Một sô nguyên liệu hóa chất khac

Nhoâm vö cú ặúơc duđng nhiïìu trûúâc 1925, ngađy nay ặúơc thay thïị búêi phíím hûôu cú, trûđ titanium dioxide TiO 2 vađ carbon black, do coâ khuýịt ăiïím: tyê troơng cao, khaê nùng nhuö

CHÛÚNG XVIII

MOÔT SOÂ NGUYEĐN LIEÔU HOÙA CHAÂT KHAÙC

I PHAƠM MAØU NHUOÔM:

1 Möơt phíím mađu sûê duơng cho cöng nghiïơp chïị biïịn saên phíím cùn baên lađ cao su thiïn nhiïn hay cao su töíng húơp, cíìn phaêi coâ caâc ăiïìu kiïơn sau ăíy:

a Chõu nhiïơt tûđ 100 - 200 0 C (chõu ặúơc sûơ gia nhiïơt lûu hoâa cao su).

b Khöng tan trong cao su, dung möi vađ chíịt hoâa deêo cao su.

c Bïìn vúâi aânh saâng, nûúâc, rûúơu savon vađ xuât, trong höîn húơp cao su.

d Khöng aênh hûúêng túâi sûơ lûu hoâa vađ baêo quaên cao su.

e Mõn (vò ăöơ mõn phíìn nađo quýịt ắnh tñnh dïî khúịch taân vađ nùng suíịt).

f Coâ khaê nùng nhuöơm mađu cao.

g Sùưc mađu thíơt tûúi.

h Ăaơt moơi tñnh chíịt töíng quaât cuêa möơt phíím mađu mađ ngađnh cöng nghiïơp khaâc cíìn.

2 Phíím mađu ặúơc phín thađnh hai nhoâm: vö cú vađ hûôu cú Nhoâm vö cú ặúơc duđng nhiïìu trûúâc 1925, ngađy nay ặúơc thay thïị búêi phíím hûôu cú, trûđ titanium dioxide (TiO 2 ) vađ carbon black, do coâ khuýịt ăiïím: tyê troơng cao, khaê nùng nhuöơm mađu ýịu (lûúơng duđng cao), cho saên phíím ăuơc khöng tûúi mađu, vađi díîn xuíịt chrome (crom) gia töịc laôo hoâa cao su vađ möơt söị tham gia vađo

phẫn ûáng lûu hốa do cố lûu huyânh tûå do Cố thïí kïí túái nhuưåm trùỉng: titanium dioxide, sulfite kệm Nhuưåm àen: carbon black Nhuưåm vâng: chromate kệm; oxide sùỉt vâng Nhuưåm xanh luåc: chromium hemitrioxide (Cr 2 O 3 ) xanh luåc

Nhốm hûäu cú, lâ nhûäng chêët tưíng húåp àẩt cấc àiïìu kiïån àậ nïu, lûúång sûã duång thêëp nhûng cố khẫ nùng nhuưåm cao, vúái àiïìu kiïån phẫi khụëch tấn tưët trong hưỵn húåp cao su Nhốm nây cố vư sưë loẩi sẫn phêím vâ cố trïn thõ trûúâng vúái vư sưë tïn thûúng mẩi khấc nhau, ta khưng thïí nâo kïí hïët Tưíng quất cố thïí chia thânh hai nhốm: “toneur” (toner) khưng cố khoấng tưë nhû cấc loẩi monoazoic nitro hốa, diazoic benzidine, indanthrene, indigoid v.v Vâ “Toneur” cố chûáa đt nhêët mưåt khoấng tưë nhû: cấc sulfonate azoic, carboxylate azoic, phosphate ungstomolybdate, cấc kim loẩi phûác húåp v.v

3 Vêën àïì phêím mâu cố kim loẩi àưìng (Cu), àậ gêy ra nhiïìu tranh luêån vâ ta àậ biïët Cu, Mn lâ kim loẩi gêy lậo hốa cao su nghiïm trổng, nhûng khưng hùèn mổi húåp chêët cố chûáa nố àïìu àưåc hẩi (nhû phthalocyanine àưìng), do àố cố ba vêën àïì àùåt ra:

a Trong mưåt phên tûã cuãa húåp chêët àưìng, àưìng cố phẫi thûåc sûå

úã trẩng thấi phûác húåp bïìn, khưng cố úã trẩng thấi tûå do?

b Phêím cố àưìng, tûâ cấc húåp chêët àưìng chïë tẩo ra phêím nây, cố phẫi luưn luưn lâ khưng cố àưìng tûå do?

c Phêím cố àưìng, khưng cố àưìng tûå do, trong cấc àiïìu kiïån lûu hốa hay cố sûå hiïån diïån cuãa chêët khấc, cố bẫo àẫm lâ cố tđnh bïìn khưng phống thđch ra àưìng tûå do?

Tưët hún hïët ta chổn phêím mâu loẩi khấc cố vư sưë trïn thõ trûúâng khưng thïí nâo liïåt kï ra hïët, hóåc trûúâng húåp cố sûã duång thị thïm chêët khấng àưìng cho bẫo àẫm hún (xem chûúng Chêët phông lậo).

II FACTIC

II FACTICE: E:

Nùm 1846, Jonas nghiïn cûâu phaên ûâng cuêa acid nitric loaông vúâi díìu lanh (lin) noâng, cho ra möơt chíịt nhaôo ăùơt tïn “díìu cao su” (khaâc vúâi díìu höơt cao su) Ñt nùm sau, Fritz Sollier sûê duơng vađo chïị biïịn víơt liïơu chöịng thíịm nûúâc tûđ phaên ûâng cuêa acid ni-tric vúâi díìu lanh coâ litharge Kïị ăoâ, díìu caêi vúâi sulfur chloride Nhûng chñnh nhađ hoâa hoơc Phaâp Roussin, vađo nùm 1858, lađ ngûúđi ăaô baâo caâo tûúđng tíơn kïịt quaê nghiïn cûâu vïì phaên ûâng cuêa chlo-ride sulfur vúâi chíịt díìu trûúâc Viïơn Hađn lím Khoa hoơc Vađo thúđi kyđ nađy, giaâ cao su thiïn nhiïn trïn thõ trûúđng thïị giúâi lïn cao, caâc nhađ saên xuíịt trïn thïị giúâi tòm caâch haơ giaâ thađnh höîn húơp cao

su ăi túâi viïơc “ăöơn chíịt díìu cao su” nađy vađ ăùơt tïn lađ “Factice” Cíìn phaêi noâi khöng chó haơ giaâ thađnh, factice cođn tùng cûúđng cho höîn húơp cao su möơt söị tñnh chíịt ăùơc biïơt, nïn noâ ặúơc saên xuíịt ăaơi trađ taơi caâc nûúâc phaât triïín Phaâp, Ăûâc, Anh v.v

Phín loaơi

- Factice trùưng: Phíím thu ặúơc tûđ phaên ûâng nguöơi cuêa S 2 Cl 2 vúâi díìu beâo, daơng khöịi taân nghiïìn nhoê Phaên ûâng nađy lađ phaên ûâng sinh nhiïơt (roât S 2 Cl 2 vađo díìu thíơt chíơm úê thiïịt bõ coâ hïơ thöịng ngûng laơnh vađ lađm nguöơi) tyê lïơ S 2 Cl 2 sûê duơng phaêi ăuâng ăïí traânh chíịt sinh ra víîn cođn thïí loêng hay thïí keo hoùơc phaên ûâng seô dûô döơi keđm theo chaây buđng cho ra phíím coâ mađu síơm (lûúơng duđng ăuâng tuđy thuöơc vađo chíịt lûúơng cuêa loaơi díìu, lö hađng, kñch thûúâc vađ daơng thiïịt bõ chûâa, töịc ăöơ khuíịy tröơn, víơn töịc roât S 2 Cl 2 v.v ) díìu vađ thiïịt bõ chûâa phaêi hoađn toađn khöng coâ nûúâc (do S 2 Cl 2 dïî bõ nûúâc phín tñch) Factice thu ặúơc ăem trung tñnh hoâa vúâi vöi ngíơm nûúâc, magnesium oxide hay sodium bicarbonate, ăïí noâ khöng coâ xu hûúâng loaơi HCl trúê nïn mïìm thađnh thïí keo, vađ phaêi lađm nguöơi nhanh trûúâc khi ăoâng goâi.

Factice trùưng khoâ sûê duơng cho höîn húơp cao su lûu hoâa nhiïơt,

do acid chlorine hydride phoâng thñch, hún lađ factice níu.

- Factice níu: Phíím thu tûđ phaên ûâng nhiïơt cuêa lûu huyđnh vúâi díìu beâo, daơng khöịi ặúơc taân nghiïìn nhoê Phaên ûâng nađy giöịng nhû lûu hoâa cao su vúâi lûu huyđnh, caâc loaơi díìu thûơc víơt vađ díìu ăöơng

víơt chûa no, loaơi khöng bay húi hay ñt bay húi, chó söị iodine töịi thiïíu lađ 80 ăïìu duđng ặúơc.

Lûu huyđnh cho vađo díìu nung noâng vûđa khuíịy tröơn, khi thay ăöíi nhiïơt ăöơ vađ tyê lïơ lûu huyđnh seô ặúơc hađng loaơt loaơi factice, tûđ thïí keo ăïịn thïí rùưn coâ mađu níu vađ cíịu truâc daơng phiïịn nhoê Nhiïơt ăöơ quaâ thíịp phaên ûâng xaêy ra khöng troơn veơn, quaâ cao seô dûô döơi vađ coâ thïí böịc chaây do khñ H 2 S thoaât ra Töíng quaât coâ nhiïìu caâch chïị taơo factice, nhûng phûúng phaâp töịt nhíịt seô cho saên phíím khöng gíy trò hoaôn lûu hoâa höîn húơp cao su vađ sûê duơng ặúơc cho höîn húơp mađu tuúi.

Taâc duơng cuêa Factice:

Factice ặúơc sûê duơng trong cöng nghiïơp chïị biïịn cao su thiïn nhiïn, cao su töíng húơp (butadiene-styrene, neoprene) nhû lađ chíịt pha loaông (diluant).

- ÚÊ höîn húơp cao su söịng: Giuâp cho caâc hoâa chíịt phuơ gia vađ chíịt ăöơn khúịch taân ríịt töịt trong cao su, nhíịt lađ ăöơn caâc chíịt ăöơn vö cú, carbon black lûúơng cao Taơo höîn húơp tñnh boâng laâng, khöng coâ tñnh keo dñnh, tùng töịc ăöơ caân luýơn vađ eâp ăuđn vađ öín ắnh kñch thûúâc.

- ÚÊ höîn húơp cao su lûu hoâa: Caêi thiïơn ăöơ chõu laôo hoâa tûơ nhiïn, ăöơ bïìn aânh nùưng vađ ozone Lûúơng duđng tûđ 5 - 10%, lûơc ắnh daôn vađ ăöơ cûâng saên phíím khöng bõ biïịn ăöíi, nhûng lûơc keâo ặât vađ ăöơ chõu

ma saât giaêm (lûúơng cao thñch húơp cho saên xuíịt göm tííy) Lûúơng duđng trïn 50% ặúơc xem lađ chíịt ăöơn hûôu cú coâ tñnh ăađn höìi, nhûng cíìn chónh tùng chíịt gia töịc lûu hoâa, hoùơc lûu huyđnh hoùơc caê hai, hoùơc thïm vađo höîn húơp magnesium carbonate, do tñnh lađm chíơm lûu hoâa cuêa höîn húơp coâ factice (búêi sûơ phoâng thñch acid luâc gia nhiïơt) Factice cođn giuâp cho höîn húơp giaêm hiïơn tûúơng “nöíi möịc”, saên phíím ăuâc coâ daơng ăeơp roô, vađ ñt bõ co ruât.

ÛÂng duơng cho saên xuíịt víơt duơng eâp ăuđn, ăuâc (öịng nûúâc, ruöơt

xe, díy ăiïơn, ) thaêm cao su, ăöì chúi treê em, göm tííy

Lờ i Giơ ùi Thiệu: 55555

CHƯƠNG I: ĐẠI CƯƠNG 7

A LỊCH SỬ 7

I LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN CÂY CAO SU 7

II TIẾN BỘ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHIỆP CAO SU TRÊN THẾ GIỚI 10

III SƠ LƯỢC VỀ VIỆC TRỒNG CÂY CAO SU TRÊN THẾ GIỚI 13

B TRẠNG THÁI THIÊN NHIÊN 14

I HỆ THỐNG LATEX VÀ LATEX CAO SU 15 II SỰ TẠO THÀNH LATEX CỦA CÂY CAO SU - CHỨC NĂNG SINH LÝ-SINH TỔNG HỢP CAO SU 16

C PHÂN LỌAI CÂY CAO SU 17

I CÂY CAO SU THUÔC HỌ EUPHORBIACEA 18

II CÂY CAO SU THUỘC HỌ MORACÉAE 22

III CÂY CAO SU THUỘC HO APOCYNACEAE 23 IV CÂY CAO SU THUỘC HO ASCLÉPIADACÉAE 25

D KHAI THÁC CÂY CAO SU HEVEA BRASILIENSIS EUPHORBIACÉX

I THU HỌACH LATEX CAO SU

II SỰ CỐ - SỰ KÍCH SẢN MÙ

I ĐẠI CƯƠNG VỀ PHƯƠNG PHÁP THU HỌACH LATEXỞ CÁC CÂY CAO SU KHÁC

II TRUNG TÂM CÔNG NGHIỆP CHÍNH VÀ CÁC VIỆN KHẢO CỨU

KHOA HỌC CAO SU QUỐC TẾ

MỤ C LỤ C

CHÛÚNG III: THAÂNH PHÊÌN HOÁA HOÅC VAÂ CÊËU TRUÁC CAO SU 82

A THAÂNH PHÊÌN CAO SU SÖËNG - CHÊËT CÊËU TAÅO PHI CAO SU 82

IV SÛÅ KÏËT HÚÅP VÚÁI OXYGEN (TAÁC DUÅNG VÚÁI OXYGEN) 124

C PHAÃN ÛÁNG ÀÖÌNG PHÊN HOÁA VAÂ ÀÖÌNG HOAÂN HOÁA (KÏËT VOÂNG) 137

III PHẪN ÛÁNG KÏËT VÔNG BÚÃI HỐA CHÊËT 139

IV PHẪN ÛÁNG CUÃA CẤC DÊỴN XUÊËT HYDROHALOGEN HỐA 141

VI SÛÅ THAY ÀƯÍI THÏÍ TĐCH CAO SU TRONG LUÁC DẬN CÙNG 157

VIII “HYSTẾRẾSIS” CUÃA CAO SU (HIÏÅN TÛÚÅNG TRÏỴ ÀÂN HƯÌI) 162

I VÚÁI CHÊËT PHỐNG THĐCH LÛU HUYÂNH HAY PHI KIM CUÂNG HỔ

CHÛÚNG VII: SÛÅ OXIDE HỐA VÂ LẬO HỐA CAO SU THIÏN NHIÏN 217

IV TẤC DUÅNG CUÃA CHÊËT XUÁC TẤC “HẪO OXYGEN” 225

I SÛÅ TẤC KĐCH BÚÃI OXYGEN - ẪNH HÛÚÃNG NHIÏÅT VÂ ẤP LÛÅC 237

II HIÏÅU QUẪ CUÃA KHỐI ÀEN CARBON TRONG SÛÅ OXIDE HỐA 242

CHÛÚNG VIII: LÊÅP CƯNG THÛÁC HƯỴN HÚÅP CAO SU CHO

D TIÏËN HÂNH LÊÅP CƯNG THÛÁC - NGHIÏN CÛÁU ÀÙÅC BIÏÅT 269

I CƯNG THÛÁC VÂ NGHIÏN CÛÁU TẨI PHÔNG THĐ NGHIÏÅM 269

E THĐ DUÅ HÛÚÁNG DÊỴN VÏÌ LÊÅP CƯNG THÛÁC PHÔNG THĐ NGHIÏÅM 272

IV TIÏËN HÂNH LÊÅP CƯNG THÛÁC PHÔNG THĐ NGHIÏÅM 275

CHÛÚNG IX: QUI TRÒNH CHÏË BIÏËN TÖÍNG QUAÁT

CHÛÚNG X: CAÁC LOAÅI NGUYÏN LIÏÅU CAO SU VAÂ LATEX THIÏN NHIÏN

CHÛÚNG X: CAÁC LOAÅI NGUYÏN LIÏÅU CAO SU VAÂ LATEX THIÏN NHIÏN 298

C VAÂI LÛU YÁ KHI SÛÃ DUÅNG CHO CHÏË BIÏËN HAÂNG TIÏU DUÂNG 305

I DIPHENYLGUANIDIN: DPG 327

A CHÊËT TÙNG HOAÅT LÛU HOÁA (COÂN GOÅI LAÂ TÙNG TRÚÅ LÛU HOÁA) 354

I KHOÁI CARBON ÀEN (CARBON BLACK) 383

II BÖÅT ÀÊËT: (SEÁT THÛÚÂNG, SEÁT KAOLIN, TINH ÀÊËT ÀOÃ ) 390

CHÛÚNG XVI : CHÊËT HOÁA DEÃO CAO SU VAÂ CHÊËT “PEPTI”

B CHÊËT XUÁC TIÏËN HOÁA DEÃO: PEPTI (PEPTISANT; PEPTIZER) 455

CAO SU THIÊN NHIÊN

NGUYỄN HỮ U TRÍ

NHÀ XUẤT BẢN TRẺ

161B Lý Chính Thắng - Quận 3 - Thành Phố Hồ Chí Minh ĐT: 9316211 - 9317864 - 9314289 - 8495595 - 8495596

Chịu trách nhiệm xuất bản : TS QUÁCH THU NGUYỆT Biên tập : THANH LIÊM

Trình bày : THU HÀ

Sứ bản in : THANH LIÊM