CHUYÊN đề TRUYỆN NGỤ NGÔN KHỐI 6

Trong giai đoạn hiện nay, dạy học phải hướng đến phát huy tính tích cực của học sinh, đòi hỏi học sinh phải tự mình khám phá, chinh phục kiến thức, không chỉ có thế mà qua những kiến thứ

PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO TP BẢO LỘC

TRƯỜNG THCS QUANG TRUNG

Chuyên đề

TỔ CHỨC DẠY HỌC VỚI CHỦ ĐỀ: TRUYỆN NGỤ NGÔN

CHO HỌC SINH KHỐI 6 QUA HAI BÀI:

“ẾCH NGỒI ĐÁY GIẾNG” và “THẦY BÓI XEM VOI”

THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

Học kỳ I, Năm học 2019 - 2020

A Mở đầu

Để đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội thì việc hình thành các kĩ năng, năng lực cho người học càng trở nên quan trọng và cần thiết, nó trở thành một trong những vấn đề được quan tâm của toàn xã hội nói chung và toàn ngành giáo dục nước nhà nói riêng Trong dự thảo đề án đổi mới chương trình và sách giáo khoa giáo dục phổ

thông sau 2015 nêu rõ một trong những quan điểm nổi bật là xây dựng chương trình theo định hướng dạy học phát triển năng lực cho học sinh

Theo từ điển tiếng Việt, năng lực được quan niệm là sự kết hợp một cách linh hoạt

và có tổ chức kiến thức, kĩ năng với thái độ, tình cảm, giá trị, động cơ cá nhân… nhằm đáp ứng hiệu quả một yêu cầu phức hợp của hoạt động trong bối cảnh nhất định Năng lực thể hiện sự vận dụng tổng hợp nhiều yếu tố (phẩm chất, kiến thức, kĩ năng) được thể hiện thông qua các hoạt động của cá nhân nhằm thực hiện một loại công việc nào đó

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh là một mô hình mới của hoạt động học tập thay thế cho lối học truyền thống Bằng việc chú trọng những nội dung học tập có tính tổng quát, liên quan đến nhiều lĩnh vực, với trọng tâm tập trung vào học sinh và nội dung tích hợp với những vấn đề, hoạt động thực hành gắn liền với thực tiễn Mức độ hiểu biết của các em sau bài học không chỉ là biết, hiểu, vận dụng mà còn biết phân tích, tổng hợp, đánh giá Mục tiêu của bài học không chỉ bảo đảm kiến thức,

kĩ năng, thái độ theo chuẩn kiến thức, kỹ năng mà còn định hướng hình thành, phát triển các năng lực và phẩm chất cần thiết cho con người Việc học của học sinh sẽ thực sự có giá trị khi nó kết nối với thực tế và rèn luyện được nhiều kĩ năng hoạt động, kĩ năng sống

Trong giai đoạn hiện nay, dạy học phải hướng đến phát huy tính tích cực của học sinh, đòi hỏi học sinh phải tự mình khám phá, chinh phục kiến thức, không chỉ có thế

mà qua những kiến thức đó, người giáo viên cần phải hướng các em học sinh làm sao hình thành được những kĩ năng cơ bản trong cuộc sống như kĩ năng tư duy, sáng tạo, kĩ

năng hợp tác… Bên cạnh đó giúp học sinh có kĩ năng làm chủ bản thân, có trách nhiệm, biết ứng xử, hành động tích cực, hiệu quả và tự tin trong các tình huống giao tiếp hàng ngày, có suy nghĩ và hành động tích cực, có quyết định đúng đắn trong so sánh, có quan

hệ tích cực và hợp tác, biết bảo vệ mình và người khác trước những nguy cơ ảnh hưởng đến sự an toàn và lành mạnh của cuộc sống

Theo quan điểm dạy học nêu trên và hướng đến mục tiêu đổi mới hoạt động dạy học,

tổ Ngữ văn trường THCS Quang Trung tổ chức chuyên đề: Tổ chức dạy học với chủ đề: Truyện ngụ ngôn cho học sinh khối 6 qua hai bài: “Ếch ngồi đáy giếng” và “Thầy bói xem voi” theo định hướng phát triển năng lực

B NỘI DUNG

I/ THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ

1 Thuận lợi:

- Được sự chỉ đạo thống nhất từ Bộ GD & ĐT, Sở GD & ĐT Lâm Đồng, Phòng

GD & ĐT Bảo Lộc cũng như sự chỉ đạo sát sao của Ban giám hiệu nhà trường và Tổ chuyên môn, đây là cơ sở giúp giáo viên thực hiện việc đổi mới phương pháp dạy học, dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh ngày càng hoàn thiện hơn

- Truyện ngụ ngôn là một thể loại có nội dung gần gũi với đời sống, chứa đựng những bài học luân lý sâu sắc, những kinh nghiệm sống phong phú tạo thuận lợi cho việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh

- Đặc điểm của truyện ngụ ngôn là ngắn gọn và cũng không kém phần hóm hỉnh, hài hước, nhân vật thường là loài vật, đồ vật hoặc chính con người, điều đó làm cho học sinh có ấn tượng, dễ nhớ, dễ tiếp thu Vì vậy, giáo viên cũng dễ dàng hơn trong việc định hướng phát triển các năng lực cho học sinh

- Trong thời gian qua, giáo viên đã thực hiện nhiều phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực góp phần làm tiền đề cho việc dạy học theo định hướng phát triển các năng lực cho học sinh

2 Khó khăn:

Dạy môn Ngữ văn nói chung và dạy truyện ngụ ngôn nói riêng, khi thực hiện việc

“Dạy học chủ đề - nghĩa rộng hay hẹp – theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh” cũng gặp khó khăn nhất định vì đây là cách tiếp cận mới

- Nhận thức về đổi mới của một số giáo viên còn hạn chế, dạy học vẫn nặng về truyền thụ kiến thức Việc rèn luyện các năng lực, kĩ năng cho học sinh có sự quan tâm song chưa được đầu tư nhiều

- Áp lực về thời gian là một vấn đề chi phối việc dạy học theo theo chủ đề với định hướng phát triển năng lực cho học sinh Trong quá trình dạy, phần lớn giáo viên dành thời gian truyền thụ hết nội dung, kiến thức có trong tác phẩm vì sợ không dạy hết sẽ bị

thiếu sót Vì thế, việc phát triển các năng lực cho học sinh trong từng bài dạy còn bị hạn chế, chưa phát huy được khả năng tư duy của các đối tượng học sinh

- Tỉ lệ học sinh tích cực, chủ động trong học tập còn ít Khả năng tự học của học sinh còn hạn chế, vì vậy việc dạy học theo chủ đề với định hướng phát triển năng lực cho học sinh còn gặp khó khăn

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực giúp học sinh có năng lực ngôn ngữ để học tập, khả năng giao tiếp, nhận thức về xã hội và con người và bồi dưỡng năng lực tư duy, làm giàu cảm xúc thẩm mĩ và định hướng thị hiếu lành mạnh để hoàn thiện nhân cách cho học sinh, sẽ tạo được nhiều cơ hội hơn cho học sinh thể hiện mình Với mỗi hoạt động, học sinh sẽ nhận thấy vai trò, vị trí của cá nhân trong tập thể, từ đó các em sẽ

tự tin hơn trong quá trình học tập Cách dạy này sẽ kích thích được mọi học sinh tích cực làm việc đặc biệt là những học sinh yếu bởi những học sinh này sẽ được giáo viên

và các bạn cùng nhóm để ý đến nhiều hơn Khi phát triển được các năng lực trong quá trình học tập tức là học sinh thấy rõ vai trò, vị trí của mình, từ đó sẽ biết nỗ lực để hoàn thành nhiệm vụ, biết hành động vì người khác và đó chính là một cách để hoàn thiện nhân cách người học sinh

2 Dạy học theo chủ đề với định hướng phát triển năng lực được thể hiện trong các yêu cầu của quá trình dạy học như sau:

- Về mục tiêu dạy học: Ngoài các yêu cầu về mức độ như nhận biết, tái hiện kiến thức cần có những mức độ cao hơn như vận dụng các kiến thức trong các tình huống, các nhiệm vụ gắn với thực tế Các mục tiêu này đạt được thông qua các hoạt động trong và ngoài nhà trường

- Về phương pháp dạy học: Ngoài cách dạy thuyết trình để cung cấp kiến thức, cần tổ chức hoạt động dạy học thông qua trải nghiệm, giải quyết những nhiệm vụ thực tiễn Như vậy, thông thường qua một hoạt động học tập, học sinh sẽ được hình thành và phát triển không phải một năng lực mà được hình thành đồng thời nhiều năng lực - Về nội dung: Cần xây dựng các hoạt động, chủ đề, nhiệm vụ đa dạng gắn với thực tiễn

- Về kiểm tra đánh giá: về bản chất, đánh giá năng lực phải thông qua đánh giá khả năng vận dụng kiến thức và kĩ năng thực hiện nhiệm vụ của học sinh trong các loại tình huống phức tạp khác nhau

Những yêu cầu một giờ học theo chủ đề với định hướng phát triển năng lực

- Giờ học phải phát huy được tính tích cực của học sinh: ngoài những yêu cầu có tính chất truyền thống như bám sát mục tiêu giáo dục, nội dung dạy học, đặc trưng môn học phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi thì còn có những yêu cầu mới như thông qua việc giáo viên tổ chức các hoạt động học tập cho học sinh theo hướng chú ý đến việc rèn luyện phương pháp tư duy, khả năng tự học, nhu cầu hành động và thái độ tự tin, được thực hiện theo nguyên tắc nhiều chiều: giữa GV với HS, giữa học sinh với nhau

- Dạy học tích hợp và phân hóa: dạy học tích hợp đòi hỏi giáo viên phải thấy được mối liên hệ nội môn (nghe, nói, đọc, viết), theo đó nội dung dạy đọc có liên quan lặp lại ở nội dung viết, nói và nghe; kiến thức và kĩ năng đọc hiểu mà học sinh tích lũy được trong quá trình tiếp nhận văn bản sẽ giúp cho năng lực giao tiếp (nghe, nói) của học sinh tốt hơn Những kiến thức và cách thức diễn đạt mà học sinh được học trong quá trình đọc sẽ được các em dùng để thực hành viết Những điều các em được dùng khi đọc, viết sẽ được các em vận dụng vào nói Cùng với tích hợp nội môn, trong quá trình dạy giáo viên có thể tích hợp các kiến thức liên môn khác để định hướng phát triển các năng lực khác nhau cho học sinh khi vận dụng vào thực tiễn cuộc sống

Dạy học phân hóa có thể thực hiện bằng nhiều cách theo nhiều mức độ khác nhau bằng hệ thống câu hỏi phù hợp để làm sao tất cả học sinh đều làm việc và lựa chọn vấn

đề phù hợp với mình

- Đa dạng hóa các phương pháp, hình thức và phương tiện dạy học

3 Cấu trúc bài soạn giáo án

- Xác định vấn đề dạy học trong bài giảng

- Nội dung của bài học và thời lượng thực hiện

- Chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ và những phẩm chất, năng lực của học sinh có thể hình thành và phát triển trong quá trình dạy học

- Bảng mô tả bốn mức yêu cầu (nhận biết, thông hiểu, vận dụng, vận dụng cao) của các loại câu hỏi/ bài tập kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy học

- Các câu hỏi bài tập tương ứng với mỗi loại, mức độ yêu cầu được mô tả trong quá trình

tổ chức hoạt động học của học sinh - Tiến trình thiết kế các hoạt động dạy, học

1 Hoạt động khởi động (tạo tình huống xuất phát);

2 Hoạt động hình thành kiến thức - kĩ năng mới;

3 Hoạt động củng cố, luyện tập;

4 Hoạt động vận dụng;

5 Hoạt động mở rộng, phát triển ý tưởng sáng tạo

III/ DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ VỚI ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH KHI DẠY HAI BÀI “ẾCH NGỒI ĐÁY GIẾNG” VÀ “THẦY BÓI XEM VOI”

1 Xác định các năng lực cần định hướng

- Năng lực hợp tác: Học sinh thể hiện năng lực hợp tác của mình qua hoạt động thảo

luận nhóm để tìm hiểu về nghệ thuật xây dựng nhân vật, cách giáo huấn, cách kể chuyện, hợp tác cùng nhau tìm hiểu ý nghĩa của các truyện ngụ ngôn được học Trong quá trình thảo luận nhóm học sinh biết chia sẻ ý kiến của mình, lắng nghe ý kiến của bạn để giải quyết vấn đề của câu hỏi

Khi dạy truyện Thầy bói xem voi giáo viên giúp học sinh thấy được mâu thuẫn giữa

năm ông thầy bói và hậu quả của sự mâu thuẫn đó Nguyên nhân của mâu thuẫn đó bắt nguồn từ sự thiếu sự hợp tác dẫn đến mất đoàn kết giữa năm ông thầy bói Năm ông thầy bói phán về con voi đều sai nhưng không ông nào chịu nhận, ai cũng cho là mình đúng Nếu năm ông thầy bói biết tổng hợp các lời phán của các ông lại với nhau thì họ sẽ hình dung ra được hình thù một con voi hoàn chỉnh Bài học về năng lực hợp tác cần phát triển cho học sinh ở đây là các em cần bắt tay nhau trong công việc vì một mục đích chung, biết đưa ra ý tưởng của bản thân nhưng cũng cần biết lắng nghe ý kiến của người khác, biết tôn trọng lẫn nhau, không nên cố chấp, bảo thủ

- Năng lực giải quyết vấn đề: Học sinh nhận thức, khám phá được những tình huống

có vấn đề trong học tập Chẳng hạn khi học truyện Ếch ngồi đáy giếng học sinh sẽ hiểu

được vấn đề vì sao ếch bị trâu giẫm bẹp Vì sao năm ông thầy bói phán về con voi lại sai Học sinh giải thích, phân tích, tổng hợp các vấn đề trên nhằm tạo nên sự hiểu biết của mình về tác hại của tính chủ quan, tác hại của cách nhìn phiến diện Khi tìm hiểu khái niệm truyện ngụ ngôn, học sinh nhận thức được vấn đề thế nào là truyện ngụ

ngôn để tìm hiểu về đặc điểm của truyện ngụ ngôn Từ ý nghĩa, bài học của truyện Ếch

ngồi đáy giếng và Thầy bói xem voi học sinh có thể đưa ra giải pháp vận dụng của cá

nhân cho phù hợp

- Năng lực giao tiếp: Học sinh kể trôi chảy, diễn cảm truyện Ếch ngồi đáy giếng và

Thầy bói xem voi Trong qúa trình giải quyết vấn đề, học sinh biết đưa ra ý kiến của

mình, phản biện ý kiến của người khác Kết thúc bài học, học sinh có thể trình bày cảm nhận của mình về nhân vật chú ếch hay năm ông thầy bói hoặc cảm nhận về một tình huống, một chi tiết sự việc nào trong truyện mà các em có ấn tượng Khi học truyện

Ếch ngồi đáy giếng học sinh thấy được con ếch trong truyện rất huênh hoang, nghĩ

mình là chúa tể, nó coi thường các con vật xung quanh, làm cho các con vật đó hoảng

sợ, tránh xa Giáo viên có thể liên hệ với cuộc sống thực tế của học sinh khi các em ở trong gia đình, trong lớp học để học sinh biết mình là ai, ở vị trí nào, từ đó hình thành

phát triển năng lực giao tiếp cho học sinh là các em cần biết mình hành xử với mọi

người xung quanh như thế nào để được mọi người yêu quý Hay trong truyện Thầy bói

xem voi, giáo viên cho học sinh hiểu được năm ông thầy bói không biết lắng nghe ý

kiến của nhau, cuối cùng họ đánh nhau toác đầu chảy máu mà vẫn không biết hình thù con voi như thế nào Năng lực giao tiếp ở đây là học sinh cần biết lắng nghe, chia sẻ,

bày tỏ quan điểm của mình nhưng khi trao đổi cần tránh xung đột mới đạt kết quả

- Năng lực cảm thụ thẩm mỹ: Qua truyện ngụ ngôn Ếch ngồi đáy giếng và Thầy bói

xem voi cảm nhận được vẻ đẹp của văn học đó là hình ảnh các nhân vật rất gần gũi với

cuộc sống, trong đó lại ẩn chứa những bài học có ý nghĩa sâu xa Từ đó hình thành phát triển năng lực thẩm mĩ cho học sinh, giúp các em cảm nhận được giá trị của tính khiêm tốn, có những hành vi đẹp đối với bản thân và các mối quan hệ xã hội, hình thành thế giới thẩm mĩ cho bản thân

- Năng lực tự quản bản thân: Trong truyện Ếch ngồi đáy giếng, con ếch chỉ sống trong

giếng không biết mình là ai, tưởng mình là chúa tể, khi ra ngoài giếng nó không biết

về cuộc sống quá rộng lớn mà nó chỉ là chú ếch bé nhỏ; hành động nghênh ngang đi lại khắp nơi, nhâng nháo không để ý đến chung quanh nên phải trả giá đắt là bị trâu giẫm bẹp Năng lực cần định hướng phát triển cho học sinh ở đây là các em cần biết sống khiêm tốn, phải mở rộng tầm hiểu biết của mình để có cách sống phù hợp với

hoàn cảnh, hay trong truyện Thầy bói xem voi khi đứng trước một vấn đề mà mỗi người

có một ý kiến khác nhau ai cũng cho là mình đúng, để giải quyết được vấn đề đó thì mỗi người phải biết lắng nghe nhau và biết tự kiềm chế cảm xúc của bản thân để tránh xảy ra hậu quả xấu như năm ông thầy bói

- Năng lực sáng tạo: Từ truyện Ếch ngồi đáy giếng, học sinh đề xuất được các phương

pháp học tập để mở rộng tầm hiểu biết của mình Chẳng hạn ngoài học trong sách vở, muốn mở rộng tầm hiểu biết thì cần phải tự học trên Internet, trên các nguồn thông tin

chính thống khác Chuyện Thầy bói xem voi sẽ phát triển năng lực sáng tạo cho học

sinh là cách đánh giá nhận xét đúng một sự vật, sự việc, con người Hay học sinh có

thể đọc sáng tạo truyện Thầy bói xem voi bằng cách đọc phân vai, hoặc có thể kể chuyện

theo tranh

- Năng lực tự học: Học sinh tự học bài, soạn bài, làm bài tập ở nhà Tìm hiểu đặc điểm

truyện ngụ ngôn, nội dung, ý nghĩa truyện Thầy bói xem voi và truyện Ếch ngồi đáy

giếng thông qua việc chuẩn bị bài và làm bài tập giáo viên yêu cầu

2 Xây dựng giáo án dạy học theo chủ đề với định hướng phát triển năng lực cho học sinh

Bước 1: Xác định vấn đề dạy học trong bài giảng

Trong chương trình Ngữ văn của từng khối lớp, chúng ta chọn những bài học có mối

liên quan chặt chẽ với nhau về mặt nội dung, ý nghĩa Xác định nội dung, phạm vi kiến

thức liên quan muốn đưa vào bài Nội dung có thể là sự tích hợp một đơn vị kiến thức trong nhiều bài, nội dung phải mang tính định hướng vào thực tế cuộc sống (sau khi học xong bài học, học sinh sẽ giải quyết được những vấn đề thực tiễn gì?) Từ những nội

dung liên quan đó, giáo viên lựa chọn các đơn vị kiến thức để định hướng phát triển

năng lực cho học sinh

Bước 2: Nội dung của bài học và thời lượng thực hiện

Căn cứ các nội dung đã được xác định tích hợp, giáo viên tiến hành xây dựng bài giảng Về thực chất, mỗi bài học này tương ứng với một loại hoạt động học theo tiến trình sư phạm của phương pháp dạy học tích cực

Bước 3: Xác định mục tiêu của bài giảng

Xác định chuẩn KT, KN, thái độ theo chương trình hiện hành và các hoạt động học

dự kiến sẽ tổ chức cho học sinh theo phương pháp dạy học tích cực, từ đó xác định các năng lực và phẩm chất có thể hình thành cho học sinh trong chuyên đề sẽ xây dựng + Mục kiến thức: Liệt kê các đơn vị kiến thức (căn cứ vào chuẩn kiến thức của chương trình hiện hành)

+ Mục kĩ năng: Xác định những kĩ năng cần hình thành và rèn luyện dựa trên đơn vị kiến thức

Lưu ý: Sử dụng các từ lượng hóa để có thể đánh giá theo các mức (theo thang đánh giá của Nicko): nhận biết (nhận biết, gọi tên, trình bày, chỉ ra, nêu…), thông hiểu (hiểu đặc điểm, tóm tắt, lí giải, phân biệt, phân loại, khái quát), vận dụng thấp (so sánh, phân tích, nhận xét, đánh giá, liên hệ), vận dụng cao (phân tích, suy nghĩ, đánh giá…) để xây dựng các định hướng phát triển năng lực cho học sinh theo từng bài học

Bước 4: Lập bảng mô tả các năng lực cần phát triển dựa trên các mức độ yêu cầu (nhận biết, thông hiểu, vận dụng thấp, vận dụng cao) của mỗi loại câu hỏi/bài tập

Mô tả rất khái quát để có thể vận dụng cho nhiều nội dung cụ thể của từng bài/ từng đơn

vị nội dung trong chủ đề (chưa có hình thức của câu hỏi) Có thể sử dụng để kiểm tra, đánh giá năng lực và phẩm chất của học sinh trong dạy học

Bước 5: Biên soạn các câu hỏi/ bài tập cụ thể theo các mức độ yêu cầu đã mô tả

Mục đích của công việc này là để sử dụng trong quá trình tổ chức các hoạt động dạy

học và kiểm tra, đánh giá, luyện tập theo chủ đề đã xây dựng Cụ thể là thiết kế những câu hỏi cụ thể, bám sát các mức độ yêu cầu đã xác định ở bước 4 và phù hợp với năng lực cần phát triển cho người học

Bước 6: Thiết kế tiến trình dạy học

Để thiết kế tiến trình dạy học theo chủ đề với định hướng phát triển năng lực cho HS,

GV phải hình thành được các hoạt động thực hiện trên lớp và ở nhà Mỗi tiết học trên lớp có thể thực hiện một số hoạt động, trong tiến trình dạy học còn một số hoạt động giao về nhà cho HS thực hiện Khi tổ chức hoạt động dạy học theo định hướng phát triển

năng lực cho HS, GV cần chú ý đặt HS vào các tình huống xuất phát gần gũi với thực tế cuộc sống để HS dễ cảm nhận, dễ liên hệ thực tế thì việc hình thành năng lực cho HS dễ dàng hơn Từ tình huống xuất phát ban đầu, HS có thể hình thành những vấn đề khác xảy ra trong quá trình tìm hiểu các vấn đề mà GV nêu ra trong các hoạt động dạy học

Từ đó, HS sử dụng những năng lực của mình như năng lực giải quyết vấn đề, năng lực

tự học… để tìm hiểu và chiếm lĩnh tri thức giáo viên truyền đạt

Lưu ý khi soạn giáo án dạy học theo chủ đề với định hướng phát triển năng lực học sinh

- Phần mục tiêu của bài căn cứ vào chuẩn kiến thức, kỹ năng, xác định mục tiêu của từng hoạt động cần căn cứ vào mục tiêu chung của bài theo từng đơn vị kiến thức

- Chú trọng cách tiến hành, cách tổ chức các hoạt động học tập của HS sao cho GV chỉ

là người tổ chức giao việc và chính xác hóa kiến thức, còn học sinh được tự khám phá, trải nghiệm và chiếm lĩnh kiến thức thông qua các kĩ năng tự học, kĩ năng hợp tác… -

Cá thể hóa đối tượng học sinh, đặc biệt là nhóm học sinh cần giúp đỡ và nhóm học sinh cần phát huy năng lực

- Chỉ rõ nội dung cần giúp đỡ hay cần phát huy cho học sinh

- Để phát huy lợi thế của việc dạy học theo chủ đề với định hướng phát triển năng lực cho học sinh, cần vận dụng tốt các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực Có nhiều phương pháp dạy học tích cực như: đàm thoại, thảo luận nhóm, dạy học theo dự án, đóng vai Tùy theo bài học mà giáo viên có thể lựa chọn các phương pháp thích hợp nhất để phát huy được năng lực của mỗi học sinh Mỗi phương pháp dạy học đều có điểm mạnh, hạn chế riêng Vì thế, để phát huy điểm mạnh, khắc phục hạn chế, người thầy phải vận dụng các kĩ thuật dạy học để hỗ trợ Chẳng hạn, để phát huy ưu thế của phương pháp thảo luận nhóm và hạn chế hiện tượng học sinh ỷ lại, không hợp tác khi thực hiện phương pháp này, người dạy có thể sử dụng kĩ thuật khăn trải bàn Đây là kĩ thuật dạy học đòi hỏi tất cả các thành viên của nhóm đều phải tham gia

IV TỔ CHỨC THỰC HIỆN -

Thời gian thực hiện: tuần 10

- Viết báo cáo: cô Phan Thị Dung

- Thiết kế giáo án minh họa: cô Đoàn Thị Thu Lan

- Chỉ đạo, kiểm tra nội dung báo cáo và giáo án dạy minh họa: thầy Trần Duy Thiện

- Giáo viên dạy minh họa: cô Đoàn Thị Thu Lan

- Bài dạy minh họa: Truyện ngụ ngôn: Ếch ngồi đáy giếng và Thầy bói xem voi – Ngữ

văn 6 (tiết 37, 38) – Năm học 2018-2019 là tiết 37 và 39, nay chuyển về là 37, 38 1

Lý do chọn bài

Các văn bản truyện ngụ ngôn Việt Nam được biên soạn trong SGK Ngữ văn 6 tập một với dung lượng vừa phải, phù hợp cho việc giáo dục học sinh qua các bài học ngụ ngôn gần gũi trong cuộc sống (bài học trong nhận thức thế giới xung quanh, bài học về việc tu dưỡng, rèn luyện bản thân ) Trong phân phối chương trình và kế hoạch dạy học của tổ Ngữ văn chúng tôi đã chọn hai bài này dạy liền nhau và biên soạn thành bài dạy theo chủ đề (nghĩa rộng) Việc đưa hai văn bản có sự giao thoa, tương đồng về kiến thức,

kĩ năng thành một bài học trong 2 tiết liền nhau có tác dụng phát huy nhận thức, rèn

luyện kĩ năng, hình thành thái độ tích cực cho học sinh Văn bản Ếch ngồi đáy giếng và

Thầy bói xem voi không những cung cấp cho học sinh kiến thức chung về truyện ngụ

ngôn mà còn hướng các em tới những bài học về đạo lý và lẽ sống Vì thế chúng tôi chọn

hai văn bản này để thực hiện chuyên đề: Tổ chức dạy học với chủ đề:

Truyện ngụ ngôn cho học sinh lớp 6 qua hai bài “Ếch ngồi đáy giếng” và “Thầy bói xem voi” theo định hướng phát triển năng lực

2 Tiến trình dạy học

a Xác định mục tiêu bài học *

Kiến thức:

- Hiểu thế nào là truyện ngụ ngôn

- Đặc điểm của nhân vật,sự kiện, cốt truyện trong các truyện ngụ ngôn

- Ý nghĩa giáo huấn sâu sắc của các truyện ngụ ngôn

- Hiểu được những bài học về đạo lý và lẽ sống qua những truyện ngụ ngôn

- Nghệ thuật đặc sắc của truyện:

+ Mượn chuyện loài vật để nói chuyện con người

+ Ẩn chứa bài học triết lý; tình huống bất ngờ, hài hước, độc đáo

+ Cách nói bằng ngụ ngôn, cách giáo huấn tự nhiên, sâu sắc

+ Sử dụng nghệ thuật ẩn dụ (mượn các bộ phận cơ thể để nói chuyện con người)

* Kĩ năng:

- Đọc – hiểu văn bản truyện ngụ ngôn

- Liên hệ các sự việc trong truyện với những tình huống, hoàn cảnh thực tế

- Kể lại được truyện

- Tự nhận thức giá trị của cách ứng xử khiêm tốn, biết học hỏi trong cuộc sống

- Giao tiếp: Phản hồi, tích cực lắng nghe, trình bày suy nghĩ, ý tưởng, cảm nhận của bản thân về giá trị nội dung, nghệ thuật và bài học của các truyện ngụ ngôn

*Thái độ:

- Khiêm tốn, biết mình, biết người, không chủ quan, kiêu ngạo Cần học hỏi mở rộng hiểu biết xung quanh

- Giáo dục học sinh ý thức học tập và thái độ sống với những người xung quanh

* Định hướng năng lực Năng

lực hợp tác

Năng lực giải quyết vấn đề

Năng lực giao tiếp

Năng lực cảm thụ thẩm mĩ

Năng lực tự quản bản thân

Năng lực sáng tạo

Năng lực tự học

b Tiến trình bài dạy:

- Với chủ đề Truyện ngụ ngôn (Ngữ văn 6), sẽ thực hiện trong 2 tiết học tương ứng với

hai văn bản Ếch ngồi đáy giếng và Thầy bói xem voi

- Tuân thủ theo 5 hoạt động của tiến trình dạy học: Khởi động/ Hình thành kiến thức/ Luyện tập/ Vận dụng/ Mở rộng, bổ sung, phát triển ý tưởng sáng tạo

- Trong từng hoạt động của tiến trình dạy học, giáo viên cần xác định rõ năng lực cần hình thành cho học sinh để rồi xác định, mô tả, biên soạn các hoạt động, bài tập hay hệ

thống câu hỏi phù hợp Cụ thể: Hoạt động 1 Khởi động

- Giáo viên cho học sinh nghe một đoạn bài hát liên quan đến hai truyện ngụ ngôn Ếch

ngồi đáy giếng và Thầy bói xem voi (hoặc xem một số hình ảnh)

- Học sinh trả lời câu hỏi: Đoạn bài hát vừa nghe (hoặc các hình ảnh vừa được xem) liên quan đến những câu chuyện dân gian nào mà em biết?

- Từ đó, giáo viên dẫn dắt vào bài mới

Hoạt động 2 Hình thành kiến thức

I/ Giới thiệu chung

- Năng lực cần phát triển: năng lực tự học, giải quyết vấn đề

- Hình thức hoạt động: trên cơ sở tự tìm hiểu bài học ở nhà, giáo viên yêu cầu học sinh

kể một số truyện ngụ ngôn mà mình đã đọc Từ đó, dẫn dắt học sinh vào tìm hiểu đặc

điểm của truyện ngụ ngôn

II/ Đọc – hiểu văn bản

Năng lực cần phát triển cho học sinh:

+ Năng lực hợp tác: HS thảo luận nhóm, chia sẻ ý kiến của mình, lắng nghe ý kiến của

bạn để tìm hiểu nghệ thuật xây dựng nhân vật, cách giáo huấn, cách kể chuyện, cùng

nhau tìm hiểu ý nghĩa của truyện Ếch ngồi đáy giếng và Thầy bói xem voi

+ Năng lực giải quyết vấn đề: HS nhận thức, khám phá và tìm các phương pháp giải

quyết các tình huống có vấn đề trong truyện Ếch ngồi đáy giếng và Thầy bói xem voi +

Năng lực giao tiếp: HS đọc diễn cảm, kể trôi chảy truyện Ếch ngồi đáy giếng và Thầy

bói xem voi Trình bày cảm nhận của mình về nhân vật chú ếch hoặc nhân vật năm ông

thầy bói Học sinh có thể hình thành cho mình kĩ năng giao tiếp, sống hòa đồng với mọi người xung quanh hay khi bày tỏ ý kiến của mình cần biết lắng nghe, chia sẻ để tránh xung đột

+ Năng lực cảm thụ thẩm mĩ: HS cảm nhận được vẻ đẹp của văn học, mượn nhân vật

chú ếch, thầy bói vốn rất gần gũi với đời sống để ẩn chứa những bài học có ý nghĩa sâu

xa Từ đó, học sinh cảm nhận được giá trị của tính khiêm tốn, biết hình thành cho bản thân những hành vi tốt đẹp phù hợp với chuẩn mực xã hội

+ Năng lực tự quản bản thân: HS tự điều chỉnh cách sống của mình, sống hòa đồng với

bạn bè, khiêm tốn với mọi người, biết cách học hỏi để mở rộng tầm hiểu biết của mình, biết kiềm chế cảm xúc, biết lắng nghe để tránh xảy ra xung đột trong cuộc sống

+ Năng lực sáng tạo: HS đề xuất các phương pháp học tập của mình để mở rộng tầm

hiểu biết hay tìm ra được các cách đánh giá, nhận xét một sự vật, sự việc, con người Cũng có thể sáng tạo trong cách đọc tác phẩm như đọc phân vai hay vào vai nhân vật để

kể lại truyện

+ Năng lực tự học: HS tự chuẩn bị bài ở nhà, làm bài tập phần vận dụng, mở rộng mà

giáo viên yêu cầu

Hình thức hoạt động: Giáo viên đưa ra hệ thống câu hỏi phát vấn, câu hỏi thảo luận, yêu cầu học sinh phát hiện chi tiết, sự việc trong truyện, cảm nhận về một vài chi tiết đặc sắc; giáo viên kết hợp hài hòa giữa nhiều phương pháp dạy học

Ví dụ: Khi dạy truyện Ếch ngồi đáy giếng và Thầy bói xem voi

- Giáo viên yêu cầu học sinh đọc diễn cảm, kể tóm tắt hoặc kể truyện theo tranh, xác định được bố cục của truyện

* Truyện Ếch ngồi đáy giếng, giáo viên cho học sinh tìm hiểu:

+ Tìm hiểu môi trường sống của ếch qua các chi tiết trong truyện Trong môi trường

ấy, ếch có suy nghĩ như thế nào? Điều đó cho thấy đặc điểm gì trong tính cách của ếch? + Điều gì đã làm thay đổi hoàn cảnh sống của ếch? Khi hoàn cảnh thay đổi ếch có thay đổi bản thân mình không? Vì sao?

+ Vì sao ếch bị trâu giẫm bẹp?

Cho học sinh hoạt động nhóm bằng kĩ thuật mảnh ghép: Nhóm

1: Nhận xét về cách xây dựng hình tượng nhân vật

Nhóm 2: Nhận xét cách giáo huấn, cách nói trong truyện

Nhóm 3: Nhận xét cách kể chuyện, cách nêu bài học trong câu chuyện

Nhóm 4: Nêu ý nghĩa truyện

* Truyện Thầy bói xem voi, giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu: