Chuyên đề Văn

Đối với giáo viên: * Cần nắm quy trình tổ chức dạy học theo nhóm: - Bước 1: Thành lập nhóm: Cách hình thành nhóm ở đây rất linh hoạt, tuỳ thuộc vào từng tiết học, phạm vi của từng vấn đề

Giáo viên thực hiện: Lê Đức Diệu

Đơn vị: Trường THCS Hải Tân.

Năm học: 2010- 2011

CHUYÊN ĐỀ:

“ THẢO LUẬN NHÓM VÀ CHỌN ĐIỂM ĐỘT PHÁ TRONG GIỜ GIẢNG VĂN”

NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ

I THỰC TRẠNG.

II GIẢI PHÁP THỰC HIỆN.

A MỘT SỐ HÌNH THỨC TỔ CHỨC NHÓM VÀ QUẢN LÝ NHÓM HỌC TẬP.

B CÁCH TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO NHÓM.

C CHỌN ĐIỂM ĐỘT PHÁ TRONG GIỜ GIẢNG VĂN.

D KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC.

III KẾT LUẬN.

Câu chuyện thứ nhất:

- Em thấy dạy văn bây giờ chán quá! Chỉ toàn được hỏi và

hỏi! Ngày xưa thầy dạy bọn em, những phần thầy phân tích, giảng bình nghe sao mà hứng thú! Nhờ vậy mà bọn em

sáng ra bao điều Còn ngày nay, bài giảng cứ băm nát, mà học trò có nói năng lưu loát được đâu?

⇒Từ câu chuyện trên ta thấy một điều: người tâm sự đã

đồng nghĩa giữa hướng dẫn với hỏi Hướng dẫn là phải

dùng nhiều cách như đọc, trực quan, tóm tắt, nêu vấn đề, chỉ dẫn, thuyết trình gợi mở, tổ chức tranh luận tất nhiên

là cả hỏi nữa Nhưng hỏi vào đâu chứ không hỏi tràn lan, và quan trọng hơn là hỏi như thế nào? Có sát vấn đề không?

Câu chuyện thứ hai

Khi đứa cháu của chị bắt đầu học tả sự vật, chị luôn cố gắng cho cháu tiếp xúc với “ người thực việc thực” để có thể miêu

tả chính xác, chân thực và đưa ra những cảm nhận của riêng

mình Dù đầu mùa măng cụt, giá còn cao nhưng chị vẫn mua về khi cháu học tả loài cây này Cháu học đến bài hoa cúc, chị mua những loài hoa cúc khác nhau để cháu phân biệt và tả chân thực Ngày đứa cháu làm bài thi học kì xong, chị hỏi làm bài được không

và nhận được câu trả lời làm tốt vì tả giống bài cô hướng dẫn Chị xin mượn lại bài và ngạc nhiên khi trong bài tả về hoa hồng, đứa cháu ghi những câu “ cánh hồng nhung khoe sắc thắm đầy kiêu

hãnh” về nhà chị hỏi cháu: “ Con nói cho dì nghe “ kiêu hãnh ” là gì?”, thằng bé lắc đầu không biết Chị lại đưa ra các bưu thiếp có hình hoa hồng và hỏi cháu đâu là hoa hồng nhung?Đứa bé chỉ vào hình có hoa hồng vàng

⇒Cần trân trọng những cảm nhận, suy nghĩ của các em, hãy

để các em tự do sáng tạo và phát biểu theo cách nhìn của mình sao cho đừng quá lệch lạc.

I THỰC TRẠNG HỌC SINH:

* Thực tế những năm gần đây cho thấy số học sinh yêu thích môn Văn không còn nhiều, không ít ý kiến cho rằng sở dĩ có

tình trạng này vì học sinh bị lôi cuốn theo cơ chế thị trường,

thời đại của sự bùng nổ thông tin nên các em ít có độ lắng để cảm thụ, rung cảm trước một ý văn, lời thơ Qua thực tế, chúng tôi thấy các em rất ngại học Văn cho dù các em nhận thức

được vai trò bổ trợ to lớn và thiết thực của bộ môn này trong học cũng như trong đời sống Một phần do chính các em,

nhưng một phần cũng do thiếu chất Văn trong giờ Văn, hay nói cách khác là chưa tạo ra được những giờ học thực sự hấp dẫn, lôi cuốn người học.

Khi chuẩn bị bài học các em còn lệ thuộc vào các tài liệu, các bài văn mẫu, không dám thoát ly những gì viết trong tài liệu, dẫn đến năng lực chủ động nghe, nói, đọc, viết bị hạn chế.

Học sinh chưa chủ động bộc lộ những cảm xúc, suy nghĩ,

tình cảm của bản thân mình trước tập thể, nếu phải nói và

viết, các em cảm thấy khó khăn, nhiều khi kiểm tra các câu hỏi có khác hơn trong vở học là các em tỏ ra lúng túng và dễ

bị lạc hướng.

=>Từ thực tế đó, chúng tôi đưa ra phương pháp thảo luận

theo nhóm và chọn điểm đột phá trong giờ giảng văn để phát huy tính chủ động sáng tạo của từng cá nhân học sinh.

II GIẢI PHÁP THỰC HIỆN:

A Một số hình thức tổ chức nhóm và quản lý nhóm học tập:

1 Đối với giáo viên:

* Cần nắm quy trình tổ chức dạy học theo nhóm:

- Bước 1: Thành lập nhóm:

Cách hình thành nhóm ở đây rất linh hoạt, tuỳ thuộc vào từng tiết học, phạm vi của từng vấn đề, thời gian được trao đổi mà

số lượng cơ cấu nhóm có thể khác nhau Khi phân nhóm,

giáo viên cần chú ý đến tâm lý, giới tính và sức học của các thành viên trong nhóm Khi nhóm được hình thành, giáo viên cho nhóm tự bầu nhóm trưởng Nhiệm vụ của nhóm trưởng

là đôn đốc các thành viên trong nhóm hoạt động, tổng hợp ý

- Bước 2: Định hướng hoạt động nhóm:

Mục đích của hoạt động nhóm là để học sinh bàn bạc, trao đổi, thảo luận, học hỏi lẫn nhau Để đạt hiệu quả, giáo viên cần định hướng cho nhóm hoạt động theo yêu cầu công việc được giao Giáo viên phát phiếu học tập hoặc yêu cầu cho các nhóm, ấn định thời gian làm việc, các nhóm nhận nhiệm

vụ, tập trung giải quyết vấn đề Đối với phần Văn học, đây là phần dễ tạo ra hứng thú, hấp dẫn Giáo viên định hướng cho các nhóm sưu tầm tư liệu, hình ảnh có liên quan đến văn bản

sẽ học, đưa ra câu hỏi để cùng tìm tòi, trao đổi và cả những suy nghĩ, bài học rút ra từ văn bản ( như vậy là học sinh có điều kiện, có cơ hội để tự do phát biểu suy nghĩ, cảm nhận của mình.)

- Bước 3: Kiểm tra quá trình chuẩn bị của học sinh:

Trong khi học sinh làm việc, giáo viên nên đến hỗ trợ, động viên, nhắc nhở để các nhóm làm việc đều tay, đảm bảo thời gian Mục đích để đôn đốc thái độ hợp tác tích cực của các thành viên trong nhóm, cần tránh tình trạng dựa dẫm, chỉ một vài cá nhân làm việc

Mặt khác, thông qua quá trình kiểm tra để gợi mở cho học

sinh, hướng các em đi vào vấn đề thảo luận đúng trọng tâm.

- Bước 4: Báo cáo kết quả:

Sau khi các nhóm hoàn thành công việc, giáo viên điều khiển từng nhóm lên báo cáo kết quả bằng cách trình bày lên giấy lớn hoặc trình bày miệng Các nhóm khác bổ sung, thảo luận, thống nhất ý kiến

- Bước 5: Kết luận vấn đề:

Giáo viên tóm tắt kết quả đạt được, giúp học sinh tự nhận xét, đánh giá qua quá trình làm việc.

* Quản lý nhóm học tập:

Giáo viên có trách nhiệm hướng dẫn và quản lý học sinh làm việc theo nhóm nhằm đạt được mục tiêu về nội

dung học tập Để đạt được điều này, trước đó giáo viên

phải chuẩn bị rất kĩ về nội dung phần thiết kế bài học, lựa chọn vấn đề cần phải làm việc theo nhóm Trong quá trình thiết kế giáo án, giáo viên cần chọn vấn đề cho việc tổ chức hoạt động nhóm và đặt ra các tình huống có vấn đề.

2 Đối với học sinh:

-Trong phương pháp dạy học tích cực, người học vừa là

đối tượng của hoạt động dạy vừa là chủ thể của hoạt động

học, được cuốn hút vào những hoạt động học tập do giáo

viên tổ chức và chỉ đạo, thông qua đó tự lực khám phá ra

những điều mình chưa biết chứ không phải là thụ động tiếp

thu những tri thức đã được sắp đặt sẵn

-Để quá trình hoạt động chung có hiệu quả, mỗi thành viên cần

có ý thức tìm tòi nghiên cứu, có sự thống nhất và phân công hợp lý, cụ thể ( phân công nhóm trưởng, người đúc kết ý kiến ghi ra giấy, người trình bày ) Để tiết kiệm thời gian, nhóm

trưởng phân công mỗi thành viên phụ trách một mảng, sau đó cùng tổng hợp, thống nhất, xây dựng phần cấu trúc trình bày của nhóm Việc phân công càng cụ thể, hiệu quả càng cao Với môi trường tập thể- lớp học, học sinh phải có thái độ hợp tác, trao đổi tích cực.

a Vận dụng các kiểu loại nhóm vào giờ học văn:

Với phân môn Văn học, dạy một văn bản, khó nhất là

có được hệ thống câu hỏi, bài tập giúp mọi học sinh chủ động tích cực học tập, một vấn đề đưa ra phải tác động tới nhiều đối tượng học sinh, phải có nhiều học sinh được suy nghĩ và trình bày điều mình nghĩ Chính vì vậy trong một

tiết học, giáo viên cần chọn phần nào dành cho việc thực hiện hoạt động nhóm, không nên quá lạm dụng hình thức này sẽ dẫn đến nhàm chán, rơi vào bệnh hình thức, phản tác dụng, dễ cháy giáo án Giáo viên cần phải xác định hình thức nhóm.

•Nhóm nhỏ : Nhóm theo từng cặp học sinh, thường hình thành bằng cách các em ngồi cạnh nhau quay mặt vào nhau.

•Nhóm lớn : Nhóm theo 1-2 bàn học, thường hình thành bằng cách các em quay mặt vào nhau hoặc bàn trên quay xuống

bàn dưới.

- Chia nhóm theo tính chất:

+ Nhóm ngẫu nhiên : Được chia theo một cách ngẫu nhiên, không tính đến đặc điểm của người trong nhóm.

+ Nhóm hỗn hợp : Gồm những em có điều kiện, năng lực

khác nhau ( thường được chia theo tổ) tạo điều kiện cho

các em hỗ trợ lẫn nhau khi làm việc.

- Chia nhóm theo số lượng:

b Một số hình thức tổ chức nhóm và cách chia nhóm:

Tuỳ theo yêu cầu câu hỏi kiến thức bài học, của vấn đề

giáo viên đưa ra, vấn đề được chọn để nhóm làm việc nên hướng tới mục tiêu, yêu cầu, kết quả cần đạt và quy định thời gian làm việc.

+ Nhóm tình bạn và nhóm kinh nghiệm : học sinh tự lựa

chọn bạn cùng sở thích hoặc có sở trường về một lĩnh

vực nào đó để tạo thành một nhóm( giáo viên thường giao việc cho học sinh thực hiện ở nhà).

Cách chọn nhóm ngẫu nhiên

Giáo viên đưa ra câu hỏi thảo luận vấn đề:

Bé Hồng đã có thái độ như thế nào trước câu

hỏi của người cô?

( “ Trong lòng mẹ”- Nguyên Hồng- Ngữ văn 8)

Ví dụ:

Hoặc thảo luận về cách dùng một từ, ngữ,

hình ảnh trong bài thơ, khổ thơ:

Em hiểu “ giọt long lanh rơi ” là giọt gì? Tại sao

tác giả không viết ra một cách cụ thể?

( “ Mùa xuân nho nhỏ”- Thanh Hải- Ngữ văn 9)

- Giáo viên nêu câu hỏi, chia nhóm, thảo

luận nhanh, có thể không ghi ra giấy, giáo viên gọi một đại diện nhóm trả lời, các

nhóm khác nhận xét.

- Giáo viên đúc kết ghi bảng hoặc chiếu lên máy.

Cách làm:

Nếu vấn đề được thảo luận liên quan đến kiến

thức toàn bài thì nhóm có số lượng thành viên

và thời gian nhiều hơn( theo một hoặc hai bàn học).

TRƯỜNG HỢP 2:

* Văn bản “ Bài toán dân số” ( Ngữ văn 8): Ở phần luyện tập,

giáo viên giao nhiệm vụ cho các nhóm trả lời câu hỏi: “ Vì sao

sự gia tăng dân số có tầm quan trọng hết sức to lớn đối với

tương lai của nhân loại?”

* Văn bản “ Sang thu” ( Hữu Thỉnh- Ngữ văn 9): Hãy nêu ý nghĩa của hai câu thơ cuối Theo em, đây có phải là hai câu thơ hay nhất ở trong bài không?

* Văn bản “ Ánh trăng” ( Nguyễn Duy- Ngữ văn 9): Trong quá khứ

và hiện tại vầng trăng có ý nghĩa như thế nào?

* Văn bản “ Bếp lửa”: Hình ảnh bếp lửa được nhắc lại mấy lần? Việc nhắc lại ấy có ý nghĩa như thế nào?

- Giáo viên nêu câu hỏi, chia nhóm, thảo

luận, có thể ghi nội dung ra giấy để trình bày, giáo viên gọi một đại diện nhóm trả lời, các nhóm khác nhận xét.

- Giáo viên đúc kết ghi bảng hoặc chiếu lên máy.

Cách làm:

Khi chuyển sang phần luyện tập, phần lớn giáo viên cho học sinh về

nhà thực hiện vào vở bài soạn với 1 hoặc 2 câu hỏi có sẵn ở trong SGK hoặc trong sách bài tập Hướng giải quyết của chúng tôi là ứng dụng CNTT vào việc giảng dạy ở một số văn bản, đó là điều kiện thuận lợi

cho việc thực hiện phần luyện tập có kết quả bằng các câu hỏi trắc

nghiệm, tự luận và làm việc theo nhóm ( thi đua giữa các nhóm) kích

vỗ tay biểu dương) Và tiếp tục cho đến hết 6 câu hỏi ( 6 câu hỏi được liên kết ẩn dưới hình ảnh để nhóm lựa chọn và trả lời, câu hỏi nào đã chọn và trả lời sẽ được thoát khỏi màn hình) Cuối cùng giáo viên nhận xét và biểu dương các nhóm.

ơ M ớ I

Gọi là Thơ mới để phân biệt với thơ cũ - chỉ thơ “ ”

Đường luật là chủ yếu - là ở số tiếng, số câu, vần,

Việc dùng hình ảnh để củng cố nội dung của bài học ( khi

ứng dụng CNTT), bằng những hình ảnh tĩnh, động liên quan đến nội dung bài học kích thích được hứng thú của học sinh,

tự suy luận nêu vấn đề từ hình ảnh đó.

Ví dụ: * Học văn bản “ Ôn dịch thuốc lá” ( Ngữ văn 8), khi tìm hiểu đến tác hại của khói thuốc lá đối với những người xung quanh, nhất là đối với trẻ em; cho học sinh xem đoạn phim ( hình ảnh em bé ngồi chơi trong bầu không khí đầy khói

thuốc lá) giáo viên nêu câu hỏi: “ Hình ảnh trong đoạn phim gợi cho em những suy nghĩ gì?” ( học sinh thảo luận nhóm

để đưa ra những suy nghĩ của mình, được nhóm thống nhất

và trình bày trước lớp theo yêu cầu của giáo viên).

* Học văn bản: “ Bài thơ về tiểu đội xe không kính” ( Phạm

Tiến Duật- Ngữ văn 9), giáo viên truyền cho học sinh sự cảm thụ và hiểu về nội dung, hình thức nghệ thuật của bài thơ dựa vào lợi thế của việc ứng dụng CNTT thông qua hình ảnh, đoạn phim tư liệu về tuyến đường Trường Sơn huyền thoại, về

những anh bộ đội dũng cảm, trong khó khăn, gian khổ mà vẫn đầy tinh thần lạc quan Từ đó, học sinh hiểu thêm về thế hệ trẻ Việt Nam thời kì đánh Mĩ: Tâm hồn của họ vô tư cống hiến,

những tâm hồn như có nhạc bên trong, yêu hơn, trân trọng

hơn những phẩm chất cao đẹp của họ

* Văn bản “ Sang thu” có thể dùng phần mềm cho học sinh

theo dõi về các hình ảnh thiên nhiên được thể hiện trong bài

*Liên kết trực tiếp Website trong quá trình giảng dạy qua mạng

Wifi để lấy trực tiếp thông tin mang tính thời sự hoặc trình chiếu

những đoạn phim không thể download được.

*Sử dụng phần mềm Google Earth để quét trực tiếp toàn cảnh bất

kỳ một địa danh nào trên thế giới với hình ảnh khá rõ nét (Có thể áp dụng để giới thiệu một cách tổng thể hệ thống sông ngòi, đồi núi, so sánh các vùng kinh tế, tỷ lệ diện tích bi n so với đất liền, các danh ể lam thắng cảnh trên TG,

* Khai thác trực tiếp mạng Internet trong

các tiết lên lớp.

Thời sự VTV1 Phim TGĐV Mỗi ngày 1 cuốn sách 1000 năm TLHN

Quét trực tiếp từ Internet qua vệ tinh ảnh quét lưu lại

Mét gãc c¶ng H¶i Phßng

CÇu S«ng Hµn (§µ N½ng)

Mét gãc TP Philadelphia

Việc khai thác và sử dụng CNTT trong bài giảng

khẳng định được tính hiệu quả trong giờ dạy ở

bậc phổ thông Dùng hình ảnh, âm thanh thông

qua phần mềm trình diễn Power Point để

thiết kế bài giảng làm giàu thêm hoặc cụ thể hoá

kiến thức cơ bản mang lại hiệu quả không nhỏ (

tăng thêm tình cảm, sự hứng thú )

Như vậy:

C CHỌN ĐIỂM ĐỘT PHÁ TRONG GIẢNG VĂN:

- Việc chọn đúng, chọn khéo điểm đột phá làm cho bài giảng thêm hấp dẫn, phát huy tính tích cực chủ động của học sinh và góp phần giải quyết nhanh gọn bài giảng, xoá được tình trạng “ cháy giáo án” thường gặp, đồng thời gây được ấn tượng mạnh, bồi dưỡng tình yêu văn chương và cuộc sống.

- Mỗi tác phẩm văn chương có thể coi là kho báu vừa lộ thiên vừa bí mật Nhiệm vụ của người giáo viên là giúp cho học sinh biết cách mở và khám phá kho báu ấy, nhất là cái phần chìm, mà hứng khởi, tiếp thu học tập.

1 Chọn điểm đột phá bắt đầu từ đâu và như thế nào?

-Đây là vấn đề nghệ thuật Nó giống như việc mở đột phá khẩu trong một

trận công đồn Mở khéo có thể tạo thế chẻ tre Ngược lại, có thể trầy trật, gây nhiều tổn thất, thậm chí thất bại Người thầy giáo giống như vị tướng, thấu hiểu “ thế trận đối phương đã bày”, tức là hiểu thấu đáo tác phẩm sẽ giảng dạy, đồng thời phải đánh giá đúng “ thực lực của quân mình”- cả thầy và trò- để quyết định chọn “ cách đánh” phù hợp.

2 Điểm xuất phát để đột phá nằm ở đâu?

Từ thực tế giảng dạy, chúng tôi thấy phần lớn nó nằm trong tác phẩm Đó là những điểm thuận lợi nhất để triển khai nội dung truyền thụ theo cách của mình.

-Nó có thể nằm ngay ở đầu bài Đó là những tác phẩm mà tên gọi đã gói cả nội

dung hoặc là cả hình tượng tâm đắc nhất của tác giả Ví như “ Thánh Gióng”,

“ Mùa xuân chín”, “ Bến quê”, “ Mảnh trăng cuối rừng”, “ Mùa xuân nho nhỏ”

Ví dụ : “ Thánh Gióng” là một truyện truyền thuyết mang đậm nét thần thoại Truyện rất hấp dẫn, học sinh đọc một lần là có thể kể lại được Nhưng bài dài, học một tiết học sinh lớp 6 với năng lực nói, đọc, viết còn hạn chế Chúng tôi chọn chữ

“ Thánh” làm điểm tựa với cách hướng dẫn như sau:

“ Hôm nay chúng ta học truyện Thánh Gióng Mà sao gọi là Thánh Gióng nhỉ? – Câu hỏi bất ngờ này có thể học sinh không trả lời được hoặc trả lời sai ý định,

chúng tôi gợi ý thêm: - Tại sao không gọi là Thần Gióng hoặc Ông Gióng? – Nếu học sinh không trả lời được, có thể gợi ý sâu hơn: Trong quan niệm dân gian xưa Thánh hơn Thần hay ngược lại? Thần tài giỏi hơn người hay ngược lại? Chắc

chắn học sinh sẽ khẳng định được vấn đề.

Tiếp đó hướng dẫn các em tìm hiểu về sự ra đời? Tuổi thơ? Khi nghe đất nước có giặc? Tiếng nói đầu tiên? Đánh giặc? Sau đánh giặc? Sau đó chỉ cần vài câu hỏi thảo luận, chẳng hạn như: “ Hình ảnh Thánh Gióng biểu hiện truyền thống nào của dân tộc ta từ thuở bình minh của lịch sử?”, “ Hình ảnh Thánh Gióng để mũ áo lại,

cả người và ngựa từ từ bay lên trời nói lên tư tưởng gì của nhân dân ta?”