Tổng quan về phục hồi chức năng

Phục hồi chức năng là các biện pháp y học, xã hội, hướng nghiệp, giáo dục làm hạn chế tối đa giảm chức năng, tạo cho người tàn tật có cơ hội tham gia hoạt động để hội nhập, tái hội nhập [r]

TỔNG QUAN VỀ TÀN TẬT VÀ

PHỤC HỒI CHỨC NĂNG

MỤC TIÊU

1 Trình bày được quá trình tàn tật: sức khỏe, khiếm khuyết,

tàn tật và tàn phế

2 Trình bày được các biện pháp phòng ngừa khiếm khuyết,

tàn tật và tàn phế

3 Mô tả được các khái niệm phục hồi chức năng và các hình

thức phục hồi chức năng

I SỨC KHỎE VÀ CHĂM SÓC SỨC KHỎE BAN ĐẦU.

1.1 Định nghĩa về sức khỏe.

- Định nghĩa sức khỏe là tình trạng hoàn chỉnh về thể chất, tinh thần,

môi trường xã hội, đồng thời không có bệnh và tàn tật

- Lần đầu vào năm 1978 tại hội nghị quốc tế Alma – Ata đã tuyên

nguôn về “chăm sóc sức khỏe ban đầu”

- Chăm sóc sức khỏe (CSSK) ban đầu có ý nghĩa quan trọng trong CSSK,

bao gồm chăm sóc các mặt thiết yếu của SK dựa vào dự phòng

I SỨC KHỎE VÀ CHĂM SÓC SỨC KHỎE BAN ĐẦU.

1.2 Các yếu tố chăm sóc sức khỏe ban đầu.

- Giáo dục sức khỏe, nâng cao sức khỏe cho mọi người

- Phòng ngừa bệnh, tai nạn, tàn tật, hạn chế tối đa các nguy cơ và các

thương tật thứ phát

- Điều trị sớm (đúng bệnh), phát triển y học gia đình và y tế cơ sở

- Phục hồi chức năng cho người tàn tật và phòng ngừa tàn tật

I SỨC KHỎE VÀ CHĂM SÓC SỨC KHỎE BAN ĐẦU.

1.3 Nội dung chăm sóc sức khỏe ban đầu.

- Thanh khiết môi trường cơ bản

- Cung cấp đủ nước sạch

- An toàn thực phẩm, lương thực

- Cung cấp đầy đủ các thuốc thiết yếu

- Giáo dục sức khỏe

- Phòng ngừa và khống chế các bệnh lây nhiễm tại mỗi địa phương

- Tiêm chủng đầy đủ và đúng các bệnh nhiễm khuẩn chủ yếu

- Chữa các bệnh và chấn thương thông thường

- Lập hồ sơ quản lý sức khỏe

- Thống kê, báo cáo định kỳ

II BỆNH VÀ QUÁ TRÌNH TÀN TẬT.

2.1 Bệnh.

- Khi có một bệnh nguyên: vật lý, hóa học, di truyền làm thay đổi sinh lý,

sinh hóa của cơ thể gọi là quá trình bệnh lý và thường dẫn đến bệnh

- Bệnh là quá trình của bệnh nguyên, bệnh sinh tác động vào tế bào,

cơ quan bộ phần của cơ thể gây ảnh hưởng đến quá trình sinh lý của con người

- Sau khi bị bệnh, bị tai nạn, người bệnh có thể tự khỏi, được điều trị

khỏi hoặc bị khiếm khuyết, giảm khả năng hoặc tàn tật gọi là quá trình tàn tật

Hình 1 Quá trình tàn tật và các cấp độ phòng ngừa.

Diễn biến từ bệnh và các nguyên nhân gây bệnh

Tàn tật

Tàn phế

Phòng ngừa tàn tật cấp III Phòng ngừa tàn tật cấp II

Phòng ngừa tàn tật cấp I Bệnh

Khiếm khuyết

II BỆNH VÀ QUÁ TRÌNH TÀN TẬT.

2.2 Quá trình bệnh tật.

2.2.1 Khiếm khuyết.

 Định nghĩa: là tình trạng thiếu hụt, bất thường về tâm lý, sinh lý, giải phẫu hoặc

chức năng nào đó của cơ thể (chủ yếu khiếm khuyết cơ thể).

 Ví dụ: cụt chi, đục nhân mắt vv.

 Các biện pháp phòng ngừa cơ bản (phòng ngừa cấp I).

- Tiêm chủng đủ, đúng.

- Phát triển tốt y học cộng đồng.

- Bảo đảm 5 yếu tố sức khỏe.

- Chống bạo lực.

- Nâng cao chất lượng sống cho cộng đồng.

- Phát triển ngành phục hồi chức năng (phát hiện sớm tàn tật, nhu cầu, …vv).

II BỆNH VÀ QUÁ TRÌNH TÀN TẬT.

2.2 Quá trình bệnh tật.

2.2.2 Tàn tật.

 Định nghĩa: tàn tật là tình trạng hạn chế hoặc thiếu khả năng (thường do

tình trạng khiếm khuyết gây nên) để thực hiện một hoạt động chức năng nào đó so với người bình thường

 Ví dụ: cụt chân gây đi lại khó khăn, đục nhân mắt gây khó nhìn vv

 Phòng ngừa tàn tật (phòng ngừa cấp II)

- Các biện pháp phòng ngừa khiếm khuyết

- Giáo dục hòa nhập và giáo dục chuyên biệt cho TE bị khiếm khuyết

- Dạy nghề, tạo việc làm cho người bị khiếm khuyết

- Phát triển nghành phục hồi chức năng (ngôn ngữ trị liệu, vật lý trị liệu…)

II BỆNH VÀ QUÁ TRÌNH TÀN TẬT.

2.2 Quá trình bệnh tật.

2.2.3 Tàn phế.

 Định nghĩa: tàn phế là tình trạng bất lợi của một cá thể do khiếm khuyết,

tàn tật không được phục hồi tạo nên, cản trở người đó tham gia, thực hiện vai trò của mình để tồn tại trong xã hội

 Ví dụ: cụt chân không đi lại được, đục nhân mắt không nhìn được vv

 Phòng ngừa tàn tật (phòng ngừa cấp III)

- Các biện pháp phòng ngừa khiếm khuyết, giảm khiếm khuyết

- Phát hiện tàn tật sớm ngay tại cộng đồng và can thiệp thỏa đáng

- Cải thiện môi trường và thái độ của xã hội

III PHỤC HỒI CHỨC NĂNG.

3.1 Định nghĩa:

Phục hồi chức năng là các biện pháp y học, xã hội, hướng nghiệp, giáo dục làm hạn chế tối đa giảm chức năng, tạo cho người tàn tật có cơ hội tham gia hoạt động để hội nhập, tái hội nhập xã hội, có cơ hội bình đẳng trong cộng đồng xã hội

III PHỤC HỒI CHỨC NĂNG.

3.2 Mục đích của phục hồi chức năng.

- Giúp cho người tàn tật khả năng, giao tiếp, tự chăm sóc, vận động, hành

vi ứng xử, nghề nghiệp, thu nhập

- Phục hồi tối đa giảm khả năng thể chất, tâm lý, nghề nghiệp, xã hội

- Ngăn ngừa các thương tật thứ phát

- Tăng cường các khả năng còn lại để hạn chế hậu quả tàn tật

- Thay đổi thái độ, hành vi ứng xử của xã hội

- Cải thiện môi trường, rào cản để người tàn tật hội nhập xã hội

- Tạo điều kiện thuận lợi để người tàn tật được hội nhập, tái hội nhập

III PHỤC HỒI CHỨC NĂNG.

3.3 Các kỹ thuật phục hồi chức năng.

 Các kỹ thuật can thiệp vào cơ thể người tàn tật.

- Y học: phẫu thuật chỉnh hình, y học nội khoa, chuẩn đoán y khoa

- Sản xuất, cung cấp các dụng cụ chỉnh hình (mắt kính, xe lăn, tai nghe…)

- Ngôn ngữ trị liệu

- Hoạt động trị liệu

- Vận động trị liệu

- Tâm lý trị liệu

III PHỤC HỒI CHỨC NĂNG.

3.3 Các kỹ thuật phục hồi chức năng.

 Các kỹ thuật giúp đỡ người tàn tật tham gia hội nhập xã hội.

- Cán bộ xã hội: nghiên cứu khía cạnh xã hội liên quan đến người tàn tật

và khắc phục có hiệu quả

- Giáo dục đặc biệt: giáo dục hòa nhập, giáo dục chuyên biệt

- Dạy nghề: tạo việc làm cho người tàn tật

- Cải thiện môi trường: đường đi, nhà ở, phương tiện đi lại…vv

III PHỤC HỒI CHỨC NĂNG.

3.4 Các hình thức phục hồi chức năng.

 Phục hồi chức năng tại trung tâm.

- Ưu điểm: kỹ thuật PHCN tốt, cán bộ được đào tạo chuyên sâu.

- Nhược điểm: giá thành cao, đường xa, hạn chế số lượng, khó hòa nhập xã hội.

 Phục hồi chức năng ngoài trung tâm.

- Ưu điểm: hạn chế được nhược điểm tại trung tâm và được PHCN tại nơi sinh sống.

- Nhược điểm: không đủ cán bộ chuyên khoa, không triển khai kỹ thuật hiện đại.

 Phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng.

- Xã hội hóa cao: người tàn tật, cộng đồng, chính quyền, đoàn thể cần phải tham gia.

- Kinh phí chấp nhận được.

- Chất lượng PHCN nâng cao vì phải đáp ứng nhu cầu xã hội.

- PHCN dựa vào cộng đồng thuộc chiến lược chăm sóc sức khỏe ban đầu.

- Khoảng 85% người tàn tật được phục hồi và có ý nghĩa khoa học, kinh tế, nhân văn.

III PHỤC HỒI CHỨC NĂNG.

3.5 Nguyên tắc phục hồi chức năng.

- Đánh giá cao vai trò của người tàn tật, gia đình họ và cộng đồng.

- Phục hồi tối đa các khả năng bị giảm để người tàn tật có khả năng tham gia hoạt

động trong các lĩnh vực tự chăm sóc, thu nhập, vui chơi giải trí, chất lượng cuộc sống

- PHCN dự phòng là nguyên tắc chiến lược trong phát triển nghành PHCN.