Tài liệu ôn tập Ngữ văn lớp 9 bài: Bài thơ về tiểu đội xe không kính - Phạm Tiến Duật được biên soạn nhằm giúp các bạn học sinh tìm hiểu chung về tác giả Phạm Tiến Duật và bài thơ tiểu đội xe không kính. Qua đó thấy được hình ảnh những chiếc xe không kính cũng như hình tượng người lính hiện lên với tinh thần lạc quan, sôi nổi, bất chấp khó khăn, nguy hiểm;... Mời các bạn cùng tham khảo tài liệu.
Trang 1BÀI TH V TI U Đ I XE KHÔNG KÍNHƠ Ề Ể Ộ
Ph m Ti n Du t ạ ế ậ
I – Tìm hi u chungể
1. Tác giả
– Ph m Ti n Du t (19412007), quê Thanh Ba, Phú Th ạ ế ậ ọ
– 1964, sau khi t t nghi p khoa Ng văn c a trố ệ ữ ủ ường Đ i h c S ph m Hà N i,ạ ọ ư ạ ộ ông gia nh p binh đoàn v n t i Trậ ậ ả ường S n và ho t đ ng trên tuy n đơ ạ ộ ế ườ ng
Trường S n trong nh ng năm ch ng Mĩ.ơ ữ ố
– Ông là m t trong nh ng gộ ữ ương m t tiêu bi u c a th h các nhà th trặ ể ủ ế ệ ơ ẻ
trưởng thành t cu c kháng chi n ch ng Mĩ c u nừ ộ ế ố ứ ước
Th Ph m Ti n Du t có gi ng đi u sôi n i, tr trung, h n nhiên, hóm h nh,ơ ạ ế ậ ọ ệ ổ ẻ ồ ỉ tinh ngh ch mà sâu s c.ị ắ
– Th ông t p trung th hi n hình nh th h tr trong cu c kháng chi n ch ngơ ậ ể ệ ả ế ệ ẻ ộ ế ố
Mĩ qua các hình tượng người lính và cô thanh niên xung phong trên tuy n đế ườ ng
Trường S n.ơ
– Tác ph m chính:ẩ Tr ườ ng S n Đông Tr ơ ườ ng S n Tây, G i em cô thanh niên ơ ử xung phong, L a đèn, Bài th v ti u đ i xe không kính… ử ơ ề ể ộ
– Năm 2001, ông đượ ặc t ng Gi i thả ưởng Nhà nước v văn h c ngh thu t.ề ọ ệ ậ
2. Tác ph mẩ
Hoàn c nh sáng tácả : Bài th v ti u đ i xe không kính ơ ề ể ộ n m ằ trong chùm thơ
c a Ph m Ti n Du t đủ ạ ế ậ ượ ặc t ng gi i Nh t cu c thi th c a báo Văn ngh nămả ấ ộ ơ ủ ệ
1969. Chùm th đã kh ng đ nh gi ng th riêng c a c a ông. Sau này bài thơ ẳ ị ọ ơ ủ ủ ơ
được đ a vào t p thư ậ ơ “V ng trăng qu ng l a” ầ ầ ử (1970) c a tác gi ủ ả
Th th :ể ơ T do.ự
II – Đ c – hi u văn b nọ ể ả
* Ý nghĩa nhan đ bài thề ơ
Bài th có m t nhan đ khá dài, t ng nh có ch th a nh ng chínhơ ộ ề ưở ư ỗ ừ ư nhan đ y l i thu hút ngề ấ ạ ườ ọ ởi đ c cái v l , đ c đáo c a nó. Nhan đ bài thẻ ạ ộ ủ ề ơ
đã làm n i b t rõ hình nh c a toàn bài: nh ng chi c xe không kính. Hình nhổ ậ ả ủ ữ ế ả này là m t s phát hi n thú v c a tác gi , th hi n s g n bó và am hi u c aộ ự ệ ị ủ ả ể ệ ự ắ ể ủ nhà th v hi n th c đ i s ng chi n tranh trên tuy n đơ ề ệ ự ờ ố ế ế ường Trường S n.ơ
Nh ng vì sao tác gi còn thêm vào nhan đ hai ch “Bài th ”? Hai ch “bàiư ả ề ữ ơ ữ
th ”nói lên cách nhìn, cách khai thác hi n th c c a tác gi : không ph i ch vi tơ ệ ự ủ ả ả ỉ ế
v nh ng chi c xe không kính hay là cái hi n th c kh c li t c a chi n tranh, màề ữ ế ệ ự ố ệ ủ ế
ch y u là Ph m Ti n Du t mu n nói v ch t th c a hi n th c y, ch t thủ ế ạ ế ậ ố ề ấ ơ ủ ệ ự ấ ấ ơ
c a tu i tr Vi t Nam dũng c m, hiên ngang, vủ ổ ẻ ệ ả ượt lên nh ng thi u th n, gianữ ế ố
kh , kh c nghi t c a chi n tranh.ổ ắ ệ ủ ế
1. Hình nh nh ng chi c xe không kínhả ữ ế
– X a nay, nh ng hình nh xe c , tàu thuy n đ a vào th thì đ u đư ữ ả ộ ề ư ơ ề ượ c
“mĩ l hóa”, “lãng m n hóa” và thệ ạ ường mang ý nghĩa tượng tr ng h n là tư ơ ả
th c. Ngự ườ ọi đ c đã b t g p chi c xe tam mã trong th Puskin, con tàu trongắ ặ ế ơ
Trang 2“Ti ng hát con tàu” c a Ch Lan Viên, đoàn thuy n đánh cá trong bài th cùngế ủ ế ề ơ tên c a Huy C n. ủ ậ
bài th này, hình nh nh ng chi c xe không kính đ c miêu t cỞ ơ ả ữ ế ượ ả ụ
th , chi ti t r t th c:ể ế ấ ự
Không có kính không ph i vì xe không có kính ả Bom gi t, bom rung, kính v đi r i ậ ỡ ồ
+ Gi ng đi u th n nhiên, ngang tàng đ m ch t văn xuôi, đi p ng “không”,ọ ệ ả ậ ấ ệ ữ cùng v i đ ng t m nh “gi t”, “rung” > Tác gi đã lí gi i nguyên nhân khôngớ ộ ừ ạ ậ ả ả
có kính c a nh ng chi c xe. Bom đ n chi n tranh đã làm cho nh ng chi c xe trủ ữ ế ạ ế ữ ế ở nên bi n d ng “không có kính”, “không có đèn”, “không có mui xe”, “thùng xe cóế ạ
xước”.
=>T đó, tác gi đã t o n từ ả ạ ấ ượng cho ngườ ọi đ c m t cách c th và sâu s c vộ ụ ể ắ ề
hi n th c chi n tranh kh c li t, d d i, v cu c chi n đ u gian kh mà ngệ ự ế ố ệ ữ ộ ề ộ ế ấ ổ ườ i lính ph i tr i qua. Hình nh nh ng chi c xe không kính v n ch ng hi m trongả ả ả ữ ế ố ẳ ế chi n tranh, song ph i có m t h n th nh y c m, có nét tinh ngh ch, ngang tàngế ả ộ ồ ơ ạ ả ị
nh Ph m Ti n Du t m i phát hi n ra đư ạ ế ậ ớ ệ ược, đ a nó vào th vàư ơ tr thành bi uở ể
tượng đ c đáo c a th ca th i ch ng Mĩ.ộ ủ ơ ờ ố
2. Hình nh ngả ười lính lái xe
* Hình nh nh ng chi c xe không kính đã làm n i rõ hình nh nh ng chi n sĩ láiả ữ ế ổ ả ữ ế
xe Trở ường S n. Thi u đi nh ng đi u ki n, phơ ế ữ ề ệ ương ti n v t ch t t i thi u l iệ ậ ấ ố ể ạ
là m t c h i đ ngộ ơ ộ ể ười lính lái xe b c l nh ng ph m ch t cao đ p, s c m nhộ ộ ữ ẩ ấ ẹ ứ ạ tinh th n l n lao c a h , đ c bi t là lòng dũng c m, tinh th n b t ch p gian khầ ớ ủ ọ ặ ệ ả ầ ấ ấ ổ khó khăn
* T th hiên ngang, ung dung, đư ế ường hoàng, t tin và tâm h n lãngự ồ
m n:ạ
Ung dung bu ng lái ta ng i ồ ồ Nhìn đ t, nhìn tr i,nhìn th ng ấ ờ ẳ
+ Ngh thu t đ o ng v i t láy “ung dung” đệ ậ ả ữ ớ ừ ược đ o lên đ u câu th nh t vàả ầ ứ ấ ngh thu t đi p ng v i t “nhìn” đệ ậ ệ ữ ớ ừ ược nh c đi nh c l i trong câu th th haiắ ắ ạ ơ ứ
> nh n m nh t th ung dung, bình tĩnh, t tin c a ngấ ạ ư ế ự ủ ười lính lái xe
+ Cái nhìn c a các anh là cái nhìn bao quát, r ng m “nhìn đ t”, “nhìn tr i”, v aủ ộ ở ấ ờ ừ
tr c di n, t p trung cao đ “nhìn th ng”. Các anh nhìn vào khó khăn, gian kh , hiự ệ ậ ộ ẳ ổ sinh mà không h run s , né tránh – m t b n lĩnh v ng vàng.ề ợ ộ ả ữ
– Trong t th ung dung y, ngư ế ấ ười lính lái xe có nh ng c m nh n r t riêng khiữ ả ậ ấ
được ti p xúc tr c ti p v i thiên nhiên bên ngoài:ế ự ế ớ
Nhìn th y gió vào xoa m t đ ng ấ ắ ắ
Th y con đ ấ ườ ng ch y th ng vào tim ạ ẳ
Th y sao tr i và đ t ng t cánh chim ấ ờ ộ ộ
Nh sa, nh ùa vào bu ng lái ư ư ồ
+ Sau tay lái c a chi c xe không có kính ch n gió nên các y u t v thiên nhiên,ủ ế ắ ế ố ề
chướng ng i v t r i r ng, quăng ném, va đ p vào trong bu ng lái. Song, quanạ ậ ơ ụ ậ ồ
tr ng h n là các anh có đọ ơ ượ ảc c m giác nh bay lên, hòa mình v i thiên nhiên r iư ớ ồ
đượ ực t do giao c m, chiêm ngả ưỡng th gi i bên ngoài. ế ớ
Trang 3+ Các hình nh “con đả ường”, “sao tr i”, “cánh chim”… di n t r t c th c mờ ễ ả ấ ụ ể ả giác m nh và đ t ng t c a nh ng ngạ ộ ộ ủ ữ ười lính khi được lái nh ng chi c xe khôngữ ế kính. Khi xe ch y trên đạ ường b ng, t c đ xe ch y đi nhanh, gi a các anh v iằ ố ộ ạ ữ ớ con đường dường nh không còn kho ng cách, chính vì th , các anh m i có c mư ả ế ớ ả giác con đường đang ch y th ng vào tim. Thiên nhiên, v n v t dạ ẳ ạ ậ ường nh cũngư bay theo ra chi n trế ường. T t c là hi n th c nh ng qua c m nh n c a nhà thấ ả ệ ự ư ả ậ ủ ơ
đã tr thành nh ng hình nh lãng m n.ở ữ ả ạ
* Tinh th n l c quan, sôi n i, b t ch p khó khăn, nguy hi m:ầ ạ ổ ấ ấ ể
Không có kính, thì có b i, ừ ụ
….
M a ng ng, gió lùa khô mau thôi ư ừ
Nh ng câu th gi n d nh l i nói thữ ơ ả ị ư ờ ường, v i gi ng đi u th n nhiên,ớ ọ ệ ả ngang tàng hóm h nh, c u trúc: “không có…”; “ thì…”, “ch a c n” đỉ ấ ừ ư ầ ượ ặc l p đi
l p l i, các t ng “phì phèo”, “cặ ạ ừ ữ ười ha ha”, “mau khô thôi”… làm n i b t ni mổ ậ ề vui, ti ng cế ườ ủi c a người lính c t lên m t cách t nhiên gi a gian kh , hi mấ ộ ự ữ ổ ể nguy c a cu c chi n đ u. ủ ộ ế ấ
Trong đo n th này là c hai câu đ u nói v hi n th c nghi t ngã ph iạ ơ ứ ầ ề ệ ự ệ ả
ch p nh n thì hai câu sau nói lên tinh th n vấ ậ ầ ượt lên đ chi n th ng hoàn c nhể ế ắ ả
c a ngủ ười lính lái xe trong chi n tranh ác li t. Xe không kính nên “b i phun tócế ệ ụ
tr ng nh ngắ ư ười già” là l đẽ ương nhiên, xe không có kính nên “ướt áo”, “m aư tuôn, m a x i nh ngoài tr i” là l t t nhiên. Trư ố ư ờ ẽ ấ ước m i khó khăn, nguy hi m,ọ ể các anh v n “cẫ ười” r i ch ng c n b n tâm, lo l ng, các anh s n sàng ch p nh nồ ẳ ầ ậ ắ ẵ ấ ậ
th thách, gian lao nh th đó là đi u t t y u. Các anh l y cái b t bi n c a lòngử ư ể ề ấ ế ấ ấ ế ủ dũng c m, c a thái đ hiên ngang đ th ng l i cái v n bi n c a chi n trả ủ ộ ể ắ ạ ạ ế ủ ế ườ ng sinh t gian kh , ác li t. Đ c nh ng câu th này giúp ta hi u đử ổ ệ ọ ữ ơ ể ược ph n nàoầ
cu c s ng c a ngộ ố ủ ười lính ngoài chi n trế ường nh ng năm tháng đánh M Đó làữ ỹ
cu c s ng gian kh trong bom đ n ác li t nh ng tràn đ y tinh th n l c quan,ộ ố ổ ạ ệ ư ầ ầ ạ niêm vui sôi n i, yêu đ i. Th t đáng yêu và đáng t hào bi t bao!ổ ờ ậ ự ế
* Tình đ ng chí đ ng đ i c a nh ng ngồ ồ ộ ủ ữ ười lính lái xe:
Nh ng chi c xe t trong bom r i ữ ế ừ ơ
Đã v đây h p thành ti u đ i ề ọ ể ộ
G p bè b n su t d c đ ặ ạ ố ọ ườ ng đi t i ớ
B t tay qua c a kính v r i ắ ử ỡ ồ
Chính s kh c li t c a chi n tranh đã t o nên ti u đ i xe không kính.ự ố ệ ủ ế ạ ể ộ
Nh ng chi c xe t kh p m i mi n T qu c v đây h p thành ti u đ i. Cái “b tữ ế ừ ắ ọ ề ổ ố ề ọ ể ộ ắ tay” th t đ c bi t “B t tay qua c a kính v r i”. Xe không kính l i tr thànhậ ặ ệ ắ ử ỡ ồ ạ ở
đi u ki n thu n l i đ các anh th hi n tình c m. Cái b t tay th hi n ni m tin,ề ệ ậ ợ ể ể ệ ả ắ ể ệ ề truy n cho nhau s c m nh, bù đ p tinh th n cho nh ng thi u th n v v t ch tề ứ ạ ắ ầ ữ ế ố ề ậ ấ
mà h ph i ch u đ ng. ọ ả ị ự
Tình đ ng chí, đ ng đ i còn đồ ồ ộ ược th hi n m t cách m áp, gi n d quaể ệ ộ ấ ả ị
nh ng gi phút sinh ho t c a h :ữ ờ ạ ủ ọ
B p Hoàng C m ta d ng gi a tr i ế ầ ự ữ ờ Chung bát đũa nghĩa là gia đình đ y ấ
Trang 4Võng m c chông chênh đ ắ ườ ng xe ch y ạ
L i đi l i đi tr i xanh thêm ạ ạ ờ
+ G n bó trong chi n đ u, h càng g n bó trong đ i thắ ế ấ ọ ắ ờ ường. Sau nh ng phútữ ngh ng i thoáng ch c và b a c m h i ng , nh ng ngỉ ơ ố ữ ơ ộ ộ ữ ười lính lái xe đã xích l iạ thành gia đình: “Chung bát đũa nghĩa là gia đình đ y”. Cách đ nh nghĩa v giaấ ị ề đình th t lính, th t hóm h nh mà th t chân tình sâu s c. Đó là gia đình c a nh ngậ ậ ỉ ậ ắ ủ ữ
người lính cùng chung nhi m v , lí tệ ụ ưởng chi n đ u.ế ấ
+ Đi p ng “l i đi” và hình nh “tr i xanh thêm” t o âm hệ ữ ạ ả ờ ạ ưởng thanh th n, nhả ẹ nhàng, th hi n ni m l c quan, tin tể ệ ề ạ ưởng c a ngủ ười lính v s t t th ng c aề ự ấ ắ ủ
cu c kháng chi n ch ng M Câu th trong v t nh tâm h n ngộ ế ố ỹ ơ ắ ư ồ ười chi n sĩ,ế
nh khát v ng, tình yêu h g i l i cho cu c đ i.ư ọ ọ ử ạ ộ ờ
=> Chính tình đ ng chí, đ ng đ i đã bi n thành đ ng l c giúp các anh vồ ồ ộ ế ộ ự ượt qua khó khăn, nguy hi m, chi n đ u b o v T qu c thân yêu. ể ế ấ ả ệ ổ ố
* Lòng yêu nước, ý chí chi n đ u gi i phòng mi n Nam:ế ấ ả ề
Không có kính r i xe không có đèn ồ Không có mui xe, thùng xe có x ướ c
Xe v n ch y vì mi n Nam phía tr ẫ ạ ề ướ c:
Ch c n trong xe có m t trái tim ỉ ầ ộ
– V n gi ng đi u ngang tàng, đi p ng và phép li t kê tăng ti n => Gi đâyẫ ọ ệ ệ ữ ệ ế ờ
nh ng chi c xe không ch m t kính mà l i không đèn, không mui, thùng xe cóữ ế ỉ ấ ạ
xước. Chi c xe đã bi n d ng hoàn toàn. S gian kh n i chi n trế ế ạ ự ổ ơ ế ường ngày càng nâng lên g p b i l n nh ng không th làm chùn bấ ộ ầ ư ể ước nh ng đoàn xe n iữ ố đuôi nhau ngày đêm ti n v phía trế ề ước
– Nguyên nhân nào mà nh ng chi c xe y v n băng băng ra chi n trữ ế ấ ẫ ế ường? Nhà
th đã lí gi i: “Ch c n trong xe có m t trái tim”.ơ ả ỉ ầ ộ
+ Câu th d n d p c ng cáp h n lên nh nh p ch y c a nh ng chi c xe khôngơ ồ ậ ứ ẳ ư ị ạ ủ ữ ế kính. T hàng lo t nh ng cái “không có” trên, nhà th kh ng đ nh m t cái có,ừ ạ ữ ở ơ ẳ ị ộ
đó là “m t trái tim”.ộ
+ “Trái tim” là m t hoán d ngh thu t tu t ch ngộ ụ ệ ậ ừ ỉ ười chi n sĩ lái xe Trế ườ ng
S n v i trái tim y dào d t tình yêu T qu c và ý chí quy t tâm gi i phóng mi nơ ớ ấ ạ ổ ố ế ả ề Nam th ng nh t T qu c.ố ấ ổ ố
=> Đ ng sau nh ng ý nghĩa y, câu th còn mu n hằ ữ ấ ơ ố ướng con ngườ ềi v chân lý
th i đ i c a chúng ta: s c m nh quy t đ nh chi n th ng không ph i là vũ khí màờ ạ ủ ứ ạ ế ị ế ắ ả
là con người giàu ý chí, anh hùng, l c quan, quy t th ng.ạ ế ắ
=> Có th coi câu th cu i là câu th hay nh t c a bài th Nó là nhãn t , là conể ơ ố ơ ấ ủ ơ ự
m t th , b t sáng ch đ , t a sáng v đ p hình tắ ơ ậ ủ ề ỏ ẻ ẹ ượng người lính lái xe th iờ
ch ng M ố ỹ
III – T ng k t:ổ ế
– Gi ng th ngang tàng, hóm h nh, r t phù h p v i nh ng đ i tọ ơ ỉ ấ ợ ớ ữ ố ượng miêu tả (nh ng chàng trai lái xe trên nh ng chi c xe không kính ). Gi ng đi u y làmữ ữ ế ọ ệ ấ cho l i th g n v i l i văn xuôi, l i đ i tho i, l i nói thờ ơ ầ ớ ờ ờ ố ạ ờ ường ngày nh ng v nư ẫ thú v và giàu ch t th Nh ng y u t v ngôn ng và gi ng đi u bài th đã gópị ấ ơ ữ ế ố ề ữ ọ ệ ơ
Trang 5ph n trong vi c kh c h a hình nh ngầ ệ ắ ọ ả ười chi n sĩ lái xe trên tuy n đế ế ườ ng
Trường S n m t cách chân th c và sinh đ ng.ơ ộ ự ộ
– Qua hình nh nh ng chi c xe không kính, tác gi ca ng i nh ng ngả ữ ế ả ợ ữ ười chi nế
sĩ lái xe Trường S n sôi n i, tr trung, hiên ngang, dũng c m và tràn đ y ni mơ ổ ẻ ả ầ ề tin chi n th ng.ế ắ