Tâm nhĩ nguyên thuỷ được ra làm 2 nửa phải và trái do sự hình thành và phát triển của 2 vách tiền phát và thứ phát.. - Vách tiền phát: từ thành sau trên của tâm nhĩ, mầm vách tiền phát p[r]
Trang 1HỌC VIỆN QUÂN Y
BỘ MÔN GIẢI PHẪU
Số:…….
TÊN BÀI GIẢNG
Môn học: Giải phẫu
Bài: Phôi thai tim và tuần hoàn thai nhi
Đối tượng: Bác sỹ dài hạn chính quy
Năm học: 2009 – 2010
Giảng viên:
Hà nội - 2010 MẬT
Trang 2KẾ HOẠCH BÀI GIẢNG
1 Phần thủ tục
Bộ môn: Giải phẫu
Môn học: Giải phẫu
Đối tượng học viên: Bác sỹ dài hạn chính quy
Tên bài giảng: Phôi thai tim và tuần hoàn thai nhi
Tên giảng viên:
Năm học: 2009-2010
Thời gian giảng: 90 phút
2 Các mục tiêu học tập:
- Nắm sơ lược về ông tim nguyên thủy
- Nắm sự phân chia tim ra làm 2 nửa và hình thành các van timquy luật phân phối mạch máu
- Giải thích các bệnh tim bẩm sinh
- Hiểu sơ lược về tuần hoàn thai nhi
3 Kỹ thuật tiến hành:
3.1 Loại bài giảng: Lý thuyết cơ bản.
3.2 Phương pháp dậy học: Diễn giảng, trình bày trực quan và kiểm tra.
3.3 Hình thức tổ chức dậy học: Lên lớp tại giảng đường.
3.4 Phương tiện dậy học: Bảng, tranh vẽ, PowerPoint.
4 Phần thời gian và cấu trúc bài giảng:
4.1 Tổ chức lớp: 1’
4.2 Kiểm tra bài cũ: 4’
4.3 Giới thiệu tài liệu tham khảo, nghiên cứu: 2’
4.4 Tiến hành nội dung bài giảng
Nội dung bài giảng Thời
gian
Những PPDH vận dụng
Phương tiện DH
Hoạt động của HV
1 Ống tim nguyên thuỷ
2 Sự phân chia tim ra
làm 2 nửa và hình thành
các van tim
3 Các dị tật bẩm sinh
của tim
4 Tuần hoàn thai nhi
20’
25’
15’
25’
Diễn giảng, trình chiếu powerpoint, quan sát trực quan.
Bảng, powerpoint
Nghe, nhìn, ghi chép, phát biểu.
5 Kiểm tra đánh giá (thông tin phản hồi): 3’
6 Tổng kết bài giảng:
7 Nhận xét và rút kinh nghiệm:
Thông qua Ngày tháng năm 2010
Chủ nhiệm bộ môn Người làm kế hoạch
Trang 3PHÔI THAI TIM
Sự phát triển của tim trải qua các giai đoạn sau:
1 Ống tim nguyên thuỷ
- Tim và hệ tuần hoàn bắt đầu hình thành mầm ở phôi 3 tuần tuổi Lúc đầu tim chỉ
là một cái ống gọi là ống tim nguyên thuỷ Tim bắt đầu co bóp khi mô cơ tim vừa mới được hình thành
- Ống tim gồm có phần tâm thất nguyên thuỷ ở trước và tâm nhĩ nguyên thuỷ ở sau Tâm thất nguyên thuỷ thì thông với hành động mạch, còn tâm nhĩ nguyên thuỷ thì thông với xoang t/m
Giữa các phần đó có những chỗ thắt lại được gọi là eo, có chỗ được gọi là ống
- Hành động mạch chia ra thành các đ/m chủ lên
- Ống tim nguyên thuỷ được phát triển trong một khoang hẹp gọi là khoang phế ngoài tâm mạc ở phần cổ của phôi Ống tim phát triển nhanh trong một khoang hẹp nên xuất hiện một số trường hợp sau:
+ Ống tim to không đều
+ Ống tim gấp khúc và xoắn lại làm cho phần trên bị đẩy xuống dưới và ra trước, còn phần dưới bị đẩy lên trên và ra sau
+ Tim được chia ra làm 2 nửa và thành tim cũng có sự biến đổi
2 Sự phân chia tim ra làm 2 nửa và hình thành các van tim
2.1 Sự phân chia tâm nhĩ nguyên thuỷ
Tâm nhĩ nguyên thuỷ được ra làm 2 nửa phải và trái do sự hình thành và phát triển của 2 vách tiền phát và thứ phát
- Vách tiền phát: từ thành sau trên của tâm nhĩ, mầm vách tiền phát phát triển xuống dưới và ra trước, gặp vách trung gian
- Vách thứ phát: từ thành trước trên của thành tâm nhĩ phát triển xuống dưới và ra sau Vách này hơi lệch sang bên phải so với vách tiền phát
Hai vách này không dính sát vào nhau, giữa chúng tồn tại 1 khe (lỗ Botal) do đó tâm nhĩ phải và tâm nhĩ trái vẫn thông với nhau
Trong thời kỳ phôi thai, phổi chưa làm nhiệm vụ nên máu ở tâm nhĩ phải có áp lực mạnh hơn tâm nhĩ trái, do đó máu từ tâm nhĩ phải sang tâm nhĩ trái qua khe Botal do
đó đẩy 2 vách xa nhau
Khi đứa trẻ ra đời, phổi bắt đầu làm nhiệm vụ, máu ở tâm nhĩ trái có áp lực mạnh hơn tâm nhĩ phải nên đẩy vách tiền phát áp sát vào vách thứ phát, do vậy không còn tồn tại khe Botal Lúc này vách tiền phát phát triển mạnh, chiếm hầu như toàn bộ mặt trái
Trang 4của vách liên nhĩ và ở mặt phải của vách liên nhĩ thì vách thứ phát để lại 1 hõm được gọi
là hố Botal
2.2 Sự chia đôi của tâm thất nguyên thuỷ
Tâm thất nguyên thuỷ được chia đôi thành tâm thất phải và tâm thất trái bởi 3 vách
- Vách dưới: đi từ thành sau dưới của tâm thất nguyên thuỷ, phát triển lên trên gặp vách trung gian
- Vách trung gian
- Vách liên chủ phổi: từ phần trên hành động mạch phát triển xuống dưới gặp vách trung gian và vách dưới
2.3 Sự hình thành van 3 lá và 2 lá
Ống tam nhĩ (ống nhĩ thất) được chia đôi thành ống nhĩ thất phải và trái bởi vách trung gian Từ mặt trong của vách này sẽ hình thành lá trong của van 2 lá, còn các lá van khác thì bị lớp cơ trong cùng của ống tim thoái hoá đi để tạo thành Vì lỗ nhĩ thất phải có
3 thành, lỗ nhĩ thất trái có 2 thành cho nên lỗ nhĩ thất trái có van 2 lá và lỗ nhĩ thất phải
có van 3 lá
Bên trong hành động mạch, nơi ngăn cách với tâm thất nguyên thuỷ có 4 gờ trước, sau và 2 bên Cùng với sự phát triển phân đôi của hành động mạch thành động mạch chủ
và động mạch phổi thì 2 gờ bên cũng bị phân đôi Nên đ/m chủ có 3 gờ và đ/m phổi cũng có 3 gờ (đ/m chủ có gờ sau và 2 gờ bên, 3 gờ này hình thành 3 lá van Cụ thể: đ/m chủ có lá van sau và 2 lá van 2 bên, đ/m phổi có lá van trước và 2 lá van 2 bên)
3 Các dị tật bẩm sinh của tim
- Thông liên nhĩ: Ở đứa trẻ sinh ra bình thường vách liên nhĩ được bịt kín nhưng
do vách tiền phát không phát triển tới vách trung gian nên lỗ bầu dục ở vách tiền phát không được đậy kín
- Thông liên thất: Do vách liên chủ phổi không phát triển đến tận vách liên thất
- Hẹp đ/m phổi: Do vách liên chủ phổi phân hành động mạch ra thành 2 phần không đều
- Tam chứng Fallot: Gồm thông liên thất bẩm sinh, hẹp đ/m phổi bẩm sinh và thất phải phình to vì đ/m phổi dày, hẹp do đó tâm thất phải phải co bóp mạnh để đẩy máu lên
- Tứ chứng Fallot gồm tam chứng Fallot và dị dạng đ/m chủ
Ngàyg 28 tháng 3 năm 2007
Trần Ngọc Anh
Trang 5TUẦN HOÀN THAI NHI
1 Tuần hoàn của rau và thai
- Tuần hoàn thai gắn liền với tuần hoàn rau
- Rau là cơ quan trao đổi giữa mẹ và thai; đảm nhận tất cả các chức năng đời sống
mà thai chưa đủ năng lực
- Sự trao đổi oxy và chất dinh dưỡng đều diễn ra ở rau
Máu chuyển O2 và dinh dưỡng từ rau qua tĩnh mạch rốn tới thai
↓qua ống Arantius; tmcửa, tm trên gan
T/m chủ dưới
↓
Tâm nhĩ phải
Phần nhỏ
phần lớn máu qua lỗ Botal
để đến TN trái (trộn lẫn máu ở đây).
máu tới TT phải
ĐM phổi (Chưa hoạt động)
phần lớn qua ống đm phần nhỏ
TT trái ← TN trái ← Phổi
ĐMC t/m phổi ĐMC xuống nuôi dưỡng ½ dưới
Lên đầu, chi trên
Vậy động mạch chủ thu thập toàn thể máu từ tâm thất trái và phần lớn máu từ tâm thất phải nhờ ống động mạch
2 Tuần hoàn sau khi đẻ
Trang 6- Thai bắt đầu thở -> các mạch máu ở phổi bắt đầu dãn mạnh và đẩy máu, lúc này ống động mạch xẹp xuống (tịt lại trong vòng 8-10 ngày sau đẻ); 2 động mạch rốn teo lại (2-3e), tĩnh mạch rốn teo chậm hơn (6-7e)
- Phổi hoạt động → máu từ TM phổi trào vào → TN trái, làm cho áp lực máu TNP = TN trái Do đó → máu Từ TN phải không sang TN trái nữa → lỗ bầu dục khép kín lại (chậm hơn so với ống động mạch)
Tuy vậy nhiều trường hợp lỗ bầu dục – duy trì suốt 1 năm đầu Nếu duy trì suốt đời -> bệnh tim bẩm sinh