Đi câu là một cái thú thanh tao của các bậc trí giả. Có bậc hiền nhân có tài, bất đắc chí đi câu để chờ thời. Ngồi trên bờ ai mà nghĩ đến chuyện năm châu bốn biển, nghĩ đến thế sự đảo điên. Cá ăn đứt nhợ vểnh râu ngồi bờ (có người còn dùng lưỡi câu thẳng như Khương Tử Nha - Trung Quốc). Có bậc đại nhân vác cần đi câu để hưởng thú nhàn tản, hòa hợp với thiên nhiên, suy tư trong trạng thái thư giãn. Nguyễn Khuyến đi câu theo kiểu này. Ông đã mở hết các giác quan để cảm nhận mùa thu, cũng là mùa câu của xứ Bắc.
Trang 1Đ bài: Bình bài th "Thu đi u" c a Nguy n Khuy nề ơ ế ủ ễ ế
Bài làm
Đi câu là m t cái thú thanh tao c a các b c trí gi Có b c hi n nhân có tài, b t đ c chí điộ ủ ậ ả ậ ề ấ ắ câu đ ch th i. Ng i trên b ai mà nghĩ đ n chuy n năm châu b n bi n, nghĩ đ n th sể ờ ờ ồ ờ ế ệ ố ể ế ế ự
đ o điên. "Cá ăn đ t nh v nh râu ng i b " (có ngả ứ ợ ể ồ ờ ười còn dùng lưỡi câu th ng nhẳ ư
Khương T Nha Trung Qu c). Có b c đ i nhân vác c n đi câu đ hử ố ậ ạ ầ ể ưởng thú nhàn t n,ả hòa h p v i thiên nhiên, suy t trong tr ng thái th giãn. Nguy n Khuy n đi câu theo ki uợ ớ ư ạ ư ễ ế ể này. Ông đã m h t các giác quan đ c m nh n mùa thu, cũng là mùa câu c a x B c.ở ế ể ả ậ ủ ứ ắ
Nh nh ng đ a tr trong xóm, ông câu cá cũng chăm chú, cũng h i h p, cũng say mê. K tư ữ ứ ẻ ồ ộ ế
qu c a cu c ch i y là ông đã đả ủ ộ ơ ấ ược m t bài th "Thu đi u" vào lo i ki t tác c a n nộ ơ ế ạ ệ ủ ề văn h c nọ ước nhà:
Ao thu l nh l o n ạ ẽ ướ c trong veo,
M t chi c thuy n câu bé t o teo ộ ế ề ẻ Sóng bi c theo làn h i g n ti, ế ơ ợ
Lá vàng tr ướ c gió kh đ a vèo ẽ ư
T ng mây l l ng tr i xanh ng t ầ ơ ử ờ ắ Ngõ trúc quanh co khách v ng teo ắ
T a g i, ôm cán lâu ch ng đ ự ố ẳ ượ c,
Cá đâu đ p đ ng d ớ ộ ướ i chân bèo.
Hình nh mùa thu hi n lên trong bài th v i m t không gian h p ch n làng quê c a tácả ệ ơ ớ ộ ẹ ở ố ủ
gi , trong m t cái ao nh v i chi c thuy n câu nh thênh thênh:ả ộ ỏ ớ ế ề ẹ
Ao thu l nh l o n ạ ẽ ướ c trong veo,
M t chi c thuy n câu bé t o teo ộ ế ề ẻ
Cái tôi tr tình l n phía sau ngôn t C m giác c a thi nhân thì hi n lên s c s o và tinh t ữ ặ ừ ả ủ ệ ắ ả ế Mùa thu đã vào chi u sâu, "ao thu l nh l o" v i m t nề ạ ẽ ớ ặ ước "trong veo" r t mu n nhìn, aoấ ố thu nh là chi c gư ế ương tròn c a làng quê. Làng Bùi c a nhà th là đ ng chiêm trũng r tủ ủ ơ ồ ấ nhi u ao, ao nh Ao nh thì thuy n câu cũng nh theo "bé t o teo", v n eo là th v nề ỏ ỏ ề ỏ ẻ ầ ử ậ
hi m hóc, v y mà câu th trôi ch y t nhiên nh không, nh không có chút gì là kĩ x oể ậ ơ ả ự ư ư ả
c ả
Trang 2Thuy n câu đã hi n ra đ y mà ngề ệ ấ ười câu đâu ch ng th y. Cũng ch a th y c n th y nhẳ ấ ư ấ ầ ấ ợ
gì c Ngả ười đi câu còn m i mê v i tr i nả ớ ờ ướ ủc c a mùa thu:
Sóng bi c theo làn h i g n tí, ế ơ ợ
Lá vàng, tr ướ c gió kh đ a vèo ẽ ư
Ao thu không còn tĩnh l ng n a mà đã n i sóng v i hai thanh tr c đ u câu (sóng bi c) vàặ ữ ổ ớ ắ ở ầ ế hai thanh tr c cu i câu (g n tí). Sóng nh vì ao nh , l i là trong ch khu t. Gió nh , gióắ ở ố ợ ỏ ỏ ạ ỗ ấ ẹ heo may mùa thu. Sóng l i có màu s c, "sóng bi c" th t đ p. Ngòi bút c a tác gi tinh tạ ắ ế ậ ẹ ủ ả ế
đ n t ng chi ti t nh Hai câu th c đ i r t ch nh, "sóng bi c" đ i v i "lá vàng", đ u làế ừ ế ỏ ự ố ấ ỉ ế ố ớ ề màu s c đ c tr ng c a mùa thu. "H i g n tí" đ i v i "kh đ a vèo", v n đ ng c a chi uắ ặ ư ủ ơ ợ ố ớ ẽ ư ậ ộ ủ ề
d c tọ ương x ng v i v n đ ng c a chi u ngang th t tài tình.ứ ớ ậ ộ ủ ề ậ
Lá vàng tr ướ c gió kh đ a vèo ẽ ư Nhà th đã th h n theo chi c lá vàng "kh đ a vèo" trên m t ao trong veo. Cái màu vàngơ ả ồ ế ẽ ư ặ
c a mùa thu mà bao nhiêu thi nhân đã ng i ca:ủ ợ
Con nai vàng ng ngác ơ
Đ p trên lá vàng khô ạ
(L u Tr ng L )ư ọ ư
Vàng r i! Vàng r i! Thu mênh mông ơ ơ
(Bích Khê)
Và đây là chi c lá vàng c a Nguy n Khuy n trong bài th "Thu đi u" dế ủ ễ ế ơ ế ưới ánh m t c aắ ủ Xuân Di u: "Cái thú v c a bài Thu Đi u các đi u xanh, xanh ao, xanh b , xanh sóng,ệ ị ủ ế ở ệ ờ xanh tre, xanh tr i, xanh bèo, có m t màu vàng đâm ngang c a chi c lá thu r i ". L i bìnhờ ộ ủ ế ơ ờ
c a Xuân Di u th t là tâm đ c.ủ ệ ậ ắ
Nhà th m không gian lên chi u cao t o nên không khí khoáng đ t và không gian đơ ở ề ạ ạ ượ c
m r ng nên b c tranh "Thu đi u" thêm đở ộ ứ ế ường nét, thêm màu s c:ắ
T ng mây l l ng tr i xanh ng t, ầ ơ ử ờ ắ Ngõ trúc quanh co khách v ng teo ắ
Màu da tr i "xanh ng t" th t là đ p, màu xanh xao mà tha thi t. Trong màu "xanh ng t" cóờ ắ ậ ẹ ế ắ cái thăm th m c a chi u cao. Mây không trôi mà "l l ng" nh ng áng mây tr ng "l l ng"ẳ ủ ề ơ ử ữ ắ ơ ử trên b u tr i "xanh ng t" th t là thanh bình. R i tác gi l i tr v c n c nh v i hình nhầ ờ ắ ậ ồ ả ạ ở ề ậ ả ớ ả
c a làng quê. "Ngõ trúc quanh co", đủ ường làng quanh co thân thu c v i bóng tre trùm mátộ ớ
Trang 3rượi. Nh ng bao gi trong th Nguy n Khuy n tre cũng nói là trúc, "C n trúc l ph gióư ờ ơ ễ ế ầ ơ ơ
h t hiu" (Thu v nh), "Ngõ trúc quanh co khách v ng teo". Nguy n Khuy n thích cái hìnhắ ị ắ ễ ế
th lo i cây chí khí y "Trúc d u cháy đ t ngay v n th ng". Nh ng nét trúc th ng đ i l pể ạ ấ ầ ố ẫ ẳ ữ ẳ ố ậ
v i nh ng nét quanh co c a đớ ữ ủ ường làng th t là g i c m. Tr i l nh, đậ ợ ả ờ ạ ường quê v ng v ,ắ ẻ
"khách v ng teo", B c tranh thu đắ ứ ượm bu n. Các thi sĩ thích miêu t c nh thu trong tĩnhồ ả ả
l ng, đ p, nh ng bu n. Sau Nguy n Khuy n, nhà th lãng m n Xuân Di u cùng vi t:ặ ẹ ư ồ ễ ế ơ ạ ệ ế
Đã nghe rét m ướ t lu n trong gió ồ
Đã v ng ng ắ ườ i sang nh ng chuy n đò ữ ế
Bài th k t thúc v i hình nh c a ngơ ế ớ ả ủ ười đi câu nh m t nét t h a:ư ộ ự ọ
T a g i, ôm c n lâu ch ng đ ự ố ầ ẳ ượ c
Cá đâu đ p đ ng d ớ ộ ướ i chân bèo
Nhà th thu mình l i "t a gôi ôm c n , dơ ạ ự ầ ường nh đ tư ể ương x ng v i khung ao nh , v iứ ớ ỏ ớ chi c thuy n "bé t o teon. Ngế ề ẻ ười đi câu đang đ m chìm trong suy t thì m t c đ ng đãắ ư ộ ử ộ làm cho nhà th s c t nh:ơ ự ỉ
Cá đâu đ p đ ng d ớ ộ ướ i chân bèo.
Ba ch "đ" (đâu, đ p, đ ng) miêu t m t chút xao đ ng trong làn ao và r t nhi u xao đ ngữ ớ ộ ả ộ ộ ấ ề ộ trong lòng th t là tài tình.ậ
Có ý ki n cho r ng c ch đi câu c a Nguy n Khuy n gi ng v i Khế ằ ử ỉ ủ ễ ế ố ớ ương T Nha và nhàử bình lu n đó h t l i ng i ca c hai ông. Không! Nguy n Khuy n đâu có còn ch th i. Nhàậ ế ờ ợ ả ễ ế ờ ờ
th ch mu n tan hòa vào thiên nhiên, vào non nơ ỉ ố ước. Toàn b hình tộ ượng th "Thu đi u"ơ ế
đã s a so n cho thái đ này. Khung c nh h p, làn ao nh , chi c thuy n "bé t o teo". Nhàử ạ ộ ả ẹ ỏ ế ề ẻ
th thu mình l i "t a g i ôm c n" hòa đi u v i thiên nhiên, tan hòa v i non nơ ạ ự ố ầ ệ ớ ớ ước. Th thìế làm sao thái đ đi câu c a Nguy n Khuy n l i gi ng v i thái đ đi câu c a Khộ ủ ễ ế ạ ố ớ ộ ủ ương Tử Nha được? Còn đ ng tình v i ai đó là chuy n riêng. Tôi đ ng tình v i Nguy n Khuy n.ồ ớ ệ ồ ớ ễ ế Trong chùm th bài vi t v mùa thu c a Nguy n Khuy n, n u đơ ế ề ủ ễ ế ế ược ch n m t bài thì đóọ ộ
là bài "Thu đi u". Bài th "Thu đi u" là ki t tác trong n n th c đi n nế ơ ế ệ ề ơ ổ ể ước nhà. B cứ tranh mùa thu được miêu t b ng nh ng hòa s c tinh t , nh ng đả ằ ữ ắ ế ữ ường nét g i c m. Nh cợ ả ạ
đi u cũng đ c đáo. v n gieo hi m hóc mà t nhiên, h n nhiên. Theo Xuân Di u, c bàiệ ộ ầ ể ự ồ ệ ả
th không còn lép ch nào. Th t là m t ngh sĩ cao tay. Cái tình c a nhà th cũng theo k pơ ữ ậ ộ ệ ủ ơ ị cái tài. Cái tình c a nhà th đ i v i quê hủ ơ ố ớ ương làng c nh, v i non sông đ t nả ớ ấ ước th mấ
Trang 4trong m i ch m i l i làm xúc đ ng h t th y m i tâm h n Vi t Nam.ỗ ữ ỗ ờ ộ ế ả ỗ ồ ệ