Nguyễn Khuyến là một nhà thơ cổ điển có tâm hồn sâu sắc, thâm trầm, lại mang nỗi đau đời đầy xót xa. Vốn tài cao học rộng, mang danh tiến sĩ, nhưng trước thực cảnh đất nước bị xâm lăng, ông cũng đành bó tay, bất lực, phải lui về ở ẩn để tránh nhìn cảnh đau xót. Trong quãng thời gian ở ẩn ấy, Nguyễn Khuyến vẫn canh cánh một nỗi lòng tiếc hận, chính vì thế, ông thường gửi vào thơ văn của mình những nỗi niềm suy tư, một cách thật sâu kín. Có tận đến mấy chục con vật khác nhau xuất hiện trong thơ của một thi sĩ cổ điển như Nguyễn Khuyến và mỗi một con vật đó lại mang một ý nghĩ, một tâm trạng riêng của nhà thơ.
Trang 1Đ bài: Bình gi ng bài th Cu c kêu c m h ngề ả ơ ố ả ứ
Bài làm
Nguy n Khuy n là m t nhà th c đi n có tâm h n sâu s c, thâm tr m, l i mang n i đauễ ế ộ ơ ổ ể ồ ắ ầ ạ ỗ
đ i đ y xót xa. V n tài cao h c r ng, mang danh ti n sĩ, nh ng trờ ầ ố ọ ộ ế ư ước th c c nh đ t nự ả ấ ướ c
b xâm lăng, ông cũng đành bó tay, b t l c, ph i lui v n đ tránh nhìn c nh đau xót.ị ấ ự ả ề ở ẩ ể ả Trong quãng th i gian n y, Nguy n Khuy n v n canh cánh m t n i lòng ti c h n,ờ ở ẩ ấ ễ ế ẫ ộ ỗ ế ậ chính vì th , ông thế ường g i vào th văn c a mình nh ng n i ni m suy t , m t cách th tử ơ ủ ữ ỗ ề ư ộ ậ sâu kín. Có t n đ n m y ch c con v t khác nhau xu t hi n trong th c a m t thi sĩ cậ ế ấ ụ ậ ấ ệ ơ ủ ộ ổ
đi n nh Nguy n Khuy n và m i m t con v t đó l i mang m t ý nghĩ, m t tâm tr ngể ư ễ ế ỗ ộ ậ ạ ộ ộ ạ riêng c a nhà th Trong đó, con cu c là loài đủ ơ ố ược vinh d xu t hi n t i 3 l n trong thự ấ ệ ớ ầ ơ ông, m t trong s các bài th tiêu bi u nh t là Cu c kêu c m h ng.ộ ố ơ ể ấ ố ả ứ
Đ c nhan đ Cu c kêu c m h ng, n u hi u xuôi hay ngọ ề ố ả ứ ế ể ược đ u ra nghĩa c , nh ng xétề ả ư
v tâm tr ng và b i c nh ra đ i có l ta nên hi u đó là nhà th nghe ti ng cu c kêu màề ạ ố ả ờ ẽ ể ơ ế ố tìm được "c m h ng" vi t bài th này. "C m h ng" đây ch ng ph i là ni m vui, sả ứ ế ơ ả ứ ở ẳ ả ề ự
h ng kh i mà chính là s kh i g i n i đau m t nứ ở ự ơ ợ ỗ ấ ướ ừ ếc t ti ng Cu c kêu th m thi t, tê táiố ả ế cõi lòng. Ta có th tìm th y m t ti ng "Qu c" đau lòng nh th trong th c a Bà Huy nể ấ ộ ế ố ư ế ơ ủ ệ Thanh Quan, đó là câu "Nh nớ ước đau lòng con cu c cu c" th t xót xa, bu n t i trong Quaố ố ậ ồ ủ đèo Ngang c a n sĩ.ủ ữ
M đ u bài th , Nguy n Khuy n đã đ a vào m t ti ng chim th t thê lở ầ ơ ễ ế ư ộ ế ậ ương, nó v aừ
"kh c kho i" nh nh n sâu vào tâm h n con ngắ ả ư ấ ồ ười, l i v a "l ng l ", đó là ti ng kêuạ ừ ử ơ ế mang theo cái n i bu n mênh mang, v a xót xa l i day d t. Ti ng cu c cũng g i nh vỗ ồ ừ ạ ứ ế ố ợ ớ ề
m t s tích x a, Th c đ vì làm m t nộ ự ư ụ ế ấ ước mà đau đ n ch t đi hóa thân thành con cu c,ớ ế ố ngày ngày c t ti ng kêu thê th m, l m lũi. Đó là n i đau c a m t oan h n, v n vấ ế ả ầ ỗ ủ ộ ồ ấ ươ ng
v n cho đ n muôn đ i sau, n i đau m t nẫ ế ờ ỗ ấ ước là n i đau sâu s c không th xóa nhòa, đỗ ắ ể ể
m t oan h n đã "thác t bao gi " v n ph i đau đ n đ n ng n ng , ngày ngày lang thangộ ồ ự ờ ẫ ả ớ ế ẩ ơ
dưới bóng m t loài chim l m lũi.ộ ầ
Trong hai câu th th c, Nguy n Khuy n di n t m t khung c nh ngh thu t, có ph n ghêơ ự ễ ế ễ ả ộ ả ệ ậ ầ
r n, ám nh b i ti ng cu c kh c kho i cô đ n, g i hè.ợ ả ở ế ố ắ ả ơ ọ
"Năm canh máu ch y đêm hè v ng ả ắ
Trang 2Sáu kh c h n tan bóng nguy t m " ắ ồ ệ ờ
Gi a "đêm hè v ng", ti ng cu c kêu chi mà đau xót, m t n i đau có màu đ chói m t c aữ ắ ế ố ộ ỗ ỏ ắ ủ
"máu ch y", đã th cái "v ng" bu i đêm l i càng làm cho cái ti ng cu c g i hè ám nh yả ế ắ ổ ạ ế ố ọ ả ấ thêm sâu đ m, thêm tha thi t, vang v ng kh p không gian tĩnh m ch, oi b c. Đã th ti ngậ ế ọ ắ ị ứ ế ế
cu c còn g i m t n i đau l n h n đó là n i đau "h n tan" dố ợ ộ ỗ ớ ơ ỗ ồ ưới m t cái không gian mộ ả
đ m "bóng nguy t m ", tạ ệ ờ ưởng tượng n u đ ng dế ứ ưới khung c nh y mà nghe ti ng cu cả ấ ế ố thì ph i th y chán chả ấ ường, kh ng ho ng đ n đ nào. Ti ng cu c y cũng ch ng ph i chủ ả ế ộ ế ố ấ ẳ ả ỉ kêu ngày m t ngày hai mà kêu dai d ng su t ngày su t đêm, kêu su t "năm canhsáuộ ẳ ố ố ố
kh c", l i càng thích kêu vào cái bu i đêm yên tĩnh nh ti ng kêu khóc thê th m, g i lênắ ạ ổ ư ế ả ợ trong tâm h n ngồ ười không ng m t n i đau đ n, m t n i xót xa dai d ng, b t r t vôủ ộ ỗ ớ ộ ỗ ẳ ứ ứ cùng
"Có ph i ti c xuân mà đ ng g i, ả ế ứ ọ Hay là nh n ớ ướ ẫ c v n n m m ?" ằ ơ
Đ n hai câu th lu n, ta dế ơ ậ ường nh nh n ra m t n i ni m băn khoăn, day d t sâu trongư ậ ộ ỗ ề ứ tâm h n tác gi Tâm tr ng c a m t nhân sĩ mang n i đau đ i, đau vì m t nồ ả ạ ủ ộ ỗ ờ ấ ước, đau vì
b t l c, đau vì ngh ch c nh t i tàn c a dân t c lúc b y gi Ông t h i ti ng cu c kia r tấ ự ị ả ồ ủ ộ ấ ờ ự ỏ ế ố ố
cu c là do còn hoài xuân hay là ti ng than nh nộ ế ớ ước c a oan h n Th c đ xa x a. Nghĩủ ồ ụ ế ư sâu xa thì đó cũng chính là tâm tr ng c a thi nhân, ông ti c nh m t đ t nạ ủ ế ớ ộ ấ ước v n t ngố ừ
th nh vị ượng sung s c nh cái khí ti t tr i xuân. Còn gi đây ông l i ti p t c v i n i đauứ ư ế ờ ờ ạ ế ụ ớ ỗ
m t nấ ước mà đ n n m m v m t t qu c khi x a cũng ch ng đế ằ ơ ề ộ ổ ố ư ẳ ược yên gi c, b i ti ngấ ở ế
cu c kêu kh c kho i, thê thố ắ ả ương quá
"Thâu đêm ròng rã kêu ai đó?
Gi c khách giang h d ng n ng " ụ ồ ạ ẩ ơ
Hai câu k t cu i bài tế ố ưởng nhà th đang h i con cu c kêu chi mà ròng rã v y, nh ng đóơ ỏ ố ậ ư cũng l i chính là l i t h i c a tác gi dành cho b n thân mình. Ti ng cu c kêu dài trongạ ờ ự ỏ ủ ả ả ế ố đêm v ng, ngắ ười thi nhân v n b n ch n, ng n ng không ng đẫ ồ ồ ẩ ơ ủ ược vì đau đáu m t n iộ ỗ
ni m s t son yêu nề ắ ước, thương dân đ n t t cùng. Ti ng cu c kêu nh gi c giã, nh xoáyế ộ ế ố ư ụ ư sâu vào tâm h n, ý b o nhân sĩ hãy làm m t đi u gì đó đ thay đ i th s ng n ngang này.ồ ả ộ ề ể ổ ế ự ổ
Nh ng ngư ười đang nghe ti ng cu c gi c giã nh r máu, nh h n tan, nh kêu khóc y l iế ố ụ ư ỉ ư ồ ư ấ ạ
ph i ch u bó tay b t l c, ch ng th làm đả ị ấ ự ẳ ể ược gì, ch bi t ng n ngỉ ế ẩ ười đau đ n, th dài. Đóớ ở
Trang 3là m t cái tâm tr ng khó ch u, b c b i đ n nhộ ạ ị ứ ố ế ường nào trong cái đêm hè v ng l ng này.ắ ặ