồn một chiều, nguồn xoay chiều, điện trở, biến trở, cuộn
Trang 7cảm, tụ điện, vôn kế, ampe kế, đèn, công tắc,… dưới dạng các ký hiệu như quy định trongSGK hoặc các hình ảnh giống thật, sinh động.
- Các giá trị của các thiết bị điện có thể thay đổi được trong lúc trình chiếu bài giảng,biến trở và công tắc có thể tương tác được như thật, đèn có thể sáng hoặc tắt khi có hoặckhông có dòng điện, đặc biệt các thiết bị đo như vôn kế hay ampe kế sẽ luôn chỉ đúng giá trịthực tế bất kể mạch như thế nào Chính vì vậy công cụ thiết kế mạch điện sẽ rất hữu íchtrong việc kiểm chứng kết quả của các bài toán mạch điện, hướng dẫn thí nghiệm lắp mạchđiện, trong các chương trình Vật lý và Công nghệ
- Để sử dụng công cụ thiết kế mạch điện, ở cửa sổ soạn thảo, click nút “Công cụ”, chọn “Thiết kế mạch điện” Màn hình soạn thảo mạch điện sẽ xuất hiện như sau:
Trang 8Đặc biệt, với ưu thế về đồ họa, công cụ này hỗ trợ các hình ảnh thiết bị điện vô cùngsinh động để thay thế cho các ký hiệu thiết bị thông thường Vì vậy, tùy từng mục đích sửdụng, người soạn có thể sử dụng hình ảnh hoặc ký hiệu để cho phù hợp, vừa đảm bảo tính sưphạm, vừa làm cho bài giảng sinh động hấp dẫn.
Theo như hai hình trên, công cụ thiết kế mạch điện bao gồm: Công cụ chính (Di chuyển đối tượng, Nối dây, Xoay đối tượng sang trái, Xoay đối tượng sang phải), Các đối tượng (Nguồn xoay chiều, Nguồn một chiều, Điện trở, Biến trở, Cuộn cảm, Tụ điện, Vôn kế,
Ămpe kế, Công tắc, Bóng đèn)
Nếu chỉ muốn vẽ mạch điện đơn giản như trong SGK thì chúng ta sử dụng các ký hiệu bằngcách click vào thẻ “Ký hiệu” Còn nếu muốn có những hình ảnh giống thật để tạo ra một bàigiảng sinh động, hấp dẫn, ta click vào thẻ “Hình ảnh”
2 Sử dụng phần mềm Violet trong việc thiết kế hoạt động khởi động trong chương
“Chất rắn và chất lỏng - Sự chuyển thể”:
2.1 Trực quan hoá:
- Biểu diễn thông tin có tính cấu trúc dưới dạng có thể nhìn thấy được
- Tăng cường khả năng tư duy của HS khi tiếp nhận với những tri thức trừu tượng như cấutrúc của tinh thể…
- Nhờ ứng dụng được CNTT mà khi giáo viên đưa ra các mô hình HS có thể thấy rõ đượcbản chất của quá trình, từ đó giúp HS hình thành tốt các khái niệm ban đầu
- Ví dụ 1: Bài 34 “Chất rắn kết tinh – chất rắn vô định hình” – SGK vật lý 10/184
Chất rắn kết tinh
Trang 9Chất rắn vô định hình
- Ví dụ 2: Bài 36 “Sự nở vì nhiệt của vật rắn ” – SGK vật lý 10/194
Trang 102.2 Kích thích sự tò mò và hứng thú của học sinh:
- Tạo tình huống có vấn đề bằng các đoạn phim ngắn, kích thích tò mò của HS, đặc ra nhiệm
vụ theo dõi bài học để giải quyết tình huống
- Ví dụ: Bài 37 “Các hiện tượng bề mặt của chất lỏng” – SGK vật lý 10/198