Có ai đó, khi nghĩ về thơ Bác, đã nói rằng, sự phân tích cho dù khéo léo đến đâu, cũng không làm nổi bật được hồn thơ. Cũng như tựa là, có gượng nhẹ tay bóc từng lớp cánh hoa hồng cũng chưa dễ gì tìm thấy bí quyết hương thơm. Mộ (Chiều tối) có thể là một đóa hoa thơ như thế. Bài thơ rõ ràng đã để lại trong ta, man mác không cùng, một rung động thật sâu sa, đẹp đẽ.
Trang 1Đ bài: Bình gi ng bài th "M " (Chi u t i) trích "Nh t kí trong tù" c a H Chíề ả ơ ộ ề ố ậ ủ ồ Minh
Bài làm
Có ai đó, khi nghĩ v th Bác, đã nói r ng, s phân tích cho dù khéo léo d n đâu, cũngề ơ ằ ự ế không làm n i b t đổ ậ ược h n th Cũng nh t a là, có gồ ơ ư ự ượng nh tay bóc t ng l p cánhẹ ừ ớ hoa h ng cũng ch a d gì tìm th y bí quy t hồ ư ễ ấ ế ương th m.ơ
M (Chi u t i) có th là m t đóa hoa th nh th Bài th rõ ràng đã đ l i trong ta, manộ ề ố ể ộ ơ ư ế ơ ể ạ mác không cùng, m t rung đ ng th t sâu sa, đ p đ Nh ng đó là n i rung đ ng th t khóộ ộ ậ ẹ ẽ ư ỗ ộ ậ
di n t , ch ng khác nào ta v n khó n m b t bí n c a hễ ả ẳ ẫ ắ ắ ẩ ủ ương th m khi ngón tay c l tơ ố ậ
m nh ng cánh h ng. Song có l v n c nên th s sàng l t m nh ng dòng th , đ g ngở ữ ồ ẽ ẫ ứ ử ẽ ậ ở ữ ơ ể ắ
c m th u nh ng ý tình đả ấ ữ ược ch a đ ng trong t ng hàng ch ứ ự ừ ữ
M t ngộ ười yêu đ i say mê cu c s ng bao gi cũng nh y c m trờ ộ ố ờ ạ ả ước th i gian. Đ i v i Hờ ố ớ ồ Chí Minh, th i gian là nh p đi u c a vũ tr , nh p s ng c a con ngờ ị ệ ủ ụ ị ố ủ ười, th i gian là s v nờ ự ậ
đ ng phát tri n c a cu c s ng. Khi r i vào hoàn c nh tù đày, m t hoàn c nh mà th i gianộ ể ủ ộ ố ơ ả ộ ả ờ tâm tr ng có đ dài g p hàng ngàn l n th i gian t nhiên thì ý th c th i gian c a Bác cũngạ ộ ấ ầ ờ ự ứ ờ ủ
được bi u hi n rõ nét. Đ c bài Chi u t i (M ) chúng ta không nh ng th y để ệ ọ ề ố ộ ữ ấ ược c mả
nh n th i gian c a Bác mà còn hi u đậ ờ ủ ể ược dòng tâm tr ng c a thi nhân trong bạ ủ ướ ư c l u chuy n c a th i gian, trong nh p s ng cu c đ i.ể ủ ờ ị ố ộ ờ
Có l c m h ng c a bài th Chi u t i xu t phát t m t bu i chi u, trên con đẽ ả ứ ủ ơ ề ố ấ ừ ộ ổ ề ường bị
gi i, ch ng cu i cùng c a m t ngày b đày i, ngả ặ ố ủ ộ ị ả ười đi v a tr i qua m t ch ng đừ ả ộ ặ ường dài
v i bao v t v gian lao. Th i gian và hoàn c nh d gây nên tr ng thái m t m i, chánớ ấ ả ờ ả ễ ạ ệ ỏ
chường. V y mà c m h ng th l i đ n v i Bác th t t nhiên:ậ ả ứ ơ ạ ế ớ ậ ự
Chim m i v r ng tìm ch n ng ỏ ề ừ ố ủ Chòm mây trôi nh gi a t ng không ẹ ữ ầ
Hai câu th đã tái hi n th i gian và không gian c a bu i chi u t i ch n núi r ng. Lúc yơ ệ ờ ủ ổ ề ố ố ừ ấ
người đi ngước m t nhìn lên b u tr i và ch t th y chim bay v t , mây ch m ch m trôi.ắ ầ ờ ợ ấ ề ổ ầ ậ Nhà th không tr c ti p nói v th i gian nh ng th i gian v n hi n lên qua c nh v t. Đâyơ ự ế ề ờ ư ờ ẫ ệ ả ậ
là c m nh n th i gian tính truy n th ng đã t ng in đ m qua nhi u bài th Chim bay v tả ậ ờ ề ố ừ ậ ề ơ ề ổ
có ý nghĩa báo hi u th i gian c a bu i chi u t i. T trong ca dao đã có hình nh:ệ ờ ủ ổ ề ố ừ ả
Trang 2Chim bay v núi t i r i ề ố ồ
Đ n Truy n Ki u cánh chim mang theo c th i gian và tâm tr ng:ế ệ ề ả ờ ạ
Chim hôm thoi thót v r ng, ề ừ
R i bu i chi u nghiêng xu ng theo cánh chim nh bé trong Tràng giang c a Huy C n:ồ ổ ề ố ỏ ủ ậ
Chim nghiêng cánh nh : bóng chi u sa ỏ ề
Còn hai câu th c a H Chí Minh v a có ý nghĩa bi u hi n th i gian v a có ý bi u hi nơ ủ ồ ừ ể ệ ờ ừ ể ệ tâm tr ng:ạ
Quy n đi u quy lâm t m túc th ệ ể ầ ụ
đây không ph i chim bay trong tr ng thái bình th ng mà bay m t m i, bay m i mi t
cho k p t i ch n ngh ng i n i r ng xanh quen thu c. Qua hình nh chim m t m i, ngị ớ ố ỉ ơ ơ ừ ộ ả ệ ỏ ườ i
đi còn tìm th y s tấ ự ương đ ng hòa h p v i c nh ng và tâm tr ng c a mình. Cánh chimồ ợ ớ ả ộ ạ ủ
m t m i m i mi t bay v r ng xanh tìm ch n ng , nhà th cũng m t m i lê bệ ỏ ả ế ề ừ ố ủ ơ ệ ỏ ước trên
đường đi đày, gi đây không bi t đâu là ch ng ngh qua đêm. S tờ ế ặ ỉ ự ương đ ng y d t oồ ấ ễ ạ nên s c m thông sâu s c gi a ngự ả ắ ữ ười và c nh. C i ngu n c a s c m thông chính là tìnhả ộ ồ ủ ự ả yêu thương r ng l n c a Bác luôn dành cho m i s s ng chân chính trên đ i.ộ ớ ủ ọ ự ố ở ờ
Câu th th hai ti p t c phác h a không gian, th i gian và tâm tr ng:ơ ứ ế ụ ọ ờ ạ
Chòm mây trôi nh gi a t ng khôngẹ ữ ầ
Câu th d ch ch a chuy n h t đơ ị ư ể ế ược ý t trong nguyên b n. Trong nguyên b n Bác vi t:ứ ả ả ế
Cô văn m n m n đ thiên không ạ ạ ộ (Chòm mây l loi trôi l ng l gi a t ng không) ẻ ữ ờ ữ ầ
Chòm mây nh có tâm h n, nh mang tâm tr ng. Nó cô đ n, l loi và l ng l l ng l trôiư ồ ư ạ ơ ẻ ặ ẽ ữ ờ
gi a không gian r ng l n c a tr i chi u. B u tr i có chim, có mây nh ng l loi (cô vân),ữ ộ ớ ủ ờ ề ầ ờ ư ẻ chim m t m i (quy n đi u) đã th l i đang trong c nh ng chia lìa. Chim bay v r ng,ệ ỏ ệ ể ế ạ ở ả ộ ề ừ chòm mây l i gi a t ng không. Hai câu th t c nh mà m ra m t không gian tâmở ạ ữ ầ ơ ả ả ở ộ
tr ng. C nh bu n, ngạ ả ồ ười bu n. Nh ng trong n i bu n trồ ư ỗ ồ ướ ảc c nh chi u mu n còn có m tề ộ ộ khát v ng t do n kín trong đôi m t dõi theo cánh chim l n mây gi a b u tr i r ng.ọ ự ẩ ắ ẫ ữ ầ ờ ộ
Hai câu th ti p theo tái hi n quá trình v n đ ng c a th i gian và không gian:ơ ế ệ ậ ộ ủ ờ
Cô em xóm núi xay ngô t i ố Xay h t, lò than đã r c h ng ế ự ồ (S n thôn thi u h ma bao túc ơ ế ữ
Trang 3Bao túc ma hoàn, lô dĩ h ng) ồ
C m quan bi n ch ng v th i gian th m vào t ng hình nh, s v t, s chuy n đ i c aả ệ ứ ề ờ ấ ừ ả ự ậ ự ể ổ ủ các hình nh đã d i lên bả ợ ước đi th i gian. Trong ngh thu t th ca, nhà th có th dùng xaờ ệ ậ ơ ơ ể
đ nói g n, dùng đ ng đ nói tĩnh, dùng sáng đ nói t i. Trong bài th Chi u t i, Bácể ầ ộ ể ể ố ơ ề ố không h nói đ n t i mà ngề ế ố ườ ọi đ c v n hi u đẫ ể ược bóng t i đang buông xu ng xóm núiố ố ở
là nh có ch h ng cu i bài th Tr i t i ngờ ữ ồ ở ố ơ ờ ố ười đi m i nhìn th y ánh l a r c h ng lênớ ấ ử ự ồ
đ n th ế ế
Cũng nh nhi u bài th khác c a Bác, hình tư ề ơ ủ ượng th trong bài Chi u t i v n đ ng th tơ ề ố ậ ộ ậ
kh e kho n và b t ng Trong c nh chi u mu n vùng s n cỏ ắ ấ ờ ả ề ộ ở ơ ướ ưởc t ng ch ng ch cóừ ỉ bóng t i hoàng hôn bao ph , ch có heo hút qu nh hiu, nào ng có ánh sáng m áp đã r cố ủ ỉ ạ ờ ấ ự lên xua tan giá lanh, bóng t i. S xu t hi n hình nh ngố ự ấ ệ ả ười thi u n trong khung c nh laoế ữ ả
đ ng, bên lò than r c h ng đã mang l i ánh sáng và ni m vui, mang l i s s ng mãnh li tộ ự ồ ạ ề ạ ự ố ệ
và m áp. M c dù th i gian v n đ ng t chi u đ n t i, t ngày sang đêm nh ng hìnhấ ặ ờ ậ ộ ừ ề ế ố ừ ư
tượng bài th v n v n đ ng theo xu th phát tri n. Đ n hai câu th này, b c h a tr tìnhơ ẫ ậ ộ ế ể ế ơ ứ ọ ữ
v tr i mây đã nhề ờ ường ch cho b c tranh sinh ho t g n gũi: m t thi u n s n thôn, v iỗ ứ ạ ầ ộ ế ữ ơ ớ công vi c lao đ ng bên b p l a gia đình. M t ch t thô khác, m t h n th tr tình khác đãệ ộ ế ử ộ ấ ộ ồ ơ ữ
được đ a vào, đ làm cho v đ p c a bu i chi u hôm thêm hài hòa phong phú.ư ể ẻ ẹ ủ ổ ề
Khi bóng t i c a ngày tàn buông xu ng nh ng không gian không h tăm t i, con ngố ủ ố ư ề ố ười đã
k p th p lên ng n l a, con ngị ắ ọ ử ười đã t o nên ánh sáng, t o nên h i m đ sạ ạ ơ ấ ể ưở ấi m cho
người, cho c nh thiên nhiên. Ánh sáng, h i m, con ngả ơ ấ ười đã đ a l i ni m vui bình d choư ạ ề ị
người tù xa x Trong c nh ng bu n c a riêng mình, Bác v n tìm th y ni m vui. Ni mứ ả ộ ồ ủ ẫ ấ ề ề vui y xu t phát t cu c s ng lao đ ng c a ngấ ấ ừ ộ ố ộ ủ ười dân Trung Hoa trên m t xóm núi nàoộ
đó. N u không có m t tình ngế ộ ười tha thi t thì làm sao Bác có đế ược m t ni m vui nh thộ ề ư ế
gi a đ t ngữ ấ ườ ứ ại x l
Bài th Chi u t i không ch miêu t c nh n i s n cơ ề ố ỉ ả ả ơ ơ ước v i làn mây, cánh chim và cu cớ ộ
s ng lao đ ng c a con ngố ộ ủ ười. Toát lên toàn b bài th là hình tộ ơ ượng nhân v t tr tình, cóậ ữ
t m lòng yêu thấ ương r ng l n luôn nâng niu trân tr ng m i s s ng trên đ i, có tâm h nộ ớ ọ ọ ự ố ờ ồ
l c quan, m ch th có s v n đ ng đ n s s ng, ánh sáng và tạ ạ ơ ự ậ ộ ế ự ố ương lai. Chính cách nhìn
bi n ch ng v th i và cu c s ng, chính tình ngệ ứ ề ờ ộ ố ười tha thi t đã t o nên giá tr to l n choế ạ ị ớ
Trang 4thi ph m đ c s c này.ẩ ặ ắ