Quản lý vệ sinh môi trường các chợ quận cầu giấy thành phố hà nội (lấy chợ nghĩa tân làm địa bàn nghiên cứu) (tt)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI NGUYỄN THỊ THÙY DƯƠNG QUẢN LÝ VỆ SINH MÔI TRƯỜNG CÁC CHỢ QUẬN CẦU GIẤY – THÀNH PHỐ HÀ NỘI LẤY CHỢ NGHĨA TÂN LÀM ĐỊA

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI

NGUYỄN THỊ THÙY DƯƠNG

QUẢN LÝ VỆ SINH MÔI TRƯỜNG CÁC CHỢ QUẬN CẦU GIẤY – THÀNH PHỐ HÀ NỘI

(LẤY CHỢ NGHĨA TÂN LÀM ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU)

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐÔ THỊ VÀ CÔNG TRÌNH

Hà Nội, 2014

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI

NGUYỄN THỊ THÙY DƯƠNG

KHÓA: 2012-2014

QUẢN LÝ VỆ SINH MÔI TRƯỜNG CÁC CHỢ QUẬN CẦU GIẤY – THÀNH PHỐ HÀ NỘI

(LẤY CHỢ NGHĨA TÂN LÀM ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU)

Chuyên ngành: Quản lý đô thị và công trình

Mã số: 60.58.01.06

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐÔ THỊ VÀ CÔNG TRÌNH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS TRẦN THỊ HƯỜNG

Hà Nội, 2014

LỜI CẢM ƠN

Trước hết,tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến Ban Giám hiệutrường Đại học Kiến trúc Hà Nội, KhoaSau đại học đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Tiếp đó, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới các thầy cô giáo của khoa Sau đại học đã truyền đạt, chia sẻ cho tôi những kiến thức và kinh nghiệm quý báu trong suốt thời gian học tập Xin chân thành cảm ơn các thầycô giáo trong hội đồng khoa học đã cung cấp những lời khuyên quý giá

và những tài liệu liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu luận văn của tôi

Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới cô giáoPGS.TS.Trần Thị Hường, người đã trực tiếp hướng dẫn tôi bằng tất cả tâm huyết Cảm ơn cô đã

dành thời gian tận tình chỉ bảo, động viên khích lệ tôi trong suốt quátrình thực hiện luận văn

Sau cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn đến gia đìnhvà những người bạn đã tạo điều kiện, hỗ trợ tôi trong suốt thời gian học vàthực hiện luận văn, đây là nguồn động lực to lớn để tôi có thể hoàn thành khóa học như hôm nay

Xin chân thành cảm ơn!

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Thị Thùy Dương

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn thạc sĩ là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi Các số liệu khoa học, kết quả nghiên cứu của Luận văn là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Thị Thùy Dương

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG, BIỂU

DANH MỤC HÌNH MINH HỌA

DANH MỤC SƠ ĐỒ

MỞ ĐẦU 1

Lý do chọn đề tài: 1

Mục đích nghiên cứu 2

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

Phương pháp nghiên cứu 3

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 3

Một số khái niệm, thuật ngữ sử dụng trong luận văn 3

Cấu trúc luận văn 6

NỘI DUNG 7

Chương 1 Thực trạng công tác quản lý vệ sinh môi trường các chợ trên địa bàn quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội 7

1.1 Khái quát chung về mạng lưới chợ trên địa bàn thành phố Hà Nội 7

1.1.1 Sơ lược quá trình hình thành và phát triển chợ của thành phố Hà Nội 7

1.1.2 Hiện trạng số lượng chợ trên địa bàn thành phố Hà Nội 8

1.2 Thực trạng công tác quản lý vệ sinh môi trường chợ trên địa bàn quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội 12

1.2.1 Giới thiệu chung về quận Cầu Giấy 12

1.2.2 Hiện trạng các chợ trên địa bàn quận Cầu Giấy 15

1.2.3 Thực trạng về công tác quản lý vệ sinh môi trườngchợ trên địa bàn quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội 21

1.3 Thực trạng quản lý vệ sinh môi trường chợ Nghĩa Tân, quận Cầu Giấy,

thành phố Hà Nội 28

1.3.1 Giới thiệu chung về chợ Nghĩa Tân 28

1.3.2 Thực trạng về vệ sinh môi trường tại chợ Nghĩa Tân 31

1.3.3 Thực trạng về công tác quản lý vệ sinh môi trường tại chợ Nghĩa Tân 35

1.4 Đánh giá công tác quản lý vệ sinh môi trường tại chợ Nghĩa Tân và các chợ trên địa bàn quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội 39

1.4.1 Đánh giá chung công tác quản lý vệ sinh môi trường các chợ trên địa bàn quận Cầu Giấy 39

1.4.2 Đánh giá công tác quản lý vệ sinh môi trường chợ Nghĩa Tân 40

Chương 2 Cơ sở khoa học trong công tác quản lý vệ sinh môi trường các chợ của quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội 41

2.1 Cơ sở lý luận 41

2.1.1 Phân loại chợ và yêu cầu về quy hoạch, vị trí khu đất xây dựng chợ, thiết kế mặt bằng chợ 41

2.1.2 Ảnh hưởng của vệ sinh môi trường chợ tới sức khỏe cộng đồng và cảnh quan khu vực xung quanh 44

2.1.3 Các yêu cầu trong quản lý vệ sinh môi trường của chợ 47

2.1.4 Vai trò, trách nhiệm của nhà nước và cộng đồng trong công tác quản lý môi trường 50

2.2 Cơ sở pháp lý 53

2.2.1 Các văn bản pháp luật có liên quan tới quản lý chợ 53

2.2.2 Các văn bản pháp luật có liên quan tới công tác quản lý vệ sinh môi trường 54

2.2.3 Một số quy định của pháp luật về công tác quản lý môi trường 57

2.2.4 Định hướng về quy hoạch hệ thống chợ TP Hà Nội đến năm 2030 60

2.3 Cơ sở thực tiễn 63

2.3.1 Kinh nghiệm quản lý vệ sinh môi trường tại chợ của một số đô thị trên thế giới 63

2.3.2 Kinh nghiệm tổ chức quản lý vệ sinh môi trường tại các chợ của một số đô thị trong nước 64

Chương 3 Đề xuất giải pháp quản lý vệ sinh môi trường các chợ trên địa bàn quận cầu giấy, áp dụng đề xuất giải pháp quản lý vệ sinh môi trường

chợ tại chợ Nghĩa Tân 70

3.1 Đề xuất giải pháp quản lý vệ sinh môi trường cho các chợ trên địa bàn quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội 70

3.1.1 Giải pháp hoàn thiện cơ chế chính sách, nâng cao vai trò quản lý của Nhà nước trong công tác quản lý vệ sinh môi trường chợ 70

3.1.2 Giải pháp thành lập tổ chuyên trách về vệ sinh môi trường trong cơ cấu mô hình quản lý tại các chợ trên địa bàn quận Cầu Giấy 73

3.1.3 Giải pháp kỹ thuật trong công tác quản lý vệ sinh môi trường các chợ trên địa bàn quận Cầu Giấy 75

3.1.4 Giải pháp xã hội hóa và phát huy vai trò tham gia của cộng đồng trong công tác quản lý vệ sinh môi trường các chợ trên địa bàn quận Cầu Giấy 84

3.2 Áp dụng đề xuất giải pháp quản lý vệ sinh môi trường chợ tại chợ Nghĩa Tân 86

3.2.1 Thành lập tổ chuyên trách về vệ sinh môi trường trong cơ cấu Ban quản lý chợ Nghĩa Tân 86

3.2.2 Giải pháp kỹ thuật trong quản lý vệ sinh môi trường chợ Nghĩa Tân 87

3.2.3 Tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong công tác quản lý vệ sinh môi trường chợ Nghĩa Tân 93

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 96

Kết luận 96

Kiến nghị 98 TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC BẢNG, BIỂU

Bảng 1.1 Biến động GDP của quận Cầu Giấy (giai đoạn 2005-2010) 14 Bảng 1.2 Thực trạng hoạt động của các chợ trên địa bàn quận Cầu Giấy 15 Bảng 1.3 Các tụ điểm chợ tự phát trên địa bàn quận Cầu Giấy 16 Bảng 1.4 Phân bổ ngành hàng tại các chợ quận Cầu Giấy 17 Bảng1.5 Bảng tổng hợp cơ cấu các ngành hàng chợ Nghĩa Tân 30 Bảng 2.1 Tỉ lệ diện tích đất xây dựng các hạng mục trong chợ 44 Bảng 3.1 Chiều rộng lối đi giữa các dãy quầy hàng trong chợ 83

DANH MỤC HÌNH MINH HỌA

Hình 1.1 Mạng lưới phân bố chợ trên địa bàn thành phố Hà Nội 9 Hình 1.2 Hiện trạng VSMT một số chợ trên địa bàn thành phố Hà Nội 11 Hình 1.3 Vị trí địa lý quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội 13 Hình 1.4 Tình trạng VSMT chợ trên địa bàn quận Cầu Giấy 20 Hình 1.5 Vị trí chợ Nghĩa Tân - Quận Cầu Giấy- Thành phố Hà Nội 28 Hình 1.6 Chợ Nghĩa Tân - Quận Cầu Giấy- Thành phố Hà Nội 29 Hình 1.7 Hiện trạng vị trí các không gian chức năng trong chợ Nghĩa Tân 31 Hình 1.8 Hình ảnh nơi tập kết rác trong chợ Nghĩa Tân 32 Hình 1.9 Hình ảnh hiện trạng thoát nước tại chợ Nghĩa Tân 34 Hình 1.10 Hiện trạng trật tự vệ sinh các gian hàng tại chợ Nghĩa Tân 35 Hình 1.11 Hiện trạng nhà vệ sinh công cộng tại chợ Nghĩa Tân 35 Hình 2.1 Bán kính phục vụ theo hạng chợ 42 Hình 3.1 Đề xuất mô hình phân loại CTR tại nguồn để phục vụ xử lý 76 Hình 3.2 Đề xuất các loại thùng chứa dùng để lưu trữ và thu gom

CTR trong các chợ trên địa bàn quận Cầu Giấy

78

Hình 3.3 Mặt bằng bố trí giao thông trong chợ 82 Hình 3.4 Chiều rộng các tuyến giao thông trong chợ 82 Hình 3.5 Vị trí điểm tập kết, trung chuyển rác của chợ Nghĩa Tân 88 Hình 3.6 Đề xuất cải tạo khu vực tập kết rác trong chợ Nghĩa Tân 89 Hình 3.7 Nắp đan cho ga thu nước chợ Nghĩa Tân 91

DANH MỤC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1 Sơ đồ BQL chợ trên địa bàn quận Cầu Giấy 21

Sơ đồ 1.2 Sơ đồ cơ cấu ban quản lý (điển hình) tại các chợ 22

Sơ đồ 1.3 Cơ cấu tổ chức của HTX khai thác và quản lý chợ (điển hình)

trên địa bàn quận Cầu Giấy

25

Sơ đồ 1.4 Cơ cấu BQL chợ Nghĩa Tân 37

Sơ đồ 3.1 Đề xuất cơ cấu ban quản lý tại chợ Nghĩa Tân 87

Sơ đồ 3.2 Đề xuất mô hình QLVSMT có sự tham gia của cộng đồng ở

chợ Nghĩa Tân, quận Cầu Giấy

94

Hà Nội hiện có khoảng 414 chợ trong đó có 12 chợ hạng 1; 67 chợ hạng 2; 304 chợ hạng 3 và 31 chợ chưa phân hạng Tuy nhiên, việc quy hoạch, quản lý hệ thống chợ tại Hà Nội còn bộc lộ nhiều bất hợp lý.Hệ thống giao thông, cấp nước, thoát nước, vệ sinh môi trường chưa đáp ứng được yêu cầu, cần được nâng cấp, cải tạo Chợ không hoạt động đúng theo với dự kiến ban đầu, quy mô hoạt động thường được mở rộng hơn so với thiết kế, các tiêu chuẩn thiết kế không được tuân thủ chặt chẽ, hình thức kiến trúc theo đó cũng không phù hợp dẫn đến làm mất mỹ quan đô thị, gây ách tắc giao thông, làm

ô nhiễm môi trường

Theo định hướng phát triển của Quy hoạch xây dựng vùng Thủ đô Hà Nội đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2050 nhằm phát triển Thủ đô Hà Nội thành một đô thị hiện đại trong khu vực Đông Nam Á và châu Á Vùng Thủ

đô phát triển theo hướng vùng đô thị đa cực tập trung, lấy Thủ đô Hà Nội làm

đô thị hạt nhân Vùng phụ cận trong phạm vi 25 - 30 km có chức năng hỗ trợ phát triển và mở rộng đô thị trung tâm, lan tỏa sự phát triển giữa Thủ đô Hà Nội và các tỉnh lân cận Chức năng của các khu vực này là tạo các vành đai

2

xanh cung cấp sản phẩm nông nghiệp, thực phẩm cho Thủ đô, đồng thời phát triển các ngành tiểu thủ công nghiệp, làng nghề truyền thống và dịch vụ du lịch văn hóa, sinh thái,… Do vậy, vai trò của chợ cung cấp và tiêu thụ sản phẩm cho khu vực tiêu dùng và sản xuất đối với thủ đô Hà Nội là đặc biệt quan trọng

Quận Cầu Giấy được thành lập năm 1996, là một quận mới của thành phố Hà Nội, có vị trí thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội nói chung và thương mại dịch vụ nói riêng Từ ngày thành lập quận đến nay, công tác phát triển mạng lưới chợ trên địa bàn cũng được sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của các cấp các ngành Tính đến hết năm 2013, trên địa bàn quận có 12 chợ đang hoạt động, trong đó có chợ Nghĩa Tân.Song, với sự phát triển của chợ, công tác quản lý vệ sinh môi trường của các chợ vẫn là vấn đề bất cập hiện nay Chất thải rắn phát sinh ở các chợ ngày càng gia tăng kể cả về khối lượng lẫn thành phần các chất độc hại và khó phân hủy Công tác quản lý vệ sinh môi trường: chất thải rắn, nước thải, trật tự vệ sinh chưa được quan tâm đúng mức cũng là nguyên nhân gây ô nhiễm nghiêm trọng môi trường đất, nước, không khí của khu vực chợ nói riêng và các khu vực lân cận trong thành phố nói chung Đặc biệt vấn đề vệ sinh môi trường trong các chợ liên quan rất lớn đến việc vệ sinh an toàn thực phầm, lan truyền các dịch bệnh nguy hiểm gây ảnh hưởng không nhỏ tới đời sống người dân

Vì vậy, luận văn với đề tài: “Quản lý vệ sinh môi trường cácchợ quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội - Lấy chợ Nghĩa Tân làm địa bàn nghiên cứu" là thực sự cần thiết và có ý nghĩa thực tiễn trong việc giải quyết

các vấn đề bức xúc hiện nay tại các chợ của quận Cầu Giấy nói riêng và các chợ của thủ đô Hà Nội nói chung

 Mục đích nghiên cứu

 Đánh giá thực trạng quản lý vệ sinh môi trường tại các chợ trên địa bàn quận Cầu Giấy nói chung và chợ Nghĩa Tân nói riêng

3

 Đề xuất giải pháp quản lý vệ sinh môi trường chợ Nghĩa Tân, từ đó nghiên cứu nhân rộng mô hình quản lý cho các chợ khác trên địa bàn quận Cầu Giấy cũng như thành phố Hà Nội có điều kiện tương đồng

 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

 Đối tượng nghiên cứu: Quản lý vệ sinh môi trường chợ Trong đó tập trung nghiên cứu quản lý chất thải rắn, cấp thoát nước và trật tự vệ sinh chợ

 Phạm vi nghiên cứu: Các chợ trên địa bàn quận Cầu Giấy, TPHà Nội, trong đó tập trung nghiên cứu sâu và đề xuất cho chợ Nghĩa Tân

 Phương pháp nghiên cứu

 Điều tra, khảo sát hiện trạng (chụp ảnh, phỏng vấn )

 Thu thập số liệu, tổng hợp, phân tích, đánh giá

 Kế thừa có chọn lọc các tài liệu, dự án và các công trình nghiên cứu

có liên quan

 So sánh, đối chiếu (với các tiêu chuẩn, quy định hiện hành)

 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

 Ý nghĩa khoa học: Góp phần hoàn thiện phương pháp luận trong công tác nghiên cứu quản lý vệ sinh môi trường trong các chợ ở đô thị

 Ý nghĩa thực tiễn: Căn cứ vào cơ sở khoa học để đề xuất giải pháp quản lý vệ sinh môi trường cho cácchợ trên địa bàn quận Cầu Giấy,áp dụng

đề xuất giải pháp QLVSMT chợ tại chợ Nghĩa Tân

 Một số khái niệm, thuật ngữ sử dụng trong luận văn

 Khái niệm về môi trường [18]

Tại khoản 1, Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường ngày 29 tháng 11 năm

2005 quy định: “Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và sinh vật”

4

 Một số thuật ngữ vềchất thải rắn[7,18]

- Chất thải rắn là chất thải ở thể rắn, được thải ra từ quá trình sản xuất,

kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc các hoạt động khác Chất thải rắn bao gồm chất thải rắn thông thường và chất thải rắn nguy hại

- Chất thải rắn thông thường là chất thải phát thải trong sinh hoạt cá

nhân, hộ gia đình, nơi công cộng được gọi chung là chất thải rắn sinh hoạt Chất thải rắn phát thải từ hoạt động sản xuất công nghiệp, làng nghề, kinh doanh, dịch vụ hoặc các hoạt động khác được gọi chung là chất thải rắn công nghiệp

- Chất thải rắn nguy hại:là chất-thải rắn chứa các chất hoặc hợp chất có

một trong những đặc tính: phóng xạ, dễ cháy, dễ nổ, dễ ăn mòn, dễ lây nhiễm, gây ngộ độc hoặc các đặc tính nguy hại khác

- Hoạt động quản lý chất thải rắn: bao gồm các hoạt động quy hoạch

quản lý, đầu tư xây dựng cơ sở quản lý chất thải rắn, các hoạt động phân loại, thu gom, lưu giữ, vận chuyển, tái sử dụng, tái chế và xử lý chất thải rắn nhằm ngăn ngừa, giảm thiểu những tác động có hại đối với môi trường và sức khoẻ con người

 Một số khái niệm về cấp thoát nước [8]

- Hệ thống thoát nước (HTTN)bao gồm mạng lưới cống, kênh mương

thu gom và chuyển tải, hồ điều hoà, các công trình đầu mối (trạm bơm, nhà máy xử lý, cửa xả) và phụ trợ khác nhằm mục đích thu gom, vận chuyển, tiêu

thoát nước mưa, nước thải và xử lý nước thải

- Nước thải:là nước đã bị thay đổi đặc điểm, tính chất do sử dụng

hoặc do các hoạt động của con người xả vào hệ thống thoát nước hoặc ra

môi trường

 Nước thải sinh hoạt:là nước thải ra từ các hoạt động sinh hoạt của con người như ăn uống, tắm giặt, vệ sinh cá nhân

5

 Nước thải sản xuất: là nước thải ra từ quy trình công nghệ sản xuất,

có thành phần và tính chất rất khác nhau tùy thuộc vào loại hình công nghiệp, nguyên liệu sử dụng, công nghệ áp dụng cũng như quy trình vận hành

 Nước mưa sau khi rơi xuống chảy trên bề mặt đường phố, quảng trường, khu dân cư và xí nghiệp công nghiệp bị nhiễm bẩn, nhất là lượng mưa ban đầu cũng được xem là nước thải

 Khái niệm về chợ [5]

“Chợ vừa là nơi trao đổi mua bán hàng hóa, dịch vụ vừa là nơi giao lưu văn hóa thỏa mãn nhu cầu sản xuất vật chất, tinh thần của người dân Chợ là một loại hình thương mại truyền thống được duy trì và phát triển ở nhiều nơi

từ thành thị tới nông thôn, vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo, với nhiều quy mô và đặc điểm riêng của địa phương…”

Chức năng chợ: chức năng chính của chợ là nơi diễn ra hoạt động mua bán hay trao đổi các sản phẩm, hàng hóa khác nhau Hàng hóa trong chợ rất

đa dạng dùng trong cuộc sống hàng ngày của mỗi người đến các chủng loại sản phẩm khác

 Khái niệm về sự tham gia của cộng đồng [11]

- Cộng đồng: là một nhóm người đặc trưng, sống ở một khu vực địa lý

được chỉ rõ, có văn hoá và lối sống chung, có sự thống nhất hành động chung

để cùng theo đuổi một mục đích

- Tổ chức cộng đồng: là một khối liên kết của các thành viên trong

cộng đồng, vì cùng một mối quan tâm chung và hướng tới một quyền lợi chung, cùng nhau hợp sức để tận dụng tiềm năng, trí tuệ cùng tham gia vào các hoạt động ở địa phương

- Sự tham gia của cộng đồng: là một quá trình mà cả Chính phủ và

cộng đồng cùng có trách nhiệm cụ thể và thực hiện các hoạt động để tạo ra

dịch vụ đô thị cho tất cả mọi người