Nghiên cứu phát triển du lịch văn hóa tỉnh lào cai

Những di tích nổi bật như: khu bãi đá trạm khắc cổ tựvới các hình khắc về bản đồ, chữ viết hình người có niên đại cách ngày nay hàng nghìnnăm ở thung lũng Mường Hoa Sapa; hệ thống các di

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘITRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

mà còn truyền cho học viên sự đam mê trong nghiên cứu khoa học.

Ban giám hiệu, Phòng Đào tạo sau Đại học, Ban chủ nhiệm Khoa và quýthầy cô giáo trong Khoa Du lịch học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn

- Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi nhất cho tác giả học tập và nghiên cứu

Xin chân thành cảm ơn UBND tỉnh Lào Cai; Sở Văn hóa Thể thao và Dulịch tỉnh Lào Cai; Trung tâm thông tin du lịch các huyện Sapa, Bắc Hà, MườngKhương; Các đồng chí lãnh đạo các thôn: Bản Hồ, Thanh Kim, Thanh Phú, PhốMới… và bà con các thôn bản tại Sapa, Bắc Hà, Mường Khương đã tạo điều kiệnthuận lợi và hỗ trợ nhiệt tình cho tác giả trong quá trình thu thập tài liệu để hoànthành luận văn

Cảm ơn sự giúp đỡ, thông cảm của quý đồng nghiệp, gia đình, bạn bè trongsuốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn cao học của tác giả

Mặc dù đã cố gắng hoàn thành đề tài với tất cả tâm huyết và năng lực bảnthân song vẫn không thể tránh khỏi còn nhiều thiếu sót, tác giả rất mong nhận được

sự ủng hộ và những đóng góp quý báu của quý thầy cô và các bạn

LỜI CAM ĐOAN

Em xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng em - Vũ ThanhNgọc, học viên cao học khóa 2012 - 2014, Khoa Du lịch học, Trường Đại học Khoahọc Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội

Em xin chịu trách nhiệm trước Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Khoa Du lịchhọc, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội

Học viên

Vũ Thanh Ngọc

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5 Phương pháp nghiên cứu

6 Bố cục luận văn

7 Đóng góp của luận văn

B NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU .

1.1 Một số khái niệm liên quan đến đề tài

1.2 Những vấn đề liên quan đến đề tài nghiên cứu

1.3 Điều kiện phát triển du lịch văn hóa Lào Cai

1.4 Những bài học kinh nghiệm trong nghiên cứu, phát triển du lịch văn hóa

1.5 Những vấn đề chưa khai thác

Tiểu kết chương 1 .

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG DU LỊCH VĂN HÓA TỈNH LÀO CAI

2.1 Các sản phẩm du lịch văn hóa tiêu biểu của tỉnh Lào Cai

2.2 Các sản phẩm du lịch văn hóa khác

2.3 Các tuyến du lịch văn hóa tiêu biểu của tỉnh Lào Cai

2.4 Thực trạng về sản phẩm du lịch văn hóa tỉnh Lào Cai

2.5 Thực trạng về hoạt động quản lý điểm đến

2.6 Thực trạng công tác phối hợp bảo tồn di sản văn hóa

2.7 Nhận định về chu kỳ sống của điểm đến, xác định cơ hội, thách thức cho du lịch văn hóa tỉnh Lào Cai

Tiểu kết chương 2 .

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ ĐỀ XUẤT GÓP PHẦN PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HÓA TỈNH LÀO CAI

3.1 Những căn cứ đề xuất giải pháp

3.2 Nhóm đề xuất, giải pháp về sản phẩm du lịch văn hóa

3.3 Nhóm đề xuất, giải pháp về quản lý điểm đến

Tiểu kết chương 3 .

C KẾT LUẬN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

(Liên minh Châu Âu)

: Health life science, Interdisciplinary and Glocal Oriented

(Tổ chức Khoa học sức khỏe đời sống, liên ngành và định hướng cho

: Smart Development World Netherland Vietnam

(Tổ chức Phát triển Hà Lan - Việt Nam)

: Uỷ ban Nhân dân

: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization

(Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hiệp quốc)

: United Nation World Tourism Organization

(Tổ chức du lịch thế giới)

: Ví dụ: Văn hóa, Thể thao và Du lịch: Vietnam Tourism Occupational Skills Standards

(Tiêu chuẩn kỹ năng nghề du lịch Việt Nam)

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Từ những năm đầu của thế kỷ XXI, du lịch văn hóa đã trở thành một xu thếmới được ưa chuộng trên thế giới, đặc biệt là tại các nước đang phát triển, bởichính những nền văn hóa đặc sắc, tiêu biểu của các quốc gia mới là điểm hấp dẫn tựthân mạnh nhất thu hút du khách đến với quốc gia đó và Việt Nam cũng không phảingoại lệ Du lịch văn hóa là cầu nối giữa các nền văn hóa nhằm giúp thỏa mãn bảnchất của du lịch là khám phá cái khác lạ và mới lạ, do đó bản sắc văn hóa là tiềmnăng du lịch mạnh nhất mà mỗi quốc gia sở hữu Việc tìm hiểu và nghiên cứu về dulịch văn hóa tại mỗi quốc gia nói chung hay mỗi địa phương nói riêng giúp chúng

ta có tầm nhìn xa hơn, định hướng tối ưu hơn cho việc sử dụng tài nguyên văn hóavào phát triển du lịch một cách có hệ thống và bền vững

Lào Cai có thế mạnh là tài nguyên văn hóa với sự hội tụ những bản sắc văn hóatruyền thống của hơn 25 dân tộc anh em, họ đã sáng tạo và lưu giữ hàng trăm di tíchlịch sử và văn hóa cho nơi đây Những di tích nổi bật như: khu bãi đá trạm khắc cổ tựvới các hình khắc về bản đồ, chữ viết hình người có niên đại cách ngày nay hàng nghìnnăm ở thung lũng Mường Hoa (Sapa); hệ thống các di tích lịch sử văn hóa như đềnMẫu, đền Thượng, đền Bảo Hà…Với sự kết hợp nhiều nền văn hóa của các dân tộc dẫntới các phong tục tập quán và lễ hội của Lào Cai vô cùng phong phú, đặc sắc với nhiềuquy mô khác nhau như: quy mô của cộng đồng làng, bản; quy mô vùng (hội Gầu Tào ởPha Long - Mường Khương, hội Roóng Poọc người Giáy ở Tả Van, Sapa ) và cũng

có quy mô cấp tỉnh như hội xuân Đền Bảo Hà

thời gian lễ hội cũng trải dài cả 4 mùa Xuân, Hạ, Thu, Đông Đặc biệt, khác với cáctỉnh đồng bằng, mùa hè ở các làng bản vùng cao của Lào Cai cũng là mùa của lễhội, đặc điểm này rất thuận lợi cho sự phát triển du lịch văn hoá Bên cạnh đó LàoCai còn có vị thế thiên phú về du lịch, là cửa ngõ vùng Tây Bắc đưa du khách vàosâu nội địa Việt Nam, sang Trung Quốc, thậm chí là đi các nước Asean Nguồn tàinguyên tự nhiên đặc sắc với những cảnh quan thiên nhiên kỳ thú như đỉnh Fanxipanhùng vĩ (Sapa), những hang động kỳ ảo (Bát Xát, Bắc Hà…) làm nên vẻ đẹp đậmchất núi rừng của Lào Cai Tất cả những ưu thế trên là nguồn tài nguyên độc đáophục vụ cho việc phát triển du lịch của Lào Cai

Trong những năm qua, Lào Cai đã có những định hướng phát triển nhất địnhcho ngành du lịch, tạo được ấn tượng ban đầu về hình ảnh du lịch Lào Cai Dựavào thế mạnh về văn hóa, tỉnh cũng đã có những định hướng và triển khai những dự

án đẩy mạnh phát triển du lịch văn hóa tại địa phương như: kết hợp vòng cung TâyBắc xây dựng chương trình du lịch về cội nguồn, chợ phiên Tây Bắc hay cácchương trình du lịch lễ hội Tuy nhiên, phương pháp khai thác và sử dụng nguồn tàinguyên văn hóa của Lào Cai chưa thực sự được định hướng theo từng giai đoạnphát triển của điểm đến do đó thành tựu đạt được chưa tương xứng với nguồn tàinguyên Do đó du lịch Lào Cai cần được đánh giá lại về thực trạng, nhìn nhận mộtcách đúng đắn về du lịch văn hóa và tìm ra những giải pháp đúng hướng, khả thi đểkhai thác tối ưu những tiềm năng văn hóa nổi trội, tạo sự kết hợp linh hoạt nhằmđem lại sự phát triển một cách hệ thống và bền vững cho du lịch văn hóa Lào Cai

Vì những lý do trên, tác giả đã chọn đề tài: “Nghiên cứu phát triển du lịch

văn hóa tỉnh Lào Cai” để làm đề tài luận văn cho mình.

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

2.1 Nhóm đề tài nghiên cứu về du lịch văn hóa

Trong nhóm đề tài này có thể kể đến các công trình nghiên cứu, các tài liệutham khảo về du lịch văn hóa như:

- Trần Thúy Anh, Giáo trình du lịch văn hóa những vấn đề lý luận và nghiệp vụ, là

nguồn tài liệu cung cấp những vấn đề lý luận quan trọng và thực tiễn được đúc rút

từ kinh nghiệm của hoạt động văn hóa Tài liệu này giúp tác giả luận văn có cáchnhìn từ góc độ du lịch văn hóa để tiếp cận hướng nghiên cứu của mình [3]

- Trần Quốc Vượng, Cơ sở văn hóa Việt Nam là tài liệu cung cấp cái nhìn tổng quát

về văn hóa Việt Nam, địa bàn khu trú các bản sắc văn hóa đặc trưng của từng dântộc và tác giả luận văn dựa vào đó để bổ sung, hoàn thành cũng như có những lýgiải chính xác hơn về các vấn đề trong luận văn của mình [45]

- Tổ chức ICOSMOS, Công ước quốc tế về du lịch văn hóa mang lại sự hệ thống

hóa và trình tự của việc nghiên cứu về du lịch văn hóa, cũng như cho tác giả luậnvăn thấy sự so sánh, đối chiếu giữa các định nghĩa, khái niệm về du lịch văn hóacũng như quy trình nghiên cứu [12]

Các công trình nghiên cứu về du lịch văn hóa nói chung không chỉ có một sốtác phẩm nêu trên, nhưng nghiên cứu tập trung về du lịch văn hóa của tỉnh Lào Cai

thì chưa có công trình nào cụ thể Trong quá trình tìm hiểu và tham khảo tài liệu của tác giả, chỉ có thể kể ra các công trình có tính chất liên quan như:

- Lê Quốc Thắng, Nghiên cứu phát triển kinh tế du lịch ở Lào Cai nhằm đưa ra

những giải pháp về phát triển kinh tế, du lịch nói chung của toàn tỉnh để cân bằnggiữa tiềm năng và thực trạng phát triển [35]

- Nguyễn Thị Hường, Nghiên cứu về phát triển du lịch cộng đồng vùng núi phía Bắc Việt Nam (trường hợp Lào Cai và Mai Châu) Công trình này chủ yếu dựa trên

đặc điểm dân tộc của cư dân địa phương và nghiên cứu để phát triển loại hình dulịch cộng đồng tại hai địa bàn trên [14]

- Nguyễn Đình Dũng, Lào Cai phát triển du lịch gắn với bảo tồn văn hóa vùng miền

đưa ra những vấn đề về bảo tồn di sản văn hóa và trách nhiệm, nghĩa vụ của du lịchđối với công tác bảo tồn văn hóa [6]

- Trần Hữu Sơn, Nghiên cứu xây dựng mô hình làng văn hóa du lịch ở Sapa là một

công trình nghiên cứu rất chi tiết, chỉ ra những nét đặc sắc, thực trạng phát triển củalàng văn hóa du lịch (trường hợp bản Dền, thôn Bản Hồ, Sapa) và từ đó khái lượccác đặc trưng và định hướng phát triển cho loại hình này [32]

Những công trình trên là nguồn tài liệu phong phú và rất hữu ích đối với tácgiả luận văn trong việc kế thừa các nghiên cứu khoa học để phục vụ cho việc hoànthiện đề tài nghiên cứu của mình về du lịch văn hóa tỉnh Lào Cai

2.2 Nhóm đề tài nghiên cứu về các vấn đề bổ sung

Nhóm đề tài nghiên cứu về các vấn đề bổ sung ở đây tác giả muốn đề cậpđến là các công trình nghiên cứu về địa bàn tỉnh Lào Cai như điều kiện tự nhiên, tộcngười, các phong tục tập quán hay lễ hội đặc trưng… Từ các nghiên cứu này, tácgiả được cung cấp một nguồn thông tin nền vững chắc về các nguyên nhân, yếu tố

có tác động tới nền văn hóa tỉnh Lào Cai Có thể kể đến một số công trình của tácgiả Trần Hữu Sơn như:

- Nghiên cứu vấn đề tộc người ở Lào Cai đã chỉ ra những đặc trưng của các tộc

người trên địa bàn tỉnh Lào Cai và các yếu tố tác động đến văn hóa của từng tộcngười nói riêng [33]

- Địa chí khái lược Lào Cai cũng là một tài liệu tham khảo hữu ích cho tác giả bởi

tính tổng quát về điều kiện tự nhiên của tỉnh Lào Cai, một trong những yếu tố cóảnh hưởng lớn tới nền văn hóa các tộc người [30]

- Các tác phẩm nhƣ: Văn hóa dân gian Lào Cai [27] hay Lễ hội cổ truyền Lào Cai

[28] mang lại cho tác giả luận văn những góc nhìn chi tiết và tỉ mỉ hơn về các yếu tốgóp phần làm nên sự đặc sắc cho sản phẩm du lịch văn hóa tỉnh Lào Cai

- Các công trình khác nhƣ: Văn hóa H’mông [26]; Văn hóa dân gian người Kháng

ở Tây Bắc [31] hay Lễ cưới người Dao tuyển [29] là những tài liệu cung cấp cho tác

giả luận văn những căn cứ, lập luận và bằng chứng để chứng minh sự khác biệt, tínhđặc sắc của bản sắc văn hóa các dân tộc ở Lào Cai

3.1. Mục đích

- Đánh giá sơ bộ về tiềm năng và thực trạng của du lịch văn hóa tỉnh Lào Cai

- Đề xuất các căn cứ khoa học phục vụ cho phát triển du lịch văn hóa

- Đề xuất các nhóm giải pháp chủ yếu về du lịch văn hóa tỉnh Lào Cai và nhóm vấn

đề bổ sung cho việc phát triển du lịch văn hóa tỉnh

- Xây dựng các nhóm đề xuất, giải pháp sao cho phù hợp với thực trạng phát triểncủa du lịch văn hóa tỉnh Lào Cai, đồng thời đảm bảo tính bền vững, bảo tồn và pháthuy các di sản văn hóa

4.1. Đối tượng nghiên cứu.

Đối tƣợng nghiên cứu của luận văn là hoạt động du lịch văn hóa tỉnh Lào Cai

4.2 Phạm vi nghiên cứu.

Không gian nghiên cứu: địa bàn tỉnh Lào Cai

Thời gian nghiên cứu của tác giả luận văn bắt đầu từ tháng 03 năm 2013 đến tháng

12 năm 2014 về thực trạng hoạt động du lịch văn hóa của tỉnh Lào Cai trong giaiđoạn từ năm 2006 đến hết năm 2013, từ đó đề xuất các giải pháp cho giai đoạn pháttriển tới năm 2020

5 Phương pháp nghiên cứu

Tác giả sử dụng các phương pháp kết hợp để hoàn thành đề tài nghiên cứu,các phương pháp hỗ trợ cho nhau để làm rõ các vấn đề liên quan Du lịch học làmột ngành phải sử dụng các phương pháp của nhiều ngành khác để bổ trợ cho việcnghiên cứu nên tác giả lấy kiến thức chuyên ngành du lịch làm trọng tâm và sửdụng kiến thức các liên ngành để làm cơ sở phân tích, lập luận, minh chứng chonghiên cứu của mình

5.1 Nhóm phương pháp thực tế.

Các công cụ được tác giả sử dụng trong quá trình nghiên cứu bao gồm:

- Phương pháp thực địa, khảo sát thực tế: Tác giả đã thực hiện khảo sát thực tế, qua

đó thu thập thông tin, hình ảnh, quan sát, ghi chép các thông tin thực trạng tại địabàn tỉnh Lào Cai qua hai lần khảo sát vào năm 2013 và 2014

- Phương pháp thu thập thông tin và xử lý số liệu: Tác giả tiến hành thu thập các

thông tin, dữ liệu từ các nguồn như tham luận, đề tài khoa học, công trình nghiêncứu, sách báo, tạp chí chuyên ngành và các ngành liên quan, các dự án, thông tư,nghị quyết, báo cáo của các cơ quan quản lý cấp Trung Ương và Địa phương như:Tổng cục Du lịch Việt Nam, Viện Nghiên cứu phát triển du lịch, Sở Văn hóa ThểThao du lịch tỉnh Lào Cai, Cục thống kê tỉnh…

- Phương pháp điều tra xã hội học bằng bảng hỏi: Để phục vụ cho nhu cầu nghiên

cứu của luận văn, tác giả xây dựng hệ thống bảng hỏi cho các đối tượng khách,cộng đồng địa phương và các đơn vị kinh doanh lữ hành Với tổng số 500 phiếuphát ra cho 2 đợt kháo sát, tác giả thu về tổng cộng 412 phiếu hợp lệ cho cả hai đốitượng khách nội địa và quốc tế và tác giả đã tiến hành xử lý các số liệu về các thôngtin dựa trên nguồn thông tin thu về Đồng thời cũng áp dụng phương pháp lấy ýkiến chuyên gia qua phỏng vấn trực tiếp cán bộ quản lý, cán bộ địa phương vànhững người trực tiếp kinh doanh dịch vụ du lịch tại Lào Cai để tổng hợp, so sánh ýkiến về thực trạng phát triển chung

- Phương pháp thống kê, phân tích: Thông qua các số liệu thống kê về các hoạt

động du lịch, tài nguyên, sản phẩm…của tỉnh Lào Cai, tác giả xử lý số liệu và hệthống hóa bằng biểu đồ, các bảng phân tích nhằm làm rõ thực trạng phát triển của

du lịch và du lịch văn hóa tỉnh Lào Cai

- Phương pháp xây dựng bản đồ: Dựa trên các bản đồ hành chính và bản đồ du lịch

cơ bản của tỉnh Lào Cai, tác giả luận văn xây dựng thành bản đồ các điểm du lịchvới thông tin chi tiết để phục vụ chính cho đề tài nghiên cứu của mình

5.2 Nhóm phương pháp tiếp cận

- Phương pháp miêu thuật: Phương pháp này nhằm tường thuật về địa hình, sự kiện,

truyền thuyết của tài nguyên du lịch văn hóa vật thể và phi vật thể của Lào Cai,

nhằm giúp cho người đọc nắm được về đối tượng nghiên cứu từ tổng quan đến cụ thể Đây là phương pháp mang tính phản ánh trung thực về thực trạng

- Phương pháp giải mã văn hóa: Có những ý kiến công nhận đây là một phương

pháp khoa học, song cũng có những ý kiến phản đối Tuy nhiên, trong khuôn khổluận văn, tác giả luận văn công nhận và sử dụng phương pháp giải mã văn hóa đểtiếp cận và giải mã các đặc trưng văn hóa tỉnh Lào Cai đặt trong không gian vănhóa Tây Bắc

- Phương pháp nghiên cứu địa lý: nhằm xác định tổng quan về điều kiện tự nhiên,

môi trường, đặc thù về địa lý của tình Lào Cai

- Phương pháp nghiên cứu lịch sử: để nắm bắt quá trình hình thành, phát triển của

địa bàn tỉnh Lào Cai xuyên suốt tiến trình lịch sử dân tộc

- Phương pháp nghiên cứu dân tộc học: để xác định các vùng khu trú đặc thù của

từng dân tộc và sự hình thành của các tộc người

6 Bố cục luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục Tài liệu tham khảo và phụ lục, phầnnội dung chính của công trình này được chia làm ba chương như sau:

Chương 1: Tổng quan các vấn đề liên quan đến đề tài.

Chương 2: Tiềm năng và thực trạng hoạt động du lịch văn hóa tỉnh Lào Cai Chương 3: Một số đề xuất, giải pháp góp phần thúc đẩy phát triển du lịch văn hóa tỉnh Lào Cai.

7 Đóng góp của luận văn

Luận văn đóng góp vào việc hoàn thiện hệ thống cơ sở lý luận về du lịch vănhóa và áp dụng vào nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu, khảo sát và đưa ra những nhận định, đánh giá về tiềmnăng và thực trạng hoạt động du lịch văn hóa tại địa phương, đồng thời xác định sơ

bộ về vòng đời điểm đến du lịch tỉnh Lào Cai

Xây dựng và phân loại các nhóm đề xuất giải pháp nhằm thúc đẩy sự pháttriển của loại hình du lịch văn hóa tỉnh Lào Cai phù hợp với giai đoạn phát triểnđồng thời vẫn đảm bảo công tác bảo tồn di sản văn hóa.

B NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Một số khái niệm liên quan đến đề tài

Trong phạm vi của đề mục này, tác giả muốn tập trung đề cập tới các kháiniệm, định nghĩa và những quan điểm tiếp cận mang tính lý thuyết, nhằm tạo cơ sởcho quá trình nghiên cứu, khảo sát và đánh giá cho đối tượng của đề tài

1.1.1 Du lịch văn hóa: là một khái niệm mà mỗi chủ thể nghiên cứu lại có những

hướng và cách tiếp cận khác nhau, có thể có nghĩa rộng bao hàm nhiều yếu tố, songcũng có những hướng tiếp cận tập trung vào một yếu tố cụ thể, trong một khônggian hẹp hơn Quan niệm về “du lịch văn hóa” ở đây cũng cần được phân biệt với

“văn hóa du lịch” để tách bạch giữa một bên là hành vi ứng xử trong các hoạt động

du lịch với một bên là một loại hình du lịch được xây dựng dựa trên các giá trị củanền văn hóa bản địa Có khá nhiều khái niệm về du lịch văn hóa đã được đưa ratrên nhiều phương diện như:

Theo định nghĩa của UNWTO (Tổ chức Du lịch thế giới) thì du lịch văn hóa

được hiểu là: “bao gồm các hoạt động của những người với động cơ chủ yếu là nghiên cứu, khám phá về văn hóa như: các chương trình nghiên cứu, tìm hiểu về nghệ thuật biểu diễn, các lễ hội và các sự kiện văn hóa khác nhau, thăm các di tích

và đền đài, du lịch nghiên cứu thiên nhiên, văn hóa hoặc nghệ thuật dân gian và hành hương” Đây là một khái niệm có hướng tiếp cận chủ yếu là nghiên cứu và

khám phá, đã có đề cập tới các yếu tố một cách chi tiết song lại khá giới hạn về đốitượng khách du lịch

“Du lịch văn hóa là loại hình du lịch mà mục tiêu là khám phá những di tích

và di chỉ Nó mang lại những ảnh hưởng tích cực bằng việc đóng góp vào việc duy

tu, bảo tồn Loại hình này trên thực tế đã minh chứng cho những nỗ lực bảo tồn và tôn tạo, đáp ứng nhu cầu của cộng đồng vì lợi ích văn hóa - kinh tế - xã hội” [12,

Tr 2], khái niệm được đưa ra theo khía cạnh nghiên cứu chỉ về di chỉ và di tích

Còn khái niệm theo Luật du lịch Việt Nam đưa ra là “Du lịch văn hóa là hình thức dựa vào bản sắc văn hóa dân tộc với sự tham gia của cộng đồng nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống” [22, Tr.3] Đây là khái niệm

có ngoại biên khá rộng về các yếu tố của du lịch văn hóa và không giới hạn về đối

tượng khách cũng như hoạt động của du lịch văn hóa

Vậy, ta có thể hiểu du lịch văn hóa là một loại hình du lịch sử dụng trực tiếpnguồn vốn văn hóa, kết hợp với các dịch vụ thích hợp để tạo ra các sản phẩm dulịch đa dạng, đáp ứng được nhu cầu của du khách, nhưng cũng đảm bảo lợi íchkinh tế cho những người kinh doanh du lịch, thậm chí cả cộng đồng địa phươngtham gia Du lịch văn hóa đồng thời có tác động không nhỏ tới việc bảo tồn, pháthuy các giá trị văn hóa và có tính kết nối vùng miền.

1.1.2 Tài nguyên du lịch văn hóa: Trong khuôn khổ luận văn, tác giả sẽ dùng thuật

ngữ “tài nguyên văn hóa” để nhằm làm rõ việc sử dụng các tài nguyên của một nền

văn hóa trong hoạt động du lịch Tài nguyên văn hóa chia làm hai loại là “tài nguyên văn hóa phi vật thể” và “tài nguyên văn hóa vật thể”

Nhắc đến việc phân loại tài nguyên du lịch nói chung, hầu hết các tài liệu đềuthể hiện rõ hai loại chính là tài nguyên tự nhiên và tài nguyên nhân văn Luật du lịch

Việt Nam đã phân định: “Tài nguyên du lịch tự nhiên bao gồm các yếu tố địa chất, địa hình, địa mạo, khí hậu, thuỷ văn, hệ sinh thái, cảnh quan thiên nhiên có thể được sử dụng phục vụ mục đích du lịch” và “Tài nguyên du lịch nhân văn gồm truyền thống văn hóa, các yếu tố văn hoá, văn nghệ dân gian, di tích lịch sử, cách mạng, khảo cổ, kiến trúc, các công trình lao động sáng tạo của con người và các di sản văn hoá vật thể, phi vật thể khác có thể được sử dụng phục vụ mục đích du lịch”

[22, Tr.8]

Theo hướng hiểu như trên, các thành tố văn hóa sẽ được liệt kê thành cácdạng tài nguyên du lịch văn hóa như: truyền thống văn hóa, văn nghệ dân gian, kiếntrúc, nghệ thuật… và đây thực chất là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá đối vớingành du lịch Tuy nhiên không phải mọi sản phẩm văn hóa đều phải là hoặc phảitrở thành sản phẩm du lịch, có rất nhiều sản phẩm văn hóa không thể hoặc khôngnên đưa vào khai thác kinh doanh du lịch mà phải được bảo tồn và gìn giữ Khinhững tài nguyên văn hóa này được đặt trong một hoàn cảnh nhất định (thuộc vùng

du lịch, trung tâm du lịch hoặc khu vực gần với các trung tâm du lịch), có sự kếthợp hài hòa và thích hợp với các dịch vụ khác (như lưu trú, vận chuyển thuậntiện…) và có định hướng khai thác cụ thể (kết hợp giữa khai thác và bảo tồn) biếncác tài nguyên văn hóa thành các tài nguyên du lịch văn hóa có giá trị cao

1.1.3 Sản phẩm du lịch văn hóa: là một sản phẩm du lịch mà cũng là sản phẩm

văn hóa, nó mang đầy đủ tính chất của cả hai sản phẩm trên, nhưng phần lớn là tính

đặc trưng của một sản phẩm du lịch Theo Luật du lịch Việt Nam “Sản phẩm du lịch là tập hợp các dịch vụ cần thiết để thỏa mãn nhu cầu của du khách trong chuyến đi du lịch” [22, Tr.2]

Tiếp cận theo hướng kinh tế, sản phẩm du lịch được định nghĩa là “các dịch vụ hàng hóa cung cấp cho du khách, được tạo nên bởi sự kết hợp của việc khai thác các yếu tố tự nhiên, xã hội với việc sử dụng các nguồn lực: cơ sở vật chất kỹ thuật và lao động tại một cơ sở, một vùng hay một quốc gia nào đó” [8, Tr.27]

Xét riêng sản phẩm du lịch văn hóa thì trước hết đó là một sản phẩm văn hóasau đó được đưa vào hoạt động kinh doanh du lịch nhằm thỏa mãn nhu cầu họchỏi, tìm hiểu của du khách Do đó sản phẩm du lịch văn hóa là tập hợp các dịch vụ

cần thiết để thỏa mãn nhu cầu của khách du lịch văn hóa trong chuyến đi du lịch.

“Sản phẩm du lịch văn hóa phải là sự kết hợp giữa tài nguyên du lịch văn hóa và các dịch vụ du lịch văn hóa thích hợp phục vụ nhu cầu thưởng thức, khám phá, trải nghiệm của du khách về những điều khác biệt, mới lạ của các nền văn hóa khác nhau” [13, Tr.12] Vậy có thể hiểu sản phẩm du lịch văn hóa phải là sự kết hợp

giữa toàn bộ các loại tài nguyên du lịch văn hóa và toàn bộ các loại dịch vụ du lịchthích hợp nhằm phục vụ nhu cầu thưởng thức, khám phá, trải nghiệm về những điềukhác biệt, mới lạ về từng nền văn hóa bản địa của du khách

1.1.4 Cơ sở vật chất, kỹ thuật của du lịch: được xem là toàn bộ cơ sở hạ tầng,

phương tiện, vật chất và kỹ thuật tham gia vào hoạt động du lịch Bao gồm cả cơ sởvật chất của bản thân ngành du lịch như nhà hàng, khách sạn, hệ thống điện, nước,

vệ sinh phục vụ tại điểm du lịch và cơ sở vật chất của các ngành kinh tế khác cóliên quan như: mạng lưới giao thông, hệ thống thông tin liên lạc, hệ thống điện,nước của vùng …

Hiểu theo nghĩa hẹp, thì cơ sở vật chất kỹ thuật của du lịch là toàn bộnhững cơ sở hạ tầng, vật chất, kỹ thuật được các nhà làm du lịch đầu tư xây dựng

để phục vụ cho hoạt động du lịch như nhà hàng, khách sạn, đường giao thông nội

bộ trong khu, điểm du lịch, công trình điện nước tại khu điểm du lịch, các khu vuichơi giải trí, phương tiện giao thông, camping, và các công trình bổ trợ khác gắnliền với hoạt động du lịch

Theo hai cách hiểu trên, cơ sở vật chất kỹ thuật trong du lịch là toàn bộ các

cơ sở vật chất của bản thân ngành du lịch và cả các cơ sở hạ tầng của các ngànhnghề khác có liên quan đến hoạt động du lịch Cơ sở vật chất kỹ thuật có vai trò đặcbiệt quan trọng trong việc phát triển du lịch của một địa phương hay một quốc gia

Như vậy, cơ sở vật chất kỹ thuật của du lịch văn hóa là toàn bộ các cơ sở vậtchất kỹ thuật tại điểm du lịch văn hóa và cơ sở hạ tầng của ngành nghề khác thamgia vào hoạt động du lịch văn hóa như: hệ thống giao thông, thông tin liên lạc, cáccông trình cung cấp điện, nước, cơ sở phục vụ ăn, uống, lưu trú, các cửa hàng, khugiải trí, thể thao, cơ sở y tế, trạm xăng dầu, nhà ga, bến cảng, bãi đỗ xe… phục vụtrực tiếp cho du khách đến tham quan tìm hiểu du lịch văn hóa Cơ sở vật chất kỹthuật của du lịch văn hóa góp phần quyết định đến chất lượng dịch vụ và hiệu quảkinh tế của điểm đến du lịch văn hóa

1.1.5 Nguồn nhân lực: nhân lực trong du lịch toàn bộ lực lượng lao động có liên

quan đến lĩnh vực du lịch Bao gồm cả nguồn nhân lực thường xuyên như nhânviên trong các công ty du lịch, khách sạn, các cơ quan quản lý nhà nước về dulịch… và nguồn nhân lực không thường xuyên như nhân viên bán hàng tại cáctrung tâm mua sắm, nhân viên y tế, ngân hàng, hàng không… Tất cả người lao động

có liên quan đến du lịch

Do vậy, nguồn nhân lực trong du lịch văn hóa là toàn bộ những người trực tiếp và gián tiếp làm việc có liên quan đến du lịch văn hóa Bao gồm quản lý nhà nước, quản trị doanh nghiệp và kinh doanh du lịch văn hóa Đội ngũ này quyết định

hiệu quả kinh doanh và sự tồn tại của du lịch văn hóa Muốn phát triển du lịch vănhóa bền vững cần phải có đội ngũ nhân lực giỏi chuyên môn nghiệp vụ, am tườnglĩnh vực văn hóa, đủ khả năng đảm nhiệm vai trò truyền tải về hình ảnh đất nước vàcon người Việt Nam cho du khách

1.1.6 Điểm đến du lịch văn hóa: Theo điều 4 của Luật Du lịch Việt Nam (2005) thì

“Điểm du lịch là nơi có tài nguyên du lịch hấp dẫn, phục vụ nhu cầu tham quan của khách du lịch”, tuy nhiên, khái niệm điểm đến du lịch không chỉ dùng cho một địa

bàn nhỏ hẹp mà còn được dùng cho một vùng du lịch, á vùng du lịch hay tiểu vùng

du lịch tùy theo quy mô Điểm đến du lịch trước hết phải là một điểm hấp dẫn dulịch song không phải điểm hấp dẫn du lịch nào cũng trở thành một điểm đến du lịchbởi còn tùy thuộc vào các yếu tố bổ sung như cơ sở hạ tầng, vật chất kỹ

thuật…Theo cách hiểu trên thì điểm du lịch được xem là có quy mô nhỏ “là nơi tập trung một loại tài nguyên nào đó (tự nhiên, văn hóa - lịch sử hoặc kinh tế xã hội) hay một loại công trình riêng biệt phục vụ du lịch hoặc kết hợp cả hai ở quy mô nhỏ

+ Có tài nguyên du lịch hấp dẫn đối với nhu cầu tham quan của khách du lịch.

+ Có kết cấu hạ tầng và dịch vụ du lịch cần thiết, có khả năng bảo đảm phục vụ ít nhất mười nghìn lượt khách tham quan một năm.

Như vậy, điểm đến du lịch văn hóa là nơi có tài nguyên du lịch văn hóa hấpdẫn, có khả năng thu hút du khách về nhu cầu khám phá, tìm hiểu, nghiên cứu vềvăn hóa như: những di tích văn hóa lịch sử, những danh thắng, các công trình kiếntrúc, các cổ vật, những giá trị văn hóa phi vật thể, các lễ hội, làng nghề, nghệ thuật

ẩm thực…Kết hợp với hệ thống cơ sở hạ tầng và vật chất kỹ thuật của du lịch vănhóa có khả năng đáp ứng và thỏa mãn nhu cầu của khách du lịch văn hóa

1.1.7 Thị trường du lịch văn hóa: Trước hết, thị trường du lịch là nơi diễn ra quá

trình mua và bán các sản phẩm du lịch, Thị trường du lịch văn hóa được hiểu làmột kiểu thị trường du lịch đã phát triển thêm để đáp ứng yêu cầu làm thỏa mãn

yếu tố tìm hiểu văn hóa của du khách Như vậy, thị trường du lịch văn hóa là nơi diễn ra sự trao đổi mua bán giữa người mua là khách du lịch có nhu cầu thỏa mãn

về sản phẩm văn hóa và người bán là những nhà cung cấp các dịch vụ có liên quan đến du lịch văn hóa trong một thời gian và không gian xác định Thị trường du lịch văn hóa chịu sự tác động chung của thị trường du lịch về yếu tố địa lý, yếu tố cung

cầu, về tính chất hoạt động và thành phần sản phẩm Đồng thời, thị trường du lịchvăn hóa đảm nhiệm các chức năng như: chức năng thực hiện, chức năng thừa nhận,chức năng thông tin và chức năng điều tiết

1.1.8 Tổ chức, quản lý du lịch văn hóa: cũng đồng nghĩa với công tác tổ chức

quản lý, phát huy và bảo tồn các di sản văn hóa Đây là điều kiện quan trọng để đảmbảo tính hiệu quả và bền vững để phát triển du lịch văn hóa Việc tổ chức quản lý dulịch văn hóa nhằm mục đích khai thác, phát huy và bảo tồn các giá trị văn hóa trong

du lịch thông qua các kế hoạch và hoạt động cụ thể

- Xúc tiến, tuyên truyền, quảng bá du lịch văn hóa: Xúc tiến, tuyên truyền quảng bá

sản phẩm có vai trò quan trọng trong quá trình đưa sản phẩm tiếp cận với kháchhàng và xây dựng hình ảnh đầu tiên về sản phẩm với khách hàng Marketing trong

du lịch là hoạt động không thể thiếu để mang sản phẩm đến với du khách, góp phầnảnh hưởng tích cực vào quyết định lựa chọn sản phẩm du lịch của khách hàng Việc

xúc tiến tuyên truyền quảng bá trong du lịch có những cách hiểu như sau: “Xúc tiến

du lịch là hoạt động tuyên truyền, quảng bá, vận động nhằm tìm kiếm, thúc đẩy cơ hội phát triển du lịch” [16, Tr.3] Đối với du lịch nói chung và du lịch văn hóa nói

riêng, cơ hội cho xúc tiến, tuyên truyền và quảng bá du lịch rộng hơn nhiều so vớicác loại hình kinh doanh khác bởi tính lan tỏa của văn hóa Các di sản văn hóa khiđược công nhận đồng nghĩa với việc di sản đó có một cơ hội để được tuyên truyền

và quảng bá miễn phí với những kênh quảng bá đảm bảo nhất, có uy tín nhất vàthông qua đó, khơi dậy mong muốn khám phá, tìm hiểu, nghiên cứu về sản phẩm vàđưa ra quyết định lựa chọn nhanh hơn Vậy có thể hiểu, hoạt động xúc tiến, tuyêntruyền và quảng bá trong du lịch văn hóa bao gồm những hoạt động chủ động từphía chủ thể và bị động từ những yếu tố, cơ hội khách quan mang lại, nhằm giớithiệu thông tin, vẻ đẹp của điểm đến hấp dẫn, điểm đến du lịch, từ đó khơi dậyquyết định lựa chọn sản phẩm du lịch văn hóa của du khách, đồng thời góp phầnthúc đẩy phát triển du lịch

- Trách nhiệm của ngành du lịch trong công tác bảo tồn di sản văn hóa: Văn hóa là

tài nguyên cốt lõi để cấu thành sản phẩm du lịch văn hóa Nếu nhìn về góc độ tổngthể, nơi nào có yếu tố du lịch thì nơi đó chắc chắn tồn tại yếu tố văn hóa Do mốiquan hệ không thể tách rời, nên sản phẩm du lịch bao giờ cũng mang hình ảnh củavăn hóa Vì thế, bảo vệ các giá trị văn hóa cũng chính là bảo vệ tài nguyên du lịch.Bên cạnh đó, di sản văn hóa chính là bản sắc dân tộc Do vậy, bảo tồn di sản vănhóa là nghĩa vụ và quyền lợi thiết thực của mỗi con người trong xã hội Luật Di sản

của Việt Nam đã khẳng định “Di sản văn hóa Việt Nam là tài sản quý giá của cộng

đồng các dân tộc Việt Nam và là một bộ phận của di sản văn hóa nhân loại, có vai trò to lớn trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của nhân dân ta” [21, Tr.107] do

đó việc bảo tồn di sản văn hóa và các giá trị văn hóa trong du lịch bao giờ cũng làcần thiết và cấp bách Xét về mặt du lịch văn hóa những việc làm tiêu cực trongcông tác bảo tồn các di sản văn hóa sẽ làm cho nguồn tài nguyên du lịch bị mai một

Việc bảo tồn tài nguyên du lịch văn hóa cần phải có quy trình cụ thể như sau: Nhận diện di sản - Nghiên cứu và kiểm kê di sản - Xây dựng chính sách bảo tồn - Chỉ định cơ quan bảo tồn - Trùng tu tôn tạo và phát triển - Quản lý và quảng bá di sản.

Như vậy, việc tổ chức, quản lý du lịch văn hóa dựa trên cơ sở nội dung quản lý nhànước về du lịch như sau:

- Đối với cơ quan quản lý nhà nước về du lịch văn hóa: Ngành du lịch hiện nay đã

và đang không ngừng phát triển, các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể đã trởthành nguồn tài nguyên vô cùng quan trọng trong việc phát triển du lịch của mộtvùng, miền Vì thế, việc khai thác và sử dụng đúng ý nghĩa, mục đích của các di sảnvăn hóa là quyết định hiệu quả thành công của ngành kinh doanh du lịch Tổ chứcquản lý nhà nước về du lịch văn hóa hiện nay đang là vấn đề được lãnh đạo nhànước, lãnh đạo ngành và các doanh nghiệp quan tâm Tổ chức quản lý nhà nướcđược thực hiện tốt sẽ góp phần vào hiệu quả kinh doanh của ngành du lịch và địnhhướng phát triển bền vững của ngành

- Đối với chính quyền địa phương: Theo sự phân cấp về quyền hạn và trách nhiệm

của chính phủ, UBND cấp tỉnh, cấp thành phố có trách nhiệm thực hiện đúng và tốtnhiệm vụ được phân công trong công tác quản lý nhà nước về du lịch văn hóa ởtừng địa phương Việc quản lý phải được cụ thể hóa trong công tác quy hoạch, banhành quy chế, các chính sách phát triển du lịch văn hóa phù hợp với điều kiện pháttriển kinh tế - xã hội ở từng địa phương

- Đối với cơ sở kinh doanh du lịch văn hóa: Các cơ sở kinh doanh du lịch văn hóa

phải chấp hành mọi quy định của nhà nước về tổ chức, quản lý các hoạt động cóliên quan đến du lịch văn hóa Bên cạnh việc khai thác có hiệu quả các giá trị di sảnvăn hóa, các doanh nghiệp phải biết giữ gìn và tôn tạo nguồn tài nguyên vô giá này

để hoạt động kinh doanh phát triển bền vững

1.2 Những vấn đề liên quan đến đề tài nghiên cứu

1.2.1 Đặc điểm tự nhiên: Là yếu tố tác động lớn đến việc hình thành nét văn hóa

của từng tộc người, đồng thời cũng chi phối việc phân bố các điểm, khu, vùng dulịch của toàn tỉnh Tự nhiên nào hình thành văn hóa đó, nên việc nghiên cứu và nắmđược đặc điểm tự nhiên của vùng nghiên cứu sẽ giúp tác giả có những nền tảng cơbản để giải thích cho các hiện tượng văn hóa của địa phương Vd: tập quán canh tácruộng bậc thang của đồng bào người H’mông là bởi địa hình núi cao, sườn thoảichi phối; Thói quen đi ngựa của đồng bào dân tộc cũng xuất phát từ ảnh hưởng củađịa hình để từ đó lễ hội đua ngựa Bắc Hà trở thành lễ hội hấp dẫn nhất của tỉnh LàoCai…Vị trí địa lý của Lào Cai làm nên một Sapa với khí hậu đặc trưng vùng ôn đới,biến nơi đây thành trung tâm du lịch của tỉnh với sức hấp dẫn mạnh mẽ Không chỉkhí hậu, mà các nghề truyền thống, nghệ thuật ẩm thực của địa phương cũng chịuảnh hưởng không nhỏ bởi yếu tố địa lý Do đó, việc sử dụng những kiến thức về địa

lý của Lào Cai sẽ giúp cho tác giả có được những cở sở lý giải cho những đặc trưngvăn hóa bản địa là yếu tố cấu thành nguồn tài nguyên du lịch văn hóa đa dạng cho

du lịch văn hóa tỉnh Lào Cai

1.2.2 Tiến trình lịch sử: là yếu tố song hành với văn hóa, mỗi thời kỳ lịch sử sẽ có

một hình thái văn hóa tương ứng Việc tìm hiểu và xác định các thời kỳ lịch sử phùhợp sẽ mang lại cho tác giả những nhận định tốt hơn và lý giải rõ ràng hơn về sựảnh hưởng tới văn hóa của từng thời kỳ tương ứng

Xuyên suốt tiến trình lịch sử của Lào Cai, các hình thái văn hóa để lại những dấu ấnvăn hóa đặc trưng của thời kỳ như: Dinh thự Hoàng A Tưởng, dấu ấn kiến trúc củathời kỳ Pháp thuộc; Đền Bảo Hà, đền Thượng…dấu ấn của thời kỳ Bắc thuộc vớitruyền thuyết về những anh hùng dân tộc… Dựa vào nguồn tài liệu của các côngtrình nghiên cứu lịch sử Lào Cai, tác giả có thêm nguồn tư liệu để đánh giá, hệthống và dẫn chứng cho những lập luận hay giải thích của mình trong luận văn

1.2.3 Đặc điểm dân tộc học:

1.2.3.1 Các tộc người: Tác giả luận văn kế thừa nghiên cứu khoa học về các tộc

người trên địa bàn tỉnh để làm rõ về đặc trưng riêng của từng dân tộc, dùng nhữngkiến thức đó trong việc lý giải các hiện tượng và làm cơ sở để biến tài nguyên vănhóa thành tài nguyên du lịch văn hóa Những nghiên cứu về tộc người của các tácgiả như Trần Hữu Sơn, Bùi Xuân Đính hay nhóm tác giả của Ban chỉ đạo đại hội

đại biểu các dân tộc thiểu số Việt Nam là nguồn tri thức khoa học phong phú, chitiết, hữu ích cho tác giả trong việc giải mã các bản sắc văn hóa và áp dụng vào hoạtđộng du lịch theo định hướng bền vững, kết hợp giữa bảo tồn và phát huy các disản văn hóa.

1.2.3.2 Văn hóa tộc người: đây là nguồn cơ sở lý luận và dẫn chứng phong phú, đa

dạng để tác giả kế thừa trong quá trình nghiên cứu đề tài của mình Bởi nội dungchủ đạo của luận văn là về du lịch văn hóa tỉnh Lào Cai, do đó các công trìnhnghiên cứu, sách tham khảo, chuyên khảo, các tham luận về vấn đề văn hóa lànguồn tri thức hữu ích cho việc so sánh, phân tích và hệ thống các tài nguyên vănhóa, đánh giá và phân loại yếu tố tạo nên tài nguyên du lịch văn hóa giàu bản sắccho lĩnh vực du lịch văn hóa tỉnh Lào Cai

1.3 Điều kiện phát triển du lịch văn hóa Lào Cai

1.3.1 Điều kiện tự nhiên tỉnh Lào Cai.

1.3.1.1 Về vị trí địa lý: Lào Cai là một trong sáu tỉnh có biên giới chung với Trung

Quốc, cách Hà Nội khoảng gần 350Km đường bộ và gần 300Km đường sắt, ở tâmđiểm hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hải Phòng và là tỉnh có diện tích tựnhiên lớn thứ 19 trên cả nước Với vị trí nằm chính giữa vùng Đông Bắc và TâyBắc của Việt Nam, Lào Cai có được lợi thế lớn về tuyến du lịch do các trung tâm du

lịch lớn như Hà Nội, Hạ Long, Điện Biên… mang lại (Bản đồ 1.4, Phụ lục I, Tr.99) 1.3.1.2 Về địa hình, địa mạo, cảnh quan: Địa hình Lào Cai rất phức tạp, phân tầng

độ cao lớn, mức độ chia cắt mạnh, có những đỉnh núi cao thuộc dãy Hoàng LiênSơn và dãy Con Voi; những vùng triền núi thấp và trung bình; nhiều núi nhỏ hơnphân bố đa dạng, chia cắt tạo ra những tiểu vùng khí hậu khác nhau Đặc biệt LàoCai có đỉnh núi Fanxipan trên dãy Hoàng Liên Sơn có độ cao 3.143m cao nhất ViệtNam Địa hình núi cao tạo nên những cảnh quan núi rừng hùng vĩ và hấp dẫn,những vách đá, đỉnh núi hiểm trở, hang động, thác nước và trên nền địa hình nhưvậy là thảm động thực vật đặc hữu, có giá trị cao để phát triển loại hình du lịch sinhthái, du lịch thể thao và du lịch mạo hiểm

1.3.1.3 Về khí hậu: địa hình đa dạng tạo ra những vùng khí hậu khác nhau trong tỉnh

Lào Cai, tại các vùng núi cao như Sapa, Simacai, Bát Xát, Bắc Hà có thời tiết mát mẻ

và mùa hè và lạnh vào mùa đông Nhiệt độ trung bình nằm ở vùng cao từ 150C - 200C(riêng Sapa từ 140C -160C và không có tháng nào lên quá 200C) Nhiệt

độ trung bình nằm ở vùng thấp từ 230C - 290C [5] Đặc biệt, Sapa được biết đến làmột “thị trấn sương mù”, có những thời điểm toàn Sapa chìm trong màn sương,khiến khung cảnh thị trấn vô cùng lãng mạn, xứng đáng được ví với những thiênđường tại Châu Âu Điều kiện khí hậu ôn đới giúp Lào Cai trở thành một điểm dulịch nghỉ dưỡng lý tưởng, đặc biệt đối với khách du lịch nội địa.

1.3.1.4 Hệ thống động thực vật: Lào Cai có tài nguyên rừng phong phú phân bổ

theo các địa hình khác nhau, với nhiều loại gỗ quý như: bách xanh, thiết xam, thôngtre, thông đỏ, bách tùng, dẻ tùng; các dược liệu quý như: thảo quả, tô mộc, sa nhân,đương quy, đỗ trọng; nhiều loại hoa, quả, rau mang hương vị rất riêng Đặc biệt,Vườn quốc gia Hoàng Liên Sơn được đánh giá là một trong những điểm nóng đadạng sinh học trong hệ thống các khu rừng đặc dụng của khu vực Đông Dương vớihơn 847 loài thực vật thuộc 164 họ, 5 ngành đã được phát hiện Hệ động vật tại LàoCai cũng phong phú với 442 loài chim, thú, bò sát, ếch nhái, với nhiều loại thú quýnhư sơn dương, cheo, nai, hoẵng và có một số động vật đặc hữu như: gà lôi tía,khướu đuôi đỏ, rắn lục sừng [34, Tr 23] Sự đa dạng và phong phú của hệ độngthực vật là một tài nguyên du lịch lớn, thu hút các đối tượng khách sinh thái, khámphá, tìm hiểu, nghiên cứu

1.3.2 Điều kiện văn hóa tỉnh Lào Cai.

1.3.2.1 Sự đa dạng về tộc người và văn hóa tộc người

Lào Cai là một tỉnh biên giới có 25 dân tộc và nhiều ngành, nhóm địaphương cùng cư trú, có thể kể đến các nhóm như sau:

- Nhóm ngôn ngữ Việt - Mường: gồm các tộc người Việt và Mường

- Nhóm ngôn ngữ Tày - Thái và Ka Đai: gồm các tộc người Tày (nhóm Thu Lao, PaDí), Thái (Thái Trắng, Thái Đen), Giáy, Bố Y (Tu Dí), Nùng (Nùng Dín, Nùng An)

và La Chí

- Nhóm ngôn ngữ H’mông - Dao: gồm có người H’mông (H’mông Lềnh, H’môngĐơz, H’mông Đuz, H’mông Suaz, H’mông Njuôz) và Dao [Dao Đỏ, Dao Tuyển (Dao Làn Tẻn) và Dao Họ (Dao Quần Trắng)]

- Nhóm ngôn ngữ Hán - Tạng: có người Hoa (Xạ Phang, Hoa), Hà Nhì, Phù Lá (XaPhó, Pu La) [27]

Ngoài ra, Lào Cai còn có một số thành phần dân tộc khác cùng cư trú như

Ê-đê, Pu Péo, Vân Kiều, Chăm, Khơ-me, Ba-na, Xơ-đăng, Hrê, Cơ-tu, Tà-ôi,

Xinh-mun , tuy nhiên, số lượng không đáng kể Dân cư ở cấp xã, thường thuộc nhiềutộc người hay nhóm địa phương, nhưng ở cấp thôn/ bản, thường chỉ thuộc về mộttộc người hoặc nhiều lắm là hai tộc người sống chung trong đó có một tộc ngườichiếm đa số.

Xét riêng về trang phục dân tộc đã có 34 kiểu loại với sắc màu, chất liệu khác nhau bởi một số dân tộc được phân tách thành các ngành khác nhau (Ví dụ: H’mông Hoa, H’mông đen, H’mông xanh; Dao đỏ, Dao tuyển…) Về nghệ thuật dân gian, Lào Cai có gần 100 điệu múa, có đủ 10 họ với 11 chi khác nhau của các nhạc khí Đặc biệt, thật tự hào khi kể đến kho tàng lễ hội ở Lào Cai bởi sự đặc sắc,

đa dạng và thấm đẫm truyền thống dân tộc Một số dân tộc tiêu biểu ở Lào Cai:

- Người H’mông : là dân tộc chiếm số lượng lớn nhất ở Lào Cai với 146.147 người;tiếng nói thuộc ngữ hệ H’mông - Dao; Người H’mông đa dạng về nhóm địaphương: Trắng, Hoa, Đỏ, Đen, Xanh, được phân biệt bởi hình thức trang phục: Váytrắng (H’mông trắng); Váy chàm, áo xẻ nách (H’mông Hoa); Váy chàm áo xẻ ngực(H’mông đen); Váy ống, cuốn tóc, cài lược (H’mông xanh) Phương thức canh tácchính là nương rẫy Người H’mông nổi tiếng với đặc sản rượu ngô, rượu gạo Dukhách đến Sapa, Lào Cai không thể bỏ qua món quà là những chai rượu San Lùng

Ngôi nhà truyền thống của người H’mông là nhà bưng ván hay vách nứa,mái tranh, nhà thấp và nền đất nện, lương thực được cất trữ trên sàn gác, một sốnơi có nhà kho chứa lương thực ở ngay cạnh nhà

Người H’mông bước vào Tết năm mới truyền thống từ đầu tháng 12 âmlịch, sớm hơn tết Nguyên đán một tháng theo cách tính lịch cổ truyền của ngườiH’mông, phù hợp với nông lịch truyền thống Tết lớn thứ hai là Tết mùng 5 tháng 5(Âm lịch) Ngoài hai tết chính, tuỳ từng nơi còn có các Tết vào các ngày 3 tháng 3,

13 tháng 6, 7 tháng 7 (âm lịch)…đây thực sự là những ngày hội với những trò chơidân gian được tổ chức ở khắp bản làng Đối với du lịch văn hóa, những trò chơitruyền thống, những hoạt động nghệ thuật trong ngày Tết của đồng bào H’mông lànguồn tài nguyên đáng quý để phát triển những sản phẩm mang tính đặc thù và làm

giàu thêm cho hoạt động du lịch cộng đồng (Phụ lục IIb, Tr.181).

- Người Dao : Dân số 474.000 người, ngôn ngữ thuộc hệ H’mông - Dao Người Dao

có nguồn gốc từ Trung Quốc, việc chuyển cư sang Việt Nam kéo dài suốt từ thế kỷ

XII, XIII cho đến nửa đầu thế kỷ XX Phương thức canh tác chính là làm nương,thổ canh hốc đá, ruộng Thợ bạc là nghề gia truyền ngoài ra còn có nghề làm giấybản, ép dầu, làm mật…Trang phục của người Dao không quá cầu kỳ những cách inhoa văn trên vải bằng sáp ong lại rất độc đáo: người ta dùng bút vẽ nhúng vào sápong nóng chảy rồi vẽ lên vải Vải sau khi nhuộm chàm sẽ hiện lên hoa văn mầuxanh lơ do phủ lớp sáp ong không bị thấm chàm.

Tập quán của người Dao là một kho tàng về văn hóa dân gian Các thủ tụccưới xin, ma chay hay lễ cấp sắc được gìn giữ gần như nguyên vẹn cho tới nay Lễcấp sắc và lễ cưới của người Dao đỏ đã trở thành đề tài nghiên cứu của nhiều nhàkhoa học về dân tộc học Đây cũng là nguồn tài nguyên quý giá cho việc phát triển

du lịch văn hóa của Lào Cai, loại hình khám phá về phong tục, tập quán ( Phụ lục IIb Tr.183).

Người Tày: tên gọi khác là Thổ, thuộc nhóm ngôn ngữ Tày Thái (ngữ hệ Thái

-Ka Đai) Hoạt động sản xuất truyền thống là ruộng nước bên cạnh đó có trồng lúakhô, hoa màu Người Tày nổi tiếng với nghề dệt thổ cẩm Về ẩm thực, người Tàynổi tiếng với các loại bánh cho cả ngày thường lẫn ngày Tết Trang phục của ngườiTày đơn giản hầu như không có thêu thùa, trang trí trên quần áo như các dân tộckhác Đối với người Tày, cất nhà mới là một hoạt động vô cùng quan trọng đặc biệtđược lưu ý trong cuộc sống Với người Tày nghệ thuật truyền thống rất đa dạng vàgiàu bản sắc

Người Tày có nhiều làn điệu dân ca như lượn, phong slư, phuối pác, phuối rọi,vén eng Lượn gồm lượn cọi, lượn slương, lượn then, lượn nàng ới là lối hát giaoduyên được phổ biến rộng rãi ở nhiều vùng Người ta thường “lượn” trong hội lồngtồng, trong đám cưới, mừng nhà mới hay khi có khách đến bản Trong nghi lễ

ở một số địa phương còn có múa rối với những con rối bằng gỗ khá độc đáo (Phụ lục IIb Tr.187).

Người Giáy: Dân tộc Giáy có khoảng 38.000 người, thuộc nhóm ngôn ngữ Tày Thái Hoạt động canh tác chính là ruộng nước Trang phục của người Giáy cũngđơn giản, thường chỉ có trang trí nhẹ nhàng trên áo nữ và túi đeo Người Giáy nổitiếng với các làn điệu hát giao duyên nam nữ và các điệu múa truyền thống và

-những hoạt động này được thể hiện một cách sôi nổi tại các dịp lễ tết (Phụ lục IIb Tr.190).

Tộc người trong văn hóa vừa là chủ thể sáng tạo vừa là chủ thể thưởng thức.Còn trong du lịch, tộc người là chủ sở hữu của những nguồn tài nguyên du lịch vănhóa đặc sắc như: Lễ hội, tín ngưỡng, nghệ thuật truyền thống…song lại chưa đượchưởng lợi nhiều từ nguồn sở hữu của mình bởi sự tham gia của cộng đồng địaphương vào du lịch còn rất hạn chế Đặt vào trường hợp của Lào Cai, các tộcngười là người sáng tạo, sở hữu các tài nguyên du lịch đa dạng phong phú, nhưng

họ mới chỉ bước đầu tham gia vào du lịch thông qua việc cung cấp dịch vụ nghỉđêm tại bản, hoặc làm hướng dẫn viên, người dẫn đường, cung cấp thực phẩm…Những hoạt động trên mang tính nhỏ lẻ và nguồn lợi thực sự từ du lịch văn hóa lạikhông đến tay bà con các dân tộc

1.3.2.2 Không gian văn hóa

Đặt trong không gian văn hóa Tây Bắc, không gian văn hóa của Lào Cai chịuảnh hưởng nhiều bởi những đặc trưng của vùng văn hóa Tây Bắc

Điều kiện tự nhiên của Tây Bắc là núi cao hiểm trở, đất Tây Bắc được gọi làđất “ba con sông” với ba dải nước màu Trắng - Xanh - Đỏ trong đó Sông Mã lắmthác ghềnh mang màu bạc của sóng; Sông Đà chảy qua các triền núi đá granit mangmàu xanh đen; Sông Hồng (tiếng Thái: sông Nặm Tao) mang nặng phù sa màu đỏ

Ba con sông trở thành biểu tượng của vùng đất một cách rất tự nhiên Mặc dù nằmtrong vành đai nhiệt đới gió mùa, nhưng ở độ cao dao động từ 800 - 3000m, nên khíhậu của vùng ngả sang á nhiệt đới thậm chí là ôn đới Hơn thế nữa, do địa hình bịchia cắt bởi các dãy núi, các dòng sông tạo nên những thung lũng nên Tây Bắc cónhiều tiểu vùng khí hậu Cư dân cổ truyền vùng Tây Bắc đều làm nông nghiệp vớihai loại hình: ruộng nước ở thung lũng và nương rẫy ở sườn núi

Tây Bắc gồm các tỉnh: Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai, Sơn La, Yên Bái vớihơn 20 dân tộc cư trú Những dân tộc chiếm đa số gồm: H’mông (ngành Trắng,Xanh, Đen, Hoa); Dao (ngành Quần chẹt, Nga Hoàng, Dao đỏ); Thái (ngành Đen,Trắng, Đỏ); Mường, Khơ mú, Tày, Dzáy…và nhiều dân tộc thiểu số không quá 70người Mỗi dân tộc đều có bản sắc văn hóa riêng song dẫu sao tính chất vùng vănhóa Tây Bắc vẫn được thể hiện qua những yếu tố như: là cư dân của nền văn minhđồng thau; Suối, rừng đóng vai trò quan trọng trong tâm linh con người; Nương rẫy

là bộ phận không thể thiếu của đời sống đồng bào; Tín ngưỡng mọi vật đều có linhhồn ăn sâu vào tiềm thức của cư dân vùng; Nghệ thuật truyền thống phong phú và

đa dạng với nhiều thể loại truyền miệng như thơ ca, truyền thuyết, thần thoại, cácđiệu múa khèn của người H’mông, điệu lượn của người Khơ Mú… có thể nóiriêng nghệ thuật múa dân tộc đã là một nét đặc trưng của vùng Tây Bắc Nhạc cụcũng là niềm tự hào của cư dân Tây Bắc với các dòng nhạc cụ hơi có lưỡi gà nhưkhèn bè Thái, sáo, khèn H’mông và các loại đàn như tính tẩu Thái; đàn tròn và đàn

ba dây Hà Nhì Và một nét đặc trưng cuối cùng của vùng văn hóa Tây Bắc là sắcmàu trong trang phục, chăn màn, đồ dùng với đa phần là gam màu nóng mà chúng

ta có thể thấy được khăn Piêu Thái, bộ váy của người H’mông, Lô Lô, Dao đỏ haychăn Mường…Tuy cùng chung những đặc trưng văn hóa vùng, song mỗi dân tộcvẫn mang trong mình những bản sắc văn hóa riêng có tạo nên một vùng văn hóa đadạng và độc đáo

Là một thành viên của vùng văn hóa đặc sắc ấy, không gian văn hóa Lào Caimang trong mình đầy đủ các đặc trưng văn hóa vùng Tây Bắc nhưng đồng thời vẫngiữ được những nét văn hóa riêng có của từng dân tộc Có thể nói Lào Cai là TâyBắc thu nhỏ bởi Lào Cai là vùng đất cư trú của 25 dân tộc thuộc 3 trong 4 ngữ hệlớn của cả nước, một lợi thế lớn của Lào Cai trong việc phát triển du lịch văn hóa

1.3.2.3 Các loại hình lễ hội

Với lợi thế về đa dạng nền văn hóa các dân tộc, nên Lào Cai cũng tự hào vềnhững loại hình lễ hội phong phú, giàu bản sắc của mình Có hội cầu mùa, hội gắnvới tín ngưỡng thờ thần mặt trời, thần nước, phồn thực, bảo vệ rừng; có hội với ýnghĩa giáo dục truyền thống lịch sử chống ngoại xâm, đề cao bản sắc văn hoá ngườiViệt cổ như: Lễ cơm mới của người Tày (Bắc Hà); Lễ cúng rừng của người DaoTuyển (Bảo Thắng); Hội xòe ở Tà Chải; Lễ hội trùm chăn của người Hà Nhì (BátXát); Lễ hội đền Trung Đô (Bắc Hà); Lễ cấp sắc của người Dao đỏ…

Quy mô các lễ hội cũng đa dạng, có quy mô của cộng đồng làng, bản như: lễquét làng của người Xa Phó; lễ hội Nào Cống ở bản Tả Van Giáy…; quy mô vùngnhư: hội Gầu Tào ở Pha Long - Mường Khương; hội Roóng Poọc người Giáy ở TảVan, Sapa ; và đặc biệt những lễ hội với quy mô toàn tỉnh như hội xuân Đền BảoHà Lễ hội đền Thượng (Tp Lào Cai)

Thời gian diễn ra lễ hội cũng linh hoạt, trải dài cả 4 mùa Xuân, Hạ, Thu,Đông, khác với các tỉnh đồng bằng chỉ có mùa xuân mới là mùa lễ hội Nhưng đếnvới vùng cao Lào Cai, mùa hè ở các làng bản cũng là mùa của lễ hội mà một trong

những lễ hội hấp dẫn nhất là hội đua ngựa Bắc Hà Bên cạnh đó còn có các lễ hội quy

mô nhỏ hơn như: Tết mừng chiến thắng của người Nùng Dín (Mường Khương) hayhội cốm của người Tày…Đây là những yếu tố vô cùng thuận lợi tạo nên nguồn tiềmnăng phong phú cho sự phát triển du lịch văn hoá của Lào Cai nói chung

tu, duy trì thành quách, đình đền tại địa phận Lào Cai vừa nhằm phát triển và ổn địnhđời sống cư dân, vừa củng cố về mặt quân sự Và các công trình ấy chính là những yếu

tố làm nên những di tích lịch sử văn hóa ngày nay cho tỉnh Lào Cai Dựa trên bảngthống kê di tích Việt Nam theo từng địa phương, tỉnh Lào Cai tính đến tháng 10 năm

2013 đang sở hữu 12 di tích cấp Quốc gia (trong đó có 9 di tích văn hóa lịch sử) mà cóthể kể đến như:

- Di tích bãi đá cổ Sapa : Được Bộ Văn hóa Thông tin xếp hạng di tích lịch sử cấpquốc gia theo quyết định số 921-QQĐ/BT ngày 20 tháng 7 năm 1994, bãi đá cổ

Sapa là khu di tích có diện tích khoảng 8km² nằm tại thung lũng Mường Hoa, huyệnSapa, tỉnh Lào Cai Với gần 200 khối đá nằm rải rác, bãi đá cổ Sapa là một minh chứng

về sự xuất hiện của người tiền sử tại các địa phận này Ở đây xuất hiện những hoa văn

kỳ lạ trên đá với nhiều hình dạng: bậc thang, hình người, con đường, chữ viết v.v cónhững rãnh tròn khá giống biểu tượng mặt trời, có hình nam nữ giao phối - biểu tượng

sự sinh sôi, và rất nhiều những vạch kẻ lạ mắt Các nhà khoa học giả thiết đó là hìnhbản đồ cổ của người Mông hoặc gần như là cuốn sách cổ giới

thiệu về những trận đánh diễn ra trong lịch sử Tuy Sapa không phải là nơi duy nhấtphát hiện ra các tảng đá khắc vì trên thế giới cũng có hàng chục điểm tương tự nhưvậy nhưng đối với Việt Nam, đây vẫn là một điều kỳ diệu, chứng tỏ con người từ

xa xưa đã bám trụ vững vàng trên mặt đất, chế ngự thiên nhiên để tồn tại và pháttriển Nếu chỉ xét về mật độ tập trung các tảng đá thì bãi đá khắc Tả Van xứng đángxếp hàng đầu với 159 tảng đá còn rõ nét khắc hình họa, được ví như 159 tấm bia đá

cổ xưa nhất Việt Nam (Phụ Lục IIa, Tr.146).

- Đền Thượng : Đền Thượng Lào Cai còn có tên Thánh Trần Từ, tọa lạc trên đồiHỏa Hiệu thuộc dãy núi Mai Lĩnh, Châu thủy Vĩ, tỉnh Hưng Hóa nay thuộc phườngLào Cai, thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai, được xây dựng vào thời nhà Lê (niênhiệu Chính Hòa 1680 - 1705) Là nơi thờ Quốc công tiết chế Hưng Đạo Vương -Trần Quốc Tuấn, người đã có công lớn trong sự nghiệp bảo vệ bờ cõi non song đấtnước, một Danh nhân lịch sử vĩ đại, vị Thánh linh thiêng tôn quý trong tâm thứccủa các thế hệ người Việt Nam Đền đã được Bộ Văn hóa Thông tin xếp hạng ditích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia số 1400/QP-BT ngày 02 tháng 6 năm 1996 Khuvực đền Thượng có cảnh quan thiên nhiên sơn thủy hữu tình cùng sự kết hợp hàihòa giữa kiến trúc truyền thống với nét văn hóa bản địa, tạo cho ngôi đền mangdáng vẻ uy nghi lộng lẫy Đền Thượng nằm trong quần thể di tích văn hóa với chùaTân Bảo, đền Am, đền Mẫu, đền Cấm, đền Quan Đặc biệt, Đền Thượng là mộttrong những ngôi đền linh thiêng được nhiều người biết đến nhất trong hệ thốngcác đền, chùa ở Lào Cai

Hàng năm Đền Thượng tổ chức lễ hội vào ngày 15 tháng Giêng âm lịch, thuhút sự quan tâm của đông đảo du khách trong và ngoài nước đến tham quan, chiêmbái Khác với lễ hội ở các di tích là nơi thờ Trần Hưng Đạo, như ở Côn Sơn - KiếpBạc (Hải Dương), hay ở Thiên Trường (Nam Định), đền Thượng ngoài ngày lễchính là ngày 20 tháng 8 Âm lịch (ngày kỵ của Đức thánh Trần), từ ngày tái lập tỉnhLào Cai năm 1991 đến nay, vào ngày rằm tháng Giêng hằng năm đều tổ chức lễ hội,với những hoạt động phong phú và đặc sắc Lễ hội đền Thượng là nét đẹp của vănhoá truyền thống của người dân Lào Cai Hội xuân Ðền Thượng không chỉ là điểmđến văn hóa, tâm linh hấp dẫn, mà đã trở thành “thương hiệu” nổi tiếng của du lịch

Lào Cai trong hành trình du lịch hướng về với cội nguồn dân tộc (Phụ lục IIa, Tr.139).

- Đền Mẫu : Nằm trong quần thể Di tích lịch sử, văn hoá tâm linh ở thành phố Lào Cai,Đền Mẫu thờ Liễu Hạnh công chúa (theo tín ngưỡng gọi Thánh Mẫu Liễu Hạnh) (Phụlục IIb, Tr 202) được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cộng nhận là Di tích Lịch sửVăn hóa cấp Quốc gia theo QĐ: 325/QĐ-BVHTTDL ngày 26/01/2011.

Đền Mẫu được nhân dân vùng cửa ải Lê Hoa, phố Bảo Thắng, Châu Thuỷ Vĩ, tỉnhHưng Hoá (thành phố Lào Cai nay) xây dựng từ thế kỷ 18 (cách đây khoảng 300năm), nằm ngay vị trí cửa ngõ biên giới quốc gia, trên trục đường giao thương hainước Việt Nam - Trung Quốc Ngoài ý nghĩa tôn thờ vị Thánh Mẫu của dân tộc ViệtNam, đền Mẫu Lào Cai còn có vị thế quan trọng khẳng định vị trí, chủ quyền lãnhthổ quốc gia Từ một ngôi đền nhỏ bên bờ sông Hồng và sông Nậm Thi, qua nhiềulần trùng tu, tôn tạo, đến nay đền ngày càng xanh, sạch, đẹp xứng tầm với một ditích lịch sử quốc gia Nằm trong khuôn viên của đền là cột mốc số 102, biểu tượnglãnh thổ biên giới Việt Nam, cùng với đó là khu vực cửa khẩu quốc tế Lào Cai hàngngày tấp nập những đoàn người qua lại biên giới thăm quan, du lịch và trao đổihàng hoá Cùng với đền Thượng, chùa Tam Bảo, đền Am, đền Mẫu Lào Cai là mộttrong những ngôi đền linh thiêng được nhiều người biết đến trong hệ thống cácđền, chùa tại Lào Cai Mỗi năm đền đón hàng vạn lượt khách thập phương đếnthăm quan, thắp hương cầu tài, cầu lộc, phát tâm công đức đóng góp xây dựng đềnngày một khang trang, đẹp đẽ và uy nghi

Nằm trong chương trình “Du lịch về cội nguồn” hợp tác 3 tỉnh Lào Cai- YênBái- Phú Thọ, quần thể di tích lịch sử văn hóa đền Thượng, đền Mẫu, đền Cấm làđiểm đến lý tưởng của du khách Các hoạt động văn hóa tín ngưỡng được khôiphục phát triển và đi vào nề nếp, thông qua đó, nhận thức của người dân trong việcchấp hành các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách Pháp luật của Nhà nướcngày càng được nâng lên, các phong tục tập quán lạc hậu được loại bỏ, tệ nạn xãhội được kiềm chế Đền Mẫu Lào Cai được công nhận di tích lịch sử quốc gia mộtlần nữa khẳng định kho tàng văn hoá vật thể phong phú và sinh động trong cộng

đồng các dân tộc Lào Cai (Phụ lục IIa, Tr.137).

- Đền Bảo Hà : hay còn gọi là đền thờ thần vệ quốc Hoàng Bảy được xây dựng vàocuối đời Lê Cảnh Hưng (cuối thế kỷ VIII), ngay chân đồi Cấm, bên bờ sông Hồngthuộc bản Bảo Vinh, xã Bảo Hà, huyện Bảo Yên tỉnh Lào Cai Là nơi thờ danhtướng Hoàng Bảy họ Nguyễn, người có công bảo vệ và xây dựng Tổ quốc ở cửa ải

Lào Cai, đền được Bộ Văn hóa Thông tin công nhận là Di tích Lịch sử Văn hóa cấpQuốc Gia theo quyết định số 59/QĐ-BVHTT ngày 29/10/2003 Đây là địa chỉ thuhút du khách thập phương đông nhất của huyện Bảo Yên, du khách thập phươngđến với đền Bảo Hà không chỉ để chiêm ngưỡng cảnh đẹp, mà còn bởi tính linhthiêng, huyền bí của ngôi đền Đền Bảo Hà có rất nhiều ngày lễ hội, trong đó nhữngngày lễ chính là: Lễ thượng nguyên (rằm tháng giêng), lễ tiệc quan tuần tranh (25/5

âm lịch), lễ hội ngày giỗ ông Hoàng Bảy (17/7 âm lịch), lễ tết muộn (Tết tất niên)

(Phụ lục IIa, Tr.165).

- Đền cô Đôi Tân An : Nằm đối diện với Đền Bảo Hà, qua sông Hồng bằng cây cầu

bê tông vững chãi, phía bên hữu là Đền Cô Tân An, nơi đây thờ bà Nguyễn Hoàng

Bà Xa, người có công cùng cha là "Thần vệ quốc Hoàng Bảy" đánh giặc, bảo vệbiên cương Tổ quốc Bà Nguyễn Hoàng Bà Xa luôn được coi là cánh tay đắc lựcsát cánh cùng cha chiêu dụ các thổ ty, tộc trưởng, luyện tập binh sỹ, rèn giũa khígiới, dự trữ lương thảo, chữa bệnh cho dân lành… và sau khi vắng bóng quân giặcthì Bà lại có công lớn trong việc khẩn điền khai mỏ, xây dựng quê hương Với lòngyêu nước, thương dân ấy, khi bà mất đi để tưởng nhớ công lao của bà, nhân dântrong vùng lập đền thờ tạc dạ ghi ơn Theo truyền thống cứ ngày 17 tháng Giênghằng năm là ngày giỗ Bà Đền Cô Đôi Tân An cũng đã được UBND tỉnh Lào Caiquyết định xếp hạng di tích lịch sử văn hoá cấp tỉnh

- Dinh thự cổ Hoàng A Tưởng (hay Lâu đài Hoàng Yến Chao) : Từ thành phố LàoCai ngược lên phía Bắc khoảng 60km, qua những cung đường khúc khuỷu chúng ta

sẽ đến với thị trấn Bắc Hà huyền thoại với tên gọi “cao nguyên trắng” Không chỉđược biết đến như một thiên đường của hoa mận ngập trắng trời xuân mà Bắc Hàcòn được biết đến bởi những phiên chợ vùng cao và những lễ hội náo nhiệt cùngcác đặc sản khác như rượu ngô, thổ cẩm, thắng cố Và không thể không nhắc đếnmột công trình kiến trúc độc đáo được xem như một kỳ quan của cao nguyên BắcHà: Dinh thự cổ Hoàng A Tưởng, công trình được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốcgia theo quyết định số 38 ngày 14/ 6/ 1999 của Bộ Văn hóa Thông tin

Nói đến dinh thự cổ thì không chỉ có công trình của “vua Mèo” Hoàng A Tưởng

mà còn phải kể đến dinh thự nhà họ Vương (Đồng Văn, Hà Giang); hay dinh thự của

“vua Thái” Đèo Văn Long (Sìn Hồ, Lai Châu cũ), tất cả những công trình trên đềumang trên mình sự độc đáo về kiến trúc, thấm đẫm tính lịch sử Tuy nhiên,

trong khi dinh thự nhà họ Vương chịu ảnh hưởng lớn của kiến trúc Trung Hoa, dothợ của Trung Quốc xây dựng Hay dinh thự Đèo Văn Long là sự kết hợp giữa nhàtruyền thống của người Thái với kiến trúc Pháp thì dinh thự Hoàng A Tưởng, mộtcông trình được xây dựng ròng rã trong 7 năm, từ 1914 đến 1921 lại là sự hòaquyện của cả ba phong cách kiến trúc Pháp - Trung Hoa và kiến trúc địa phương, cótính kế thừa và cách tân đã tạo nên một thể thống nhất trong công trình đặc biệt này.

Có thể khẳng định dinh thự Hoàng A Tưởng là một kỳ quan của cao nguyên Bắc

Hà, có giá trị kiến trúc và lịch sử to lớn, phản ánh một thời kỳ hoàng kim của Thổ tyHoàng A Tưởng, nhưng cũng đượm buồn bởi máu, nước mắt và bao công sức của

nhân dân Bắc Hà (Phụ lục IIa, Tr.158).

- Quần thể thành cổ Nghị Lang - Đền Phúc Khánh (phố Ràng, Bảo Yên): Quần thể

di tích Thành cổ Nghị Lang - Đền Phúc Khánh nằm ở thung lũng Phố Ràng, huyệnBảo Yên, mảnh đất cửa ngõ phía Nam của tỉnh Lào Cai Mảnh đất Phố Ràng lịch sửnày đã gánh lấy một phần vận mệnh của Lào Cai trong hành trình dựng nước và giữnước, là phòng tuyến quan trọng án ngữ giữa Lào Cai với miền xuôi Huyện BảoYên cũng là nơi lưu giữ nhiều địa danh lịch sử qua các thời kỳ như: Di tích lịch sửchiến thắng Nghĩa Đô… Đặc biệt quần thể di tích lịch sử cách mạng Thành cổ NghịLang - Đền Phúc Khánh là điểm di tích được Bộ văn hóa Thông tin công nhận là Ditích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia vào năm 2001

Thành cổ Nghị Lang hay còn gọi là thành nhà Bầu, được xây dựng vàonhững năm 1527-1533, là một trung tâm kinh tế, chính trị lớn của cả vùng sôngChảy đầu thế kỷ XVI Đền Phúc Khánh nằm ở vị trí trung tâm khu di tích lịch sửthành Cổ Nghị Lang (thành nhà Bầu), được xây dựng từ cuối thế kỷ XVI Quần thểĐền Phúc Khánh - Thành cổ Nghị Lang gắn liền với hai nhân vật lịch sử gồm: GiaQuốc Công - Vũ Văn Uyên, Quốc Công An Tây Vương - Vũ Văn Mật và dòng họ

Vũ đã có công phò giúp vua Lê ổn định triều Trần thế kỷ XVI - XVII lên xây dựngcăn cứ chống lại nhà Mạc Trải qua thời gian với nhiều biến động của lịch sử, nhữngbức tường thành đã sụt lở, mọi kiến trúc bên trong thành cũng như ngôi Chùa PhúcKhánh gần như bị phá huỷ hoàn toàn, vết tích của đền còn lại rất ít Hiện nay, ditích lịch sử văn hoá Đền Phúc Khánh - Thành cổ Nghị Lang đã và đang tiếp tụcđược Đảng bộ, chính quyền và nhân dân địa phương đóng góp công sức trùng tu,tôn tạo, lưu truyền cho con cháu đời sau Với những ý nghĩa lịch sử hết sức giá trị,

di tích lịch sử văn hoá Đền Phúc Khánh đang mở ra hướng phát triển du lịch BảoYên, đón du khách mọi miền trong nước đến dâng hương, thăm quan vãn cảnh vàkhám phá những nét đặc trưng văn hoá đặc sắc về vùng đất Bảo Yên giàu truyềnthống cách mạng.

Nhìn chung, Lào Cai là địa phương khá tự hào về các di tích lịch sử, vănhóa, khảo cổ…phong phú Ngoài các di tích cấp quốc gia còn có khoảng 11 di tíchđược công nhận là di tích văn hóa cấp Tỉnh Đến nay đã phát hiện được 17 di chỉvăn hóa Đông Sơn ở lưu vực sông Hồng các huyện Bát Xát, Mường Khương, BảoThắng và thành phố Lào Cai Phát hiện thấy nhiều hiện vật thuộc hang Mã Tuyểnthuộc giai đoạn hậu kỳ Pleistocene - Cách Tân

1.3.2.5 Các bản làng dân tộc thiểu số.

Đây là một trong những nét hấp dẫn bậc nhất của Lào Cai đối với du khách,đặc biệt là khách quốc tế bởi bản sắc văn hóa của các dân tộc được thể hiện rõ néttrong đời sống hàng ngày tại các bản làng Có thể kể tên các điểm đến hấp dẫn vớikhách du lịch trong và ngoài nước như:

- Bản Tả Phìn với dịch vụ chính là homestay (loại hình lưu trú tại bản) và tắm thuốc lá người Dao đỏ, kết hợp với khu giới thiệu sản phẩm thủ công truyền thống

- Bản Tả Van, Bản Hồ, Giàng Tả Chải, Sử Pán, Bản Khoang là những bản có dịch

vụ nghỉ homestay rất phát triển Bên cạnh đó, người dân địa phương đã biết kết hợpcác hoạt động khác như dạy nấu ăn theo cách truyền thống của người bản địa, dukhách được tham gia vào các hoạt động tình nguyện, giúp đỡ cộng đồng

Bản làng ở Lào Cai là sự tập trung thể hiện tinh hoa của mỗi tộc người, bởimỗi bản, làng thường chi có một tộc người sinh sống quây quần Thuận theo tốc độtăng trưởng của xã hội, có một số bản, làng đã có sự đan xen của hai dân tộc khácnhau, song vẫn luôn duy trì một dân tộc chiếm đa số mang tính quyết định về phongcách của bản, làng đó Từ lý do này mà mỗi bản, làng đã có tiếng trong du lịch củaLào Cai lại có một nét đặc trưng nhận diện riêng biệt, VD: bản Tả Phìn nổi tiếngvới dịch vụ tắm lá thuốc người Dao, bản Cát Cát là nơi quy tụ các nghề truyềnthống của đồng bào H’mông…Tính đa dạng và linh hoạt trong nhiều lĩnh vực củacác bản làng tại Lào Cai làm nên lợi thế cho việc phát triển du lịch văn hóa củavùng

1.3.2.6 Tập quán canh tác truyền thống.

Đối với cư dân nông nghiệp, nguồn tri thức dân gian về canh tác mà đặc biệt

là ở những vùng đất với địa hình phức tạp như Lào Cai thì tập quán canh tác cũng

là một công trình nghệ thuật của những người nông dân vùng cao Ở vùng thấp,người Tày, Thái, Giáy, Nùng, khai khẩn các thung lũng ven sông, ven suối, sáng tạotruyền thống văn hoá lúa nước Ở rẻo giữa, người Kháng, La Ha, Phù Lá tạo nênvăn hoá nương rẫy với nhiều tri thức bản địa phù hợp với kinh tế đồi rừng Ở vùngcao, người H’Mông, Hà Nhì, Dao khai khẩn các sườn núi thành ruộng bậc thang.Ruộng bậc thang của người Mông phổ biến nhất ở sườn núi tương đối dốc đứngdọc đường xã Trung Chải (Sapa) nằm trên tuyến đường từ thành phố Lào Cai vàoSapa Đặc biệt, ở thung lũng Mường Hoa (Lao Chải, Tả Van), là nơi tập hợp của hệthống ruộng bậc thang thuộc người H’mông, Dao và Giáy, từ suối Mường Hoa lênlưng chừng núi có diện tích gần 10km2 Ngoài ra, còn có những thửa ruộng bậcthang rất đẹp của người Dao ở khu vực Suối Thầu Những chân ruộng bậc thangnằm dọc theo những sườn núi cao tạo ra những cảnh quan đặc sắc thu hút khách dulịch.Việc khai khẩn làm ruộng bậc thang và chăm sóc cây trồng được sử dụng bằngnhững kỹ thuật làm ruộng truyền thống, có từ hàng ngàn năm lịch sử, tạo nên sứchấp dẫn đặc biệt đối với du khách Thật khó để tin được rằng những thửa ruộng bậcthang trùng điệp, lan tỏa trên những dãy núi cao lại là những tác phẩm được hoànthành bởi những đôi tay nhỏ bé, công sức và kỹ thuật thô sơ của bà con các dân tộcmiền núi Hơn nữa mỗi thửa ruộng ấy vẫn đảm bảo hai yếu tố: mặt bằng và nguồnnước, từ đó ruộng bậc thang không những giúp đồng bào các dân tộc đảm bảonguồn lương thực mà còn trở thành một biểu tượng hùng vĩ chốn núi rừng

Ruộng bậc thang là hình thức canh tác nông nghiệp có mặt tại khá nhiềuquốc gia song mỗi dân tộc lại thổi vào đó một bản sắc riêng Dù ruộng bậc thangcủa Lào Cai còn non trẻ về niên đại khi so sánh với những kiệt tác như ruộngBanaue (Phillipin), ruộng Ubud (Indonexia) hơn 2000 năm hay ruộng NguyênDương (Trung Quốc) hơn 1000 năm… Và dù hệ thống thủy lợi chưa hoàn toàn linhhoạt, chủ động như cách làm của người Ifugao (Phillipin) thì ruộng bậc thang tạiLào Cai nói riêng và Việt Nam nói chung vẫn là một niềm tự hào, là minh chứngcho một phương pháp canh tác truyền thống vẫn còn được gìn giữ và phát huy đếnngày nay

Đối với các “phượt thủ” (cách gọi dân đi du lịch bụi) hay các nhiếp ảnh giasay mê những bộ ảnh thiên nhiên, họ luôn thuộc nằm lòng lịch: tháng 2 hoa mậnBắc Hà, tháng 3 hoa đào Tây Bắc, tháng 4 hoa tam giác mạch Hà Giang, tháng 11

dã quỳ Mộc Châu, tháng 12 cải ngồng trải vàng sống Đuống…và đặc biệt là khungcảnh kỳ vĩ của ruộng bậc thang Lào Cai tháng 4 âm lịch vào mùa đổ ải, và tháng 8

âm lịch khi mùa vàng đã nhuốm khắp không gian núi rừng Đây cũng chính là mộtlợi thế mà di tích văn hóa cấp quốc gia ruộng bậc thang Sapa mang lại cho du lịchLào Cai

1.3.2.7 Văn hóa chợ phiên

Các phiên chợ vùng cao cũng là những hoạt động đặc sắc về văn hóa hấp dẫnđối với du khách trong và ngoài nước Ngoài các hoạt động trao đổi hàng hóa, thìchợ còn là nơi gặp gỡ, tìm hiểu và sinh hoạt hoạt văn hóa của các dân tộc Mỗi dântộc có một tập quán buôn bán riêng đã làm nên những sắc thái phong phú cho mỗiphiên chợ: Người H’mông, Dao, Nùng tại Bắc Hà có thói quen hàng đổi hàng, cònngười H’mông, Hoa, Dzáy tại Simacai lại chỉ họp chợ vào thứ Bảy và buôn bántrong tĩnh lặng, không một chút náo nhiệt, ồn ào của sự trao đổi hay ngã giá… Đốivới người Việt Nam nói chung và đặc biệt là đồng bào các dân tộc vùng cao nóiriêng, chợ có vai trò không thể thiếu trong sinh hoạt hằng ngày của người dân Việt.Chợ không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa, giao thương về kinh tế mà còn là cơ hội đểgặp gỡ, kết giao bạn bè, thỏa mãn nhu cầu về giao tiếp, thông tin Chợ phiên củađồng bào các dân tộc vùng cao còn là nơi để trao đổi tâm tình và thậm chí có nhữngphiên chợ đã trở nên nổi tiếng bởi nơi đây chứng kiến những phút giây thăng hoacủa tình yêu đôi lứa Có thể kể đến một số chợ phiên vùng cao nổi tiếng của LàoCai như: Chợ Sa Pa, Chợ Cốc Ly, chợ Bắc Hà, chợ Cán Cấu, chợ chim họa miMường Khương

1.3.2.8 Tôn giáo, tín ngưỡng

Việc thờ cúng tổ tiên và thần bản mệnh chiếm vị trí quan trọng trong đờisống tâm linh của đồng bào dân tộc các tỉnh miền núi nói chung và các tộc người ởLào Cai nói riêng Các tộc người thiểu số tại Lào Cai vẫn duy trì các tín ngưỡng vềrừng thiêng, rừng ma, rừng đầu nguồn…quan niệm về vạn vật đều có linh hồn luônđược chú trọng trong tín ngưỡng thờ cúng của đồng bào các dân tộc

Bên cạnh đó, các tín ngưỡng dân gian chịu ảnh hưởng của tam giáo (Nhogiáo, Phật giáo, Đạo giáo) cùng với sự đan xen tam giáo với tín ngưỡng dân gian đãtạo diện mạo mới trong đời sống tinh thần của các dân tộc ở Lào Cai.

1.3.2.9 Nghề thủ công truyền thống

Nghề thủ công truyền thống của các dân tộc Lào Cai khá phong phú và đadạng như: nghề thổ cẩm của người Thái, Dao, Tày, Nùng, H’mông, Hà Nhì , nghềrèn đúc của người H’mông, nghề đan mây, tre, rơm của người Kháng, Hà Nhì, Phù

Lá, La Ha, nghề làm đồ trang sức của người H’mông, Dao, Nùng

Mỗi dân tộc có một nghệ thuật, bí kíp riêng cho nghề truyền thống của mình,

để từ đó làm nên các thương hiệu nghề đặc trưng, VD: Nhắc đến rượu không thể

bỏ qua làng nghề nấu rượu San Lùng (Bản Xèo, Bát Xát), hay rượu ngô Bản Phố(Bắc Hà); nói đến nghề dệt, thêu thổ cẩm là phải có Tả Phìn, Cát Cát (Sapa); haynghề làm trống của người Dao bản Tả Phìn; nghề rèn đúc của người H’mông bảnCát Cát, Bản Phố; nghề chế thuốc lá tắm của người Dao bản Tả Phìn, Thanh Kim…

Nét độc đáo để tạo nên sự khác biệt của làng nghề tại Lào Cai đó là một làngtồn tại song song nhiều nghề truyền thống bởi tính gắn kết với từng tộc người Mỗitộc người thường có nhiều hơn một nghề truyền thống và họ quy tụ tại một làngnên làng đó sẽ mang đặc trưng của tộc người cư ngụ, điều này khá mới lạ so vớiquan niệm về làng nghề của các tỉnh đồng bằng khi ta đã quá quen với hình ảnh mỗilàng nổi tiếng với một nghề truyền thống duy nhất Bởi vậy, đến với Lào Cai, sẽkhông quá khó để du khách trải nghiệm và tìm hiểu về nhiều nghề truyền thống tạikhuôn viên của một làng Đây cũng chính là nét hấp dẫn tạo điểm nhấn thú vị tronghành trình khám phá một điểm đến Lào Cai giàu bản sắc văn hóa Hiện nay Sở Vănhóa - Thể thao và Du lịch đã tiến hành bảo tồn 4 nghề thủ công truyền thống đó là:Nghề dệt thổ cẩm, nghề chạm khắc bạc, nghề rèn đúc, nghề mộc, đan lát mây - tre -rơm, theo Dự án “Đầu tư bảo tồn làng truyền thống dân tộc Mông” làng Cát Cát, xãSan Sả Hồ (Sapa) Hoạt động này như một bước khởi đầu cho những hành độngthiết thực khác thể hiện trách nhiệm của ngành du lịch trong công tác bảo tồn di sảnvăn hóa, nhằm đem lại sự phát triển bền vững cho du lịch văn hóa của tỉnh Lào Cai

1.3.2.10 Hoạt động nghệ thuật dân gian

Nghệ thuật âm nhạc dân gian của Lào Cai rất đa dạng và phong phú Chỉ tínhriêng nhạc khí, Lào Cai đã có đủ 10 họ, 11 chi với các thể loại của các nhóm dân

tộc khác nhau Về nghệ thuật ca múa, Lào Cai có khoảng gần 100 điệu múa khácnhau thuộc nhiều thể loại như: múa khèn của người Mông, múa dân vũ của ngườiTày, múa xòe của người Thái cùng rất nhiều làn điệu dân ca và nghệ thuật biểudiễn: hát then, hát lượn, hát giao duyên Ngoài ra các dạng văn hóa dân gian khácnhau như: truyện cổ tích, thần kỳ, trường ca, thơ, thành ngữ cũng rất phổ biếntrong nhiều dân tộc của tỉnh Lào Cai.

Nghệ thuật dân gian của đồng bào các dân tộc của Lào Cai được thể hiệnmột cách trọn vẹn nhất là tại các lễ hội Sự kết hợp nhuần nhuyễn của nhạc cụtruyền thống và các làn điệu ca vũ dân gian làm nên một nét hấp dẫn riêng có củatừng dân tộc, tạo nên không gian lễ hội với sự đam mê, đắm mình trong cảm xúc.Những điệu khèn, những điệu múa, những lời ca mang cả tâm tình trao gửi trongnhững dịp Xuân về, thậm chí những điệu múa, những câu ca mang tính trangnghiêm dâng lên thần linh, tổ tiên trong các lễ thuộc tín ngưỡng truyền thống đều lànhững di sản văn hóa phi vật thể quý báu cần được gìn giữ

1.3.2.11 Nét ẩm thực Lào Cai

Lợi thế thiên nhiên trời phú về địa hình, khí hậu của Lào Cai không chỉ tạonên những cảnh đẹp, không gian lãng mạn vùng ôn đới giữa xứ sở nhiệt đới mà còntạo nên nét ẩm thực độc đáo của vùng núi phía Bắc

Nhắc đến Lào Cai, không thể không nhắc đến xứ sở của rau xanh và trái câythiên nhiên Vùng khí hậu lạnh với mức nhiệt quanh năm không quá 250C đã làmnên một Lào Cai xanh với nhiều loại rau phong phú, hấp dẫn Du khách đến với LàoCai luôn hân hoan khi được thưởng thức những đĩa rau xanh đủ loại trên mâm cơm,các món rau được phục vụ nóng hổi hay dùng ăn ghém đều tươi xanh mơn mởn, vịngọt, thanh, chua hay cay, đắng đều rất chân thật trên đầu lưỡi

Không chỉ có rau, các loại sản vật núi rừng như các loại hạt dẻ thường, hạt

dẻ rừng… các loại trái cây tự nhiên chỉ có đúng mùa làm nên sức hút của Lào Cai

Du khách phải nén lòng đợi tới tháng 8 mùa táo mèo vào vụ để chọn được nhữngtrái táo đầu mùa tươi rói, săn chắc, màu xanh phớt hồng và còn hấp dẫn đến nứclòng khi cầm trên tay trái táo chín cuối mùa vào tháng 10 với màu vàng mượt mà,mùi thơm còn thấm đẫm từng ngón tay Hay mùa mận tam hoa Bắc Hà níu chân dukhách từ những ngày mận trổ hoa trắng trời xứ lạnh đến khi những trái mận chín lúclỉu trên cành gọi mời từng giác quan của người thưởng thức

Du khách đến Lào Cai, khi về không quên mang theo những chai rượu đặcsản như San Lùng, táo mèo, rượu ngô Bắc Hà… để làm quà cho người thân bạn bè,

để cùng sẻ chia vị ấm nồng, đậm đà, cay mà không xé của giọt tinh túy từ đôi bàntay chưng cất khéo léo với bí kíp men truyền thống của đồng bào vùng cao

Ở xứ sở quanh năm se lạnh với sương mù bảng lảng, nên đồ nướng, rượunồng và bếp lửa hồng luôn là không gian tuyệt vời gọi mời du khách khi nghĩ tớimột chuyến du lịch Lào Cai Bên cạnh đó, nghệ thuật thưởng thức cá hồi, một đặcsản mới có mặt tại Sapa, Lào Cai khoảng 7 năm trở lại đây là một sức hút mới lạvới du khách Cái thú nhâm nhi chén rượu ngô cay ngọt với miếng gỏi cá hồi hồngtươi và nghe câu chuyện mang cá xứ lạnh Châu Âu lên vùng núi Tây Bắc Việt Nam

vụ Tuy nhiên, để có được nguồn nhân lực du lịch đạt chất lượng tốt lại là vấn đề

mà ngành Du lịch Lào Cai cần chú trọng

Những năm qua, điều kiện về nguồn nhân lực của tỉnh Lào Cai đã có cảithiện rõ rệt Từ năm 2011 -2013, tỉnh đã đào tạo nghiệp vụ du lịch cho 145 hướngdẫn viên, thuyết minh viên tại các đơn vị kinh doanh du lịch trên địa bàn, 45 họcviên được tập huấn nghiệp vụ kinh doanh dịch vụ lưu trú tại gia (homestay) tại TảPhìn, Tả Van (Sapa), 20 học viên tại các cơ quan, doanh nghiệp du lịch được đàotạo trình độ tiếng Pháp, 50 học viên được đào tạo về kỹ năng quản lý du lịch vànâng cao ý thức về phòng chống lao động trẻ em

1.3.3.2 Cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch: Lào Cai là một tỉnh cửa ngõ biên cương phía Tây Bắc của Tổ quốc có 203km đường biên giới với Trung Quốc, có vị trí

chiến lược quan trọng cả về kinh tế - chính trị - an ninh - quốc phòng Lào Cai nằm

ở vị thế “đầu cầu” nối liền tỉnh Vân Nam và cả vùng Tây Nam rộng lớn của TrungQuốc với đồng bằng Bắc bộ

Lào Cai là một trong số ít tỉnh miền núi có mạng lưới giao thông vận tảithuận lợi, đa dạng, bao gồm: đường bộ, đường sắt, đường sông Trên địa phận tỉnh

Lào Cai có 3 tuyến quốc lộ, 6 tuyến tỉnh lộ, đường ôtô đã về đến 163 xã, phường,thị trấn [46] Đường sông Hồng là tuyến đường huyết mạch thời cổ đại và phongkiến.

Lào Cai hiện có một cửa khẩu quốc tế Hà Khẩu, một cửa khẩu quốc giaMường Khương và nhiều cửa khẩu phụ thông thương với Trung Quốc thuộc khukinh tế cửa khẩu Lào Cai với diện tích 79,7km2 [43, Tr.8] Đây là khu vực đượcChính phủ quan tâm đầu tư xây dựng nhằm khai thác lợi thế về địa lý và giao thông

để phát triển xuất - nhập khẩu, tạo môi trường hấp dẫn đầu tư, thúc đẩy phát triểnkinh tế Lào Cai và đồng thời góp phần giữ vững an ninh biên giới quốc gia

Lào Cai đã và đang triển khai các dự án nhằm phát triển cơ sở hạ tầng bưuchính, viễn thông có công nghệ hiện đại, tiên tiến, đồng bộ, có độ bao phủ rộngkhắp với thông lượng lớn, tốc độ và chất lượng cao Cơ sở hạ tầng hệ thống thôngtin liên lạc ngày càng mở rộng, mạng thông tin di động đã phủ sóng rộng khắp bảođảm thông tin liên lạc phục vụ đa số người dân Hiện toàn tỉnh có 181 điểm cungcấp dịch vụ bưu chính, 912 trạm phát sóng di động, phủ sóng 100% tới trung tâmcác xã Năm 2013, đã triển khai 22 điểm phục vụ internet công cộng đến thôn bảntại 4 xã thuộc chương trình 36 xã điểm nông thôn mới [34, Tr.42]

1.3.3.3 Về vật chất kỹ thuật phục vụ cho du lịch: các cơ sở lưu trú, nhà hàng, các

điểm vui chơi giải trí, các khu trung tâm mua sắm… được quan tâm đầu tư và kêugọi đầu tư để thúc đẩy phát triển và cải thiện chất lượng dịch vụ Tính đến năm

2013, toàn tỉnh đã có tới 450 cơ sở lưu trú, trong đó có 80 cơ sở đạt chất lượng xếphạng từ 1-4 sao; hàng trăm nhà hàng riêng lẻ và nhà hàng thuộc hệ thống khách sạn

để đáp ứng nhu cầu của lượng khách đến với Lào Cai ngày một đông [34, Tr.12 ];

hệ thống các cơ sở vui chơi giải trí chưa được đáp ứng đầy đủ, còn khá nghèo nàn

và đơn điệu, mới chỉ có một số bảo tàng, công viên… Hệ thống trung tâm thươngmại và dịch vụ cũng đã được quan tâm đầu tư và chủ yếu tập trung tại các trungtâm du lịch lớn của tỉnh

1.4 Những bài học kinh nghiệm trong nghiên cứu, phát triển du lịch văn hóa

1.4.1 Những bài học kinh nghiệm trong nước

- Đà Nẵng: được coi là một điểm đến thành công trong việc phát triển du lịch văn

hóa của cả nước Đến với Đà Nẵng, du khách không chỉ được thưởng thức khônggian xanh, sạch của biển trời miền Trung mà còn được thả hồn trong không gian

văn hóa của một thành phố cảng Chính quyền Đà Nẵng đã làm rất tốt công việc bảotồn cũng như tuyên truyền giáo dục cộng đồng địa phương trong việc gìn giữ bảnsắc văn hóa của địa phương Các công trình kiến trúc tôn giáo tín ngưỡng được bảotồn và phát huy không chỉ vì mục đích tâm linh của cộng đồng địa phương mà cònđược sử dụng rất hợp lý trong hoạt động du lịch Môi trường xã hội của Đà Nẵngđược quản lý một cách có kế hoạch và rất thành công trong khâu tuyên truyền, giáodục ý thức người dân, vừa đảm bảo gìn giữ tính hiếu khách của cộng đồng địaphương lại vẫn đảm bảo tính nghiêm túc về an toàn, an ninh xã hội Đà Nẵng còn làđiểm đến của các lễ hội, các Festival đương đại đặc biệt những năm gần đây, ĐàNẵng được biệt tới với thương hiệu của Festival Pháo hoa Quốc tế Là một điểmđến liên tục nhận được các bình chọn trong Top đầu của thế giới về điểm đến hấpdẫn, điểm đến mơ ước của du khách trên toàn cầu, Đà Nẵng xứng đáng là tấmgương cho các tỉnh đang trong quá trình phát triển và định hướng về quản lý điểmđến du lịch Những biện pháp quản lý Nhà nước mà Đà Nẵng áp dụng trong việcquy hoạch và phát triển du lịch nói chung và du lịch văn hóa nói riêng của toàn tỉnhnhư bảo tồn các công trình kiến trúc, các di tích; quản lý về nguồn nhân lực; đặcbiệt là hoạt động quản lý về môi trường xã hội nhằm đảm bảo an ninh, an toàn xãhội cho cả cộng đồng và du khách là điểm nhấn đáng học hỏi mà Lào Cai cần tìmhiểu từ Đà Nẵng.

- Mai Châu, Hòa Bình: là một trong những điểm phát triển về du lịch văn hóa, du lịch

cộng đồng đầu tiên của Việt Nam từ những năm 98-99 Dựa vào những nét văn hóa đặctrưng của cộng đồng người Thái, cùng với điều kiện tự nhiên nguyên sơ, khí hậu tronglành, Mai Châu dần khẳng định được vị trí của mình trong tâm trí của du khách ĐếnMai Châu, du khách được hòa mình vào không gian văn hóa Thái, sự hiếu khách, tậpquán chu đáo trong việc đón tiếp khách giúp người Thái ghi điểm trong mắt khách dulịch Các làn điệu, tác phẩm múa truyền thống được tìm hiểu và khôi phục lại để xâydựng những tác phẩm phù hợp nhằm biểu diễn phục vụ du khách nghỉ tại bản Các món

ăn, đồ uống truyền thống được phát huy thế mạnh khi nhu cầu thưởng thức đặc sản của

du khách tăng cao Không gian văn hóa nghệ thuật truyền thống và men say của vòrượu cần làm cho không khí những đêm giao lưu văn nghệ dân tộc trở nên nóng hơn

và say mê hơn Tuy nhiên, trong vòng ba năm gần đây, Mai Châu đang đứng trướcnguy cơ tiến nhanh đến ngưỡng suy thoái của