XỬ lý vệ SINH môi TRƯỜNG DO bão lũ

Công tác chuẩn bị trước mùa lũ bão Bão lụt có ảnh hưởng lớn đến đời sống, sức khoẻ và môi trường. Ô nhiễm môi trường và đặc biệt là ô nhiễm nguồn nước sau bão lụt là nguyên nhân chính của các bệnh đường ruột như tả, lỵ, thương hàn... và có thể xảy ra thành dịch lớn. Sự chuẩn bị tốt trước khi bão lụt xảy ra cũng như các biện pháp xử lý thích hợp trong và sau bão lụt sẽ làm giảm các nguy cơ mắc các bệnh kể trên

XỬ LÝ VỆ SINH MÔI TRƯỜNG DO BÃO LŨ

1 Công tác chuẩn bị trước mùa lũ bão

Bão lụt có ảnh hưởng lớn đến đời sống, sức khoẻ và môi trường Ô nhiễm môi trường và đặc biệt là ô nhiễm nguồn nước sau bão lụt là nguyên nhân chính của các bệnh đường ruột như tả, lỵ, thương hàn và có thể xảy ra thành dịch lớn

Sự chuẩn bị tốt trước khi bão lụt xảy ra cũng như các biện pháp xử lý thích hợp trong và sau bão lụt sẽ làm giảm các nguy cơ mắc các bệnh kể trên

Để giải quyết tốt vấn đề này, cần thực hiện các bước sau:

- Tổ chức các lớp huấn luyện về xử lý nước và xử lý vệ sinh môi trường trong trường hợp có lũ lụt Những người được tập huấn có trách nhiệm hướng dẫn lại cho cộng đồng

- Cần sử dụng các tài liệu truyền thông như tờ rơi, áp phích hoặc các kênh truyền thông đại chúng như đài truyền thanh, đài truyền hình để tuyên truyền hướng dẫn cho bộ đội biết sử dụng các loại thiết bị, hoá chất lọc nước, khử trùng nước

- Các đơn vị cần di dời các kho thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) nếu có đến nơi cao, không có nguy cơ bị ngập

Tất cả các đơn vị đóng quân tại các địa bàn trọng điểm có nguy cơ bị ngập lụt cao cần phải tích cực chuẩn bị, luôn ở tư thế sẵn sàng đối phó với mọi tình huống xấu nhất do thiên tai gây ra Công tác này thường hoàn tất trong tháng 5 đối với các đơn vị đóng quân ở các tỉnh phía Bắc và trong tháng 7 đối với các tỉnh phía Nam với các nội dung sau đây:

1.1 Đối với bộ đội

1.1.1 Khi làm vệ sinh môi trường tại đơn vị

Nhân viên Quân y phối hợp với chỉ huy đơn vị đôn đốc, hướng dẫn bộ đội thực hiện tốt công tác chuẩn bị phòng chống bão lụt, thiên tai sau đây:

Chuẩn bị chung

- Kiểm tra nhà cửa, gia cố, chằng néo những nơi yếu có thể bị bão lụt làm hỏng

- Dự trữ lương thực và chất đốt

- Chuẩn bị một số thuốc thông thường như thuốc tiêu chảy, cảm sốt, dầu cao, thuốc đau mắt, bông băng, thuốc đỏ, thuốc ngoài da

- Chuẩn bị cáng, nẹp, tăng, võng

- Chuẩn bị phao, dây buộc, sửa chữa gia cố thuyền ghe (nếu có)

- Cất giữ các loại hoá chất BVTV (nếu có) ở nơi cao, không có nguy cơ bị ngập hoặc nước cuốn trôi

Với các nguồn nước:

- Chuẩn bị nắp và ni lông để bịt miệng giếng khơi, bể nước mưa, lu, khạp hoặc nút bịt miệng giếng khoan

- Bịt giếng, lu, khạp, nút giếng khoan trước khi sơ tán hoặc thấy có nguy

cơ giếng bị ngập Lưu ý khi bịt miệng giếng, cần để 1 khe nhỏ cho khí thoát ra khi nước dâng lên

- Nơi có cấp nước máy phải dự trữ nước trong các bể lớn ở trên cao

- Dự trữ một số chai nước uống

Với nhà tiêu và chuồng gia súc:

- Nhà tiêu 2 ngăn: Lấy hết phân ra, đào hố ủ lèn đất chặt, mỗi ngăn đổ khoảng 2-3 kg vôi bột, chuẩn bị sẵn nắp đậy lỗ đi tiêu

- Nhà tiêu tự hoại hoặc thấm dội nước: Chuẩn bị nút bệ xí

- Nhà tiêu đào: Lấp một lớp đất dày khoảng 0,5 m, lèn chặt

- Chuồng gia súc : Lấy hết phân ra ủ, rắc 2-3 kg vôi bột Đồng thời dời chuồng gia súc lên nơi cao

1.1.2 Khi làm nhiệm vụ giúp dân làm vệ sinh môi trường

- Bám sát địa bàn, liên hệ chặt chẽ với chính quyền và Y tế các cấp để triển khai nhiệm vụ, tận dụng nguồn nhân lực tại chỗ: Sinh viên, y tế địa phương, học sinh, dân quân tự vệ và nhân dân

- Hướng dẫn nhanh cho các lực lượng tham gia làm vệ sinh môi trường những kỹ thuật cơ bàn trong việc làm sạch môi trường

- Có thể xét nghiệm nhanh nguồn nước bằng hộp kiểm nghiệm nước dã ngoại

để xác định mức độ ô nhiễm

- Chuẩn bị đầy đủ các cơ số phòng chống lụt bão, thuốc diệt côn trùng, thuốc khử trùng, phèn

- Phải tuân thủ đầy đủ các kỹ thuật và nguyên tắc trong xử lý môi trường do

Bộ y tế ban hành

- Có thể kết hợp với y tế địa phương khám bệnh cho một số đối tượng thuộc diện ưu tiên

- Cần tổ chức rút kinh nghiệm sau mỗi đợt làm nhiệm vụ giúp dân

1.2 Đối với nhân viên quân y

- Kiểm tra hướng dẫn cho bộ đội về tầm quan trọng của công tác vệ sinh môi trường, tập trung giải quyết nước uống, phân, nước thải và rác thải

-Theo dõi chặt chẽ tình hình dịch bệnh, chủ yếu là các bệnh về đường tiêu

- Chuẩn bị sắn các cơ số thuốc chủ yếu là kháng sinh, thuốc đường ruột và đóng gói sẵn để tại các đơn vị, vận chuyển nhanh nhất đến các đội vệ sinh phòng dịch, trước hoặc sau khi lũ lụt xảy ra Các cơ số thuốc này phải được theo dõi hạn sử dụng và bổ sung thường xuyên

- Chuẩn bị hoá chất xử lý nước:

+ Phèn chua

+ Cloramin B bột 25 % hoặc clorua vôi hoặc Can xi Hypoclorit 70%

+ Cloramin T hoặc B viên 0,25g

- Chuẩn bị hoá chất diệt côn trùng và xử lý môi trường:

+ Permethrin, Alletrin, K- othrin, Vectron, Crezil

2 Xử lý nước ăn uống và vệ sinh môi trường trong khi ngập lụt

2.1 Xử lý nước ăn uống

Trong trường hợp giếng nước bị ngập mà không có nước mưa để sử dụng thì phải lấy nước ngập để xử lý:

2 1.1 Làm trong nước :

Dùng phèn chua với liều lượng 1g phèn chua cho 20 lít nước Nếu không

có phèn chua thì dùng vải sạch để lọc nước, giữ lại các cặn bẩn, làm vài lần cho đến khi được nước trong

Quy trình làm trong nước bằng phèn :

Bước 1: Tính lượng nước cần xử lý

Bước 2 : Tính lượng phèn cần thiết để làm trong nước (thông thường dùng 50gam/ m3 nước)

Bước 3: Hòa tan lượng phèn vào 1 xô nước Sau đó đổ vào dụng cụ chứa, khuấy đều, để khoảng 30 phút cho cặn lắng hết xuống đáy rồi gạn lấy nước trong Sau đó mới tiến hành khử trùng

2.1.2 Khử trùng bằng hoá chất

- Khử trùng bằng viên cloramin T hoặc B : Khử trùng bằng viên cloramin T hoặc B đóng gói dưới dạng viên hàm lượng 0,25 g Loại này rất tiện lợi cho khử trùng các thể tích nước nhỏ như chum, vại, lu, khạp, xô, chậu hoặc bể chứa nước nhỏ Một viên cloramin T hoặc B dùng để khử trùng 25lít nước

- Khử trùng bằng hoá chất bột (Cloramin B, Clorua vội) : Thường để khử trùng các nguồn nước cấp cho tập thể, các giếng khơi nơi tập trung tránh bão, lũ Yêu cầu của nước sau khi được khử trùng phải có lượng Clo dư khoảng 0,3 -0,5 mg/l Vì vậy tùy chất lượng nước khác nhau mà cần lượng cloramin khác nhau

Thông thường đối với nước trong khu vực bão lụt lượng Cloramin 25% Clo hoạt dùng để khử trùng 1 m3 nước khoảng 6 - 8 gam (theo hướng dẫn của Cục Quân Y ) khoảng 10 gam ( theo hướng dẫn của Viện Vệ sinh dịch tễ trung ương)

Quy trình khử trùng nước bằng Chloramin :

Bước 1: Tính lượng nước cần xử lý,

Bước 2 : Tính lượng Chloramin cần thiết để khử trùng nước ( thông thường dùng 6 - 8 gam/ m3 nước

Bước 3: Hòa tan lượng Chloramin cần thiết vào 1 xô nước Sau đó đổ vào dụng cụ chứa, khuấy đều, để khoảng 30 phút thì có thể sử dụng

Nếu lỡ cho quá nhiều clo thì chờ thêm nửa giờ hoặc một giờ nữa cho bớt mùi nồng Nước này vẫn phải đun sôi rồi mới uống được

Lưu ý:

- Không tiến hành khử trùng đồng thời với đánh phèn vì phèn hoặc các chất hữu cơ trong nước sẽ hấp phụ hết Clo hoạt tính và làm mất tác dụng khử trùng của Clo, đồng thời khi khử trùng nước có độ đục cao, chứa nhiều hợp chất hữu cơ có thể sinh ra hợp chất có thể gây ung thư

- Sau khi khử trùng ngửi thấy mùi Clo thì việc khử trùng mới có tác dụng Hiện nay loại hoá chất dùng phổ biến nhất là Cloramin B và T dạng viên 0,25 g, bột Cloramin B 25 %

2.2 Chôn cất tử thi trong khi ngập lụt

Người chết phải được đưa đến chôn nơi đất cao đã được địa phương bố trí trước và có đánh dấu để dễ tìm lại sau này Trường hợp phải chôn ở nơi có nguy

cơ ngập nước phải cho vào bao ni lông kín và lèn hoặc buộc đá nặng vào quan tài để không còn nguy cơ quan tài bị nổi lên, hoặc thậm trí phải treo lên cây cao chờ nước rút đem chôn Nếu tử thi có hiện tượng bốc mùi hoặc thối rữa thì phải

xử lý bằng hoá chất sát trùng và khi di chuyển phải được bao gói kín tránh chất dịch rò rỉ ra môi trường Những nơi có hoả táng thì nên chở đến nơi có hoả táng càng sớm càng tốt

2.3 Xử lý rác trong khi ngập lụt

Đối với các lán trại cho bộ đội tạm sơ tán nên đào các rãnh có chiều rộng

1 m, chiều dài 1,5 m; sâu 2 m Mỗi ngày lấp một lớp đất lên mặt rác Một hố như thế này có thể dùng cho 200 người trong 1 tuần rồi lấp 1 lớp đất dày 40 cm Nếu có điều kiện có thể cung cấp các thùng đựng rác thể tích từ 50 đến 100 lít cho 12- 25 người dùng tại các khu vượt lũ Khi đầy thùng phải mang đi chôn hoặc đốt Rác thải y tế phải được đốt hàng ngày

Nếu thời gian ngập lụt kéo dài, có thể tổ chức các ghe, thuyền đi đến từng nhà thu gom rác về nơi xử lý tập trung

2.4 Xử lý phân trong ngập lụt

Đối với các lán, doanh trại cần tận dụng chỗ đất cao, chưa bị ngập, đào những hố nhỏ mỗi chiều 0,5 m để làm hố tiêu tạm thời Những hố tiêu này nên làm cách xa nhà ở, nguồn nước để hạn chế sự phát tán mầm bệnh

Khi có sơ tán bộ đội đến nơi vượt lũ, sống trong các lều, trại dựng tạm thì tận dụng những chỗ đất cao, chưa bị ngập, tuỳ theo khả năng có thể đào các hố tiêu theo cho phù hợp

Những hố tiêu này nên làm cách xa nhà ở, nguồn nước trên 50 m để hạn chế sự phát tán mầm bệnh Khi sử dụng xong dùng tro hoặc đất lấp lại, khi kết thúc sơ tán phải lấp kín và lèn chặt đất

Nếu có điều kiện bố trí các nhà tiêu di động thì áp dụng tiêu chuẩn một chỗ ngồi cho 30 người, đặt cách xa lán trại 50m Ở những nơi nước ngập cao

mà không kịp sơ tán hoặc vì lý do nào đó mà phải ở lại nơi ngập lụt thì có thể xử

lý tạm thời bằng cách dùng thùng, chậu, rổ, giá lót ni lông hoặc đất vào, đi ngoài vào đó rồi treo phía ngoài nhà hoặc trên cây chờ khi nước rút đem ra chôn

2.5 An toàn thực phẩm trong khi xảy ra lũ, lụt

Trong khi ngập lụt, các loại lương thực, thực phẩm rất dễ bị hư hỏng hoặc

ô nhiễm bởi hoá chất độc, vi sinh vật gây bệnh vì vậy công tác vệ sinh an toàn thực phẩm cần được đặc biệt chú trọng Các loại thực phẩm đã được tiếp xúc với nước lũ phải được nấu chín Trong khi lũ lụt không ăn rau sống Tốt nhất là

sử dụng các loại mì tôm gói, thức ăn đóng hộp, nước uống đóng chai còn nguyên vẹn Nước dùng cho ăn uống phải được khử trùng và đun sôi Các nguồn thực phẩm cứu trợ phải có nguồn gốc an toàn và còn hạn sử dụng

3 Xử lý nước ăn uống và vệ sinh môi trường sau bão lụt

Trong bão lụt nước ngập tràn, cuốn trôi tất cả mọi thứ ô uế có trên mặt đất như chất thải từ cống rãnh, nhà tiêu, xác súc vật, chuồng gia súc, gia cầm, cây cối làm nước và môi trường bị ô nhiễm nghiêm trọng Vì vậy ngay khi nước rút cần có các biện pháp xử lý nước và môi trường ngay để tránh ô nhiễm ảnh hưởng đến sức khoẻ Quân y đơn vị cần phối hợp chặt chẽ với chỉ huy đơn vị trong vận động bộ đội dọn vệ sinh kết hợp với xử lý nước và vệ sinh môi trường

3.1 Xử lý các giếng nước để ăn, uống và sinh hoạt

3.1.1 Giếng khơi

Dù đã dùng ny lông và nắp bịt miệng giếng, nước trong giếng vẫn bị ô nhiễm rất nặng và ny lông chỉ ngăn rác, cặn vào giếng chứ không ngăn được

nước bẩn vào giếng Quá trình xử lý nứơc được tiến hành theo 3 bước sau đây:

- Khơi thông tất cả các vũng nước xung quanh khu vực giếng

- Tháo bỏ nắp và ny lông bịt giếng

- Trước khi làm trong và khử trùng phải tiến hành thau vét giếng Dùng nước giếng dội lên thành cho trôi hết đất cát và rác bám trên thành giếng và sàn giếng

a Nếu giếng ngập lụt, nước đục:

Phải tiến hành thau vét giếng Múc cạn nước và vét hết bùn cặn Các vùng

có điện hoặc máy nổ thì dùng máy bơm điện hút cạn rồi thau vét giếng Trong trường hợp không thể thau vét được thì nên chọn một giếng khác để xử lý và dùng chung Nếu tất cả các giếng trong khu vực đó đều không thể thau vét được thì có thể áp dụng biện pháp xử lý tạm thời: múc vài chục lít lên bể chứa rồi đánh phèn và khử trùng, dùng hết làm mẻ khác, chờ vài ngày sau mức nước giếng xuống thấp tiến hành thau rửa

Trường hợp không có phèn chua để làm trong nước: làm một bể lọc cát tạm thời bằng một thùng, xô hay vại thể tích khoảng 20-30 lít Đục một lỗ đường kính 1 cm trên thành cách đáy thùng 5 cm, cho một ít đá hoặc gạch vỡ lót

ở đáy, đặt một mảnh vải bao tải gai lên trên rồi đổ cát dày khoảng 25-30 cm Đổ nước giếng vào cho đến khi nước chảy thì lấy để khử trùng

b Nếu giếng bị ngập nhưng nước lụt không tràn vào giếng và nước giếng trong:

Vẫn phải tiệt trùng trước khi sử dụng Nếu điều kiện cho phép thì múc cạn và thau rửa, nếu không thì có thể tiến hành tiệt trùng ngay nước trong giếng

để sử dụng Một vài tuần sau tiến hành thau rửa giếng

Chú ý:

- Các giếng bị ngập lụt thì nhất thiết phải thau rửa và khử trùng

- Khi có hàng loạt giếng bị ngập lụt, nhu cầu cấp nước lớn mà không đủ lực lượng xử lý nước thì ở mỗi đại đội chọn một vài giếng xử lý để lấy nước dùng

Các bước làm trong nước giếng:

Dùng phèn chua (loại thường dùng là phèn nhôm) với liều lượng 50g/1m3

nước, nếu nước đục nhiều có thể cho lượng phèn tối đa 100g/1m3

Quy trình làm trong nước bằng phèn :

Bước 1: Tính lượng nước cần xử lý

Bước 2 : Tính lượng phèn cần thiết để làm trong nước (thông thường dùng 50gam/ m3 nước)

Bước 3: Hoà tan hết lượng phèn cần thiết vào một gầu nước, tưới đều lên

giếng nước, thả gầu chìm sâu xuống nước rồi kéo mạnh lên khoảng 10 lần rồi để yên 30 phút đến 1 giờ cho cặn lắng hết thì tiến hành khử trùng

Các bước khử trùng giếng nước:

Về nguyên tắc nước giếng sau khi khử trùng phải có nồng độ Clo dư là 0,2 - 1 mg/l (có mùi nồng của Clo)

Quy trình khử trùng nước bằng Chloramin :

Bước 1: Tính lượng nước cần xử lý,

Bước 2 : Tính lượng Chloramin cần thiết để khử trùng nước (Sử dụng test clo dư, thông thường dùng 10 gam/ m3 nước)

Bước 3: Múc một gầu nước, hoà tan lượng chất nói trên tưới đều lên giếng nước, thả gầu chìm sâu xuống nước rồi kéo mạnh lên khoảng 10 lần rồi lấy gầu tưới nước lên thành giếng để khử trùng thành giếng Để yên 30 phút đến

1 giờ là có thể dùng được

Trong trường hợp không có hoá chất khử trùng, chỉ ăn uống nước đun sôi

10 phút trở lên và không ăn các loại rau sống rửa bằng nước chưa khử trùng

3.1.2 Giếng khoan

Bơm hết nước đục và bơm tiếp 15 phút nữa bỏ nước đi sau đó có thế sử dụng được Cần chú ý làm vệ sinh bơm sàn giếng

3.2 Xử lý môi trường

- Nước rút đến đâu các đơn vị làm vệ sinh nhà cửa làm vệ sinh môi trường đến đó vì nếu không làm kịp thời thì sẽ khó đẩy được phù sa ra khỏi nhà, sân và đường đi

- Khi nước rút hết, môi trường ô nhiễm nặng nề, có mùi tanh thối do xác súc vật, côn trùng, cây cối thối rữa Cần khơi thông cống rãnh, lấp vũng nước đọng, chôn lấp xác súc vật chết và tẩy uế

- Xử lý xác súc vật như sau:

+ Khảo sát để ước lượng số lượng xác súc vật chết cần xử lý

+ Vị trí chôn xác súc vật:Tốt nhất, là chôn ở ngoài đồng xa các nguồn nước (ao, hồ, sông ) ít nhất 50 m Có thể chôn xác súc vật ở trong vườn nhưng cần lưu ý là phải cách xa các giếng nước ít nhất 30 m và phải xử lý kỹ bằng hoá chất khử trùng tẩy uế

+ Đào hố chôn sao cho tất cả xác súc vật được vùi sâu dưới đất ít nhất 0,8

m Chuyển toàn bộ xác súc vật vào hố và hớt một lớp đất khoảng 10 cm chỗ xác súc vật nằm chôn cùng với súc vật Tốt nhất là 2-3 kg vôi bột lên trên, hoặc phun dung dịch hoá chất khử trùng, tẩy uế ( Crezin, Cloramin ) nồng độ cao ( có thể tới 100 mg/l Cloramin B 25 %) rồi lấp đất, lèn chặt Cắm biển báo hiệu

nơi chôn xác súc vật để tránh bị đào bới.

+ Khử trùng nơi có xác súc vật: sau khi chuyển xác súc vật đi chôn phải phun thuốc khử trùng hoặc rắc vôi bột vào chỗ đó Nếu không có vôi bột hay hoá chất khử trùng thì có thể tập trung rác vào chỗ đó và đố

+ Hàng ngày phải kiểm tra nơi chôn xác súc vật xem có bị súc vật hoặc chuột bọ đào bới hay không Nếu phát hiện thấy có mùi hôi thối hoặc bị đào bới thì phải lấp lại và rào chắn

- Dọn dẹp vệ sinh nhà cửa, lau chùi đồ dùng, cọ rửa nhà cửa, phơi khô quần

áo, không treo mắc quần áo ẩm ướt vào chỗ dễ làm nơi trú ẩn cho muỗi

- Làm vệ sinh tu sửa nhà tiêu( nếu không hỏng nặng) Nếu nhà tiêu hỏng nặng, chọn nơi cao ráo xa nhà, xa giếng nước (20m) đào hố tạm thời rồi lấp đất, tránh ruồi , côn trùng và súc vật tiếp xúc với phân, chờ một vài tuần sửa lại nhà tiêu

- Tổ chức diệt côn trùng (ruồi, nhặng) bằng phương pháp cơ học, hoá học

3.3 Nguyên tắc phòng chống bệnh truyền qua nước trong vùng lũ lụt

- Thành lập ban chỉ đạo phòng chống dịch các cấp

- Dự phòng từ trước khi xảy ra lũ lụt là yếu tố mang tính quyết định

- Khi lũ lụt xảy ra, việc xử lý nước ăn, uống, vệ sinh môi trường và vệ sinh

cá nhân đóng vai trò quan trọng trong phòng chống dịch bệnh

- Tiến hành các biện pháp y tế để giảm thiểu nguy cơ lây bệnh

- Tổ chức tốt tình hình báo cáo tình hình các bệnh truyền nhiễm để xác định

sự bùng phát dịch bệnh và khẩn trương tiến hành biện pháp khống chế

- Nhanh chóng điều tra các điểm được báo cáo về sự bùng phát dịch Tổ chức cấp cứu, cách ly, điều trị kịp thời làm giảm đến mức thấp nhất tỷ lệ mắc

và chết

- Cung cấp đủ các cơ số thuốc, hoá chất, vật tư để thu dung và điều trị kịp thời các trường hợp bệnh khi có dịch xảy ra

- Sử dụng Cloramin B để khử trùng nước ăn uống và các hoá chất xử lý môi trường