Trng i hc Nụng nghip H Ni Giỏo trỡnh Dch hc v Bo v thc vt . 123 Chơng 8. dịch hại chính trên cây thực phẩm 1. Dịch hại trên cây khoai tây. 1.1. Rệp sáp hại khoai tây (Pseudococcus citri Risso) Họ Pseudococidae Bộ Homoptera 1.1.1. Các vụ dịch đ xảy ra Rệp sáp gây hại chủ yếu trong thời kỳ cất giữ khoai tây để giống. Rệp hút dinh dỡng ở mầm khoai, khi rệp phát sinh số lợng lớn thì chúng bám dày đặc trên các vị trí của mầm, hút dịch mạnh làm củ khoai héo quắt, mầm thui hỏng, chất lợng giống giảm sút mạnh. Tỷ lệ củ giống h hỏng bình thờng là 10-15%, khi nặng đến 60-70%. Ngoi ra khi rệp sống trên mm củ còn tiết ra chất tiết tạo điều kiện cho nấm muội đen phát triển Nếu để giống dới gầm giừơng hoặc dàn để nơi ma hắt thờng bị rệp sáp hại nặng 1.1.2. quy luật diễn biến Rệp sáp hại chủ yếu mầm khoai tây trong thời gian bảo quản. Trong thời gian đầu bảo quản rệp chỉ tồn tại rải rác trên dàn. cho tới khoảng tháng 4 khi mầm khoai giống nhú lên thì rệp sáp mới bắt đầu phát triển và hình thành quần thểở từng đấm trên dàn bảo quản. Khoảng tháng 5-6 khi mầm khoai phát triển nhiều thì quần thể rệp cũng phát triển và lan rộng.từ tháng 7 trỏe đi cho tới cuối vụ bảo quản khoai, lúc mầm khoai mọc dài quần thể rệp phát triển dày đặc lây lan và phá hại mạnh 1.1.3. Phơng pháp DTDB: Thờng xuyên hàng tuần kiểm tra mật độ rệp trên dàn bảo quản, kiểm tra ở tất cả các tầng dàn và kiểm tra kỹ ở những góc khuất của dàn. Khi phát hiện thấy có kiến đi lại quanh dàn cần kiểm tra kỹ dàn khoai để loại bỏ những củ bị rệp Khi phát hiện thấy rệp cần phòng trừ triệt để bằng những biện pháp ở phần sau 1.1.4. Biện pháp phòng chống -Phòng trừ rệp sáp hại khoai tây giống Chỉ bảo quản khoai tây từ những ruộng không bị nhiễm rệp sáp từ vụ trớc và trên đồng ruộng - Thu hoạch khi thân cây khoai còn xanh. Thu vào ngày nắng ráo, loại bỏ những củ thối Trng i hc Nụng nghip H Ni Giỏo trỡnh Dch hc v Bo v thc vt . 124 - Bảo quản khoai tây trên giàn đặt trong phòng thoáng mát, phòng phải có của sổ đóng kín khi ma - Vệ sinh giàn trớc khi bảo quản (làm sạch giàn kèm theo phơi nắng hoặc ngâm ngập trong nớc 2-3 ngày ), quét sạch khu bảo quản kể cả trên trần nhà, tờng nhà.Trong quá trình bảo quản nên đặt giàn cách tờng và chân giàn đợc đặt trong các bát nớc để tránh kiến tha rệp lên giàn - Cắt bỏ toàn bộ cành cây, dây leo rủ trên mái hoặc cửa sổ nhà, tờng nhà vì đây là nguồn lây nhiễm rệp. - Nếu có nguồn rệp có thể lây lan từ ngoài đồng vào trong kho (trên ruộng có rệp sáp gây hại ) nên nhúng củ vào trong dung dịch Dipterex o,5%, hong khô rồi mới đa lên giàn . - Nên phun phòng sự phát sinh và lây lan rệp trớc khi khoai bắt đầu nảy mầm bằng Dipterex 1%. - Mỗi tuần một lần kiểm tra kiến và rệp xuất hiện trên dàn (chú ý kiểm tra ở những tầng dới của dàn , khi phát hiện những của khoai nhiễm rệp cần phải nhặt đa ra khỏi dàn và loại bỏ. - Nếu có điều kiện nên bảo quản khoai trong kho lạnh Phòng chống rệp ngoài đồng Chọn củ sạch rệp để trồng Không vận chuyển khoai tây giống có rệp từ vùng này sang vùng khác để hạn chế sự lây lan của rệp đến những vùng mới. Nếu phát hiện thấy rệp hại đáng kể thì có thể phun một số loại thuốc sau Applaud, Padan, Pegasus, Phosalone, phosphamidon, Trichlormetafos-3, Malathion and Dimethoate phun vo lúc rệp sáp đang ở giai đoạn rệp non tuổi 3 rộ 1.2. Bệnh héo xanh (Pseudomonas solanacearum S.) 1.2.1. Các vụ dịch đ xảy ra Bệnh hại ở tất cả các vùng trồng cà chua trên thế giới nhất là vùng nhiệt đới, cận nhiệt đới và những vùng có khí hậu ấm áp . Bệnh là cản trở lớn đối các vùng trồng rau của Mỹ, Pháp Ucs, Trung Quốc, Đài Loan, Thái Lan, Philippin Bệnh hại trên nhiều loài cây trồng nhcà tím, khoai tây, thuốc lá, ớt , lac Bệnh hại nặng có thể làm giảm 40-60% năng suất. ở miền Bắc nớc ta bệnh đang yếu tố hạn chế lớn nhất với những vùng chuyên canh rau màu nh Hà Nôi, Bắc Ninh, Hng Yên, Vĩnh Phúc, Hà Tờy 1.2.2. Quy luật diễn biến Bệnh phát sinh mạnh và gây hại nặng trong điều kiện nhiệt độ cao, ẩm độ cao, ma gió nhiều Trng i hc Nụng nghip H Ni Giỏo trỡnh Dch hc v Bo v thc vt . 125 Bệnh thờng phát sinh nhiều trên cà chua trồng ở chân đất cát pha, thịt nhẹ và đất đ nhiễm bệnh9có nhiều tàn d, nguồn bệnh từ vụ trớc Bệnh gây hại ngay từ khi cây conkéo dài cho tới khi thu hoạch. nhng bệnh thờnghại nặng nhất ở giai đoạn cây ra hoa đến hình thành quả non. ở miền Bắc nớc ta bệnh thờng phát sinh mạnh và gây hại nặng ở vụ cà chua trồng sớm(tháng 8-9) và vụ cà chua xuân hè (tháng 4-5) Hầu hết các giống cà chua phổ biến trồng trong sản xuất hiện nay đều nhiễm bệnh. Bệnh gây hại nặng với những ruộng cà chua bón nặng đạm ở giai đoạn đầu, đất ít thoát nớc 1.2.3. Phơng pháp DTDB Điều tra thờng kỳ diễn biến rệp trên đồng ruộng, kết hợp với việc theo dõi diễn biến thời tiết và giai đoạn sinh trởng cây trồng để quyết định các biện pháp phòng trừ cho thích hợp Chọn ruộng đại diện cho giống, thời vụ, đất đai, nền phân bón Mỗi rụông điều tra 5 điểm chéo góc; mỗi điểm điều tra toàn bộ số cây ngẫu nhiên của 2 mét dài Chỉ tiêu điều tra là tính tỷ lệ cây bị bệnh(%) Cần đề phòng dịch xảy ra ở những ruộng trồng giống nhiễm ở giai đoạn cây ra hoa đến quả non trong tháng 8-9 hoặc tháng 4-5 đặc biệt trên những ruộng thoát nớc kém, đất cát pha Cần tiến hành phòng trừ khi : 10% số cây bị nhiễm bệnh 1.2.4.Biện pháp phòng ngừa và dập dịch Chọn lọc giống không nhiễm bệnh, trồng các giống có khả năng chống chịu với bệnh Luân canh cây cà chua với lúa nớc, hoặc luân canh với ngô hoặc khoai lang. Làm tốt công tác vệ sinh đồng ruộng, tiêu hủy tàn d cây bệnh, dọn sạch ký chủ phụ Chọn thời vụ trồng thích hợp với điều kiện khí hậu, đất đai, điều kiện canh tác của mỗi vùng Trồng với mật độ vừa phải, làm luống cao dễ thoát nớc, bón phân hữu cơ ủ hoai kết hợp bón thêm vôi Chăm sóc và làm giàn đúng kỹ thuật, phù hợp với giai đoạn sinh trởng của cây cà chua Xử lý hạt giống trớc khi gieo, hoặc nhúng cây con trớc khi trồng, sử dụng vi sinh vật đối kháng bón vào vùng dễ ngay sau khi trồng cây con Trng i hc Nụng nghip H Ni Giỏo trỡnh Dch hc v Bo v thc vt . 126 2. Dịch hại trên cây cải bắp 2.1. Sâu tơ (Plutella maculipennis Curtis) 2.1.1.Các vụ dịch đ xảy ra Là loài phân bố rất rộng, từ các nớc ôn đới ở châu Âu, châu Mỹ, đến các nớc nhiệt đới. ở nớc ta sâu tơ hại rau ở tất cả mọi nơi trồng rau họ hoa thập tự. Là loài có phạmvi ký chủ hẹp, chỉ phá hại các loại rau họ hoa thập tự. Trong số gần 40 loại rau thập tự gieo trồng thì hại nặng trên cải xanh, su hào, cải bắp, suplơ. 2.1.2. Quy luật diễn biến Sâu tơ phát sinh nhiều lứa trong năm. Mỗi năm có tới 17 đỉnh cao mật độ, song từ tháng 9 đến tháng 3 năm sau mật độ tăng dần, sau đó giảm dần đến tháng 9; khoảng cánh giữa 2 đỉnh cao mật độ từ 10-36 ngày. Sâu thờng phá hoại tập trung từ tháng 8 đến tháng 3 (trong thời gian này thờng có 9 đợt phát sinh).Đợt 1: Đầu tháng 8 đến giữa tháng 8 thờng phá trên con giống bắp cải sớm. Đợt này thờng là sâu chuyển từ cải xanh, cải củ vụ xuân hè) mật độ thờng thấp; Đợt 2: Từ giữa tháng 8 đến đầu tháng 9, tiếp tục hại cây con mật độ 1con/cây. Nhng có nơi mật độ khá cao nh (Vĩnh Tuy) vụ đông xuân 1980 có tới 2,5 con/cây; Đợt 3: Từ đầu tháng 9 tới cuối tháng 9 lứa này sâu hại bắp cải sớm mới cấy; Đợt 4: Từ đầu tháng 10 đến giữa hoặc cuối tháng 10 hại bắp cải sớm, bắp cải giống chính vụ, mật độ khá cao; Đợt 5: Cuối tháng 10 đến giữa tháng 11. Sâu phá búp cải cấy sớm, lúc này mật độ cao tới 19 con/cây; Đợt 6: Từ tháng 11 đến tháng 12 phá bắp cảu sớm, chính vụ lúc này tại Vĩnh Tuy mật độ tới 143,8 con/cây; Đợt 7: Giữa tháng 12 tới tháng 1 mật độ sâu cao ở trà chính vụ có thể lên tới 105 con/cây; Đợt 8: Từ đầu tháng 1 đến đầu tháng 2 hại bắp cải chính vụ mật độ cao; Đợt 9: Từ đầu tháng 2 đến đầu tháng 3 hại bắp cải giống mật độ cao 464,3 con/cây. Sâu tơ là loài chịu đợc sự giao động tơng đối lớn của nhiệt độ. Sâu có thể sinh trởng phát dục và sinh sản trong khoảng nhiệt độ từ 10-40 0 C. Tuy vậy nhiệt độ thích hợp nhất cho pha trứng và trởng thành là 20- 30 0 C. Độ ẩm ảnh hởng rõ rệt đến khả năng đẻ trứng của trởng thành. ẩm độ dới 70% kèm theo nhiệt độ thấp dới 10 0 C thì ngài không đẻ trứng. Độ ẩm không khí cao hoặc ma dầm ít nắng thì sâu non bị bệnh nhiều do nấm Beauveria basiana và vi khuẩn Bacillus thuringiensis. Có nhiều loài ong và ruồi ký sinh, trong đó ong ký sinh Cotesia plutellae ký sinh lúc cao điểm đạt 22-24% sâu non sâu tơ trên đồng ruộng. Trng i hc Nụng nghip H Ni Giỏo trỡnh Dch hc v Bo v thc vt . 127 2.1.3. Phơng pháp DTDB Để dự tính dự báo cần phải dựa vào vòng đời của sâu đối chiếu với tình hình thời tiết và mật độ sâu, tuổi sâu điều tra để dự báo. Thí dụ: Ngày 15/7 điều tra trên cải xanh và cải củ vụ hè thấy sâu tơ phổ biến đang ở tuổi 2. Hy dự tính bớm đẻ trứng và ngày sâu non tuổi 2 ở lứa sau rộ. - Dự tính ngày bớm đẻ trứng 15/7 + 6 ngày (giai đoạn sâu non) + 5 ngày (nhộng) + 3 ngày (giai đoạn trởng thành) = 29/7 - Dự tính sâu non tuổi 2 rộ 29/7 + 5 ngày (sâu non 2 tuổi) = 3/8 - Dự tính ngày bớm lứa sau xuất hiện 3/8 + 6 ngày (giai đoạn sâu non) + 7 ngày (nhộng) = 16/8 2.1.4. Biện pháp phòng ngừ và dập dịch Đây là loài sâu có khả năng quen thuốc và kháng thuốc rất cao. Những nghiên cứu trong 40 năm qua tại Hà nội cũng nh trên thế giới đ cho thấy rằng nếu dùng thuốc hoá học để trừ sâu tơ không hợp lý nh dùng thờng xuyên một loại thuốc, tăng số lần sử dụng và tăng liều lợng thuốc đều dẫn đến sâu quen thuốc. Khi đ quen và kháng một loại thuốc thì thời gian để quen và kháng một loại thuốc khác cũng rất ngắn. vì vậy cần sử dụng biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp mới có khả năng mang lại hiệu quả phòng trừ cao Hệ thống quản lý dịch hại tổng hợp đợc sử dụng hiện nay là + Trồng xen rau họ thập tự với hành, tỏi, cà chua, hoặc trồng xen kẽ 1 hàng cây mù tạc với 15-20 hàng cây cải bắp cũng có tác dụng làm sự gây hại của sâu tơ (Srinivasan and Krishna Moorthy, 1992). + Luân canh cây họ hoa thập tự với cây lúa nớc, cây khác họ. + Sử dụng biện pháp tới ma nặng hạt làm giảm mật độ sâu (Talekar et al., 1986; Nakahara et al., 1986). + Gieo trồng cây giống trên đất sạch trong nhà lới để tránh sâu tơ đẻ trứng +Sử dụngthuốc trừ sâu có nguồn gốc sinh học Nh Tạp kỳ, Neeem Bond, Cộng hợp 32 BTN, Delfin, các chế phẩm vi khuẩn Bacillus thuringiensis + Dùng pheromone giới tính tiêu diệt bớt trởng thành đực trong quần thể nhằm hạn chế sự sinh sản (Chisholm et al., 1983, Chow et al., 1978, Lee et al., 1995) + Sử dụng by dính màu vàng để bẫy trởng thành sâu tơ làm giảm sự sinh sản và sự gây hại(Rushtapakornchai et al., 1992). + New Zealand, Uc Malaysia, Philippines đ sử dụng 2 loài ong Diadegma semiclausum & Diadromus collaris nhâp từ nớc Anh để ký Trng i hc Nụng nghip H Ni Giỏo trỡnh Dch hc v Bo v thc vt . 128 sinh sâu tơ (Hardy, 1938, Thomas and Ferguson, 1989). Đài Loan(1972) đ sử dụng ong Cotesia plutellae để trừ sâu tơ (Talekar and Yang, 1991). + Sử dụng chế phẩm B. thuringiensis, nớc chiết từ xoan để trừ sâu tơ (Sun, 1992; Hama, 1992; Syed, 1992; Leibee & Savage, 1992; Magaro & Edelson, 1990; Plapp et al., 1992; Andrews et al., 1992) + Có thể phun các thuốc hoá học ở liều khuyến cáo nh: Abamectin, Nockout, Cyperkill, Regent, Sherpa 2.2. Bệnh thối nhũn bắp cải (Erwina carotovora H.) 2.2.1. Các vụ dịch đ xảy ra Gây hại quan trọng đối với các vùng trồng cải bắp phía Băc svà phía Nam, phá hại cả trên đồng ruộng cũng nh trong quá trình vận chuyển và bảo quản trong kho 2.2.2. Quy luật diễn biến Bệnh thờng xuất hiện trên đồng ruộng khi cây bắp cải đ vào cuốn, có thể phá hại từ phía trên rồi lan dần xuống phía dứơi hoặc từ phía dới phát triển lên. khi gặp nhiệt độ cao và ẩm độ caothì toàn bộ lá đều bị thối nhũn Bệnh phát triển mạnh khi nhiệt độ 27-300C Trong vụ đông xuân, bệnh thối lũn thờng phá hại nhiều từ giữa vụ đến cuối vụ, đặc biệt đối với bắp cải muộn Ma nhiêu, ruộng thoát nớc kém và khí hậu nóng ẩm là điều kiện thuận lợi cho bệnh phát triển Ruộng bắp cải bị sâu phá hại nhiều cũng là điều kiện tốt cho bệnh lây lan phá hại mạnh 2.2.3. Phơng pháp DTDB Điều tra thờng kỳ diễn biến bệnh trên đồng ruộng, kết hợp với việc theo dõi diễn biến thời tiết và giai đoạn sinh trởng cây trồng để quyết định các biện pháp phòng trừ cho thích hợp Chọn ruộng đại diện cho giống, thời vụ, đất đai, nền phân bón Mỗi rụông điều tra 5 điểm chéo góc; mỗi điểm điều tra toàn bộ số cây có trong 1m 2 Chỉ tiêu điều tra là tính tỷ lệ cây bị bênh(%) Cần đề phòng dịch xảy ra vào những tháng đầu mùa hè, ở những ruộng trồng giống nhiễm ở giai đoạn bắp vào cuốn trong điều kiện ma nhiều và nóng ẩm Cần tiến hành phòng trừ khi : 10% số cây bị bênh 2.2.4. Biện pháp phòng ngừa và dập dịch Trng i hc Nụng nghip H Ni Giỏo trỡnh Dch hc v Bo v thc vt . 129 áp dụng chế độ luân canhcải bắp với lúa hoặc cây họ hòa thảo có tác dụng hạn chế bệnh, trồng xen bắp cải với hành tỏi cũng hạn chế đợc bệnh Chọn ruộng thoát nớc và lên luống cao để hạn chế nguồn bệnh lây lan trong đất. Khi thực hiện các biện pháp chăm sóc cố ganứg tránh gây xát thơng cho cây để hạn chế bệnh lây lan Trừ sâu ăn lá kịp thời trớc khi bắp cải cuốn bắp Dùng thuốc kháng sinh Streptomycin có tác dụng phòng ngừa bệnh 3. Dịch hại trên cây cà chua 3.1. Sâu đục quả cà chua: Sâu khoang - Spodoptera litura Fab; Sâu xanh - Helicoverpa armigera Hiibner; Sâu xanh - Helicoverpa assulta Guenee 3.1.1. Các vụ dịch đ xảy ra. Ba loài sâu này có phổ ký chủ rất rộng, phân bố khắp nơi. Loài sâu khoang đ đợc giới thiệu ở phần sâu hại rau họ thập tự; sâu xanh Helicoverpa armigera đợc giới thiệu kỹ ở phần sâu hại bông; sâu xanh Helicoverpa assulta đợc giới thiệu kỹ ở này Sâu xanh đục quả H. assulta - Các vụ cà chua trồng ở Việt Nam đề bị sâu đục quả gây hại tuy nhiên mức độ gây hại nặng, nhẹ phụ thuộc vào điều kiện khí hậu của từng vụ. Sâu đục quả thờng gây hại ở vụ cà chua xuân hè nặng hơn vụ đông . - Trong vụ Thu Đông sâu khoang là loài đục quả chủ yếu, còn trong vụ Xuân Hè loài gây hại chủ yếu là loài sâu xanh H. assulta 3.1.2. Quy luật diễn biến Cả 3 loài phá hại quanh năm, ở tất cả các vụ trồng cà chua. Vụ xuân hè bị hại nặng, tỷ lệ cây bị hại có khi đến 100% và quả bị hại nghiêm trọng. ở vụ này trên các trà cà chua trồng sớm thờng bị hại nặng hơn trồng chính vụ. Trong vụ Đông sớm từ giai đoạn sau trồng đến khi cây bắt đầu ra nụ sự gây hại của các loài sâu xanh và khoang đều thấp, sâu bắt đầu xuất hiện với mật độ cao khi cây bắt đầu có hoa và gây hại mạnh nhất khi cây thu quả rộ. Còn trong vụ Xuân Hè các loài sâu đục quả xuất hiện sớm ngay sau trồng. Đầu vụ sâu khoang hại mạnh hơn, xong tới giữa vụ sự gây hại của sâu khoang không nặng bằng 2 loài sâu xanh ở Nhật bản sâu xanh H. assulta có 2-3 thế hệ/1năm. Nhộng qua đông trong đất ở những vùng có 3 thế hệ trong 1 năm thì trởng thành Trng i hc Nụng nghip H Ni Giỏo trỡnh Dch hc v Bo v thc vt . 130 xuất hiện vào các tháng: 5-6, 7-8 và 9-10. Trởng thành đẻ trứng trên lá non, ngon, và trên nụ hoa. Giai đoạn trứng kéo dài 3-5 ngày, sâu non phát triển trong 19-28 ngày và giai đoạn nhộng 10-15 ngày Mật độ sâu ở lứa tháng 5-6 thờng có mật độ thấp hơn 2 lứa sau. Sự phát sinh số lợng của 2 lứa sau phụ thuộc nhiều vào điều kiện khí hậu của tháng 7,8. Nhiệt độ cao và ít ma là điều kiện thích hợp nhất cho sâu non phát triển. Nếu năm nào vào thời gian này nhieet độ thấp và ẩm độ cao thì sâu phát triển ít. 3.1.3. Phơng pháp dự tính dự báo: Dự tính dự báo sâu đục quả: cần tiến hành 2 việc nh sau:Theo dõi ngài phát sinh bằng bẫy chua ngọt và điều tra tình hình phát sinh của sâu hại trên đồng ruộng: Điều tra thờng kỳ diễn biến sâu trên đồng ruộng, kết hợp với việc theo dõi diễn biến thời tiết và giai đoạn sinh trởng cây trồng để quyết định các biện pháp phòng trừ cho thích hợp Chọn ruộng đại diện cho giống, thời vụ, đất đai, nền phân bón Mỗi rụông điều tra 5 điểm chéo góc; mỗi điểm điều tra toàn bộ số quả có trong 2 cây ngẫu nhiên Chỉ tiêu điều tra là tính tỷ lệ quả bị đục (%) Cần đề phòng dịch xảy ra ở những ruộng trồng giống nhiễm ở giai đoạn cây bắt đầu có quả non Cần tiến hành phòng trừ khi : 10% số quả bị sâu hại ở giai đoạn cây đang cho quả đợt 1 3.1.4. Biện pháp phòng chống - Trớc vụ trồng cà chua có thể trồng cây dẫn dụ để thu hút ba loài sâu hại này đến để tiêu diệt chúng nhằm giảm bớt sâu hại trên cà chua. Cây dẫn dụ là những cây mà những loài sâu này a thích. - Làm bả độc để thu hút tiêu diệt trởng thành trớc đẻ trứng. Với sâu xanh thì có thể sử dụng axit oxalic hoặc oxalat amonium trộn nớc đờng và 1% thuốc trừ sâu Dipterex hoặc Padan. Với sâu khoang thì làm bẫy chua ngọt gồm: 4 phần mật mía (hoặc nớc đờng 50%) + 4 phần dấm + 1 phần rợu + 1 phần nớc chứa 1% thuốc trừ sâu Dipterex hoặc Padan. - Thờng xuyên thu nhặt và hái những quả cà chua bị sâu đục để giảm bớt sự lây lan và sự tích luỹ số lợng sâu trên đồng ruộng. - Sử dụng ong ký sinh Trichogramma dendrolimi (Hirai et al.,) - Sử dụng một số loại thuốc sinh học phòng trừ sâu đục quả cà chua có hiệu lực tốt nh Delfin, Xentary, Tập kỳ, các chế phẩm Bacillus thuringiensis (Bt). Ngoài ra các chế phẩm NPV cũng rất hiệu quả. Với sâu khoang hiệu lực trừ sâu của Bt kém hơn (ngoài đồng diệt đợc 30- Trng i hc Nụng nghip H Ni Giỏo trỡnh Dch hc v Bo v thc vt . 131 50% số lợng sâu), nhng khi phun phối hợp với thuốc trừ sâu khác thì hiệu quả tốt. Ngời ta cũng đ thí nghiệm dùng NPV-P để trừ sâu khoang có kết quả tốt. - Khi mật độ sâu cao thể sử dụng một số loại thuốc hoá học cho hiệu lực trừ sâu đục quả caao cao nhng ít độc và có thời gian phân giải nhanh Decis, Trebon, Sherpa, Pegasus, Ethylthiometon, Fenvalerate vào khoảng 45 ngày trớc thu hoạch 3.2. Bệnh sơng mai cà chua Phytophthora ìnfestans (Mont.) 3.2.1. Các vụ dịch đ xảy ra Bệnh mốc sơng có nguồn gốc đầu tiên phát sinh từ Nam Mỹ, sau đó lan sang châu âu vào năm 1830 và trở thành nạn dịch nghiêm trọng ở các nớc tây âu trong những năm 1845-1848. Bệnh cũng phá hại nghiêm trọng, gây thiệt hại lớn ở những nớc trồng khoai tây trên thế giới ở nớc ta, bệnh mốc sơng gây hại phổ biến ở tất cả các vùng trồng cà chua khoai tây và gây tác hại lớn nhất só với các bệnh nấm hại cây khác 3.2.2. Quy luật diễn biến Tính xâm nhiễm và sự sinh sản của nấm: rất thuận lợi trong điều kiện nhiệt độ ban ngày khoảng 16-20 0 C, đêm >= 8 0 C Khả năng nảy mầm của bào tử: rất tốt ở 12-14 0 C và RH>90%. Tại điều kiện này, bào tử nảy mầm và tạo ra 6-16 bào tử động. Thời kỳ tiềm dục rất ngắn, ở 18-20 0 C - chỉ 3-4 ngày, thậm chí chỉ 2 ngày phụ thuộc vào nhiệt độ và bộ phận ký chủ. ẩm độ tối thích - 90% trở lên Đạm làm tăng mức độ bệnh trên lá, quả; Kali làm giảm bệnh trên lá, lân làm giảm bệnh trên quả. Thời kỳ cây giao tán đến hình thành quả là giai đoạn nhiễm bệnh của cây Trồng dày bệnh nặng hơn tha; trồng vụ muộn bệnh nặng hơn vụ sớm. Cà chua, khoai tây trồng xen bạc hà, bệnh nhẹ hơn trồng thuần. Giống Hồng Đà Lạt, Trắng Đà Lạt có tính chống bệnh cao nhất, Các giống LBR 1-2, LBR 1-5, LBR 1-9, LBR 1-12 . chống chịu sơng mai tốt. Các giống Cardia, Mariella, Ackesergen, Thờng Tín, Trung Quốc nhiễm sơng mai. Bón đạm nhiều không cân đối hoặc trồng cây trên đất xấu, trũng tầng canh tác mỏng đều bị bệnh gây hại nặng Trng i hc Nụng nghip H Ni Giỏo trỡnh Dch hc v Bo v thc vt . 132 3.2.3. Phơng pháp DTDB Điều tra thờng kỳ diễn biến bệnh trên đồng ruộng, kết hợp với việc theo dõi diễn biến thời tiết và giai đoạn sinh trởng cây trồng để quyết định các biện pháp phòng trừ cho thích hợp Chọn ruộng đại diện cho giống, thời vụ, đất đai, nền phân bón Mỗi rụông điều tra 5 điểm chéo góc; mỗi điểm điều tra toàn bộ số cây có trong 1m2 Chỉ tiêu điều tra là tính tỷ lệ cây bị bênh và tỷ lệ quả bị bệnh(%) Cần đề phòng dịch xảy ra vào những tháng mùa đông và đầu mùa xuân khi đêm và sáng sớm có sơng, trời âm u, ở những ruộng trồng giống nhiễm và cây không làm dàn Cần tiến hành phun phòng bằng dung dịch Boocdo khi thời tiết thuận lợi cho bệnh phát sinh Hoặc có thể sử dụng một số phơng pháp sau đây để dự tính thời kỳ tiềm dục của bệnh: Dùng khung Naumop" trong dự tính sự phát triển của bệnh sơng mai hại cà chua (Phytophthora infestans Mont de By). Dựa vào tác động của yếu tố nhiệt độ để hoàn thành giai đoạn tiềm dục của nấm sơng mai cà chua, nêu nhiệt độ trung bình hàng ngày trong thời kỳ tiềm dục cao (trong khoảng thích hợp), thì nấm chóng hoàn thành giai đoạn xâm nhiễm. Nh vậy, ứng với mỗi khoảng nhiệt độ nhất định, sẽ có một thời gian tiềm dục tơng ứng. Dùng phơng pháp "Guntz-Divoux" trong dự tính sự phát triển của bệnh sơng mai hại cà chua (Phytophthora infestans Mont de By). Dùng phơng pháp "PV-INRA" trong dự tính sự phát triển của bệnh sơng mai hại cà chua (Phytophthora infestans Mont de By). 3.2.4. Biện pháp phòng ngừa và dập dịch Trồng các giống chống chịu với bệnh Dọn sạch tàn d cây trồng sau khi thu hoạch Trồng trên đất tốt , dễ thoát nớc, bón phân cân đối, bón lót là chính, tăng tro và lân Dự báo chính xác để tiến hành phun phòng bệnh kịp thời (đặc biệt là các đợt gió mùa từ trung tuần tháng 12 trở đi để phun phòng khi nhiệt độ thấp và ẩm độ cao kéo dài. Ngoài ra có thể sử dụng thuốc Dithane, Rhidomil để phun trừ nấm [...]... 3.3.1 Các vụ dịch đ xảy ra Ruồi phân bố rộng r i trên thế giới hại cây trồng ở Mỹ, Trung Quốc, Đông nam á(Việt nam, Philipine, Indonesia ) v nhiều nớc khác Phổ ký chủ rộng đ tìm thấy sự gây hại của chúng trên 69 loại cây thuộc 14 học thực vật Tại Việt nam cũng đ phát hiện h ng chục loại cây trồng thuộc họ đâu, c , bầu bí, cúc bị lo i sâu n y gây hại năng Tỷ lệ lá bị hại trên các loại cây ở giai đoạn... canh với các cây l ký chủ của ruồi nh các loại cây trồng thuộc họ đâu, c , bầu bí, cúc Trờng hợp cây bị ruồi hại nặng (tỷ lệ lá bị hại> 30%) thì có thể dùng chế phẩm Vertimex, thuốc Sherpa 25EC, Baythroid 50EC hoặc rắc Basudin Tr ng i h c Nụng nghi p H N i Giỏo trỡnh D ch h c v B o v th c v t. 133 4 Dịch hại trên cây đậu rau 4.1 Sâu đục quả đậu rau Maruca vitrata (Geyer) 4.1.1 Các vụ dịch đ xảy ra... rau, bọ trĩ có thể gây hại trên cây họ bầu bí, họ c 4.2.2 Quy luật diễn biến Bọ trĩ gây hại trên rất nhiều các loại cây trồng trên cả nớc Bọ trĩ có thể phát sinh quanh năm v phá hại ở tất cả các vụ đậu Vụ đậu trồng trong vụ hè thu thờng bị bọ trĩ gây hại nặng hơn vụ xuân v vụ đông ma Những năm n o khô hanh thờng bị bọ trĩ hại nặng hơn năm có Ruộng đậu trồng rìa l ng thờng bị bọ trĩ hại nặng hơn so với... để rệp sáp hại khoai tây phát sinh th nh dịch v biện pháp phòng ngừa, dập dịch Câu 2 Trình b y các điều kiện tối u để bệnh héo xanh hại khoai tây phát sinh th nh dịch v biện pháp phòng ngừa, dập dịch Câu 3 Trình b y các điều kiện tối u để sâu tơ hại cải bắp phát sinh th nh dịch v biện pháp phòng ngừa, dập dịch Câu 4 Trình b y các điều kiện tối u để bệnh thối nhũn cải bắp phát sinh th nh dịch v biện... bộ số quả có trong 2 cây ngẫu nhiên Chỉ tiêu điều tra l tính tỷ lệ quả bị đục (%) Cần đề phòng dịch xảy ra ở những ruộng trồng giống nhiễm ở giai đoạn cây bắt đầu có quả non Cần tiến h nh phòng trừ khi : 10% số quả bị sâu hại ở giai đoạn cây đang cho quả 4.1.4 Biện pháp phòng ngừa v dập dịch - Luân canh với cây trồng nớc để diệt nhộng haợc xen canh với rau họ thập tự sé bị đục quả hại nhẹ hơn -Chăm sóc... ngừa, dập dịch Câu 5 Trình b y các điều kiện tối u để sâu đục quả c chua phát sinh th nh dịch v biện pháp phòng ngừa, dập dịch Câu 6 Trình b y các điều kiện tối u để giòi đục lá c chua phát sinh th nh dịch v biện pháp phòng ngừa, dập dịch Câu 7 Trình b y các điều kiện tối u để sâu đục quả đậu rau phát sinh th nh dịch v biện pháp phòng ngừa, dập dịch Câu 8 Trình b y các điều kiện tối u để bọ trĩ hại đậu... của sâuhại trên đồng ruộng: Điều tra thờng kỳ diễn biến sâu trên đồng ruộng, kết hợp với việc theo dõi diễn biến thời tiết v giai đoạn sinh trởng cây trồng để quyết định các biện pháp phòng trừ cho thích hợp Chọn ruộng đại diện cho giống, thời vụ, đất đai, nền phân bón Mỗi rụông điều tra 5 điểm chéo góc; mỗi điểm điều tra to n bộ số lá có trên 2 cây ngẫu nhiên Chỉ tiêu điều tra l tính tỷ lệ lá bị hại. .. phát sinh của bọ trĩ hại trên đồng ruộng: Điều tra thờng kỳ diễn biến bọ trĩ trên đồng ruộng, kết hợp với việc theo dõi diễn biến thời tiết v giai đoạn sinh trởng cây trồng để quyết định các biện pháp phòng trừ cho thích hợp Chọn ruộng đại diện cho giống, thời vụ, đất đai, nền phân bón Mỗi rụông điều tra 5 điểm chéo góc; mỗi điểm điều tra 1 cây ngẫu nhiên, mỗi cây đếm số bọ trĩ trên búp v ngắt một lá... ra Sâu đục quả l lo i sâu hại chính tại các vùng trồng đậu tơng ở nớc ta Ngo i đậu tơng sâu còn phá hại trên đậu đũa, đậu xanh, đậu co ve, đậu tơng, đậu trạch chất đậu tơng 4.1.2 Quy luật diễn biến Sâu đục quả đậu phát sinh quanh năm, phá hại mạnh ở tất cả các vùng trồng đậu ở phía Bắc v phía Nam ở các tỉnh phía Bắc, sâu thờng phát sinh nhiều v o mùa hè v mùa thu, gây hại trên đậu mạnh v o các tháng... (%) Cần đề phòng dịch xảy ra ở những ruộng trồng giống nhiễm ở giai đoạn ngô trỗ cờ đến chín Cần tiến h nh phòng trừ khi : 30% số lá bị sâu hại 3.3.4 Biện pháp phòng ngừa v dập dịch Nên áp dụng quy trình IPM trên cây trồng (trồng đúng thời vụ, bón phân cân đối, giữ ẩm, mật độ hợp lý ) Bảo vệ các lo i ong ký sinh sâu non v nhộng ruồi Xử lý cây con trớc khi trồng Trồng luân canh với cây lúa nớc Không . Dch hc v Bo v thc vt . 123 Chơng 8. dịch hại chính trên cây thực phẩm 1. Dịch hại trên cây khoai tây. 1.1. Rệp sáp hại khoai tây (Pseudococcus citri Risso). vt . 134 4. Dịch hại trên cây đậu rau 4.1. Sâu đục quả đậu rau Maruca vitrata (Geyer) 4.1.1. Các vụ dịch đ xảy ra Sâu đục quả là loài sâu hại chính tại các