Kỹ thuật canh tác cây lúa nước ở ĐBSCL

Kỹ thuật canh tác cây lúa nước ở ĐBSCL

MỤC LỤC

Tóm Tắt 2

I Đặt vấn đề 2

II Phương tiện và phương pháp nghiên cứu 2

III Kết quả và Thảo luận 2

1 Thời vụ 2

2 Phương pháp làm đất 3

3 Giống và cách xử lý giống 3

4 Cách sử dụng phân bón 4

4.1 Các dạng phân bón 4

4.2 Liều lượng bón 4

5 Quản lý dịch hại trên đồng ruộng 5

6 Hệ thống thủy nông 7

7 Năng suất và hiệu quả kinh tế trồng lúa 7

8 Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình trồng lúa 8

8.1 Thuận lợi 8

8.2 Khó khăn 8

9 Tâm tư, nguyện vọng của người dân 8

IV Kết luận và kiến nghị 8

1 Kết luận 8

2 Kiến nghị 8

PHỤ LỤC ẢNH MÀU 9

V Tài liệu tham khảo 13

ĐIỀU TRA QUÁ TRÌNH CANH TÁC LÚA ĐÔNG XUÂN 2009 - 2010

TẠI MỸ HỘI ĐÔNG, CHỢ MỚI, AN GIANG

Sinh viên: Lý Văn Tới 1

TÓM TẮT

Đề tài này thực hiện nhằm mục đích hiểu rỏ hơn về kỹ thuật canh tác cây lúa nước ở ĐBSCL nói

chung và Chợ Mới – An Giang nói riêng Điều tra ngẩu nhiên 50 hộ dân có diện tích canh tác từ 10.000m 2 trở lên và có kinh nghiệm lâu năm trong quá trình trồng lúa của mình Phỏng vấn ngẫu nhiên trên phiếu đã in sẳn Kết quả điều tra cho thấy hầu hết các nông hộ đã từng bước tuân thủ các khuyến cáo của ngành như: “3 giảm 3 tăng”, “1 phải 5 giảm”… phân bón được nông hộ sử dụng thường là urea, DAP, kali, phân hỗn hợp NPK, không sử dụng phân hữu cơ mà chủ yếu là do đồng ruộng đã có sẳn Trong đó khoảng 180 kg urea; 110 kg DAP; 80 kg kali, 35 kg NPK được sử dụng Số lần phun thuốc cao nhất từ 5 – 7 lần/ vụ Huyện chợ mới với diện tích trồng lúa 17.179

m 2 Năng suất đạt bình quân từ 6 – 7,5 tấn/ha.

I Đặt vấn đề:

Cây lúa là một trong những cây lương thực quan trọng nhất ở nước ta Cây lúa được trồng chủ yếu ở các đồng bằng châu thổ, ven sông và được trồng nhiều nhất ở 2 đồng bằng là Đồng Bằng Sông Hồng, và Đồng Bằng Sông Cửu Long đặt biệt là ở ĐBSCL Trồng lúa nước cũng là nghề

trồng truyền thống rất lâu đời của nhân dân ta Loài lúa được trồng nhiều nhất là Oryza stativa L.

Đây là cây lương thực chính tương đối dễ trồng và thích nghi rộng với nhiều loại đất cũng như địa hình - khí hậu ở Chợ Mới – An Giang Nghề trồng lúa ngày một cải thiện hơn về chất lượng và năng suất, bên cạnh đó tình hình sâu bệnh luôn diễn biến hết sức phức tạp trên đồng ruộng như bệnh: đạo ôn, bạc lá lúa, ung thư, lem lép hạt, ngộ độc hữu cơ,…do sinh lí, nấm & vi khuẩn gây ra

II Phương tiện và phương pháp nghiên cứu

Đề tài được thực hiện tại Mỹ Hội Đông – Huyện Chợ Mới Phỏng vấn ngẫu nhiên các hộ nông

dân tại Huyện Chợ Mới, ghi nhận trên phiếu đã in sẳn và phương pháp quan sát thực tế Tổng số phiếu điều tra là 50 phiếu

III Kết quả và Thảo luận

1 Thời vụ:

Theo kết quả điều tra thực tế thì có 2 trường hợp xuống giống vụ lúa Đông Xuân

 Th1: Khi nông dân làm xong vụ lúa thu đông thì tiến hành cày ải, trục trạc để chuẩn bị cho

vụ lúa đông xuân Trường hợp này thường nằm trong vùng đê bao khép kín, chống lũ

 Th2: Xả lũ cho nước vào khi làm xong vụ lúa hè thu hoặc chuyển sang luân canh các cây

rau màu ngắn ngày khác (mục đích là hạn chế được sâu bệnh, giúp cải tạo đất)

1 Email: lyvantoi9tt@gmail.com

Hình 1 Thời gian làm đất (trước vụ lúa ĐX)

TH1 90%

TH2 10%

TH1 TH2

Chú thích:

TH: Trường hợp

2 Phương pháp làm đất

Cơ giới hóa trong khâu làm đất bằng các máy nông cơ nghiệp tiên tiến Cày, xới sau đó trục trạc

thu gom cỏ dại ra khỏi đồng ruộng (nhằm hạn chế sự lây lan mầm bệnh, ngộ độc hữu cơ và ngộ độc phèn)

* Xử lý ốc bươu vàng bằng 2 phương pháp:

- Một là, bằng thủ công (thu gom ốc trên đồng ruộng), sử dụng các thực vật dẫn dụ như: cây

đu đủ, cây chuối… để ốc tập trung thu gom dễ dàng hơn hoặc bắt lan

- Hai là, bằng thuốc hóa học Sử dụng các loại thuốc trừ ốc trên thị trường như: Bolis 4B, 6B; TRIOC annong 50WP, VINICLO 700WP, 80WP; Helix 500 WP; Mossade 700WP; Yellow - K 10BR; Corona 80WP… để diệt trừ

4

96

-10 10 30 50 70 90 110

Hình 2 Xử lý ốc bươu vàng

PP 1

PP 2

đơn vị (%)

CHÚ THÍCH

PP: Phương pháp

3 Giống và cách xử lý giống

Nguồn giống: Nguồn giống được nông dân lấy từ vụ trước để lại hoặc lấy từ các trung tâm sản

xuất giống, sau đó nhân rộng ra trên toàn diện tích canh tác

Cách xử lý giống: Sử dụng các loại thuốc xử lý giống như: Cruiser Plus 312.5 FS, Gaucho,

forlicua… trộn vào giống trước 8 giờ sau khi sạ Hoặc sử dụng nồng độ muối 15% cho 100lít nước (sau đó đổ giống vào ngâm) hay ngâm giống trong nước ở 54 0C, tức 3 sôi + 2 lạnh khoảng 10 –

15 phút để xử lý hạt giống trước khi gieo sạ (sạ hàng hay sạ lan) Trong trường hợp giống lúa lấy

từ vụ lúa thu đông, thời gian ngủ nghĩ ngắn thì phải phá miên trạng của hạt giống bằng acid nitrit

HNO3

80

0

20

40

60

80

100

Hình 3 Nguồn giống

Mua

Tự để

đơn vị (%)

chú thích

Hình 4 Cách xử lý giống

94%

6%

Có xử lý giống Không xử lý giống chú

thích

78

18 4 0

20 40 60 80 100

Hình 5 Tỷ lệ xử lý giống

Thuốc hóa học

Xử lý với muối

Xử lý với nước ở 54oC

4 Cách sử dụng phân bón

4.1 Các dạng phân bón

Có 3 loại phân bón thường được nông dân chọn lựa sử dụng là: phân đơn (như: ure, kali, lân

(long thành, ninh bình…) ), phân hỗn hợp NPK (như: 16 – 16 – 8, 20 – 20 – 15 (+TE)) và phân phức như DAP

260

110

35 10 0

100 200 300 400 500

Phân đơn

Phân phức

Phân hỗn hợp

Phân khác

Phân đơn Phân phức Phân hỗn hợp Phân khác

ghi chú: số kg =

kg/ha

CHÚ THÍCH

4.2 Liều lượng bón

Công thức (số lượng) bón phân dựa vào thời kỳ sinh trưởng phát triển của cây lúa Có thể chia

ra làm 3 giai đoạn bón phân chính (đối với các giống lúa ngắn ngày có thời gian sinh trưởng từ 85 – 95 ngày):

Hình 6 Dạng phân bón sử dụng

+ Thời kỳ sinh trưởng sinh dưỡng: có 2 giai đoạn bón đó là 7 – 10 NSKS và 18 – 25 NSKS + Thời kỳ sinh trưởng sinh thực (sinh sản): có 1 giai đoạn bón đó là 40 – 45 NSKS

+ Thời kỳ chin: từ 70 – 73 NSKS, có thể rước hạt hoặc không rước hạt tùy thuộc vào sự phát triển của cây lúa

70

60

40

60

50 20

70

0 20 40 60 80 100

Urea DAP Kali NPK

kg/ha

chú thích

5 Quản lý dịch hại trên đồng ruộng

Quản lý dịch hại trên đồng ruộng cũng dựa vào các thời kỳ sinh trưởng phát triển của cây lúa (vì

ứng với mỗi giai đoạn sẽ có các dịch hại tương ứng khác nhau)

- Thời kỳ sinh trưởng sinh dưỡng: thường bị bệnh đạo ôn, ung thư (đốm vằn), sâu cuốn lá, bọ trĩ,

sâu phao, ngộ độc hữu cơ, rầy nâu

- Thời kỳ sinh trưởng sinh thực (sinh sản): bệnh đạo ôn tiếp tục phát triển, ung thư (đốm vằn),

sâu cuốn lá, bệnh lem lép hạt, bệnh lúa von, sâu đục thân, rầy nâu, nhện gié, bạc lá lúa, vàng lá chín sớm

- Thời kỳ chín: đạo ôn (đạo ôn lá và đạo ôn cổ bông), bạc lá lúa, đóm sọc do vi khuẩn, lem lép

hạt, sâu cuốn lá (giai đoạn cuối), rầy nâu, bọ xít…

Bảng 1: Tác nhân sâu bệnh gây hại qua các thời kỳ

Tác nhân Thời kỳ sinh trưởng

sinh dưỡng

Thời kỳ sinh trưởng sinh sản

Thời kỳ chín

Do nấm và vi khuẩn

+ Các bệnh: đạo ôn, ung thư (đốm vằn), chết cây con do nấm

Fusarium… thường

chiếm từ 60 - 70%

+ Các bệnh: đạo ôn, ung thư (đốm vằn), lem lép hạt, bệnh lép vàng (do Vi khuẩn

Pseudomonas sp),

vàng lá chín sớm, đốm sọc do vi khuẩn…

chiếm từ 75 - 85%

+ Các bệnh: đạo ôn (đạo ôn lá và đạo ôn

cổ bông), lem lép hạt, vàng lá chín sớm, bạc

lá lúa,… tiếp tục gây hại nhưng có xu hướng giảm mạnh

Do sâu, rầy - Bọ trĩ, sâu phao, sâu

cuốn lá (tùy theo sự di trú của bướm đẻ trứng sâu cuốn lá), rầy nâu

(gây hại không đáng

kể do người dân có sự chuẩn bị ngay lúc

- Sâu cuốn lá, sâu đục thân, nhện ghé, rầy nâu,… gây hại nặng

- Sâu cuốn lá, rầy nâu,

bọ xít, châu chấu…

Hình 7 Thời kỳ bón phân

Do bệnh sinh lý - Do khô hạn, ngộ độchữu cơ. - Ngộ độc hữu cơ chỉthấy trên lúa làm 3 vụ

(không luân canh)

- Không ghi nhận được

Ghi chú: tỷ lệ bệnh/tổng số bệnh/ha

Bảng 2: Các loại nông dược được nông dân tại Chợ Mới - An Giang sử dụng

Thuốc xử lý giống

Cruiser Plus 321,5 FS Gói 5ml, Chai 10ml

Thuốc trừ ốc

Thuốc trừ cỏ

NOMINEE 10SC

Glyphosan 480DD Chai 100ml, 480ml,, 1 lít Can 5 lít, 10 lít

Thuốc trừ sâu rầy

Chess 50WG

Gói 7,5g và 15g

Thuốc trừ bệnh

VISTA 72.5WP

Tilt super 300 EC Chai 100ml, 250ml, 500ml

Amistar top 325SC Chai 10ml, 100ml, 250ml

Thuốc kích thích tăng trưởng – Phân bón qua lá

Đầu trâu 005

Đầu trâu 007

Đầu trâu 009

Ghi chú: thống kê chưa đầy đủ

- Thời điểm phun: Phun thuốc khi bệnh chớm xuất (chiếm 96%) hiện hoặc ngừa, phun lúc

sáng sớm hoặc chiều mát

- Lần phun thuốc: Cao nhất từ 5 - 7 lần/vụ đối với bệnh và sâu rầy.

- Cách thức phun thuốc: Theo tập tính cũ (phun theo ngày sinh trưởng phát triển của cây lúa)

chiếm 15%, phun theo tình hình, thời tiết và dự báo sâu bệnh chiếm 85%

- Lý do phun thuốc: khi thấy tình hình sâu bệnh, thời tiết diễn biến theo hướng bất lợi đối với

cây lúa hoặc khả năng gây hại của sâu bệnh ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng của hạt

6 Hệ thống thủy nông

Do đặc thù của huyện Chợ Mới, nên việc tưới nước cho ruộng lúa của nông dân là rất thuận lợi,

ít tốn chi phí bơm, mà chủ yếu là xả cho nước tự vào và rút nước theo thủy triều Đê bao khép kín,

có trạm bơm quản lí tức bơm theo tập đoàn

7 Năng suất và hiệu quả kinh tế trồng lúa

Với sự tiến bộ khoa học kỹ thuật như hiện nay Đã góp phần cải thiện rất nhiều về năng suất và

chất lượng hạt gạo của Việt Nam trên thị trường trong và ngoài nước Người trồng lúa có những bước tiến mới trong khâu chọn giống và canh tác lúa của mình, hơn nữa trong những năm vừa qua

được sự giúp đở nhiệt tình của các cán bộ kỹ thuật của địa phương, các công ty thuốc trên địa bàn,

đã góp phần làm tăng năng suất và chất lượng sản phẩm Những tính năng vượt trội của các giống lúa như hiện nay (OM 4218, OM 4900 - 20, OMCS 21, OM 6162, OM 6796, OM 2514, VĐ 20,

HĐ 1, MTL 466…) đã từ từ vào trong lòng của người dân và đang có xu hướng xa dần các giống lúa cũ (như: IRI 50404) kém chất lượng để vươn tới một nền nông nghiệp chất lượng bền vững hơn Do đó năng suất luôn ổn định và có xu hướng tăng

Bảng 3: Kết quả điều tra thực tế cho thấy:

Nông hộ: ĐỖ THANH VÂN Tổng chi: 13.644.800 VNĐ Tổng thu: 38.844.000 VNĐ 2

1 Chi phí giống: 1.080.000 VNĐ 1 Năng suất lúa khô: 7.800 kg/ha

2 Công làm đất: 960.000 VNĐ 2 Sản lượng lúa khô: 9.360 kg/tổng diện tích

canh tác của hộ (12.000 m2)

3 Công bơm nước: 275.000 VNĐ 3 Giá bán thực tế: 4.150 đồng/kg

5 Công thu hoạch: 3.000.000 VNĐ

6 Chi phí phân bón: 4051.000 VNĐ 1 Lợi nhuận trên ha: 21.000.100 VNĐ Tổng

lợi nhuận: 25.200.800VNĐ

7 Chi phí thuốc BVTV: 2.833.800 VNĐ 2 Giá thành 1kg lúa: 1.458 đồng/kg

Ghi chú: diện tích canh tác 12.000 m 2

8 Các yếu tố ảnh hưởng đến qúa trình trồng lúa

2 Tính tổng số tiền trong trường hợp bán hết số lúa thu hoạch được

Gồm có các yếu tố như: khí hậu – thời tiết, đất đai, sâu bệnh, kinh nghiệm – trình độ, kinh tế

thị trường (nhu cầu sử dụng)…

8 1 Thuận lợi

Thời tiết thuận lợi, luôn chủ động được lượng nước tưới, thuận lợi trong khâu thu hoạch,

lượng lúa thu hoạch được tồn trử tốt, phẩm chất hạt gạo tốt

8.2 Khó khăn

Không chủ động điều tiết được giá bán, không đủ máy gặt đập liên hợp, nhân công, tình hình

sâu bệnh luôn diễn biến phức tạp, bệnh đạo ôn phát triển mạnh, bệnh vàng lùn và vàng lùn xoắn lá

& mưa trái mùa có thể xẩy ra sớm trên diện rộng

9 Tâm tư, nguyện vọng của người dân

Theo người dân thì luôn mong muốn có được sự liên kết chặt chẽ giữa Nhà Nông - Nhà Khoa

Học và Nhà Nước trong đó có các doanh nghiệp tư nhân Với mong ước hạt lúa của mình trồng ra được tiêu thụ dễ dàng với giá cao Bên cạnh đó nông dân cũng mong muốn được sự giúp đở hướng dẫn nhiều hơn nữa từ các nhà khoa học, tư vấn để đưa đến nền nông nghiệp bền vững, chất lượng cho người dân

IV Kết luận và kiến nghị

1 Kết luận

Vụ lúa đông xuân được trồng chủ yếu từ tháng 11 – 12 Các yếu tố về quy trình canh tác lúa

như chọn và xử lý giống trước khi gieo sạ (93%), bón phân, quản lý sâu bệnh đã được nông dân tiếp thu và áp dụng Nông dân cũng đã thực hiện được các khuyến cáo của ngành Với giá lúa 4.150 đồng/kg, nông dân lãi 2.692 đồng/kg lúa

2 Kiến nghị

Khuyến kích nông dân tham gia vào các câu lạc bộ nông thôn ở địa phương mình, các hội

thảo…, trao đổi và học tập kỹ thuật trồng lúa do các ban ngành có liên quan tổ chức Đưa tin học (nối mạng Internet) về với nông thôn, để người dân có thể tiếp cận tốt hơn với khoa học kỹ thuật, biết thêm thông tin giá cả trên thị trường Chủ động hơn nữa trong khâu sản xuất lúa của mình Nên giảm thời vụ canh tác lúa

Nên sử dụng phân hữu cơ, vi sinh

Sử dụng các giống xác nhận

Các ban ngành có liên quan phải quan tâm xây dựng nên được logo thương hiệu cho hạt lúa Việt Nam

PHỤ LỤC ẢNH MÀU

 Hình ảnh nấm – khuẩn hại lúa: (nguồn: http://www.vaas.org.vn)

Nấm Pyricularia oryzae (gây bệnh đạo ôn) Nấm Fusarium (gây bệnh lúa von)

Vi khuẩn Pseudomonas sp (gây bệnh lép vàng) Vi khuẩn Xanthomonas oryzae pv Oryzae

Nấm Rhizoctonia solani

Palo (gây bệnh đốm vằn)

Triệu trứng của bệnh đạo ôn

Bệnh ung thư (khô vằn)

Bệnh bạc lá lúa

 Hình ảnh sâu, rầy hại lúa (nguồn: http://www.vaas.org.vn)

Sâu đục thân bướm hai chấm Sâu cuốn lá nhỏ Sâu cuốn lá lớn

Sâu phao (Nymphula depunctatus Guenee)

Trứng rầy nâu Rầy nâu non

(Scirpophaga incertulas Walker) (Medinalis Guenee) (Parnara guttata Bremer et Grey)

Rầy nâu trưởng thành cánh dài Rầy nâu trưởng thành cánh ngắn

Bọ xít dài.(Leptocorisa acuta Thunberg) Bọ trĩ (Stenchaetothrips biformis Bagnall)

Bệnh lúa von

V Tài Liệu Tham Khảo

1 Benito S Vegara, 1990 Hướng dẫn kỹ thuật trồng lúa nước NXB NN, IRRI

2 Bùi Huy Đáp, 1994 Cây lúa việt nam Nhà xuất bản Khoa Học và Kĩ Thuật, Hà Nội

3 Đào Thế Tuấn, 1970 Sinh lí ruộng lúa năng suất cao NXB KHKT, Hà Nội

4 Đinh Văn Lữ, 1978 Giáo trình cây lúa Nhà xuất bản Giáo Dục

6 Nguyễn Ngọc Đệ, 2009 Giáo trình cây lúa Nhà xuất bản Đại học Quốc Gia TP.HCM

7 Nguyễn Thị Lang, Bùi Chí Bửu, 2008 Giống lúa và sản xuất hạt giống lúa tốt – Nhà xuất bản Nông Nghiệp

8 Nguyễn Văn Hoan, Vũ Văn Hiển, 1999 Trồng trọt tập 3, Kĩ thuật canh tác lúa Nhà xuất bản Giáo Dục

9 Shouichi Yoshida, 1981 Cơ sở khoa học cây lúa IRRI Trường đại học Cần Thơ

10 Sổ tay hướng dẫn trồng lúa cao sản, 2009 International Rice Research Institute

11 S.H.OU, 1972 Bệnh hại lúa Nhà xuất bản nông nghiệp

12 Thông tin khoa học Đại Học An Giang, 2005 Phòng quản lý khoa học và hợp tác Quốc tế

13 Trần Thanh Sơn, 2010 Phương pháp nghiên cứu khoa học Trường đại học An Giang

14 Võ Tòng Xuân (chủ biên), 1984 Đất và cây trồng tập 1 Nhà xuất bản Giáo Dục, Hà Nội

15 Võ Tòng Xuân (chủ biên dịch) Cải tiến giống lúa, Viện Nghiên Cứu Lúa Gạo Quốc Tế Los Banos Laguna, Philippines và Trường Đại Học Cần Thơ

16 Võ Tòng Xuân, Nguyễn Ngọc Đệ và các cộng tác viên, 1983 Trồng lúa cao sản Nhà xuất bản Thành Phố Hồ Chí Minh

17 Võ Tòng Xuân (chủ biên dịch), 1993 Hướng dẫn biện pháp tổng hợp phòng trừ dịch hại trên lúa ở châu á nhiệt đới Nhà xuất Bản Nông Nghiệp, Viện Nghiên Cứu Lúa Quốc Tế

18 Vũ Triệu Mân, 2007 Giáo trình bệnh cây chuyên khoa Hà Nội