châu dân sự 1

So với các Bộ luật dân sự trước đây thì Bộ luật dân sự 2015 lần đầu tiên đã đề cập đến quyền hưởng dụng với nội dung được đề cập “Quyền hưởng dụng là quyền của chủ thể được khai thác côn

MỤC LỤC

Lời mở đầu 2

Nội dung 3

I Quyền hưởng dụng 3

1 Khái niệm 3

2 Thời hạn, thời hiệu bắt đầu và chấm dứt của quyền hưởng dụng 5

3 Quyền và nghĩa vụ của chủ sở hữu và người hưởng dụng 8

II Đánh giá về quyền hưởng dụng 13

1 Những thành công đem lại 14

2 Những hạn chế và kiến nghị 15

Kết luận 19

Tài liệu tham khảo 20

Lời mở đầu.

Bộ luật Dân sự (BLDS) là đạo luật rất quan trọng của mỗi quốc gia, có tácđộng trong việc điều chỉnh các mối quan hệ cơ bản của xã hội, mỗi công dân,các gia đình, cơ quan, tổ chức Bộ luật Dân sự 2015 được Quốc hội khóa XIII,

kỳ họp thứ 10 thông qua Ngày 24/11/2015, Bộ luật Dân sự 2015 được thông quavới 86.84% tổng số phiếu tán thành, trong đó gồm 6 phần, 27 chương và 689Điều với nhiều chế định mới, tiến bộ, thể hiện một cách đầy đủ nhất với tínhchất là luật chung và định hướng cho việc xây dựng các văn bản pháp luật điềuchỉnh các quan hệ dân sự đặc thù, xử lý bất cập của luật hiện hành, giải quyếtđược những vướng mắc trong thực tiễn cuộc sống Con người sống không thểthiếu sự đáp ứng các nhu cầu vật chất và tinh thần Nguồn đầu tiên, cơ bản vàquan trọng để đáp ứng các nhu cầu này là các vật thể vật chất hay các vật chấtliệu Ví dụ nhà để ở, quần áo để mặc, xe cộ để đi lại, ruộng để cày cấy, lúa gạo

để ăn, bút để viết, mực để in ấn, máy ảnh để chụp hình… Và tài sản và các vấn

đề liên quan đến tài sản cũng như các quyền liên quan đến tài sản luôn là nhữngvấn đề đáng quan tâm không những của những nhà làm luật Trong đó quyềnhưởng dụng và quyền bề mặt là 2 quyền mới được quy định trong BLDS 2015.Đặc biệt quyền hưởng dụng là một quyền có vai trò quan trọng trong đời sốnghiện nay Chính vì thế em quyết định chọn đề tài là “Quyền hưởng dụng trong

Bộ luật dân sự 2015” Bài viết phân tích, so sánh với quyền sử dụng, và một sốkhái niệm trong Bộ luật dân sự Napoleon để làm rõ Bài viết còn nhiều thiếu sót,mong thầy cô đóng góp ý kiến để bài làm của em hoàn thiện hơn

Nội dung

I Quyền hưởng dụng.

1 Khái niệm.

So với các Bộ luật dân sự trước đây thì Bộ luật dân sự 2015 lần đầu tiên

đã đề cập đến quyền hưởng dụng với nội dung được đề cập “Quyền hưởng dụng

là quyền của chủ thể được khai thác công dụng và hưởng hoa lợi, lợi tức đối vớitài sản thuộc quyền sở hữu của chủ thể khác trong một thời hạn nhất định.”(Điều 257 BLDS 2015).VD: Ông X lập di chúc sẽ để lại tất cả tài sản cho ngườicon đầu nhưng cho đến khi người con út lấy chồng thì người con út vẫn đượchưởng dụng phần tài sản thừa kế đó

“Hoa lợi” là sản vật tự nhiên mà tài sản mang lại Còn “lợi tức” là khoảnlợi thu được từ việc khai thác tài sản Giống như việc chúng ta có một con gàmái, trứng của chúng nếu chúng ta phục vụ nhu cầu bản thân là hoa lợi, còn khichúng ta đem nó ra chợ bán để thu lãi thì khi đó trứng gà trở thành lợi tức Cụm

từ “trong một thời hạn nhất định” đã thể hiện tính “tạm thời” của quyền hưởngdụng so với quyền sử dụng Có nhiều ý kiến cho rằng quyền hưởng dụng chưa

có sự khác biệt với quyền sử dụng nhất là với quyền của người thuê, ngườimượn tài sản của người khác vì hợp đồng thuê được định nghĩa là “sự thỏa thuậngiữa các bên, theo đó bên cho thuê giao tài sản cho bên thuê để sử dụng trongmột thời hạn, bên thuê phải trả tiền thuê.” (Điều 472 BLDS 2015) và hợp đồngmượn được định nghĩa là “sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cho mượngiao tài sản cho bên mượn để sử dụng trong một thời hạn mà không phải trả tiền,bên mượn phải trả lại tài sản đó khi hết thời hạn mượn hoặc mục đích mượn đãđạt được.”(Điều 494 BLDS 2015) Để làm rõ sự giống nhau đó chúng ta hãy xéthai tình huống cụ thể đó là, tình huống 1 A cho B thuê một ngôi nhà trong 50năm và tình huống 2 là A làm thỏa thuận cho B hưởng dụng ngôi nhà trong vòng

50 năm Cả hai tình huống này chúng ta đều thấy rằng A là chủ sở hữu tài sảncòn B chỉ là người sử dụng tài sản của A trong một thời gian nhất định Nhưnghai trường hợp này thì đầu tiên có sự khác nhau về thời gian Đối với trường hợp

1 “cho thuê” thì chúng ta thấy thời gian phụ thuộc vào những gì hai bên đã thỏathuận khi thuê nhà là 50 năm là một khoảng thời gian hợp pháp Tuy nhiên đốivới trường hợp hai là “hưởng dụng” thì pháp luật có quy định về mốc thời gian

đó là “Thời hạn của quyền hưởng dụng do các bên thỏa thuận hoặc do luật quyđịnh nhưng tối đa đến hết cuộc đời của người hưởng dụng đầu tiên nếu ngườihưởng dụng là cá nhân và đến khi pháp nhân chấm dứt tồn tại nhưng tối đa 30năm nếu người hưởng dụng đầu tiên là pháp nhân.” (Điều 260 BLDS 2015).Như vậy khi gặp trường hợp này mà B là pháp nhân thì khoảng thời gian 50 năm

là không hợp pháp vì đã vượt quá 30 năm theo quy định pháp luật Chúng ta cóthể thấy trong hợp đồng thuê mượn tài sản thì quyền hưởng dụng cao hơn quyền

sử dụng Điều này quyền hưởng dụng thể hiện rõ ở điều 261 BLDS 2015 “Tựmình hoặc cho phép người khác khai thác, sử dụng, thu hoa lợi, lợi tức từ đốitượng của quyền hưởng dụng.” Còn đối với quyền sử dụng trong hợp đồng thuênhà, thì quy định tại điều 188 BLDS 2015 “Người được giao tài sản có quyền

sử dụng tài sản được giao, được chuyển quyền chiếm hữu, sử dụng tài sản đócho người khác nếu được chủ sở hữu đồng ý.” Như vậy ta có thể thấy rằngngười có quyền hưởng dụng có thể “tự do” chuyển giao mà không cần xin phépchủ sở hữu Còn có quyền sử dụng muốn chuyển giao quyền sử dụng thì phải có

sự đồng ý của chủ sở hữu, hay có thể nói nếu không có sự đồng ý của bên chothuê thì bên thuê sẽ không thể cho người khác thuê lại Và quyền hưởng dụngthể hiện trong việc bảo vệ chủ thể hưởng dụng, tức là khi thời gian hưởng dụngchưa hết mà chủ sở hữu muốn lấy lại

Căn cứ để xác lập quyền hưởng dụng được quy định tại điều 258 BLDS

2015 “Quyền hưởng dụng được xác lập theo quy định của luật, theo thỏa thuậnhoặc theo di chúc.” Xác lập tức là lập nên trên cơ sở vững chắc, ở đây cơ sởvững chắc chính là luật Xác lập theo trình tự luật định là trường hợp đặc biệt vìngoài trường hợp quyền sử dụng đất thì chưa có một quy định rõ ràng về hưởngdụng tài sản Tuy trong BLDS 2015 có đề cập đến trường hợp người phát hiệngia súc, gia cầm, vật nuôi dưới nước thất lạc tại điều 165 BLDS 2015 Tuy nhiên

trong trường hợp này chủ thể không trở thành chủ thể hưởng dụng bởi vì Điều

221 và 231 BLDS 2015 quy định về căn cứ xác lập quyền sỡ hữu tại khoản 3điều 221 là “Thu hoa lợi, lợi tức.” Trên thực tế ta có thể tài sản thì sẽ khôngthực hiện được vì có quy định tại điều 159 BLDS 2015 “Quyền khác đối với tàisản là quyền của chủ thể trực tiếp nắm giữ, chi phối tài sản thuộc quyền sở hữucủa chủ thể khác.” Còn khi là người có quyền sử dụng thì khi chủ sở hữu đòi lạitài sản khi chưa hết thời gian sử dụng là hoàn toàn có thể, chủ sở hữu sẽ chấpnhận bồi thường bồi thường thiệt hại vì trong hoàn cảnh mối quan hệ của người

có quyền sử dụng chỉ là quyền đối với chủ sỡ hữu hay “quyền đối với chủ thể”còn người có quyền hưởng dụng lại là “quyền đối với tài sản” có ví dụ về việchưởng dụng rừng thì cá nhân, tổ chức được phép thu hoạch các lá cây, củi khô,

…Trường hợp hưởng dụng theo thỏa thuận là việc thống nhất ý chí giữa các chủthể để đi đến quyết định Ví dụ như việc hưởng dụng một ngôi nhà trong 5 năm.Còn trường hợp xác lập theo di chúc là việc hình thành theo ý chí đơn phươngcủa cá nhân, khác với trường hợp thỏa thuận ở trên Có thể gặp như trường hợpcha mẹ có một dây chuyền nuôi bò, trồng cỏ, bán sữa,… Khi cha mẹ muốn saukhi mình chết, cơ ngơi sự nghiệp không bị “chia năm sẻ bảy” và lụi tàn thì họ sẽ

để cho các con chung hưởng dụng, tránh việc tách nhau khi sản xuất kinh doanhcủa các con Trước đây dưới sự ảnh hưởng của pháp luật Pháp thì nhiều ngườidân Việt nam cũng đã lập di chúc hưởng dụng Với Bộ luật dân sự 2015 thì việcnày hiện nay đã hoàn toàn có thể thực hiện

2 Thời hạn, thời hiệu bắt đầu và chấm dứt của quyền hưởng dụng.

Hiệu lực của quyền hưởng dụng được quy định với hai khoản tại điều 259BLDS 2015: “Quyền hưởng dụng được xác lập từ thời điểm nhận chuyển giaotài sản,trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật liên quan có quy định khác.Quyền hưởng dụng đã được xác lập có hiệu lực đối với mọi cá nhân, pháp nhân,trừ trường hợp luật liên quan có quy định khác.”

Việc xác định thời điểm có hiệu lực có ý nghĩa vô cùng quan trọng trongviệc xác định nghĩa vụ của các bên liên quan như nghĩa vụ gia vật, nghĩa vụ bảo

quản, nghĩa vụ sửa chửa tài sản,… Nó quan trọng vì nó ảnh hưởng đến lợi íchcủa các bên ví dụ như A hưởng dụng nhà của B thì B có nghĩa vụ phải giao nhàcho A, đồng thời về phía A thì A phải có trách nhiệm bảo quản, giữ gìn ngôi nhàcủa mình thuê Ngoài ra việc xác định thời điểm có hiệu lực có ý nghĩa quantrọng nữa đó là xác định thời hạn hưởng dụng Thể hiện khi A hưởng dụng nhàcủa B thời hạn 10 năm, thì ngày giao nhận nhà chính là mốc thời gian bắt đầuhưởng dụng Về mặt nguyên tắc, thì quyền hưởng dụng được xác lập từ khichuyển giao tài sản trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật liên quan có quyđịnh khác Có thể ở đây các cá nhân có thể thỏa thuận về thời gian hưởng dụng

ví dụ như A cho B hưởng dụng đất nhà mình, nhưng thời gian hưởng dụng là khi

A thu xong hết hoa màu trên đó,…

Thời hạn của quyền hưởng dụng được quy định tại Điều 260 BLDS 2015với hai khoản:

“1 Thời hạn của quyền hưởng dụng do các bên thỏa thuận hoặc do luậtquy định nhưng tối đa đến hết cuộc đời của người hưởng dụng đầu tiên nếungười hưởng dụng là cá nhân và đến khi pháp nhân chấm dứt tồn tại nhưng tối

đa 30 năm nếu người hưởng dụng đầu tiên là pháp nhân

2 Người hưởng dụng có quyền cho thuê quyền hưởng dụng trong thờihạn quy định tại khoản 1 Điều này.”

Như vậy có thể thấy ở đây quyền hưởng dụng là do các chủ thể thỏa thuậnvới nhau Đối với cá nhân thì việc hưởng dụng tối đa kéo dài khi cá nhân đó chết

đi Ví dụ như A để cho B hưởng dụng tài sản này trong 30 năm thì nếu như đếnnăm thứ 10 B chết thì quyền hưởng dụng mặc nhiên kết thúc Và chúng ta có thểthấy ở đây quyền hưởng dụng đã “khác” so với quyền sử dụng ở chỗ Nếu A cho

B thuê trong 30 năm, nếu đến năm thứ 10 B chết thì quyền sử dụng này sẽ xảy

ra hai trường hợp đó là chấm dứt hoặc không chấm dứt Chấm dứt khi B sốngmột mình và không chấm dứt khi B sống chung với C vì khoản 3 Điều 102 luậtnhà ở “Bên thuê nhà ở chết mà khi chết không có ai cùng chung sống.” Như vậy

khi chủ thể có quyền sử dụng chết thì quyền sử dụng có chấm dứt hay còn phụthuộc vào người sống chung với chủ thể có quyền sử dụng Còn đối với phápnhân thì quyền hưởng dụng chỉ kéo dài tối đa 30 năm, tức là nếu người hưởngdụng đầu tiên hưởng dụng là pháp nhân A, sau 10 năm A không còn tư cáchpháp nhân thì phpa nhân B tiếp tục hưởng dụng thì thời hạn hưởng dụng còn tối

đa 20 năm chớ không phải tính lại từ đầu

Hoàn trả tài sản đối với tài sản là đối tượng của quyền hưởng dụng phảiđược hoàn trả cho chủ sở hữu khi chấm dứt quyền hưởng dụng, trừ trường hợp

có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác Vậy khi nào quyền hưởng dụngchấm dứt? Quyền hưởng dụng chấm dứt được quy định tại Điều 265 gồm 7trường hợp

1 Thời hạn của quyền hưởng dụng đã hết Ví dụ như thời hạn A cho B hưởngdụng trong 5 năm, thì đến năm thứ 5 thì B phải hoàn trả lại tài sản

2 Theo thỏa thuận của các bên Ở đây chúng ta có thể hiểu, các chủ thể có thểthỏa thuận với nhau nhằm đạt được mục đích các bên Ví dụ như A cho B hưởngdụng ngôi nhà trong 10 năm Tuy nhiên mới đến năm thứ 4 thì nhà A bị giải tỏa

để thi công đường cao tốc thì A có thể thỏa thuận với B để lấy lại nhà Có thể A

sẽ phải bồi thường cho B, miễn là B đồng ý một cách tự do, thống nhất ý chí vớiA

3 Người hưởng dụng trở thành chủ sở hữu tài sản là đối tượng của quyền hưởngdụng Trường hợp này xảy ra khi người hưởng dụng trở thành chủ sở hữu tài sảnthông qua các giao dịch dặn hợp pháp như mua, bán, tặng,cho, với chủ sở hữucủa nó Ví dụ như A cho b hưởng dụng một chiếc xe máy, và B muốn trở thànhchủ sở hữu nên đã mua lai chiếc xe từ A khi đó B chấm dứt quyền hưởng dụngchuyển sang quyền sử dụng Đây là một điều khoản thể hiện sự linh hoạt củaquyền hưởng dụng

4 Người hưởng dụng từ bỏ hoặc không thực hiện quyền hưởng dụng trong thờihạn do luật quy định Đây là một quyền tự do về ý chí đối với người hưởng

dụng Nếu như họ không chấp thuận thì không ai có thể bắt ép Đồng thời nếunhư người hưởng dụng không thực hiện quyền của mình trong thời gian quyđịnh thì hết thời hạn nó vẫn kết thúc Đồng thời chủ sở hữu cũng có thể yêu cầuTòa án chấm dứt quyền hưởng dụng để bảo đảm tài sản vì khi có ai trông coi, sửdụng, Ví dụ như Ông nội cho cháu nội hưởng dụng xưởng mộc nhưng anh này

đi nước ngoài du học thì anh này có thể từ bỏ quyền quyền hưởng dụng,hoặccho em trai hưởng dụng thay minh Khi đó quyền hưởng dụng của anh ta sẽkết thúc

5 Tài sản là đối tượng của quyền hưởng dụng không còn Đây là một trườnghợp hay gặp trên thực tế Tài sản có thể dưới tác động tự nhiên, môi trường, thờigian mà có thể mất đi Ví dụ như A cho B hưởng dụng một hồ nước, nhưng dothời tiết thì hồ nước bị cạn nước khi đó đối tượng của hưởng dụng lúc này là hồnước đã không còn Vì thế quyền hưởng dụng của B sẽ kết thúc

6 Theo quyết định của Tòa án Đây là một quy định nhằm bảo vệ quyền lợi chủ

sở hữu Khi bị vi phạm quyền lợi chủ sở hữu có thể yêu cầu Tòa án chấm dứtquyền hưởng dụng

7 Căn cứ khác theo quy định của luật Đây là một quy định mở nhằm dự liệunhững vấn đề có thể phát sinh

3 Quyền và nghĩa vụ của chủ sở hữu và người hưởng dụng

Mối quan hệ giữa hai cá nhân trở thành mối quan hệ chủ sở hữu và ngườihưởng dụng chỉ khi hai cá nhân đó có sự thống nhất về ý chí để đi đến một thỏathuận hợp pháp Đầu tiên chủ sở hữu có những quyền và nghĩa vụ gì? Theo quyđịnh tại Điều 263 BLDS 2015 ta có

1 Định đoạt tài sản nhưng không được làm thay đổi quyền hưởng dụng đã đượcxác lập

2 Yêu cầu Tòa án truất quyền hưởng dụng trong trường hợp người hưởng dụng

vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ của mình

3 Không được cản trở, thực hiện hành vi khác gây khó khăn hoặc xâm phạmđến quyền, lợi ích hợp pháp của người hưởng dụng.

4 Thực hiện nghĩa vụ sửa chữa tài sản để bảo đảm không bị suy giảm đáng kểdẫn tới tài sản không thể sử dụng được hoặc mất toàn bộ công dụng, giá trị củatài sản

Chúng ta thấy quyền và nghĩa vụ của chủ sỡ hữu gắn liền với quyền vànghĩa vụ của người hưởng dụng Vì thế đầu tiên để được bảo vệ quyền lợi củamình, thì họ phải thực hiện tốt nghĩa vụ của mình để bảo vệ quyền lợi của ngườihưởng dụng Đầu tiên chủ sở hữu có quyền định đoạt như quyết định tài sản đótrước khi chuyển giao như thế nào nhưng không được thay đổi quyền hưởngdụng Ví như việc A cho B hưởng dụng vườn vải nhưng trước khi chuyển giao Aquyết định đổi một nửa vườn sang trồng cam Thì khi hưởng dụng B vẫn đượchưởng dụng cả mảnh vườn có cả vải và cam A không được giữ lại phần vầntrồng cam Đồng thời trong quá trình khai thác, chủ sở hữu không được gây cảntrở người hưởng dụng như A tự ý thu hoạch trái cây của B khi đang trong thờigian hưởng dụng, hay cản trở không cho B đi vào vườn trong trường hợp bị cácbất động sản liền kề bao quanh, hoặc không cho lấy nước tưới tiêu,… Đồng thờichủ sở hữu có nghĩa vụ như sữa chữa tài sản bị suy giảm đáng kể dẫn tới tài sảnkhông thể sử dụng được hoặc mất toàn bộ công dụng, giá trị của tài sản đã được

đề cập ở trên Điều khoản này là một “khóa” ràng buộc cả hai, tránh trường hợpkhi tài sắp không sử dụng được nữa nên cho người khác hưởng dụng nhằm trụclợi, để khi hoàn trả người hưởng dụng phải trả lại ít nhất là còn sử dụng được,chưa kể đến thỏa thuận của hai bên Và chủ sở hữu cũng có một quyền đó là Yêucầu Tòa án truất quyền hưởng dụng trong trường hợp người hưởng dụng viphạm nghiêm trọng nghĩa vụ của mình Vậy như thế nào mới là “nghiêm trọng”?chúng ta có thể hiểu đó là việc người hưởng dụng không thực hiện đầy đủ nghĩa

vụ của mình, không đăng kí tài sản nếu như có quy định, chuyển đổi mục đích

sử dụng tài sản,… Hiện nay chúng ta chưa có những quy định nào chỉ rõ ra mứcđọp vi phạm của người hưởng dụng Vì vậy, tùy vào trường hợp thực tế thì chủ

sở hữu sẽ phải có cách giải quyết hợp lí là có hoặc không yêu cầu lên Tòa án bảo

vệ quyền lợi của mình

Còn về phía người hưởng dụng họ có những quyền được quy định Điều

261 BLDS 2015 Khi trở thành người hưởng dụng, chủ thể có các quyền sau:

1 Tự mình hoặc cho phép người khác khai thác, sử dụng, thu hoa lợi, lợi tức từđối tượng của quyền hưởng dụng

2 Yêu cầu chủ sở hữu tài sản thực hiện nghĩa vụ sửa chữa đối với tài sản theoquy định tại khoản 4 Điều 263 của Bộ luật này; trường hợp thực hiện nghĩa vụthay cho chủ sở hữu tài sản thì có quyền yêu cầu chủ sở hữu tài sản hoàn trả chiphí

3 Cho thuê quyền hưởng dụng đối với tài sản

Người hưởng dụng có quyền nhận tài sản trong tình trạng thực tế tại thời điểmphát sinh quyền hưởng dụng Bởi quyền hưởng dụng cho phép người hưởngdụng được giao tài sản để sử dụng và hưởng hoa lợi trong một khoảng thời giannhất định và trao trả lại tài sản sau khoảng thời gian đó, nên việc quy định quyềnnày không chỉ để xác định quyền chiếm hữu thực tế đối với tài sản, mà còn đểxác định thời điểm thụ hưởng các quyền liên quan Hơn nữa việc trao trả tài sảntrong tình trạng nào phụ thuộc vào tình trạng của tài sản khi nhận

Như vậy có thể thấy ở đây người hưởng dụng có thể tự mình thu hoa lợi,lợi tức hoặc để người khác khai thác sử dụng, thu hoa lợi, lợi tức Ở đây chúng

ta có thể thấy nó khác với quyền sử dụng ở chỗ người hưởng dụng có thể tự doquyết định, còn nếu như là quyền sử dụng thì không như thế chúng ta không thể

tự do thực hiện Ví dụ như việc A cho B hưởng dụng một mảnh vườn thì A cóthể tự do khai thác trái cây, hoa quả,… để ăn hoặc bán đồng thời A cũng có thểcho C thay mình khai thác cây ăn quả trong vườn Nhưng nếu A cho B thuêmảnh vườn này thì B chỉ có quyền sử dụng và chỉ tự mình khai thác theo những

gì đã thỏa thuận giữa hai bên