Tự học chữ Hán: Phần 1

Nội dung cuốn sách Toàn thư tự học chữ Hán bao gồm nhiều trình độ dành cho người tự học chữ Hán từ nhập môn đến nâng cao. Sách Gồm 126 bài học ngắn đi từ dễ đến khó, mỗi bài đều có phiên âm, dịch nghĩa, giải thích từ mới và ngữ pháp. Sách được biên soạn nhằm đáp ứng những nhu cầu khác nhau tùy theo mục đích sử dụng của mỗi người, nhưng chính yếu vẫn là để giúp người học có thể đọc, dịch và viết chữ Hán một cách thông thạo. Mời các bạn cùng tham khảo phần 1 của cuốn sách sau đây.

VP.N&40-4'2 Ne,.T.M.Khlli QJ_* D'I':8242151

<!T.N& 01 QJrung.Q._CVtlp "DT: 989452i

TRAN VAN CHANH

LE ANH MINH

toan thu

vAN NGON - PHAT THLJ - BACH THO AI - THLJ PHAP

Loi noi d~u

::-.JI!J 6

6/Jguai tlj h9c chil Han ach nay duqc bien saq,n dif,c bift danh cha nhilng G9i la "Taan thu" kh6ng nhilm

y huang dq,t d~n slj taan difn, haan hda v6n kh6ng baa gia c6 thljc, nhung vi n¢i dung cua sach baa g6m cd nhi~u

tr'inh d¢ danh cha nguai h9c chil Han tit nh¢p m6n d~n nang caa, vai nhilng nhu cdu va m!fc dich c6 th~ khac nhau it nhi~u,

d6ng thai ciing c6 gdng cung dip m¢t luqng ki~n thuc c6 tinh

da dq,ng baa quat nhi~u lanh vljc, thu¢c nhi~u th~ laq,i van bdn khac nhau cua chil Han

Trang chi~u huang neu tren, ngaai PHAN MO DA U giai thifU nhilng van d~ can bdn t6ng quat lien quan d~n chil Han, sach con duqc cau tq,a bai cac ph&n chinh nhu sau:

I N~P MON: G6m 126 bai h9c ngdn di tit d~ d~n kh6, m6i bai d~u c6 phien am, dtch nghla, gidi thich tit mai va ngil phap Ngaai nhilng diim ngil phap gidi thich Clf th~ thea tung bai, con c6 ph&n ngil phap ca bdn duqc giai thifu d&n d&n trdi

d~u thea cac bai h9c ma nguai h9c c6 th~ h9c ngay haif,c tuy tifn cai lq,i trang nhilng luc rdnh r6i

II NANG CAO: Nguai h9c sau khi h9c ky ph&n nay (t6ng c¢ng

102 bai) c6 th~ ndm vilng them m¢t s6 tit vljng va tri thuc ngil phap c&n y~u d~ d9c duqc h&u h~t cac sach chil Han thu¢c nhi~u

th~ laq,i va tr'inh d¢ khac nhau, tit nhilng tac phtlm tha, van, sit,

lu¢n Ph¢t giao u6n duqc vi~t Mng m¢t th~ laq,i Han ngil kha di;ic thu c6 tinh trung gian va ph6i hqp giila Van ng8n vai Bq,ch thag,i v~

v

ca phu:ang di~n tit ngil Zan ngil phap Khi soc;r,n phdn NANG CAO

nay, chung toi da co gdng tuy€n ch9n nhilng bai th(tt tieu bi€u cho

tung th€ loc;zi va thai ky, m8i bai d~u c6 phdn gim thi~u tac

gia-tac pham, giup ngu:C!i h9c c6 n~n tang d€ vita niim vilng chil Han

vita c6 them ca hf)i thea doi ti~n trinh phat tri€n cua van, tri~t, sa

Trung Quae mf)t each t6ng quan, vita du ma khong phai mat qua

nhi~u thi gia trong khi cha c6 ca hf)i d€ di sau vao nhilng loc;zi sach

khac Doi vm ngu:C!i khong chuyen tam vcw m~fc dicli h9c chil Han,

cilng c6 th€ coi day la mf)t t(tp "trich di~m" hay ''giup tri nh{f' nhilng

danh tac tha, van CUa Trung Quae von chita dljng nhi~u tinh hoa

cua tu: tu:(mg phu:ang Dong rat tham trdm, sau siic lien quan d~n

m9i Zanh Vljc cua dai song xa hf)i, tit kinh nghi~m song, Slj chiem

nghi~m ca nhan, cho d~n ngh~ thu(tt itng xu va trf mfflc

Sach nay v€ ca bdn t¢p trung cho Van ngon (but ngil hay crf

ngil) nhi~u han cho Bg,ch thog,i (ngil th€ hay khdu ngil), nhu:ng

mf)t phdn VAN B~CH THO~! nho cilng du:~c them vao dog,n

cu6i cua ph&n NANG CAO nay, du:~c hiiu la "nang cao them

mf)t bu:ac" sau khi da hc;>c Van ngon di c6 thi dc;>c du:~c cac sach

tham khdo vitt biing titng Han hifn dg,i, chit khong nhiim vao

dg,y titng Pho? thong di n6i nang giao dfch EJf)c gid c6 m~fc

dich h9c ti~ng Phrf thong (Bg,ch thog,i) c6 thi sil dlfng bat ky

sach nao khac hifn dang du:~c phrf bi~n rat rf)ng rai

III.THU PHAP: Ph&n nay do anh Le Anh Minh chuyen trach

bien sog,n, c6 tinh chudn xac va kinh diin cd v~ ly thuytt Zan

thljc hanh, di giup nhilng bg,n yeu thich thu: phap c6 luon tai

li~u tham khdo chung trong mf)t bf) sach g9i la Toan thzt tlj

hpc chii Han nay

Trang phdn NANG CAO, h&u h~t cac bai dfch chung toi d~u tl!

dfch leiy va coy dich sat theo titng chii d€ ti~n cho vi~c h9c t(tp

Tuy nhien, thu th(tt la di vita da mat cong phdn nao, vita di cung

cap cho df)c gid mf)t so ban dfch c6 gia trf cila cac b¢c tuc nho ti~n

b6i, chung toi da tranh thu sa dlfng trong chitng mljc cho phep mf)t

s6 ban dfch cil cua nhilng ngu:ai di tn.fflc (nhu: Nguy~n Hilu Ti~n,

VI

Phan K~ Binh, Hoang Thuc Tram, Nguy~n Hi~n Le, Tr&n Tr9ng San, Phan Ng9c J Trang phdn dfch tha, ngoai phdn dfch xuoi do chung toi tlj lam lay, con c6 bd.n dfch tha su:u tdm du:~c cua mf)t so dfch gia n6i ti~ng tnfflc nhu: Phan Huy Vfnh, Tan Da, Trdn Tr9ng Kim, Ng6 Tat TO, v.v nhiim mlfC dich cung cap cho ngu:ai h9C mf)t

SO tai li~u van h9c v{Ji nhilng ban dfch nrJi ti~ng d€ thu:(mg ngog,n, tang them phdn hitng thu trong khi h9c t(tp chil Han EJQ,c bi~t

trong phdn Kinh lu(t'n Ph(d giao, d€ bcw dam it c6 sai s6t v~ giao

ly giao ngh'ia, chung toi da khong tlj dfch ma su:u t&m va sa dlfng phdn Zan bdn dfch cua cac tu s'i hoQ,c nha nghien citu Ph(tt giao Rat mong cac vf c6 bdn dfch trong sach nay hoan hi chap nh(tn di giup cho nhilng ngu:ai h(tu h9c c6 them di~u ki~n tinh tan

Ngoai nhilng nf)i dung chinh neu tren, sach con du:~c minh hQa bifi nhi€u hinh ve va anh maud[ ngU:ai hQC CO them tU: [ifU tham khdo ho(j,c xem them cho da chan Nhan day, chung toi xin ghi nh¢n slj giup da t¢n tinh cua cac anh Le Minh Bite, Tg, Duy Chan, EJ8 Cong Minh (Nha sach EJg,i Th~ Giai) va co Thudn Chanh (Thi~n vifn Vien Chi~u) trong vi~c cung cap cho rat nhi~u tai [ifU Va hinh anh dung trong sach

MQ,c du da co gdng nhi~u, chung toi van bitt khong c6 mf)t quy€n sach duy nhat nao c6 thi du:a ngu:ai h9c dg,t d~n dinh dich cu6i c-ling Trai lg,i, y~u to thanh cong chinh la a bdn than ngliai hQC, thi hi~n G Slj quy~t tam, kien tri, long say me Va tinh lien t/fC cua vi~c hQC t¢p Nen tim d9C them bat ky sach nao khac c6 lien quan di khong ngitng niim vilng nhilng tri thitc ca bdn v~ tit vljng, ngil phap , nhat la thu:ang xuyen t¢p dc;>c, t¢p dfch, t(tp viet va tra citu tit diin ma k~t qud dg,t du:~c chile chiin se tg,o cho ngu:ai hc;>c mf)t ni~m khich l~ va slJ tu:ang thu:ang thich dang Sau cung, chung toi mong nh¢n du:~c slj gop y cua nhilng

bg,n d6ng thanh khi, nhat la tit phia nhilng ngu:ai trljc ti~p dung

sach di sau nay se brf sung, hoan chinh them khi c6 dfp tai bdn

THAN v AN ciiANH

VII

THU' Ml)C THAM KHAO

~:tt~§

1 DU NGUYEN DAM, Cao trung Quo'c van Tan djch

~ '* ~X wr §i' D~i Chung Thu' Cl;IC an hfmh, Dai Loan

1964

2 VVONG UjC, C6 dt;~i Han ngil il{i:1~§1L Trung Hoa Thu

ct,Ic, Bac Kinh, 1962

3 TU MINH, Han tl! thuong thlic ~~ + '*' 'J\, Tien Tu Xuat

ban xa, Huang Cang, 1973

4 HO DO THl) (chu bien), Hi¢n dt;-i Han nga :£~ {i:/~§1§,

Thu'<;5ng Hai Giao dt,lc Xuat ban xa, Thu<;5ng Hai, 1999

5 HONG DOC NHAN, Hi¢n dt;~i Han ngil :£~{i:1~§g, H~ Mon

D~i hQc Ham tht,I be), 1963

6 DAI VAN BINH, TIEN QUOC LQI (chu bien), Cao trung

Van ngon nha't ban thong~$)( 6 -:;;tjj D~i Lien Ly

cong D~i hQc Xuat ban xa, 2001

7 DANG KIEN ueT (chu bien), So trung Van ngon van

Tuong djch Tinh tich tJJ $ )( 6 )( 8¥ §i *~ .fJT, Van Hoi Xu at

ban xa, Thu<;5ng Hai, 2002

8 DANG KIEN ueT (chu bien), Cao trung Van ngon van

Tuong djch Tinh tich ~'*X~ x§'f:§if~.fJT, Van Hoi

Xuat ban xa, Thu'<;5ng Hai, 2000

9 Co? kim Danh tac Van tuyin il~~fFX~ (khong d~ tac

gia), Chinh Ngon Xuat ban xa, Dai Loan, 1970

VIII

10 HOANG BiNH TRA.CH, Trung h9c sinh C6 thi van t1:1ng df?c

70 thien !=f:l~~ilg~)(§itHit+m (D6 van ban), Son Dong My thu~t Xuat ban xa, Son Dong, 2001

11 L Y MQNG SINH-SV LVONG CHIEU, Co ? van quan chl djch chu 6 )(_ W Jt §iii (thu'<;5ng, h<;1, sach), Thuong Hai C6 tich Xuat ban xa, Thu'<Jng Hai, 2000

12 HANH DVONG THOAI sf, Duong thi Tam bach thu m g~-=-B §' D~i Chung Thu' Ct,}C, Dai Loan, 1967

13 PHAN KE BfNH, Vi¢t Han van khao, M?c Lam xuat ban, Sai Gon, 1970

14 NGUYEN HIEN LE, Dt;~i cuong Van h9c su Trung Quo'c (t~p

I, II, Ill), NXB Nguy~n Hien Le, SaiGon, 1964

15 NGUYEN HIEN LE, Co? van Trung Quo'c, Van Dan, Sai Gon, 1966

16 LANG NHAN, Han van Tinh tuy, NXB Thanh pho H6 Chi Minh, 1992

17 BO QUOC GIA GIAO Dl)C, Han Vi{:~t Tan kh6a ban (lop D~ that va D~ 1t,lc), SaiGon, 1954

18 NGUYEN VAN BA, Nho van Giao khoa thu, Vi~t Nam Van Hien, Sai Gon, 1970

19 TRAN TRQNG SAN, Han van, Bac D~u, SaiGon, 1963

20 TRAN TRQNG SAN, Tho Duong (cuon I va II), Sai Gon,

1965

khoa thu(t~p Iva II), NXB Da Nang, 1997

22 TRVONG vAN GTOI-LE KHAC KIEU Ll)C, sJ tay nguoi h9c tie'ng Hoa, NXB Khoa hQc Xa h()i, 1998

23 HUYNH MINH DUC, Han van (quy~n 1), Minh Tri, Sai

IX

Gon, 1973

24 CHIEM BINH, Tu thu tuC!ng gidi IZ.9~§$~~' Chinh Ngon

Xu at ban xa, 8ai Loan, 1964

25 HOANG THO KY-TRUONG THI~N VAN, Chu Djch djch

chu JEJ ~ §J i1, Thu<;>ng Hai c6 tich Xuat ban xa, Thu'ting

Hai, 2ooo

26 DUONG THIEN VO, Lg ky djch chu t-1 ~c §J i1, Thu<;5ng

Hai C6 tich Xuat ban xa, Thu<;>ng Hai, 1997

27 KIM KHAI HOA, Quo'c phong kim djch ~ }!\:~§! , Kie'n

Van Thu Cl;IC, H6ng Kong, (nam ?)

28 TU KY DUONG,ThuQ'ng thu r6J ~, Quang Chau Xuat ban

xa, Quang Chau, 2001

29 L Y MQNG SINH, Td truy?n djch chu, ti_ 1$: §J i1, Thu<;5ng

Hai C6 tich Xuat ban xa,Thu<;>ng Hai, 1998

30 THI MINH, Mijc til ~y, Quang Chau Xuat ban xa, Quang

Chau, 2001

31 MA NGQC DINH, Him Phi til ~t~~r, Quang Chau Xuat

ban xa, Quang Chau, 2001

32 KHUAT TIEN-HO KIEN HOA, Chien quo'c sach

*1~ ffi', Quang Chau Xuat ban xa, Quang Chau, 2001

33 VUONG THE CHINH-DAM NGQC THI~N, An til Xuan thu

tuyln djch ~ r~fjc~§J, Nhan Dan Van hQc Xuat ban

xa, Bac Kinh, 1994

34 TRI~U cAT HU~-QUACH HAU AN (chu bien), Trung

Quo'c Nho h9c Tit diin r:j=l ~ f~ ~ §§] ~, Lieu Ninh Nhan

Dan Xuat ban xa, Th~m Duong, 1989

35 J BRANDT, Introduction to Literary Chinese, Ederick Ungar

Publishing Company, New York

X

36 HAROLD SHADICK, A First Course in Literary Chinese

(Volume I), Cornell University Press, Ithaca and London,

1992

37 GREGORY CHIANG, Language of the Dragon (Volume I), Cheng and Tsui Company, USA, 1998

38 THICH HANH TR{), So ddng Phqt h9c Gido khoa thu,

Thanh h(ii Phi;it giao Thanh pho H6 Chi Minh-NXB Thanh pho H6 Chi Minh, 1997

39 80AN TRUNG CON, Chu kinh Tqp ylu, in ky dgu, Sai Gon, 1970

40 Uing nghiem kinh (ban chu Han)

41 THICH DUY UjC (Dich va lu<;>c giai), Kinh Lang nghiem,

42 D~i thifa khoi tin lu(m (ban chu Han)

43 THICH THI~N THONG (Vi~t dich),D~i thiia khoi tin !uqn ddn nghia, 1994

44 LE MANH THAT, Tdng tqp Van h9c Phqt giao Vi?t Nam

(Phl;l ban Han van ":Ly ho~c lui;in"), NXB TP H6 Chi Minh,

2001

45 Tho van Ly Trdn, NXB Khoa hQc Xa h()i, Ha N()i, 1978

46 THICH TRf QUANG, Sa di- Sa di ni (khong ghi noi va nam

50 THICH THONG BVU, Kinh Dg.i thaa Di¢u phap lien hoa

Giang lut;in , NXB T6n Giao, 2002

51 CHANH TRi, Bat nha Ba la mt;it da Tam kinh Vi~t gidi, Sai

Gon, 1962

52.TRAN DOAN CAT-HO TRUNG HANH (chu bien), !'ht;it

kir;h Van h9c Tuy bien NiH~X~f$~, ThueJng Hai C6 tich

Xuat ban xa, ThuQng Hai, 1999

53 LA VI QUOC, Pht;it tg.ng dil Dg.o tg.ng 1~ffiW~ffi,

ThuQng Hai Thu diem Xuat ban xa, ThuQng Hai, 2001

54 NHI~M KE DO (T6ng chu bien), Pht;it giao Tiiu ta diln

1~ ~5UJ\ ~P] ~, ThuQng Hai TU' thu Xuat ban xa, ThuQng Hai,

2001

55 TRUNG QUOC PHAT GIAO HI~P HOI, Trung Quf/c Pht;it

gicio lf1 ~ 1~ ~, Dong Phuong Xuat ban Trung tam, Thu<;ing

Hai, 1996

56 CHAN NGUYEN-NGUYEN TVCJNG BACH, Ta di!n Pht;it

h9c, NXB Thu?n H6a, Hue, 1999

57 TRUC LAM CV SI, Pht;it giao Nan tl! Ti! di!n

1~ ~iff ::f: ::f: ~, Thuong Xu an ThtJ Thu phong, Dai Loan,

1990

58 THICH THANH TU, Tham db hiin quye't, Thi~n vi~n

Thuong Chieu-NXB Thanh pho H6 Chi Minh, 1997

59 LVdNG VI, Tong thi Bach thuThiln thich*g~Ef§ 1~ ;f~,

V~n Ly Thu diem, Huang Cang, 1965

60 NHLEU D~CH GL.\, Tho Tong, NXB Van HQc, Ha N()i,

1991

61 KHONG DUC DINH TAN DUNG, Ta Tong, NXB Thanh

pho H6 Chi Minh: 1992

62 Trung Quo'c Hi~n dg.i Tac pha?m Tuyln bien,

64 TRAN vAN CHANH, Ta ddn Hu ta-Han ngil cff dg.i ''Q

65 TRAN vAN CHANH, Tu diln Han Vi?t-Han ngil cff dg.i va Hi¢n dg.i, NXB Tre, TP HCM, in 1ftn thu hai, 2001

66 UONG L~ VIEM, Han ngil Ngil phap ¥:i§B §B$;, Thu<;ing Hai D~i hQc Xuat ban xa, ThuQng Hai, 1999

67 TRVdNG THV NHAM-VVdNG THIET CON, Gidn h6a tl! Tdnguyen W 1t ~ ~ ~ NgG'vanXufi'tbiinxa,BlicKinh, 1997

68 AU DVdNG TRUNG THACH-KIM vAN xVdNG, Trung Quo'c Thu phap Sa giam lf1 ~ :e ~! 5: ii, Trung c()ng Trung uong Dang hi~u Xuat ban xa, 1993

69 TRVdNG TOAN HOI, So h9c Thu phap Ky xdo Nht;ip mon

m ~ :e $; H: J.1j A F~' Trung Quoc Thanh th! Kinh te Xa h()i Xuat ban xa, B~c Kinh, 1989

70 LVU NGH~, Trung Hoa Thu phap Dg.i diln, Quoc te Van

h6a Xuat ban C6ng ty, B~c Kinh, 1993

71 TRVdNG CAO PHONG, Thu phap Nht;ip mon, Thi6m Tay

LG' du Xuat ban xa, Thi6m Tay, 1995

72 VAN THANH LAU, Ldu Cong Quy~n Khdi thu Td phap,

Ngh~ thu?t D6 thu C6ng ty, Quang Chau, 1993

XIII

TU' lll;: U HINH ANH

rgy ~:;~~~/

/.)g!j EB _iR IJ'-f

1 DAr DAT-CUNG THV Df,.C, Thi d6 bdn Trung QU(J'c Thong

sa *~ ~ * $ ~ .® 5::., Hai Ye'n Xuat ban xa, B~c Kinh,

2001

2 PHONG LAP TRUNG-TRAN VAN KHON, Trung Quo'c

Ljch dc;Ii Danh nhan EJ6 h9i $ ~ frr {i; ~A [i];jl, HQc Uytin

Xuat ban xa, B~c Kinh, 1994

3 DVCiNG AM THAM, Trung Quo'c H9c thu(it gia Li¢t truy¢n

$~~Viti~ 1U 1$, Huang Cang Van Uyen Thu die'm Xuat

ban xa, Huang Cang, nam?

4 TRVCiNG MAU TRACH (Chinh ly), Tli thu T¢ip chu (Sap d6

ban) rz:g ~ ~ il: , Tam T§n Xuat ban xa, 1999

5 MA THV BIEN, Trung Quo'c Ph¢it giao Chu thdn

$ ~ 1~ ~ §i3 t$, Dofm Ke't Xu at ban xa, B~c Kinh, 1998

6 HA TV TOAN (chu bien), Trung Quo'c Ljch dc;Ii Danh tang

r:p ~ Jrr {i; ~ 11W, Ha Nam Nhan Dan Xuat ban xa, Ha Nam,

Thi Kinh Khuat Nguyen

TU' thu' Chuang cu T~p chu Xuan thu Ta truy~n Chinh Nghia

r- I»• Q -f ~·

~ C> I.C -f ~· c:n Q ·I» ~ c:n 1», n :::r

:;I I» ~ -f ~·

van phong tu bao

Mlfc Huang ky I an D~i quoc

A.cHa HAN: rfNH cHAT vA c.Au r~o

I TiNH CHAT CUA CHU HAN Chu Han, thu chu cua t6 tien dan t()c Han, la mQt trong

nhG'ng h~ thong chu viet OU</C dung lau doi nhat tren the gioi

H i~n nay, chung ta chua biet dich xac chu Han phat sinh trong thai gian nao, nhung tu the ky 15 truoc C6ng nguyen, doi nha Thuong (1600-1028 tntoc CN), n6 da tr& thanh m()t lo~i chu viet

kha phat tri€n, truoc d6, chac h~n con c6 m()t lich sll' rat lau dai

Hi~n nay, chung ta con tr6ng thay nhung chu viet xuat

h i~n each nay hon 3000 nam do nguoi doi Thuong dung trong

vi~c ghi chep Bay gio hQ rat tin vao quy th~n, nen c6 vi~c gl

quan trQng thl thuong viet len mai rua, xuong thu, vl v~y du<;1c

gQi la "giap cot van" Thu chu nay luu truy~n den nay von la c6ng Cl;l cua nguoi Han dung a€ ghi chep ng6n ngu Han, m?c du each viet v~ co ban van kh6ng thay a6i

Hi~n nay, chu viet cua ph~n IOn eac nude tren the gioi d~u thu()c lo~i chu rap v~n, dung eac chu cai a€ ghi thanh am cua tu,

OQC ra thl hi€u dt1<;1C y nghia D6 la truong h<;1p chu viet cua

nhi~u dan tQC a chau Au, chau My, va cua chu Vi~t Nam hi~n

d ~i

Tinh chat cua chu Han l~i khac N6i thea thu phap thl m6i chula m()t hlnh th€ OQC l~p, khac voi hlnh thuc cua lo~i chu rap

v~n; chu Han l~i kh6ng ket h<;1p m~t thiet voi ngu am: m6i chu

la m(}t dau hi~u cua am tiet, kh6ng th€ chi r am d Q G G Y<l .Gl:J.~

-18 TRAN VAN CHANH

C6 th~ chia chG' Han ra lam hai nh6m IOn: M()t nh6m thugn

tuy bi~u y, kh6ng c6 thanh phgn bi~u am; m()t nh6m chG' hlnh

thanh c6 thanh phfrn bi~u am Cac hQc gia til xua d~u nMn ding

chG' Han c6 6 nguyen de ca"u t;:to thuong gQi la Ll,lc thu

II L()C THU

Ll,lc thu kh6ng phai la nhG'ng nguyen uk do nguoi xua d~ t

ra truoc khi d~t chG' rna do nguoi doi sau din cu vao ket ca"u cua

chG' viet r6i quy n;:tp thanh ly lu?n, vl v?y each giai thfch cua

moi nha cung c6 vai cho chua nha"t tri

Sach Han van gidi tl! cua Hua Th?n 1da k~ ra 6 nguyen tac

nhu sau: Chi stf, Tu<;1ng hlnh, Hlnh thanh, H()i y, Chuy~n chu,

Gia ta

Han thz.t Ngh? van chi cua Ban C6'2 l;:ti c6 each gQi ten va

thu ttf hoi khac: Tu<;1ng hlnh, Tu<;1ng stf, Tu<;1ng y, Tu<;1ng thanh,

Chuy~n chu va Gia ta

Hi~n nay nguoi ta thuong dung eac thu?t ngG' cua Hua

Th?n d~ gQi ten cho 6 nguyen tac ca"u t;:to chG' Han nhung xep l;:ti

theo thu ttf cua Ban Co: Tu<;1ng hlnh, Chi stf, H()i y, Hlnh thanh,

Chuy~n chu, Gia ta3

1 Tzt(fng hinh

Dung phuong ph a p ve hlnh nhG'ng v? t c6 thtfc d~ d~ t ra

chG' viet gQi Ia phep tu<;1ng hlnh Nhung chG' viet theo phuong

phap nay gQi la chG' tu<;jng hlnh

1

Hua Th~n (khoang 58-147) Ia ngttoi dat Nhu Nam doi Dong Han, tu Ia Thuc

Trc,mg, ngoai Him \'(In Kii.ii f1! Ia m()t b() ll! di~n rat n6i tie'ng ( 14 thien) , 6 ng

con I a lac gia cua sach NKil hanh kinh dj nKhlu

2

Ban Co (32-92) tl! Ia Mc:tnh Kien, nguoi da't An Lang doi nha Han, lac gia

sac h H im t h u g6m 100 quy~n

'Trinh Chung trong sach Chu tM', phiin chu giai lc:ti ghi Ia : Ttt<;ing hlnh , Hoi y,

Ch uytSn chu, Xt'r S\1, Gi:i ta, Hlnh than h

Thf dl,l: )c la hlnh ve m()t nguoi dang quy goi nhin theo trilc di~n, bi~u thi "nhan" la nguoi Sau, hlnh th~ chG' viet bien a6i dgn, th~mh ra A

Vl chG' viet bien d6i , nen ngay nay khi nhln vao m()t chG'

ta kh6ng con nh?n ra n6 la hlnh cua v?t gl Trai l;:ti, (j Giap cot van, m()t lo;:ti chG' viet so khai, ta tr6ng thay rat r6 (xem hinh 1)

chG' tu<;1ng hlnh, nhu chG' § (tl!) ban dgu c6 nghia la eai mui, chG'

~ (v<Zn) ban dgu c6 nghTa la con rit (rlt) hay eac lo;:ti trung

tuong c?n voi rft

Hua Th?n n6i: "ChG' tu<;jng hlnh la chG' ve thanh eac v?t can cu theo hlnh th~ cua n6, nhu chG' nh?t, chG' nguy~t" (Tu<;1ng hlnh gia, hQa thanh ky v?t, tuy th~ c?t khuat, nh?t nguy~t thida)

2 Chi S{l

Hua Th?n n6i: "Tha"y rna nh?n biet, xet rna r6 y, nhu chG'

thz.t(fng ( t_), chG' hq CT)'' (Chi stf gia, thi nhi kha thuc, sat nhi kien y, thu<;1ng h;:t thi da)

Qua cau "thay rna nh?n biet", ta thfry chG' chi Stf va tu<;jng hlnh cung hoi giong nhau Doi Thanh, Vuong Quan trong Thuye't van cu gidi khi cat nghTa chG' 1J\ (difc: canh tay) da viet: "ChG'

nay do tu<;1ng hlnh bien thanh chi stf" Cac nha khao cuu van ttf thuong cho ding chG' tu<;jng hlnh la do y theo hlnh th~ cua nhG'ng

I II

v~t c6 thlfc rna di;it ra, d~ chi m()t v~t Cl,l th~; con chu chi Slfla

din cu theo each tlidng nghT cua con ngi1C5i, dung chi cac khai

ni~m truu tlic;Jng, vi chu nay cling la m()t loi ve nhung c6 kha

nang bi~u th! dlic;Jc nhung slf v~t vo hinh

Nhi~u nguC5i dlfa vao cau "xet rna ro y" cua hQ Hua ma cho ding chu chi slf nit kh6 ph an bi~t voi chu h()i y TM t ra, chU'

h()i y la do nhi~u b9 ph~n hc;Jp thanh, con chu chi slf chi dung

rieng m()t minh, nhu chu "thlic;Jng", chu "h~" Ia nhung chu dung

rieng chu khong phai do chu I (c6n) va chu- (nh(tt) hc;;p l~i

Vai thi dl,l khac: - (nhcit: m()t)

3 Hf)ij

= (nhf: hai)

I (c6n: tren duoi thong nhau)

0 (vi: vay quanh)

VI kha nang bi~u d~t cua chu tlic;Jng hinh va chi Slf c6 h~n nen phai nghT den vi~c rap m()t vai dau hi~u hoi;ic m()t vai hinh

th~ d~ t~o ra m()t chu moi £)6 la phep h()i y

Theo Hua Th~n, chu h()i y la chu "hc;Jp y cua eac phftn d~

t~o duc;;c nghia, nhu chu .LEt (va) , chu {§ (tin)" (H()i y gia, ti lo~i

hc;;p nghi, dT kien chi vi, vo tin th! da)

Nhu chu * (thai: hai) la do chu !T\ (trdo: m6ng tay) va chu * (mqc: cay) hc;Jp l~i, bi~u th! Slf vi~c "dung tay d~ hai qua

tren cay"; ket hc;Jp -z (chinh la -=f.: thu, nghia Ia tay), 51 (nhf:tc:

th!t) va * (k); :thftn) thanh ra chu~ (te': cling thftn ), 3 phftn \

51

, * bi~u th! y "dung tay bung thit d~ te tlf truoc thftn "

Chu 7j5-(bq: di bang chan) bi~u th! khai ni~m "buoc" nen duc;;c rap bdi hinh ti1Qng cua chan trlioc va chan sau, viet theo

Giap cot van la ~: hai chan di d()ng tung buoc, bi~u th! d()ng

tac "di " Chu 7j5- (b9) hc;Jp voi chu 1j<: (thuy) thanh chu 1~ (thi¢p)

nghTa la l()i trong nuoc D6i b() 1j<: (thuy) thanh b9 _$ (phf:t) ta c6

roAN THV Tl/ H QC CHU HAN _: ;; -

21

chfi' ~& (trdc): "ph!,I" Ia go dat, di len go bi~u th! y len cao, vl

"giai" Ia "len cao" Neu dem chu ti5- (b9) trong ~& (trdc) dao l~i

th1 c6 chu ~il (gidng) la xuong

Trong lo~i h()i y, c6 khi cung chi m()t slf v~ t rna c6 nhi~u hlnh thai bi~u thi khac nhau

Chu , c, trong t;R (thai), chu 1" trong 1~ (dac) d~u bi~u th!

"tay", trong each viet cua Khai thli con c6 m()t d~ng khac, nhu

bQ )! (hl;(u) trong chu ~ (chich), bQ 3 (k¢) trong chu * (blnh)

cling d~u bi~u thi "tay" Dung tay bat chim C%: diiu) Ia ~

(c hi ch), Giap cot van viet Ia A:f: Chu "chich" ban dftu von c6

n hia Ia "bat dlic;Jc" Dung tay dm lua (%:: hoa) thanh ra *

(bl nh ), Giap cot van viet"¥'\, c6 nghia "dm, nam "

C6 m()t so chu h()i y VI nghia ban dftu bi m()t nghia khac

xam chiem nen rat kh6 biet Nhli chu ~ (ich), dien ta y nlioc tran ra khoi ch~u (;~ Ia nuoc, Jill la eai ch~u) c6 nghla tuong duong voi chu ~ ( dQ_t) ngay nay Ia "tran dfty" Chu !Ji: (mg_c)

bi~u th i mi;it trC5i li;in trong dam co (:*:[ ~~ ]la co mQc urn tum, B

Ia mi;it trC5i), nay c6 nghia nhli chu "m9 "~ nghia la "bu6i chi~u " Khi n6i "huu ich ", "m~c giao chi thlic;Jng d~" (dung cho n6 gay (j tren canh), ta kh6 nh~n ra "ich" va "m~c" la nhung chu

22 TRAN VAN CHANH

phat tri€n ta't phai lien h~ den thanh am va ngu ngon a cac

nude tren the gioi, chu viet d~u phat tri€n theo huang tu bi€u y

len bi€u am Chu Han cling khong ra ngoai I~ d6, nhung n6

khong phat tri€n thuftn tuy theo con duong bi€u am rna l<;li sinh

ra mot hlnh thuc trung gian vua bi€u y vua bi€u am gQi la chu

hlnh thanh

Chung ta tha'y c6 nhi~u stf v?t va y tu&ng khong th€ dung

phep tu<;Jng hlnh ho~c hoi y d€ dien ta dUQC Nhu "ngl;I'a" va

"Ilia" c6 hlnh d<;lng ra't giong nhau, thl khong biet phai ve the

nao d€ d~ t ra chu ljJl (lu: Ilia) Dung phep hoi y d€ bi€u thi "Ilia"

cling kh6, nen phai ngh1 ra phep hlnh thanh

Theo Hua Th?n thl chu hlnh thanh la chu "lcly stf lam ten,

lcly bo ph?n c6 am dQC gfrn giong d€ so sanh doi chieu rna t(;lo

thanh, nhu chu giang ?I, chu ha iPJ" (Hlnh thanh gia, d1 stf vi

danh, thu thi tuong thanh, giang ha thida)

Nguyen rae hlnh thanh la dung mot phfrn lam dclu hi~u chi

y, con mot phftn khac lam dclu hi~u chi am Phfrn chi y d<;li khai

neu len moi quan h~ giua chu d6 voi mot Slf v?t nao, phfrn con

l(;li chi am d€ cho biet am OQC giong ho~c gfrn giong cua chu

Thi dl;l:

- Chu *(lai) do-++- (thdo) va *(lai) t(;lo thanh "Thao"

(co) dung chi y, cho biet "Jai" thUOC V~ mot lo(;li CO, con "[ai"

(*)chi am dQc Neu d6i "lai" (*) ra "lan" (l*j), ta c6 chu Jil

(lan) d€ chi ten mot loai co dQc la "lan "

- Chu ~ (ehu) chi mot loai trung c6 ten la "chu ", trong d6

£E (trung) d€ chi nghia, * (ehu) d€ chi am Neu ta d6i bQ

"trung" ra bo ~ (thuy) thl c6 chu 1*(chu) chi mot con song c6 ten

dQc la "Chu ", mot nhanh cua song Tu thuoc tinh Son Dong

Dclu hi~u chi nghia va chi thanh trong chu hlnh thanh c6 vi

tri khong nha't dinh, c6 th€ khai quat lam 6 truong h<;Jp :

roAN THLf Tl,/ HQC CHU HAN

- _ Tren hlnh duoi thanh, nhu ~ (lai), 1ft (nham)

_ Duoi hlnh tren thanh, nhu ~ (cilu), ~ (ho(ie)

_ Trai hlnh phai thanh, nhu ~ (chu), ft (br;m)

_ Phai hlnh trai thanh, nhu ~U (tude), ~% (vu)

- Ngoai hlnh trong thanh, nhu Ef (gioi), ~ (ly)

_ Trong hlnh ngoai thanh, nhu rc.~ (mu9n), rt-Hhifn)

23

f)oi khi moi nhln mot chu nao d6 ta tu&ng la chu hlnh thanh, nhung l<;li khong phai, nhu chu ~ (v~m), chu 1& (thifp)

Neu hi€u lfrm c6 th€ dt nghia sai

Yi~c dt nghia cac dclu hi~u chi nghia cling dn c6 st,r uy€n chuytin Thi dt,I: Dfru -++- cua chu 1fi_(thdo) phfrn nhi~u dung a€ chi cac thtfc v?t thuoc lo(;li hoa thao, nhu 1&1 (ha: sen), ~ (cue: hoa cue), ?f (mao: la tranh), ~ (edt: day leo) Nhung cling khong nen cho tftt ca nhung ChU CO bo "thao" tren dfru d~U thUOC v~ de loai hoa ho~c co vl nhung chu chi cac loai rau trai cling thuong viet voi bo "thao ", nhu ~ (lang: cu clu), ff (dn: rau dn) f)oi voi nhung loai c6 quan h~ den hoa' thao hay quan h~ den mau sac, mui vi cua hoa, thao cling c6 th€ viet voi bo

"thao" Thi dt,I: ~ (hanh: cQng), 3f (nha: mfrm), J!j (phuong:

thorn), if (thuong: mau xanh)

Nhung chu dung bo "thao" lam dclu hi~u chi nghia doi khi cling bitiu thi nhung y nghia khac, nhu chu ¥-& (lg.e: roi rt,Ing), chu

Jit (hoang: hoang vang) Truong h<;Jp nay th~t ra khong c6 gl mau

thu~n, VI nhu chu "l(;lC" voi bo thdo con CO nghia ban dft U Ja "luc dfru khi la cay roi rt,Ing", c6 lien quan den la cay

Rieng dau hi~u chi thanh (am dQc), hi~n nay ta thuong tha'y n6 chi mot am dQc khong mcly chinh xac (nhu ?I (giang) khong dQc la "cong" I), vl c6 st,r bien d6i cua ngu am Thi dt,I: cac chu dung 12_ (!6) dti chi thanh tuy phfrn nhi~u dQc la "lo ", nhu nt, {f!, ~ I! (l6), nhung voi chu ~Ji (lu) l<;li khac m~c du

24 TRAN VAN CHANH

d€u dung chung m()t dau hi<$u d~ chi thanh ca Chu if (rna) dung

}jjij (ma) chi thanh, nhu'ng ~ Va ~ thl l(;li do.c la "mi ", ~ Va fi:

thl l(;li doc la "rna", d€u kh6ng gi6ng voi am doc cua if "rna",

thanh mau cua 4 chu do con tuong d6ng voi Jjjij (rna) Nhung co

tru'ong hQp thanh mau kh6ng gi6ng nhau, chi co v~n mau gi6ng,

nhu' chu ~f (khiem) , 9,l (hi~m) va • (liem) d€u dung 31Jt (kiem) d~

chi thanh, v~n mau d€u la "iem "

Neu 2 chu dung cling m()t dau hi<$u chi thanh rna thanh

mau (pht,I am dgu), v~n mau (vgn cai) d6i voi dau hi<$u chi thanh

hoan toan khac thl vi<$c suy doan each doc kho khan kh6ng it,

nhu' ~ (di?u) va {ffl] (thich) Ngoai ra, kho khan han nua la d6i

voi tru'ong h<;jp tlf hlnh da bien d6i, khien ta kho nh~n ra dau

hi<$u nao dung d~ chi am doc Thi dt,I: chu :& (kim), dung ~

(kim) chi thanh, chu ~ ' (c!lp) dung lJz (c(lp) chi thanh, rat kho

nh~n biet

Tuy nhien kh6ng vl nhung ly do tren rna noi chu hlnh

thanh kh6ng co quy lu~t Neu dlfa theo l!ch sll' am v~n cua Han

ngu va phuong ng6n hi<$n d<;1i, ta thay chu hlnh thanh co quy lu~t

r(;lch roi, nhu' chu K (ht) da dan khi nay, hi<$n nay dan Ci Tu

Xuyen, Trung Khanh d€u doc gi6ng nhu' am cua chu J1i (!6) 4

Chu ~PJ (ha) dung OJ (khd) d~ chi thanh, hi<$n nay dan vung

Quang Chau doc thanh mau va v~n mau cua "ha" va "kha"

gi6ng nhau, chi khac chut it v€ thanh di<$u Nghien cuu l!ch sll'

am v~n cua Han ngu, nguoj ta co th~ l<;1i dt,Ing cac dau hi<$u chi

thanh trong chCi' h'inh thanh d~ khao dinh SO lu'QC tlnh tr(;lng cac

~ "'

am co

Trong v6n chu Han, chu hlnh thanh chiem mot ti 1<$ rat

cao, co th~ len den 90 phgn tram, va ngay nay nguoi ta cling

4

Theo Tu Minh, Him t¥ thu&ng th!lc, tr.l6

thu'ong dung phep hlnh thanh d~ d;;it ra nhung chu moi Thi dt,I: f~ (cdo: lam), ~ffi (do: uranium), ~ (nai: khi neon), ' II (qt: SQ),

{nj (qtc: rat)

5 Chuyin clui

Phep chuy~n chu trong Lt,Ic thu' la m()t tru'ong h<_ip r~c r6i

da sinh ra nhi€u van d€ tranh lu~n, nhi€u y kien giai thich khac nhau:

Phai chu hlnh chu tru'ong dlfa vao hlnh th~ cua chu, nhu' noi: Chu ~ (khdo) quanh v€ ben ta, chu ~ (lao) quanh v€ ben

huu, chu LlJ (son) nhln m?t ben thanh chu !j3 (phlf), Thuyet

nay kh6ng chinh xac

Theo phai chu am, vl m()t chu thanh di<$u kh6ng gi6ng

nhau, am doc co khac nen nghia moi phan bi<$t ra, do Ia chuytin

chu Thi dt,I: chu j;, doc "thi~u" nghia la "it", doc "thieu" nghia

Cac nha khao CUll phgn IOn c6ng nh~n thuyet nay, h<;jp voi

y kien giai thich cua Hua Th~n: "Chu chuy~n chula l~p nen mot dgu b(), cling m()t y nh~n nhau, b6 tuc cho nhau, nhu' chu khao

~, chu lao ~, (Chuy~n chu gia, kien lo<;1i nhat thu, d6ng y

tuong tht,I, khao lao thida)

Trong Thuye't w'in, chu ~ (lao) la m()t bo thu (b() thu 302),

chu "khao" ~ thuoc v€ bo "lao" Chu "khao" la do chu "lao"

bot di r6i them vao am phu '7, tuc la cling mot dgu bo va hai chu tu'ong d6ng co th~ chu thich Ian nhau (d6ng y tu'ong tht,I)

Tu'ong tlf nhu' the, cac chu lfU (hlnh: cat, giet) va ~u (h!nh: cat c6 tlf til'),~ (dien: dinh, chop) va JJ[ (dinh: dinh, chop) d€u la

26 TRAN VAN CHANH

nhung chu chuy~n chu vi hai chu "hlnh" va "hlnh" cl~u thu<)c b<)

iJ (dao), hai chu "clien" va "cli'nh" cl~u thUQC bQ J[ (hift) Hai

c?p chu cl~u c6 each clQc g~n giong, y nghla thl nhu' nhau, c6 th~

dung chu thich Hin nhau clu'<;fc

6 Gia ta

Nh?n thuc cua con nguoi cloi voi the' gioi khach quan ngay

m<)t phong phu, so tll' vj cGng d6i dao them Ne'u moi tll' cl~u phai

t~o ra m<)t dau hi~u rieng cl~ ghi chep thl so dau hi~u se trd nen

qua nhi~u, kh6ng th~ t~o ra cho xie't va c6 khi cGng kh6ng th~

t~o clu'QC VI v?y, ngu'oi ta cla dung m<)t bi~n phap rat tht,tc te':

Khi m<)t Stf v?t moi vll'a xuat hi~n ma kh6ng c6 ngay chu cl~ bi~u

thj, ne'u kh6ng b~t bu<)c t~o ra chu moi thl chi dn mu'<;fn dung

m<)t chu cl6ng am c6 san, c6 thanh am giong voi thanh am cua

ten gQi Stf v?t moi 86 la phep gia ta

Hua Th?n n6i gia ta la "von kh6ng c6 chu cl6, mu'<;fn thanh

va gdi Stf, nhu' chu l~nh -it, chu tru'ong * (Gia ta gia, ban v6 ky

ttf, y thanh thac stf, l~nh tru'ong thj da)

Thi dtf :

- Chu -% (lfnh) trong "hi~u l~nh" clu'Qc mu'<;fn lam chG'

"l~nh "trong "huy~n l~nh "

- Chu ~ (d6) c6 nghla la "con clu'ong", sau clu'<;fc mu'<;fn

dung trong "cl6 cl~" (hQc tro )

- Chu 11M£ (ly) von la chu chi' ten chim, sau clu'QC dung voi

nghla moi la "lla" (ly khai, ly bi~t, phan ly)

NhG'ng chG' gia ta sau khi clu'QC rnu'<;jn dung lau thu'ong mat

lu6n nghla ban cl~u Thi dt;I: Chu ~(yen), theo Thuye't w'in la ten

"m<)t loai chim c6 mau vang", clu'<;fc rnu'<;fn dung lam m<)t hu' tU'

(xem Ngil phdp PHAN NHA.P MON, bai 110), vl mu'<;fn qua Iau,

kh6ng c6 ai dung l<;ii theo nghla cO nen nghla ban cl~u bj mat eli

Chu ~ (v9n) chi ten m<)t loai rit (re't), sau cGng bj mat nghla

roAN THtJ TIJ HQC CHU HAN

C6 nhi~u tru'ong h<;fp de l~m Ian khi v?n dt;Ing phep gia ta

a~ aoan nghla cua tll', nhu ~if51t (phu sa) nghTa la "canh la tot

tudi, sum se" de bj hi~u l~m la "canh rG la roi" vi chu "so" nghla ban cl~u la "thu'a, it" ~i~ (w;mg duang) la nguoc nhln,

~ $ (w;ng duang) cGng la "nguoc nhln "5 de l~m la "tr6ng nhln

bi~n ca" hay "tr6ng nhln con de" vl "vQng" la "nhln ", chG'

''duong" thu nhat c6 nghTa la "bi~n ", chu duong thu hai thuong

c6 nghla la "con de"

T6m l<;1i, c6 th~ n6i c6 3 phep t<;1o ttf (cl? t chu) chinh:

Tu<;1ng hlnh, H<)i y va Hlnh thanh

C6 th~ lu'QC bot phep Chi Stf vl n6 chi la hlnh thuc khac cua iu<;1ng hlnh va H<)i y Chuy~n chu va Gia ta cGng kh6ng

chinh thuc la phep t<;!O tl, VI muon dt ngh!a chu "lao" la

"khao" tru'oc he't phai c6 "khao" ho?c ngu'QC l<;ii; con Gia ta, cla

gQi Et "ta" (mu'<;fn) tat phai c6 san, chi rnu'Qn dung theo nghla

moi chu kh6ng cl? t ra chu rnoi

Hi~n nay ly lu?n v~ Lt;Ic thu' c6 gia trj tht,tc tien trong nhi~u truong h<;1p Nhu n6i ffi vie't thanh do -++- va EB la clung, ne'u vie't

thanh do - va E8 la sai, vl ffi (mieu: lua non) la h9i y cua - va

83

Doi voi chu hlnh thanh, chung ta c6 th~ dt,ta vao dau hi~u

chi' thanh va chi y, tharn bac voi ten cua cac stf v? t cla quen bie't, cl~ OQC va hi~u clu'QC nghla cua rn<)t so chu rna kh6ng phai mat c6ng tra cuu Thi du: Ta cla bie't chu [PJ (d6ng), ne'u thay chu ~

s '

· Ve til "v<;mg dttong" thu nhat, sach TrungTit, thien "Thu thuy" c6 diu : "Ha

Ba thuy tuy€n ky di~n ffi\)C VQng dttong httong nhltQC nhi than" v€ til "vQng duong" thu hai, sach Sit ky, "Kh6ng Tii' the' gia" c6 diu : "M1,1c nhtt vQng dttong" Thien "Thich danh" sach Nhl nhu c6 n6i : "Duong Ia khi dttong, y n6i khi duong (J tren, ngttdc dfru cao len gi6ng nhu' nhln n6 v~y"

6

Dai Chan doi Thanh n6i : "Chuy€n chu, Gia ta chi Ia cai d1,1ng cua tt!''

'!I

c6 b9 ~ (kim) ben tnli, thl khong dn tra til' di6n cGng c6 th6

doan chG' &rnJ OQC la "d6ng" va la ten cua m<)t thu kim lOi~i c6 ky

hi~u h6a hQc la Cu Tuang tt,r nhu the, ta c6 th6 biet chu ,~, dQc

la "trung "va c6 nghia la "trung thanh" vl phfa duoi c6 b<)

IL-l (tam); chu ±)£ OQC la "thanh" va c6 nghia la "th~mh trl" vl ben

trai c6 b<) ± (thB) Doi voi nhung til' oa am, nha't la song am,

vi~c suy doan con d€ dang han, nhu g~p til' ~ ~, ta tha'y b<)

pMn tren cua chu thu nha't la 1t (h6a) , b<) ph~n tren cua chu thu

hai la ~ (t?), neu chung ta da c6 nghe qua danh til' "h6a t~" r6i

thl c6 th6 doan ngay ~~ OQC la "h6a t~" va c6 nghia thong

thuong la "ti€n t~" A p dl,mg phuang ph a p nay' hQC thu<)c OQ

2000 chG' Han, chung ta c6 th6 OQC them OUQC 5,7 tram chG' moi

rna do phai ton cong

Tuy nhien, cong dt,mg cua Lt,IC thu cGng c6 nhi€u ch6 h;;tn che Nhu chu H* (tram) nguyen la fB- va *; §U (ti~n) la 1C d~t

tren fB-; m~ (ph!fc) do bo fB-, thanh It ngay nay bo ph~n fB- cua

3 chG' nay o€u viet thanh F3 (nguyfl) khien ta khong th6 can eli

theo LI.,IC thu a6 giai thfch 7

B.Stj PHAT TRIEN CUA HINH THE CHa HAN

Chu Han da c6 m<)t ljch sll' phat tri6n lau hon 3000 nam, theo quy lu~t tien ttl bi6u y sang bi6u am (nhu ta da a€ c~p) va

di til' phuc t;;tp den don gian

St,r thay o6i trong hlnh th6 chu Han c6 th6 chia ra lam 3 giai do;;tn chfnh: Til' van tt,r c6 doi Thuang den Tri~n thu - Til'

Tri~n thu den L~ thu- Tu L~ thu den Thao thu, Khai thu

Giap cot van doi nha Thuang duc;fc phat hi~n C1 thon Ti6u

Ha Nam trong nam Quang Tt,r (1875-1908) doi Thanh Nai day

la da't cG cua nha Thuong (1600-1028 truck CN.) nen c6 ra't nhi€u di tich cua thai d;;ti nay Til' d6 Giap cot van khong ngung OUQC phat tri6n Sau nam 1928, qua nhi€u CUQC khai qu~t Ion, so luc;fng Giap cot van dao OUQC c6 han 15 V;;tn manh trong d6 ph§n

IOn C1 vao h~u ban ky cua doi Thuang (xem hinh 2)

Vi~c phat hi~n Giap cot van giup ta hi~u m<)t each chinh xac Sl/ phat sinh va phat tri6n cua chG' Han D6 la lo;;ti chG' dung dao kh~c tren mai rua va xuang thu, nen net but thuong CO duong th~ng (xem hlnh 3) ra't giong hlnh ve, c6 th6 tr6ng vao a6 doan duc;fc nghia, nhu cac chu f~ (b9c), iftJ (ngu), t$, ( quy ),

~~ (ke) , l~dmii) (xem hlnh 4) c6 hlnh d;;tng ra't r6 rang M<)t so chu khac, nhu chu /:, (chuy: loai chim du6i ng~n) c6 hlnh chim, chG' ~ (twJc: chen uong ruc;fu) la m<)t lo;;ti a6 dung uong ruc;fu ella nguoi XUa, giong hlnh thu CUa IDQt chen uong ruc;fu; chG' ~

(xlf: ba:n) giong hlnh cay cung truang mGi ten sa:p ba:n

Hinh2

Giap cot van giong hlnh ve, nhung VUQt qua hlnh ve m<)t b~c, vl da d;;ti bi~u cho tUng til' trong ngu ngon, con v€ hlnh thuc

30 TRAN VAN CHANH

ghi chep da c6 gQt sll'a Nhung chu Han dang dung hi~n nay

du'<;fc bien ra tli nhung co sC:J nhu' the

Doi Chu (1027-771 truck CN.), chu viet chu yeu con lc;ti

tren m?t nhung cai chu6ng lam bang d6ng xanh, truck kia gQi la

"Chung dinh van", nay thu'ong gQi la "Kim van" Hlnh th€ cua

Kim van nft giong Giap cot van, nhu'ng dyp han va ghi chep

cung ti~n han, kh6ng bat bUQC phai ve y theo hlnh tu'<;fng CUa S\f

v~t C6 nhung chu Kim van don gian han Giap cot van, c6 nhung

chu h;ti nhi~u net han, nhu'ng n6i chung thu'ong gQn han (xem

hlnh 4)

Den thoi Van Chu (770-545 truck CN.), chu cac nu'oc dung

a€ bien chep so voi nhung chu khac tren chu6ng va v~c c6

nhi~u cho khac nhau Nhung nu'oc Tfrn, m<)t nu'oc (J tren dat cu

cua nha Tay Chu, da ke thua van tlf cua Tay Chu lam cho chu

Han phat tri€n them m<)t bu'oc thanh Tri~n thu'

Giap cilt van 1700-1400 tru c k CN Chu d~i tri~n

766 - 250 trtfdc C N Chu tiiu tri~n

250 trtf<k CN-25 s a u C N

Chul~

25 - 220 sau CN Chu khai 3ll0 sau CN u ! n nay Chu gian thi

~t · n ~ tt ~

~~ ~~ ~ £1t ~ i~ ~~ ~ 1:~ ~

it-;~ t !~ ~

1}- ~~ "' 117 Jh BQC NGV QUY KE MA

uay td C:hinh ca rua ga ngifa

Hinh 3

D?c di<im cua Tri~n thu' la ket cau d~ng chu chinh t~, net

but du'<;fc viet ra thanh tung net va du'<;fc sap xep kheo leo

Lo~i chu viet dung vao dfru thoi Tfrn gQi la D~i tri~n D~i

tri~n tu'ong ttf Chung dlnh van nhu'ng hoan chinh han V~ sau D~i

tri~n l~i phat tri€n thfmh Ti<iu tri~n, hofm thi~n han m<)t bu'oc so

voi D~i tri~n, d~ng chu cung c6 phfrn don gian han Den nam 26

aoi Tfrn Thuy hoang (221 tru'oc CN.), sau khi da g6m thau sau nu'oc, nha Tfrn thi hanh chinh sach thong nhat chu viet, "pham

nhung each viet chu cua sau nu'oc kh6ng h<;fp voi lo~i chu tri~n

cua Tftn d~u kh6ng dung", tu d6 Ti<iu tri~n trCJ thanh m<)t th€

chu tieu chufin Den day chu Handa phat tri€n den a<) kha hoan

chinh

Muon ti~n ling d1,mg, chu viet phai tien theo huang don gian h6a Chu Ti<iu tri~n doi Tfrn tuy da kha, song viet ra cung

con nhi~u cho kh6ng ti~n Vl v~y doi Tfrn con c6 m<)t chu gian

t i~n han gQi la L~ thu'

L~ thu' do Tri~n thu' gian h6a di, ban dftu kh6ng khac Tri~n

thu' lam nhu'ng c6 phfrn ro net han, v~ sau phat tri€n dftn moi

thanh ra hai th€ chu khac nhau hoan toan

Chu 1~ bay gio chi c6 nhung "d6 I~" (m<)t chuc quan nho

chuyen chep van thu', giay to) dung nen moi c6 danh xu'ng L~

thu' L~ thu' rat ti~n cho vi~c bien chep nen lu'u hanh r<)ng rai,

den doi Han (tu 206 tru'oc CN.)trCJ th~mh th€ chu viet chinh thuc Sau khi di bien Tri~n thu', L~ thu' da lam mat du<;fc ve

m<)c m~c cua cac hlnh ve c6 so va trCJ thanh m<)t th€ chu vua

dyp vua ti~n voi nhung net but c6 tr~t ttf co djnh

Doi Han, ngoai L~ thu' con c6 Thao thu', m<)t th€ viet thao cua L~ thu' Day la m<)t hlnh thuc viet gQn, net but li~n nhau va

chi dn so lu'<;fc, kh6ng bat bu<)c phai ro rang tung net, ra't ti~n

cho vi~c ghi chep nhu'ng l~i kh6 xem

Tu cuoi doi Han v~ sau l~i c6 them Khai thu' (chu Khai)

Loc:ti nay du'<;fc di bien tU L~ thu' gian h6a di, viet do ton c6ng han L~ thu va d€ xem han Thao thu', nen tu doi NgJJ.y Tan v~ sau (tu 220 sau CN.) cho den hi~n tc:ti loc:ti chu nay du'<;fc dung lam

32 TRAN VAN CHANH

th~ chu viet chinh thuc

Thai Ngt,1y Ta'n, ngoai Khai thu con c6 m<)t th~ trung gian

khac giua Khai thu va Thao thu gQi la Hanh thu' Thu chu mdi

nay dl,I'a theo Khai thu, r6i pha phach chut it Thao thu, du<;jc

thong dt,1ng tu thai Ngt,1y Ta'n v€ sau

Tu day, neu kh6ng k~ loi chu gian th~ sau nay, chu Han

kh6ng con ffiQt S\f bien d6i quan trQng nao nua

Tom l<;1i, tu thu chu c6 dai Thuong, Chu, chu Han bien

thanh Tri~n thu', r6i L~ thu, Khai thu D6 la 3 giai do(;ln ldn trong

sl,I' phat tri~n cua hlnh th~ chu Han vdi thai gian di~n bien ra't

dai, nhu'ng n6i chung chi thay d6i hlnh thuc, con v€ ban cha't cua

van tl,I' thl kh6ng c6 gl thay d6i Xu the phat tri~n chung cua hlnh

th~ chu Han la di tu phiJc t<;1p den don gian, h<Jp vdi quy lu?t

phat tri~n ta't nhien do yeu du van tl,I' dn phai thich nghi vdi dai

song xa h<)i

Hinh 4: Chung dlnh van thoi Tay Chu

C VAN DE VIET CHO' HAN

Qua nhung slf ki~n da trlnh bay trudc, chung ta tha'y ca'u

t(;lO cua chu Han ra't phuc t(;lp, kh6ng giong vdi nhung thu chu

rap vgn theo mau tl,I' la tinh Da v?y, con co nhung chu cling am

nhau D6 la m<)t so nguyen nhan khach quan gay ra va'n d€ dQc

lilm va viet lgm

Dudi day xin eli' ra m<)t so tru'ang h<;1p C\1 th~ :

1 Nhilng chil d6ng am: m9: M (ban);~.~ (kim)

2.Nhilng chil c6 tl! hinh gdn giong nhau: q~, q~ (6, minh);

?J, ?g (no, thu); H:, ;f5i: (ky, chi); -7, ~(hanh, huang); fw, ·1~ ~

(v\1, hoi, mai); 7], 1J (dao, ll,I'c); *fk, ~ (lt,lc, duyen); ?!f, ~ (kh6, nhu'<Jc); .tt, lit (ti, thli'); fj(, fiE (d6, ti); Jl\, J1\ (trao, qua); ~R, ?}1 (ta'n, phiem); l)(, f)( (man, mai); ;=X:, ;=X:, 1)(: (thu, tua't, nhung); t;J,

;ft (tai, th6n); 7K, *· * (m(;lt, vi, chu); ~ ~ (bgn, tham); C,,

B B (ky, dT, ti); $ f-Lf (b<;1c, b<;1); * , ~ (l?t, phieu); ;~,

~ (b6ng, phung);ik , ft( (cuu, cha);J\, A A (bat, nhan, nh?p);

}!!!, 1~ (di~u, tr(;lo);ft:, ft (sung, doan); ~ ~ (tai, tai); f=¥, f=¥ (thi, dai); {tJ[, tJ[, J.W (khuynh, khoanh, dinh); ~ W (yeu, sQa);

!f!.,-* (tao, h<;1n); r, -1- (ttl', kiet); fl&, f~ (vi, huy); {fE, ~~ (chua':n,

hoai)

Nhung chu c6 tl,I' hlnh ggn giong, am dQC l(;li giong ho~c ggn giong:

I;Jl, ttl (ban); ~, ~ (thli', thl,I'); 'I'~, f£ (nao); ¥ J;, Jlj,

•cmo); Mt t~ (mo); ~ ~ (d~); ,_, Fft1 (rna); WU, wU (l(;lt, thich);

·1~ f~ (nQa, nho ); ~ ~ (bich, phach); *il , *'' fl (tt,lc, tich,

tich)

34 TRAN VAN CHANH

Van a€ gian h6a chu Han9 bao g6m hai m~t : Bo bot chu d~

thS va hai la giam bot net but

Ml,IC dich cua vi~c gdn h6a la nham giam bot kh6 khan

trong van a€ hoc t?p chu Han, doi voi ngu'oi Trung Quoc con

nham nang cao hi~u qua sll' d~.,Ing va phat huy mot bu'oc tac d~.,Ing

giao te cua chu Han

1 Bo but clzil dj tlzi

Chu d! thS la nhung nh6m chu co am va nghia giong nhau

nhu'ng each viet l~i khac

Thi d1.,1:

- Chu "mau ": ~' ffii,ffi.L\ cling c6 nghia la "don vj dung

do ruong gcin bang 60 tru'Qng vu6ng"

- Chu "song":$, :t, ~ ~~ - cling c6 nghia la "cll'a s6"

Nguoi ta da dem du'<;ic 1405 nh6m chu dj thS nhu' tren va da

N Phfrn nay chi d~ c~p mot each so lu'QC Vi~c tlm hi€u chu gian th€ ciing Iii

mot each tiep t1,1c theo doi stf phat tri€n hlnh th€ chu Han sau giai doc_tn Khai

thu'

9

Th~t ra, vi~c giiin h6a chu viet da c6 tu hon 1000 nam tru'oc Theo Nhan Chi

Th6i doi Ba:c T~ (500-577), thoi bily gio chu gian th6' da du'<;ic ph6 bien Sach

Can l(Jc It! thu cua Nhan Nguyen Ton da dtfa vao chu Han du'ong thoi chia

each viet ra lam 3 th€ : Tuc, Thong va Chinh Th€ tuc bao g6m phfrn !On Iii

chu gian th€ Trong cac ban khi{c cua doi Tong, Nguyen (the ky X-XIV),

ngttoi ta thily c6 nhi~u chu gian th€ Hoang Ton Nghi, mot hQc gia song vao

cuoi Minh dfru Thanh ciing quen dung loc_ti chu nay Ong n6i: Dung chu ti,IC d6

chep sach CO th€ 00 ton cong Ou'QC mot nlta

TOAN THU Tl/ HQC CHCI HAN

tinh gian ai au'<Jc 1821 chu10•

2 Nguyen tile viti clu1 Han gian tlzi

C6 thS neu thanh 8 nguyen tac :

eD6i phftn thanh bang: :IE (ii),:ii (Jjf), H WID

• D6i phcin hlnh bang: it& <m~ )

• D6i d thanh bang Ian hlnh bang: t~~ (• ), $

(8)Dung mot thS chu c6 Xu'a:

e Dung mot chu goc c6: £E (n), r:: (~),% (5}jt), 1

° Can ell' theoH6ng 8oc Nhiin, Hi~n cl9i Han nxu, thu'<;lng sach, Hc_t Mon 8c_ti

36 TRAN VAN CHANH

goc cua fl, sau kh6ng con dung)

Neu da quen hQC chG' ph6n thti (du net), ta c6 th~ dQC chG'

gian th~ bang hai each :

- Otfa vao 5 nguyen tac gian h6a tren d~ suy doan

- Dung bang "Gian h6a ttf ki~m ttf bi~u" (Tong gian

th~ tra ph6n th~, tong ph6n th~ tra gian th~) thttong c6 th~ tlm

dltQ~ de dang 0 cac hil$u sach

Bang d6i chie'u d:;mg gian th~-ph6n th~ m()t s6

be? thii ho~c be? ph~n n~m ben ciia chii' (thien bang)

h9c Ham thu b(l, thang 9 1963

iitC~) -'fl- ( 'lfi ) JL(~) :ffC~) R CllX:) 5EC~) ~ C'&) · ~(~) ~(\t) [,ftC$) _)((~) AU.(.ffi.) ~e::~n ~(Jel) ~Cit)

Jf('ftf) *(;;;) ~(E£) It'7C~) -&ctn

~eft) Ji: C~i~J ~(Mf) !]'G ( *~)

Clui tlziclz

Nhung thien bang gian h6a c6 ky hi$u ·chi dli<;ic dung ben tr6i

cua chQ

So ltt<;5ng chu Han rat IOn, va hil$n van con dang tang len

oti dap ling nhu du di~n d~t moi cua xa h9i hil$n d~i Ne1J

kh6ng k~ nhung chG' Gi::h;c:ot van (c6 han 4500, nh~n biet 1lt'!C

hun 1700) va Chung dinn van (c6 hem 3500, nh~n biet dltQC hoi~

2000) thl bang lil$t ke sau day tren mot so ttf ditin ho?c tu di~n tieu bi~u se giup ta hlnh dung kha chfnh xac t6rig so ltt<;5ng chu

Han dltQC ghi nh~n qua cac thai d~i:

Nicndl.li Ttf-tU di~n Sol_ln ho~c chu bien S6chft

Dong Han ( 100) Thuye't viin giiii ft! Hua Th~n 9 353

Nguy (230) Thanh lo(,li Ly Dang 11 520

B~c Ng1,1y(t.k) ' V) Tt! thlfng Dttdng Thua Khanh 13 734 !

Nam tri<Su (534) Ng(JC thien C6 Da Vttdng 22 726

Tuy (601) Thie't v(j.n L1,1c Phap Ng6n 12 150

Duong (751) DuilnK wJn Ton Mi~n 15 000

Lieu (997) Long khdm thii Kidm Thich Hanh Quan 26 430

T6ng ( 1008) Quiing wJn Tr~n Banh Nien 26 194

Tong (1066) Lo(,li hien TttMii Quang 31 319

Tong< 1039) T(j.p V(7n Dinh D(l 53 525 '

Minh (1615) Tt! hlfi Mai VngT(> 3 3 1_22_j

Hi¢n d<).i (1915) Trun g Hou d(t i If! difn Tu Nguyen Cao 48 200

Hi~n dai (1962) Trung win ch,ti til difn Tniung Ky Quan 49 905

Hi¢n d~i (1988) Tan hr) 1/ ' d<;ti It! (1/e'n VLtcin~? True Khc 51 000

Hi¢n d~i (1985) Hcin nxit d<;ti l~t clifn Ti:f "I rung ThLf 56 000

Can cu vao bang tn~n cGng c6 th~ coi t6ng so chiT Han c6 du'Qc Ia tren 85000 chiT, nhu'ng tren thtfc te chi c6 khoang tren

du'oi 12 000 chiT thu'ong dung, so con l?i phfrn IOn la chiT di th~,

nhG'ng chG' 1?, chG' c6 xu'a ho~c chG' viet nhfrm rat it khi dung den

Theo eac nha nghien cuu, so lu<;~ng chiT Han thtfc te su dt,mg chi

nam trong khoang tu tren 6 000 den tren 12 000; neu khong tinh

nhG'ng chiT thu<)c lo?i chuyen dung thl so chiT <lu'Qc dung chi vao

khmlng 6-7 ngan chiT Nam 1952, B<? Giao d1,1c Trung Quoc da

c6ng bo m<)t bang chiT thu'ong dung ("Thttong d1,1ng ttf bi~u")

chi g6m 2 000 chiT; den nam 1988 Uy ban Cong tac Ngon ngG'

Van tl;l' Quoc gia va Uy ban Giao dl.,lC Quoc gia con cong bo

them bang chiT Han hi~n d?i thuong dung ("Hi~n dai Han ngG'

Thu'ong d1,1ng Tl;f bi~u") g6m 2 500 chiT thu'ong dung va 1 000

chG' "ke muc thu'ong dung" (thu thu'ong dl.,lng)

F.CACH TRA VA DQC CHa HAN TRONG TO' DIEN

Tu di~n Ia lo?i sach cong Cl;l rat dn thiet doi voi chung ta khi hQC chu Han

v~ tU di~n Van ngon, nhG'ng cuon thu'ong du'QC dung nhat la:

- Khang Hi

- Tit nguyen

-Tit hdi

- Trung Hoa dt;zi lf! diin

- Han ngrl dt;zi tf! diln

- Han ngrl dt;zi tit diin

- c6 dt;zi Han ngrl tit diln ( ctla Thucmg V{J An thu quan)

- c6 Han ngrl thuang d{Jng lf! lf! diin (Thucmg V{J An thu /

quan)

- Tit vj

V~ til di~n Han - Vi~t (hay Trung-Vi~t, Hoa-Vi~t), tru

cuon cua Dao Duy Anh con c6 nhG'ng tac gia khac nhu': Thi~u

Nguyen Ton Nhan, Trfrn Van Chanh Lo?i tieng Han hi~n d?i

co rat nhi~u tac gia, co th~ k~: Hfru Han Giang (chu bien), Le

Van Quan (chu bien), Nguyen Kim Than, L?c Thi~n, Truong

Van Gidi Ngoai ra con rat nhi~u tu di~n Han ngu c6 d?i ho~c

hi ~n d?i khac do eac tac gia Tay phu'ong bien SO?n

Du'oi day la phftn hu'ong dan so lu'QC each tra va each dQC

chG' Han trong eac tu di~n cua ngu'oi Trung Quoc SO?n11•

I C ACH TRA TO DIEN

Cac tu di~n Van ngon nhu' Tit nguyen, Tit hdi d~u tra

theo each nh~n b<) chG' d day xin lay Tit hdi lam thf d1,1

Muon tra m<)t chu nao d6, tru'oc het ta phai xem chu d6 thu<)c b<) gl trong so 214 b<) (til 1 net den 17 net) Xong ta l~t

vao nhung trang dfru noi ch8 "Tu hai b<) thu sach dan" xem b<)

d6 Ci trang thu may Ta l~t dung trang c6 b<) do r6i do lftn theo

trang sach d~ tlm chu muon tra

11 TU' di~n Han Vi~t c6 cuon tra theo b(> (nhu' cua Thi~u Chll'u, Tr~n Van

Ch a n h), c6 cuon tra theo so net chu (nhu' cua Dao Duy Anh), ho~c theo am

ph 6 thong (nhu cua Nguy~n Kim Than chu bien), d(>c giil c6 th~ can eli theo

ph~n huang diin ho~c pham I~ cua tac gia Cl dfru sach

40 TRAN VAN CHANH

Thi dt,I: Muon tra chG' ~~ Ta biet chG' nay thUQC bQ 5E

(tuc), 7 net,.xem ph~n sach d~n ta biet bQ nay() trang Tim den

trang vua tra du'<;lc r6i do den nhung chG' trong b9 "tile" c6 phgn

con l<;ti 6 net (ph~n trong chG' nay c6 6 net), ta se tlm thay chG'

~~-.86 la tnrong h<;lp thong thuong Neu g~p phai nhung chu

kh6 nh~n ra chung thUQC bQ nao thl phai l~t den bang "Ki~m tlf

bi~u", hay "Nan tra tlf bi~u", dem chu mlnh d!nh tra xem c6 bao

nhieu net, r6i do theo "Ki~m tlf bi~u" cho c6 nhung chu c6 so

net tu'dng du'dng muon tlm

Cac tii di~n mdi hi~n nay, ngoai bang tra theo bQ, con c6

them cac bang tra theo so net ho~c theo am (am ph6 thong neu

la tu di~n cua Trung Quoc, am Han Vi~t neu la tU di~n cua Vi~t

Nam), nen rat ti~n dt,Ing Ngoai ra, con c6 each tra theo "tu giac

hi~u rna II quy moi g6c chG' thanh m<)t con SO, nhu'ng nay rat it

dung

II eAcH DOC CHU HAN

1 Cach dQc chii' Han theo am Han Vi~t

Cac tU di~n Van ngon cua Trung Quoc thu'ong hudng d~n

each dQC chG' Han bang phu'dng phap "phien thiet" D6 la

phu'dng phap dung am cua 2 chG' "thiet" thanh am cua mQt chG'

Sach L~ b9 v9n luqc dt nghia tu "phien thiet" nhu sau:

"Am v~n tac d<)ng hoa h<;lp nhau gQi la "phan ", cling gQi la

"phien "; hai chu CQ sat nhau t<;to ra thanh gQi la "thiet", thlfc ra

chi la m<)t" (Am v~n tri~n chuy~n tu'ong hi~p v! chi phan, di~c

tac phien; luong tlf tuong rna di thanh thanh v! chi thiet, ky thlfc

nhat da)

Sach Am luqc cua Hoang Khan giai thich phu'ong phap

phien thiet nhu' sau: "V~ phan thiet (tuc phien thiet), trong hai

roAN THU Tl,f HOC CHa HAN

41

dudi chi vgn, bat lu~n n6 thu<)c v~ thanh nao N6i gQn di tuc la

phfrn v~n, bo ph~n phat thanh, cho nen chu tren c6 nhi~m Vt,I xac djnh thanh, chu dudi xac d!nh v~n "

N6i m<)t each gQn han nua, phien thiet la dem hai tieng n6i l<iy l<;ti vdi nhau thanh m<)t tieng khac; tieng tren cho biet phai dQC bang pht,I am d~U nao, tieng du'di cho biet phai dQC VOi viin nao Thi dt,I: "phu" vdi "van" dQc thanh "phan ": "true" vdi

"giac" dQc thanh "trac"v.v

Thu ap dt,Ing phu'dng phap trend~ dQC chG' fw va chG'

~-• Dudi chu fW, Tit hdi ghi la: "tuc, nhien" thiet V~y chG'

fw phai dQc Ia "tien "

• Dudi chu ~'Tit hdi ghi la: "ky, yen" thiet V~y chu

~ phai d9 c I a "kien "

Thi dt,I khac:

• Chu ~,Tit hdi chua Ia: "tuc, udc" thiet, duqc v~n V~y phiii dQc I a "tude"

• ChuJ:, Khang Hi tl! diin ghi la: "thai, lu<;~ng" thiet, am

thuqng rss V~y phai dQc la "thu<;~ng"

V di phuong pha p don gian tren, ta c6 th~ dQc du'<;lc tat d nhung chu Han trong tii di~n vdi di~u ki~n da trai qua giai do<;tn d~u hQC chu Han va da thUQC long du'QC m<)t so chG' Muon di sau vao chi tiet, c6 th~ tlm hi~u them d bai "Loi dQc chG' Han" cua

Le NgQc Trt,I dang trong t~p san Dr;Ii H9c Van Khoa so 5, thang

12, 1968 (c6 in trong ph~n pht,I lt,Ic Tit diin Hdn Vift cua Tr~n

Van Chanh) ho~c bai "Cach dQc chG' Han" trong pht,I lt,Ic cuon Ti!

42 TRAN VAN CHANH

2.Cach dQc chu Han theo am phfi thong (pinyin)

1 CHO' CAl VAN TIENG HAN

Chu thich : 1 V chi dung o phien am tie'ng ntJ'oc ngoai, tie'ng dan

toe it ngu'oi va tie'ng dia phu'dng

2 Y , 7 -tr , -tit··· Ia nhung "chu am phu hieu" cua

tie'ng Han, nay da it dung

zh ch sh r z c s (~) (~) (?) (8) (11) (-t) (b)

I6 hang mi~ng I7 hang miii

43

He th6ng ngu am Trung Qu6c c6 36 nguyen am, g6m 6 nguyen

am ddn, 13 nguyen am kep, 16 nguyen am mGi va 1 nguyen am u6n Iuoi

44 TRAN VAN CHANH

17 Ian 117 uan x17 u··an U17

'-, m I'-J uen X'-7 u··n U'-,

b am "p" ciia ti~ng Phap trong ti~ng '"papa"

c am "ts" ciia ti~ng Phap trong ti~ng '·tsar

ch am "tch" ciia ti~ng Phap trong ti~ng ''tcheque"

d am "t" ciia ti~ng Vi~t

f am "ph" ciia ti~ng Vi~t

g am "dl' ciia ti~ng Vi~t trong ti~ng "ca"

h am "h " ciia ti~ng Vi~t

J am "chi" ciia ti~ng Vi~t

45

!

:

k am "kh" cua tiing Vi~t e am "e" cua ti~ng Vi~t

1 am "1" cua tiing Vi~t i, yi am "i" cua ti~ng Vi~t (khi ghep sau cac ph!f fim c s z

m am "m" cua tiing Vi~t

n am "n" cua tiing Vi~t

ng am "ng&" cua tiing Vi~t

p am "p" cua tiing Anh trong tiing "party"

q am "ch" cua tiing Anh trong tiing "cheer"

r am "ru" cua tiing Vi~t, nhung hoi u6n 1u6i

s am "x" cua tiing Vi~t

sh am "s" cua tiing Vi~t (gi0ng nliJn Nam)

ch, r, sh zh thi ''i" d9c "u")

ia, ya am "da" cua ti~ng Vi~t (gi0ng mitn Nam)

ian, yan gfrn nhu am "dan" cua ti~ng Vi~t (d giong nlitn Nam,

an gipng mitn Bic)

iang, yang am "dang" cua ti~ng Vi~t (gi0ng mitn Nan1)

iao, yao am "dao" cua ti~ng Vi~t (gi9ng mitn Nam)

1e, ye am "de" cua ti~ng Vi~t (gipng nlitn Nam)

m,ym am "din" cua ti~ng Vi~t (d gi9ng nlitn Nam in gi0ng

mitn Bic)

t am "th" cua tiing Vi~t mg, ymg gfrn nhu am "inh" cua ti~ng Vi~t (d gipng nlitn Nam,

w am "u" cua tiing Vi~t inh gipng mitn Bic)

X am "xi" cua tiing Vi~t iong, yong am "dung" cua ti~ng Vi~t (gi0ng mitn M111l)

y am "d" cua tiing Vi~t (gi0ng mitn Nam) m, you am "deu" cua ti~ng Vi~t (gi9ng mitn N,111l)

zh am "tru" cua tiing Vi~t (gi0ng nliJn Nam) ong am "ung" cua ti~ng Vi~t

VA VANCAI

ou am "au" cua ti~ng Vi~t

u, wu am "u" cua ti~ng Vi~t

a Am "a" cua tiing Vi~t ua, W(! am "u a" cua ti~ng Vi~t I

\

aJ Am "ai" cua tiing Vi~t

ao Am "ao" cua tiing Vi~t uan, W® am "u an" cua ti~ng Vi~t

an Am "an" cua tiing Vi~t (gipng mitn Bic) uang, W@g am "u ang" cua ti~ng Vi~

ang Am "ang" cua tiing Vi~t ui,w~ am "u ay" cua ti~ng Vi~t

e1 Am "ay" cua tiing Vi~t ueng , W@g am "u ang" cua tiing Vi~t

en Am "an" cua tiing Vi~t (gipng nlitn Bic) UO, WQ_ am "u o" cua tiing Vi~t

eng Am "ang" cua tiing Vi~t

er am "o" cua tiing Vi~t, nhung hoi u6n 1u&i

u··, yu am "u" cua tiing Phap (khi ghep v6i cac ph!f fimj, q X

thi c6 the' vi it thea ']u, qu, xu, bo hai chim tren aliu)

48 TRAN VAN CHANH

lran, yuan Am "u" (tiing Pbap) va am ''an" (tiing Vj~l) dQC

bi~t y nghia :

"-" tren v~n cai, nhu rna 9!!j (lam~ dQc "rna" giQng hcri cao)

" " "tren v~n cai, nhu : rna~ (la day, dQc " rna " )

" " " tren v~n cai, nhu: mil -~ (la ngva, dQc "rna ~")

dfiu " ' " tren v~n cai, nhu: rna ~ (la m~ng, dQc " rna", nhung

am ng~n gQn)

Ngoai b6n thanh ca ban con c6 m()t thanh dQc nhc;: (khinh

~c ··hao rna" rna·· dQc nh<;! hcri cao) I

DAUCACHAM

Nhung am ti~t ma dftu h~ng nguyen am "a, e, o" d~ dQC lfin v&i

am ti~t d5ng tn.r6c do d6 ngooi ta dung dfiu each am [') d~ tach n6

th~ se lfin v&i chfr i!9 7T" (ve)

nguyen am phat am giong ho?c g~n giong cac am va v~n trong tieng Vi~t Tuy nhien, each phat am tieng Trung Quae dung nhi~u each "b~t hoi", "gat", ngan han tieng Vi~t

·4 ph\} am: b, p, m, f Khi ph3.t am phai ghep voi nguyen am

"o" OQC Ia: bo (pu6), po (bu6), m (mu6), fo (phu6) Neu ghep voi cac

nguyen am khac, thl phat am g~n giong trong tieng Vi~t

Th£ df:i: Neu ghep voi nguyen am "a" dQc la: ba (pa), pa (ba),

ma (ma), fa (pha)

50 TRAN VAN CHANH

• 7 phl) am: d, t, n, I, g, k, h Khi phat am phiii ghep vo

nguyen am "d" OQC la: do (W), w (tho), no (no), lo (lo), go (co), ko

(kho) , ho (ho) Neu ghep voi nguyen am khac khong phiii "o", thl

phat am giong nhu' tieng Vi~t

Thi dl:l: Neu ghep voi nguyen am "a" OQC la: da (ta), ta (tha ),

na (na), la (la) Neu ghep voi nguyen am kep "ua" OQC la: gua (qua) ,

kua (khoa), hua (hoa)

.cac phl) am: j, q, x, r, khi phat am phiii ghep voi nguyen

am "i" thl OQC la: ji (chuy), qi (khuy), xi (xi), ri (ri); cac phl) am z, c,

s, zh, ch, sh, khi phat am phai ghep voi nguyen am "tf' tieng Vi~t va

dQc la: z (tchu), c (txu), s (xu), zh (tru), ch (tsu), sh (su)

Neu ghep voi nhung nguyen am khac thl each phat am giong

hoi;ic gfrn giong trong tieng Vi~t

Trong 10 ph1,1 am tren, c6 4 ph1,1 am khong c6 chu cai nao

trong tieng Vi~t du'Qc phat am giong ca Cach phat am nhu' sau:

+ Ph1,1 am q (ban tdc-vo thanh b9-t hoi) B9 ph?n phat am la

ng?C cling Va giua lu'oi, luc phat am khong khi tu khe rang phat ra

+ Ph1,1 am z (ban tdc-vo thanh b9-t hoi) B9 ph?n phat am la

rang tren va dfru h.l'Oi, luc phat am khong khi tu khe rang phat ra

+ Ph1,1 am c (ban tdc-vo thanh b9-t hoi) B9 ph?n phat am la

rang tren dfru lu'Oi, luc phat am khong khi tit khe rang phat ra

+ Khi phat am 4 phl,l am: zh, ch, sh, r, d~u phai uon lu'Oi

NhC:i biet cac b9 chu Han , ta c6 th~ :

a Tra cac tlf di~n va tu di~n chu Han

b Hi~u y nghia cua cac chu (vl chu Han la m()t h~ thong

bi~u y)

C6 214 b9 chu Han xep thu tlj tu 1 net den 17 net

roAN THU Tl,l HQC CHU HAN

M9t b9 c6 th~ c6 nhi~u hlnh thuc khac nhau Thi d1,1 : B9 "nhan" c6 hai hlnh thuc: A (hlnh thuc chinh),

{ ( hlnh thuc ph1,1)

B9 "tam" c6 ba hlnh thuc: {,,(hinh thuc chinh),

· 1· ;J~ (hlnh thuc ph1,1)

51

Trong bang duoi day, moi b9 c6 m()t hlnh thuc chinh mang cac

so thu tl/ 1 ,2,3 Hlnh thuc ph1,1 dt1<;1c viet kern theo trong dau ngoi;ic don

4 J phi~t phay jz_ cilu: la u

5 6 a't cong fL cilu: so chin

2NET

-8 - d.1u (kh6ng biet nghla) L.: vong: mat di

9 A ( 1) nhan ngu'C:ii ~kim: nay

' 52 TRAN VAN CHANH

37

* d~i lOn 7C thien: troi

mich trilm len 7f£quan:cain6n

15 '( bang bang gia {~\bang: mt& dong

39 -=f til' con 1f: hie'u : hieu thao

40 r -' 7 mien l<;ip trum 9:an: yen 6n

17 u kham ha mi~ng t:fjxui{t: ra

18 7J iJ dao dao )]- phan: chi a ra

19 1J hjc sue m~nh fi}J tn;: giup do

20 7 bao bao b9c m v4t: dung, cho

21 t- chuy thla, muoi l tbdc: phu'cJng bac

22 c phu'dng d6 dl,l'ng [K tLt(!ng: th<;l

43 ::tOLfr) uong kieng chan 1t vuu: min tr<ich

45 lfJ tri~t CO moi mQC 4! truan: gian nan

48 I cong nguoi th<;l I tc_ta: ben trai

26 p (~) tiet dau an EP a'n: in

28 /._:, khu' rieng tu :ti:kha: di

29 'X hlfu l<;ti nua 1_xhilu: b<;tn

53 ) nghi~m mai nha /lWI0:kho chua

3NET 54 L d§n bu& dai 9tkie'n: xay dl;mg

cat tay len W.lfmg: dua bOn

ky

35 5z: tuy ch?m ch<;tp ~h[!: mua he

-54 TRAN VAN CHANH TOAN THUTl,l HQC CHO' HAN

55

62 Jt qua giao mac PX thanh:lam xong 87 [f\(m) trao m6ng, vuot 1?bvi: lam

63 p hQ cll'a JJ} phong:bu6ng 88 )( phi) cha iffr

da:tieng gQi cha

64 -=f (1 ) thu tay 1 l bai: l~y

65 x chi nhanh tfN.khi: nghieng

66 ion pho'c danh khe c t cai: sll'a d6i

89 X X hao hao (Kinh Dich) ~sang: sang

90 ~ tuong tam van M-f: tang: de dtfc

67 x_ van net, van ttl ban: sac l~n 19n

68

* d§u (cai) dau *{ta: nghi€mg

69 fT can (cai) r'iu f-F xich: duo1

70 1J phtio'ng vuong,huong ~bang: ben

72 B nh~t m?t trC:fi _§_dan: bu6i sam

74 ,1=3 nguy~t m?t trang ]1)j bdng: be bqn

75

77 11: chi dung .li chinh: ngay thhg

82 -=B mao long ttcdu: qua du

84 ~ khf hoi, khl ~ khi: chat hoi

97 Jl\ qua trai dua ~J.libdu: trai b~u

98 EL Ngoa ng6i, sanh #li: bznh: cai lQ

99 1t cam ngQt 31:t di~m: ngQt 13:m

100 ~ sinh sinh ra &f san: sinh de

101 ffl dl)ng dung ffiphu:t o n xttng dan 6ng

103 JE(J:E) so' chan I

ii;_b6n: ch?u sanh

56

110 -;y 7 mau giao

113 /]\, * ky thfm illlt

114 FJ nhlju chan thu d~p illlt

115

* hoa (cay lua)

116 I \ huy~t hang, 16, hoc

121 ffi phii'u vo n.I'Qu

tlxa : d~n tho th6 dja

til; c&m: loai chim

~ ky: gia 60 tu6i

ffffJ n(li: chiu dti<;Jc

fflcanh:cay

rm vein: nghe

Ei til: ti~m hang

~JL ca: bap thit

ho trung huye't hanh

y

a

kie'n giac ngon

c6c

coi gia lt.toi rliiro thuy~n que Ca'n mau sac

co van v~n

sau bQ mau

di

ao chetrum

tha'y sung n6i hang

thi heo (l<;Jn) rai (tri) m()t loai thu

fJe ho': COn CQp

~van: con much

~ tuf!ng: con voi

58 TRAN VAN CHANH toAN THli Tl/ HQC CHU HAN

160

162 ;{(}. _) stfoc ch9t di ch9t dung ~ '.± v 1en A : xa 185 § thu (cai) d~u jr@:qu5 ' : con duong

163 E.c ~) ap A' d6 ftp :f~ bang: m.toc 186 w htfo'ng mui thorn V hinh: huang bay

165

166 _m ly lang que m:_ tr9ng: ni;ing 188 ~ cot xuong ' m£thl than mlnh

167 iTi: kim vang, kim lo<:li W N nglin : b<:iC 190 ~~ tieu t6c dai ~ phdt : t6c

169 F~ mon cii'a (hai canh) I*J khai: md 192 ~ stfdng niQU thdm d~ cung til ua ' t: bu6n ba

~

171

'

179 gt cii'u rau hy ~giai: ch~t hyp 201 j i hoang (mau) vang i&ithdu:mau vang

60 TRAN VAN CHANH

203 ~ h~c den ~/idiim: dau cha

13NET

~t ~ i l1~ I 2os §l manh con ech & bitt: con ba ba

206 ~§Fi- dinh <llnh, V<;lC fm.niii: cai V<;lC IOn

208 Jhlt thii' chu<)t ~h~: chu<)t nh~t

14NET

210 '/If t~ t~ chinh fit trai: an chay lSNE

I @ I xi I rang I t(p linh: tu6i

16NE

2121 'ij~ I long I r6ng I M bang: hQ Bang

17NE

214 ~ du'<fc ong sao ;f hoa: hoa hQp

Nha rhu philp VurtnK Hi Chi (307-365)

ij

H eAcH VIET cHa HAN

1 cAc NET cd BAN cuA cHO' HAN

62 TRAN VAN CHANH

A?

j)

P HAY ,?> jl

l'i pha'y ngang - 'T'- Jilit ph~y ~ii ngan phal4ilii -kHJiiit ' xien dai A

J ptfiy tha'K] y dili ph.iy J? ngang g~p ~rya'ljl)il~ J

-k&W t~Hif ~i!R HH'f41fJiiit

64 TRAN VAN CHANH

I VAN NGON VA B~CH THO~I

1 Slj TACH Blr;T GIUA VAN NGON VA B~CH THO~I

Van ngon va B~ch tho~i Ht hai th~ van cua ngooi Trung

Qu6c

Bc;tch thoc;ti con gQi la Ngfr th~ hay Khftu ngfr Ut th~ van vi~t

thea ti~ng n6i Van ngon la lo~i but ngfr chi dung trong vi~c bien

chep ho~c tn! thu~t

D~n nay, nguUi Trung Qu6c phfm l&n chi dung Bc;tch tho~i

nhu'ng van con s6t l;;ti it nhi~u dau vet cua Van ng6n

D6i v&i ngooi Trung Qu6c, each thl!c te d~ phan bi~t la: "H~

dung tai nghe va hi~u duqc la Bc;tch thoc;ti; h~ kh6ng dung m~t d~

xem thi khong hiiu duqc la Van ngon" B&i vi B;;tch tho;;ti la th~

van dung d~ ghi l&i n6i: n6i sao thi ghi v~y, con Van ngon chi d~

vi~t ch(r khong d~ n6i M<?t nguUi Hoa kh6ng bi~t chfr c6 th~ hi~u

du'Qc khi nghe dQc m<?t bai van bc;tch tho~i, n~u nghe dQc m<?t bai

van ng6n thi hQ vfin mu ttt nhu m<?t nguai nu&c ngoai Trai l~i, m<?t

nguai Vi~t Nam c6 hQc Van ng6n, du khong bi~t n6i ti~ng Hoa, khi

g~p m<?t ngooi Hoa hai ben vfrn c6 th~ n6i nhau b~ng but (but dam)

rna vfrn hi~u nhau duqc

Nguai Vi~t Nam theo hQc chfr Han da liiu va tru'oc day chi

hQC Van ngon, tfrc cai hQC "chi, h6, gia, da", con Bc;tch thoc;ti it khi

ta dung d~n, trtr m<?t vai cu6n ngfr h:~c nhu cu6n Trin tritu Hu¢

Trung Thuvng Si ngtJ il)c rna ngay nay con tim th~y Trang giai

do~n gfm diiy, khoang cu6i th~ ky 19 dftu th~ ky 20, cac nha nho ta

vi nhu d.u doc cac "tiin thu" vi~t b~ng B~ch tho;;ti cua Tau nen m&i

c6 nguai hoc them B;;tch tho;;ti Ch~ng h;;tn, Cl;J Phan B<?i Chiiu trong cu6n Vi¢t Nam vong qu6c stJ da dung m<?t thCr Van ng6n c6 pha

phach chut it B;;tch tho;;ti D6i v&i Ngl)c trung nh(it ky cua H6 Chi

Minh thi Sl! pha Ian B;;tch tho;;ti cang r6 net hon

Ngu6n g6c cua Van ngon cling la m()t v~n d~ kha phfrc t;;tp Th~ van fry da dtnh hinh trong thai ky nao ? Cach xufrt phat th~ nao?

C6 nguai cho Van ngon la lo;;ti van tl! ghi chep lai n6i cua

ngtr&i xua, c6 thuy~t bao n6 chi la m<?t thfr but ngfr, lo?i van tl! vi~t,

do no li!C ch~ bi~n cua cac van gia Itch d;;ti

Nhung cii hai thuy~t d~u c6 cho chua 6n

Danh ttr "van ngon" chi chung m()t thfr van tl! cua nhi~u thai

d;;ti va mang nhfrng th~ d;;tng khac nhau V~ m~t thai gian, ttr Giap

c6t van la lo;;ti chfr vi~t nguyen thuy cua ngooi Trung Qu6c, tinh d~n nay da c6 han 3000 nam V~ m~t th~ d;;tng, phong each thi Van

ng6n da trai tu cho cao siiu kh6 hi~u d~n cho gian dan binh d! nhu

lo;;ti Van ngon duqc vi~t ra gftn diiy

Tren th~ gi&i, khong th~ c6 lo;;ti but ngfr nao hoan to~m khong thoat thai tlr khfru ngfr tfrc ng6n ngfr thong dl;lng trong cac tftng l&p quftn chling Vi v~y chfic chfin Van ng6n kh6ng phai do t6 tien ngooi Trung Qu6c d~t ra l11Qt each dQC l~p hoan toan v&i khfru ngfr

Nhung m~t khac, Van ngon cling khong ghi chep khfru ngfr CUa l11Qt thai d;;ti n~lO do l11Qt each y nhu thi!C, nhu truang hqp CUa

B;;tch tho;;ti dung d~ ghi chep cac th~ lo;;ti k!ch, ti~u thuy~t ttr dai T6ng tr& di

Trang cac th~ d;;tng cua Van ngon, chung ta thfry c6 m9t lo;;ti

"chinh th6ng van ng6n" la th~ van doc thfry trong cac sach v& thai

Tien Tftn, Luang Han cung c6 van cua Han, Li~u Au, To dai

66 TRAN VAN CHANH

Dt.rOng T6ng Lo~i Van ngon nay so v&i kh£iu ngfr cling thai c6 le

khong each bi~t nhau xa Him, vfin con trong ffilrC dQ c6 thi nghe va

hiiu dll'Q'c Nhfrng ban dich kinh Ph?t tu Ph<;1n qua Han, nhung

cu6n ngfr l~.JC cua cac thi~n su' Trung Qu6c va nhfrng ban van tiiu

thuy~t B<;1ch tho<;1i tt! dai T6ng (the ky 1 0) cho bi~t tinh tr~ng cua

kh£iu ngfr a cac thai ky do da ch(rng to Sl! khac nhau khong xa liim

gifra hai thi van - tl'rc gifra Van ngon v&i lai n6i ngoai xa hQi

Nhung lai n6i v&i d<;1ng chfr vi~t cua n6 la B~ch tho~i thi bi~n d6i

nhfrng ngllai dung Van ngon khong c6 each gi khac hon la phai vi~t

mo phong theo kiiu each cua nhfrng b~c t&n b6i Da v~y, tinh thftn

"t~p c6" thm bfty gia rftt n~ng, nhfrng ngllai tri thl'rc "mu6n cho ra

ngooi tri thl'rc" phai vi~t c6 van, con B~ch tho~i chi dung di vi~t

ti~u thuyet, kich Tm&ng hqp nay khong khac v&i ben ta liim d6i

v&i vftn d~ ll!U chQn gifra chfr Nom va chfr Han cua cac nho si

Nha nghien Clru van hQC H6 Hoai Sam ( 2) con cho ding tm&c

h~t Sl! khac nhau gifra Van ngon va Ngfr thi la do van tl! Trung

Qu6c ngay tlr dftu da khong xuftt phat tlr ngfr am rna tlr tllQTig hinh,

biiu y Ngoai ra, Sl! bi~n d6i ch~rn l~i cua but ngfr con la mQt vAn

d~ ky thu~t: Ngay XU'a, vi~c khiic in rfrt kh6, n~u khong ti~p t~.JC duy

tri Van ngon la lo~i van "dung it chfr rna n6i dllQ'C rfrt nhi~u" thi se

g~p tr& ng~i cho vi~c ph6 bi~n

D~i khai, d6 la qua trlnh thanh l~p cua lo~i "Van ngon chinh

th6ng"

Trfr "Van ngon chinh th6ng" ra, ngllai Trung Qu6c con c6

lo~i van c6 hon ghi chep tren nhfrng manh Xllong thu rna ta gQi la

Cl

2

> Trung Qu6c van h9c S1i khai llfQ'C (Phon phi.! ll!C} , Thlfqng Hoi Tan van h6a thlf xa ,

1935, tr 1 - 4

Giap c6t van: nhfrng lo~i d~n sau, dieu luy~n va tach roi v&i khfru ngfr han nhi~u la cac tfr phu, bi~n van Van ngon "thong t~.Jc" la

lo~i CO pha phach khfru ngfr; dllQ'C ap d~.Jng trong ffiQt s6 tac phfrm

tiiu thuy~t (nhll Tam qucfc cbf dj§n ngbia cua La Quan Trung), cac

ban dich kinh Ph?t tu Ph<:tn ra Han, va trong cac gifty ta hanh

chinh, thu' tfr giao d!chv v

Tu dai Dllang (705 - 960) v~ sau, m9t lo~i "khfru ngfr xlla"

thllang dllQ'C dung trong nh&u t~p ngfr l~.JC cua cac tu s'i Ph~t giao ho~c d~o gia va m9t s6 it thll tt! khac D~n lo~i tiiu thuy~t binh tho~i dai T6ng, Nguyen °3

) m&i thl!c Sl! dllQ'C vi~t b5ng m9t lo~i

Ngfr thi tllang tl! v&i Ngfr thi hi~n d~i Cac kich khuc dm Nguyen,

Minh (tfr 1206 d~n 1648) la m9t lo~i van pha tr9n cii hai thl'r nhung c6 phftn thien v~ Ngfr thi hon

Lo~i van chllong ngfr thi thllang bi cac hQc gia Trung Qu6c

xem thllang nen hQ chi dung nhi~u trong llnh Vl!C vi~t tiiu thuy~t, ffiQt lo~i thi van hQC bj li~t ra ngoai hang ngu cua bach gia tLr dai

Han (l4) Mai d~n CUQC v~n d9ng Tan van h6a cua ngllai Trung

Qu6c sau nay (nhung nam 1917-1919), dia vi cua Ngfr thi m&i dU'Q'c cong nMn Nam Dan qu6c thl'r 9 ( 1920), B9 giao d~.Jc Trung

Qu6c ban b6 m~nh l~nh dung Ngfr thi (B~ch tho~i) lam chuyin ngfr

cho cac tru'ong hQc Tu d6 B~ch tho~i m&i dftn dftn thay th~ Van

ngon di dung ph6 bi~n trong mQi nganh sinh ho~t & Trung Qu6c

<IJ> 86'i Tong c6 nhling nglfD'i gQi Ia "thuyet tho~i nhan " chuyen ngh~ ke chuyen d nhvng nai hqi he dlnh dam HQ thlfD'ng ke nhling chuyen c6 lien quan den ljch si'r nhling

EJ?i EJlfong Tam T?ng thu kinh thi tho?i

<

14

> Llfu Ham (khoang 46 trlfO'c CN - 23 sau CN ) so~n ra That llfQ'C co n6i : " Chlf ti'r mlfO'i nha , kha quan chi c6 chin nha " 6ng muon bao lieu thuyet gia kh6ng trQng yeu b~ng cac phai khilc

68 TRAN VAN CHANH

2 SL/ KHAC NHAU GI(!A VAN NGON VA BACH THOAI

VE MATTUV!

m<?t nghia tuong dtrong v&i m<?t tu don am trong Van ng6n Thi d1,1:

"Nhi" Ia m<?t tu t6 trong "nhi d6a"

chinh sau day:

1 Tu d011 iim :

Ttl Am NqhTa Ttl Am NqhTa

2 Tir da iim :

~~ h6 di~p con bu&m

roAN TH U Tlj HQC CHU HAN

§~ thuy~t thuy~t ph1,1c n6i

<I g1ang Tnrcmg Giang song

69

Ngoai ra con c6 ITIQt s6 tlr rna ngay xua Van ng6n dung v&i

Thi dl) :

- ftu (rhiiu): nghia chinh ngay xua Ia "diu tha", nghla ph1,1

- 'l' i (m;;m): nghla chinh ngay xua Ia "khinh nh&n" (Thi d1,1:

M<?t s6 tu khac c6 nghla ngay nay r<?ng han nghla ngay xua

Thi dl):

- ~ (chuy) , xua vi~t ~ nghla Ia "mo chim", nay dung di

- *I (h6ng), xua nghla Ia "mau do nh;;1t", nay dung di chi