Đừng nói đến cảnh dân chạy giặc vội, mà trước hết hãy chú ý đến tiếng súng Tây rộ lên vào thời điểm tan chợ. Nghĩa là trước lúc súng nổ, chợ búa vẫn họp bình thường. Cuộc sống hoàn toàn thanh bình, yên ổn. Lúc tan chợ là lue bắt đầu sự sum họp của gia đình. Những đứa em ngóng anh chị, con cái đợi cha mẹ, cháu chắt đợi ông bà. Cảnh hạnh phúc đầm ấm đơn sơ sẽ diễn ra ở mọi nhà vơi những món quà giản dị của chợ vùng quê: củ khoai, tấm bánh đúc ngô, dăm ba gióng mía, mấy nắm bỏng rang trộn mật...
Trang 1Đ bài: C m nh n bài th "Ch y gi c"c a Nguy n Đình Chi uề ả ậ ơ ạ ặ ủ ễ ể
Bài làm
"Tan ch v a nghe ti ng súng Tây, ợ ừ ế
M t bàn c th phút sa tay ộ ờ ế
B nhà lũ tr l x ch y, ỏ ẻ ơ ơ ạ
M t đàn chim dáo dát bay ấ ổ
B n Nghé c a ti n tan b t n ế ủ ề ọ ướ c,
Đ ng Nai tranh ngói nhu m màu mây ồ ố
H i trang d p lo n rày dâu v ng, ỏ ẹ ạ ắ
N đ dân đen m c n n này?" ỡ ể ắ ạ
Đ ng nói đ n c nh dân ch y gi c v i, mà trừ ế ả ạ ặ ộ ước h t hãy chú ý đ n "ti ng súng Tây" rế ế ế ộ lên vào th i đi m tan ch Nghĩa là trờ ể ợ ước lúc súng n , ch búa v n h p bình thổ ợ ẫ ọ ường.
Cu c s ng hoàn toàn thanh bình, yên n. Lúc tan ch là lue b t đ u s sum h p c a giaộ ố ổ ợ ắ ầ ự ọ ủ đình. Nh ng đ a em ngóng anh ch , con cái đ i cha m , cháu ch t đ i ông bà. C nh h nhữ ứ ị ợ ẹ ắ ợ ả ạ phúc đ m m đ n s s di n ra m i nhà v i nh ng món quà gi n d c a ch vùng quê:ầ ấ ơ ơ ẽ ễ ở ọ ơ ữ ả ị ủ ợ
c khoai, t m bánh đúc ngô, dăm ba gióng mía, m y n m b ng rang tr n m t C nhà sủ ấ ấ ắ ỏ ộ ậ ả ẽ xúm quanh mâm c m thanh đ m có bát canh chua, khúc cá kho, hay gi n d h n ch có "râuơ ạ ả ị ơ ỉ tôm n u v i ru t b u" Ti ng súng Tây n đúng vào lúc đó, b t ng , đ t ng t, d d i vôấ ớ ộ ầ ế ổ ấ ờ ộ ộ ữ ộ cùng
Súng Tây th i y n ghê g m l m: "súng gi c đ t r n". Nghe ti ng súng thì b n gi c đãờ ấ ổ ớ ắ ặ ấ ề ế ọ ặ ngay bên c nh. "V a nghe" th mà c bàn c th đã h ng "phút sa tay". Th t b i p
đ n nhanh quá. Th i gian ng n ng i càng tăng thêm tính ch t đ t ng t, b t ng , căngế ờ ắ ủ ấ ộ ộ ấ ờ
th ng c a tình th Và vì th , thay cho c nh sum h p đ m m là c nh tẳ ủ ế ế ả ọ ầ ấ ả ượng l n x n xộ ộ ẻ nghé tan đàn:
"B nhà lũ tr l x ch y, ỏ ẻ ơ ơ ạ
M t đàn chim dáo dát bay" ấ ổ
Súng v a n , gi c đã p đ n. Ngừ ổ ặ ậ ế ườ ới l n còn ch a k p đi ch v ho c còn đang ngoàiư ị ợ ề ặ ở
đ ng. Cho nên h t ho ng lũ tr d t díu nhau ch y l x Đ t ch "l x " lên trồ ố ả ẻ ắ ạ ơ ơ ặ ữ ơ ơ ước chữ
"ch y" là r t g i t Dạ ấ ợ ả ường nh ta ch nhìn th y s rã r i, h t ho ng s p ki t s c c aư ỉ ấ ự ờ ố ả ắ ệ ứ ủ
Trang 2nh ng em bé, r i sau m i bi t là các em ch y. Hình nh so sánh đàn chim m t dáo dátữ ồ ớ ế ạ ả ấ ổ
v i lũ tr b nhà ch y l x th t là đ c s c. Nh ng cũng ph i th y thêm r ng khi gi cớ ẻ ỏ ạ ơ ơ ậ ặ ắ ư ả ấ ằ ặ
đ n, ch ng nh ng con ngế ẳ ữ ười kh n kh mà chim mu ng cũng không đố ổ ố ược yên n. Gi cổ ặ
đ n làm đau c sông núi, đau c chim muông, đau c cây.ế ả ả ỏ
T ch y gi c, m t cu c ch y v i vã, đ t ng t không h đả ạ ặ ộ ộ ạ ộ ộ ộ ề ược chu n b , ch đ c t lũ trẩ ị ỉ ặ ả ẻ
và b y chim là r t thành công. Xa h n c nh tầ ấ ơ ả ượng s ng đ ng, b i r i, h t ho ng, l n x nố ộ ố ố ố ả ộ ộ
c a lũ tr và b y chim là s m t mát, thi t h i c a c m t vùng quê r ng l n:ủ ẻ ầ ự ấ ệ ạ ủ ả ộ ộ ớ
"B n Nghé c a ti n tan b t n ế ủ ề ọ ướ c,
Đ ng Nai tranh ngói nhu m màu mây" ồ ố
C a c i b m t mát, nhà c a b thiêu cháy, con cái l ic cha m , và ch c là s không tránhủ ả ị ấ ử ị ạ ẹ ắ ẽ
kh i s ch t chóc đau thỏ ự ế ương: "Đau đ n b y m già ng i khóc tr , ng n đèn khuya leo létớ ấ ẹ ồ ẻ ọ trong l u, Não nùng thay v y u ch y tìm ch ng, c n bóng x d t d trề ợ ế ạ ồ ơ ế ậ ờ ước ngõ". Gi cặ
đ n gieo bao t i ác lên đ u nhân dân, trế ộ ầ ước h t là nh ng ngế ữ ười dân lành, dân đen cui cút làm ăn toan lo nghèo khó" trong p trong làng.ấ
Nguy n Đình Chi u cũng ph i ch y gi c và ông th u hi u sâu s c nh ng c nh đó. Ôngễ ể ả ạ ặ ấ ể ắ ữ ả
c t lên ti ng h i và cũng là l i trách móc phê phán nh ng ngấ ế ỏ ờ ữ ười có ch c, có quy n, cóứ ề trách nhi m c a tri u đình:ệ ủ ề
"H i trăng d p lo n rày đâu v ng, ỏ ẹ ạ ắ
N đ dân đen m c n n này?" ỡ ể ắ ạ
Không ph i ch là m t câu h i gay g t và l i phê phán nghiêm kh c nh ng trang d p lo nả ỉ ộ ỏ ắ ờ ắ ữ ẹ ạ
c a tri u đình. Hình nh câu th còn là m t ti ng khóc ngh n tràn đ y nủ ề ư ơ ộ ế ẹ ầ ước m t c a conắ ủ
người mù loà m t lòng yêu nộ ước, thương dân mà không th làm gì cho dân trong c n lo nể ơ ạ
l c.ạ