Bảo dưỡng hệ thống an toàn

Giới thiệu về mô đun: Bảo dưỡng hệ thống an toàn Vị trí, ý nghĩa, vai trò mô đun : Trong các loại máy công cụ nói riêng và các thiết bị cơ khí nói chung, hệ thống an toàn là một trong nh

BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI

TỔNG CỤC DẠY NGHỀ

Dự án giáo dục kỹ thuật và dạy nghề (VTEP)

Bảo dưỡng hệ thống an toàn

Mã số: MO 13N3NGHỀ :NGỤỘI SỬA CHỮA MÁY CÔNG CỤ

Trình độ cấp 2

Hà Nội - 2004

Mã tàI liệu:

Mã quốc tế ISBN:

Tuyên bố bản quyền:

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình

Cho nên các nguồn thông tin có thể được

phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham

khảo

Mọi mục đích khác có ý đồ lệch lạc hoặc

sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành

mạnh sẽ bị nghiêm cấm

Tổng Cục Dạy nghề sẽ làm mọi cách để bảo vệ bản quyền của mình

Tổng Cục Dạy Nghề cám ơn và hoan nghên các thông tin giúp cho việc tu sửa

và hoàn thiện tốt hơn tàI liệu này

Địa chỉ liên hệ:

Dự án giáo dục kỹ thuật và nghề nghiệp

Tiểu Ban Phát triển Chương trình Học liệu

Lời tựa

(Vài nét giới thiệu xuất xứ của chương trình và tài liệu)

Tài liệu này là một trong các kết quả của Dự án GDKT-DN

(Tóm tắt nội dung của Dự án)

(Vài nét giới thiệu quá trình hình thành tài liệu và các thành phần tham gia)

(Lời cảm ơn các cơ quan liên quan, các đơn vị và cá nhân đã tham gia)

(Giới thiệu tài liệu và thực trạng)

TàI liệu này được thiết kế theo từng mô đun/môn học thuộc hệ thống môđun/mônhọc của một chương trình, để đào tạo hoàn chỉnh

nghề Nguội sửa chữa máy công cụ ở cấp trình độ lành nghề và được dùng làm Giáotrình cho học viên trong các khoá đào tạo, cũng có thể được sử dụng cho đào tạo ngắn hạnhoặc cho các công nhân kỹ thuật, các nhà quản lý và người sử dụng nhân lực tham khảo.Đây là tài liệu thử nghiệm sẽ được hoàn chỉnh để trở thành giáo trình chính thứctrong hệ thống dạy nghề

Hà nội, ngày … tháng … năm …

Giám đốc Dự án quốc gia

Bài 1: Công tác chuẩn bị trước khi bảo dưỡng cơ cấu an

toàn

Mã bài: Mo 12 N 2 l1 11

Bài 2: Tháo cơ cấu an toàn Mã bài: Mo 12 N 2l2 16Bài 3: Làm sạch và kiểm tra chi tiết sau khi tháo Mã bài: Mo 12N2L3 19Bài 4: Bảo dưỡng, sửa chữa nhỏ và chuẩn bị chi tiết thay thế Mã bài: Mo 12 N 2L4 27Bài 5: Lắp các cơ cấu an toàn Mã bài: Mo 12 N 5L5 34Bài 6: Thử cơ cấu an toàn Mã bài: Mo 15 N 5L6 43Các thuật ngữ chuyên môn và tài liệu tham khảo 47

Giới thiệu về mô đun: Bảo dưỡng hệ thống an toàn

Vị trí, ý nghĩa, vai trò mô đun :

Trong các loại máy công cụ nói riêng và các thiết bị cơ khí nói chung, hệ thống

an toàn là một trong những bộ phận không thể thiếu, với chức năng phanh ổn địnhtốc độ của các cơ cấu chuyển động khi làm việc nhằm tăng năng suất trong sản xuất

Hệ thống an tàn còn có ý nghĩa nữa là khi máy đang làm việc với tốc độ cao, nếu có

sự cố mất an toàn xẩy ra, nhờ có hệ thống an mà máy ít bị ảnh hưởng

Hệ thống an toàn là những hệ thống hộ trơ người thợ đứng máy khi cần thay đổhành trình chuyển động của bộ phận máy hoặc thực hiện vai trò khóa lẫn giữa các cơcấu để đảm bảo an toàn cho máy

Trong quá trình làm việc khi có hiện tượng hư hỏng của hệ thốngan toàn sẽ đẫnđến những hiện tượng máy làm việc mất an toàn và làm tăng sự chú ý của người thợcũng như các thao tác phụ Bởi vậy việc bảo dưỡng các hệ thống an toàn là yêu cầukhông kém phần quan trọng trong nhiệm vụ sửa chữa máy công cụ nói riêng và cácthiết bị cơ khí khác nói chung

Muốn thực hiện tốt các công việc bảo dưỡng hệ thống an toàn của máy, trướchết học viên phải thông hiểu về cấu tạo, nguyên lý làm việc và đặc điểm lắp ghép củatừng cơ cấu, trên cơ sở đó luyện tập và hình thành các kỹ năng tháo, bảo dưỡng, lắp

và kiểm tra một số hệ thống an toàn có tính điển hình, sau này vận dụng sự hiểu biết

và kỹ năng vào việc bảo dưỡng hệ thống an toàn trên các máy công cụ đạt yêu cầu kỹthuật đặt ra

Mục tiêu của mô đun:

Giúp cho học viên có kiến thức cơ bản về hệ thống an toàn làm chủ về kỹ năngtháo, lắp, bảo dưỡng hệ thống phanh, cữ theo đúng quy trình và tiêu chuẩn.

Mục tiêu thực hiện:

Sau khi học xong mô đun này học viên có khả năng:

- Tự chủ hoặc phối hợp với đồng nghiệp để tháo, bảo dưỡng, sửa chữa nhỏ và lắp hoànchỉnh hệ thống an toàn của máy công cụ theo phiếu công nghệ

- Vận hành, kiểm tra và xử lý được tình trạng kỹ thuật của hệ thống an toàn trước vàsau khi lắp đảm bảo yêu cầu kỹ thuật

- Làm việc cẩn thận, an toàn và năng suất

Nội dung chính của mô đun:

- Cấu tạo, nguyên lý làm việc và vật liệu chế tạo của hệ thống an toàn

- Nội dung công tác bảo dưỡng hệ thống an toàn

- Chất liệu bôi trơn và chế độ bôi trơn cho hệ thống an toàn

- Chất liệu và phương pháp làm sạch chi tiết

- Làm sạch các chi tiết sau khi tháo theo phiéu công nghệ

- Bảo dưỡng, sửa chữa nhỏ hệ thống an toàn theo phiếu công nghệ

- Lắp hệ thống an toàn theo phiếu công nghệ

- Chạy thử, kiểm tra và điều chỉnh hệ thống an toàn trước và sau khi lắp

- An toàn và vệ sinh công nghiệp trong quá trình bảo dưỡng hệ thống an toàn Côngtác chuẩn bị trước khi bảo dưỡng hệ thống an toàn

- Tháo hệ thống an toàn

- Làm sạch và kiểm tra chi tiết sau khi tháo

- Bảo dưỡng, sửa chữa nhỏ và chuẩn bị chi tiết thay thế

- Lắp hệ thống an toàn

- Thử hệ thống an toàn

Nhập môn nguội sửa chữa máy công cụ

Nâng cao hiệu qủa lao động

Chuẩn bị cho bảo dưỡng

và sửa chữa máy

Tháo rời máy có cấp chính xác

thường

Lựa chọn phương án công nghệ và vạch dấu chi

tiết cần cho sửa chữa

Sửa chữa chi tiết trục

Sửa chữa chi tiết bạc

Sửa chữa chi tiết dạng đĩa

Sửa chữa chi tiết thanh truyền và càng gạt

Sửa chữa mặt trượt

Gia công các chi tiết cần sửa chữa có sự

hỗ trở của máy

Gia công các chi tiết cần sửa chữa bằng dụng cụ cầm tay

Sửa chữa các loại hộp

Lắp và điều chỉnh máy có cấp chính xác thường Khối kỹ thuật cơ sở

Ghi chú:

Theo sơ đồ về mối liên hệ giữa các mô đun, môn học của nghề Nguội sửa chữa máycông cụ đã được thiết lập Để học Mô đun bảo dưỡng hệ thống phanh, cữ học viên phảihoàn thành các môn học chung, các môn học thuộc khối kiến thức cơ sở và các mô đun:

Kỹ thuật an toàn và bảo hộ lao động, nhập môn nguội sửa chữa máy công cụ, chuẩn bị bảodưỡng và sửa chữa máy, nâng cao hiệu quả lao động, tháo rời máy có cấp chính xácthường

Những môn học và mô đun trên là điều kiện để học viên bước vào học mô đun: Bảodưỡng hệ thống an toàn đạt được kết quả học tập toàn diện theo các tiêu chí về: Kiến thức,

kỹ năng, thái độ và được công nhận theo cấp trình độ sơ cấp nghề để tham gia vào quátrình sản xuất khi có nhu cầu hoặc tiếp tục học tập để đạt trình độ cao hơn

Các hoạt động học tập chính trong mô đun Hoạt động 1: Học trên lớp

Lĩnh hội những kiến thức cơ bản về:

- Nội dung công tác chuẩn bi để bảo dưỡng hệ thống an toàn

- Cấu tạo, chức năng, nguyên ýlý làm việc của một số hệ thống an toàn thường dùng trong

hệ thống an toàn của các máy công cụ khác đạt yêu cầu kỹ thuật

Hoạt động 3: Học thực hành tại xưởng

Luyện tập kỹ năng chuẩn bị các loại dụng cụ tháo, lắp và bảo dưỡng hệ thống an toànđảm bảo khi thực hiện các công việc tháo, lắp, bảo dưỡng được an toàn và có chất lượng theoyêu cầu kỹ thuật

Hoạt động 4: Học thực hành tại xưởng

Luyện tập kỹ năng tháo hệ thống an toàn, vận dụng được kỹ năng vào quá trình tháo hệthống an toàn trên các máy công cụ khác đạt yêu cầu kỹ thuật

Hoạt động 5: Học trên lớp

Lĩnh hội kiến thức về:

Cấu tạo, nguyên lý của các thiết bị làm sạch, chất liệu làm sạch thường dùng, vận dụngđược kiến thức vào quá trình làm sạch chi tiết sau khi tháo để bảo dưỡng, sửa chữa

Hoạt động 6: Học thực hành tại xưởng

Luyện tập kỹ năng làm sạch các chi tiết của hệ thống an toàn của máy điển hình, vậndụng được kỹ năng vào quá trình tháo hệ thống an toàn trên các máy công cụ khác đạt yêu cầu

kỹ thuật

Hoạt động 7: Học thực hành tại xưởng

Luyện tập kỹ năng bảo dưỡng, sửa chữa nhỏ các chi tiết của hệ thống an toàn của máyđiển hình, vận dụng được kỹ năng vào quá trình bảo dưỡng, sửa chữa nhỏ hệ thống an toàn trêncác máy công cụ khác đạt yêu cầu kỹ thuật

Hoạt động 8: Học thực hành tại xưởng

Luyện tập kỹ năng lắp các chi tiết của hệ thống an toàn của máy điển hình, vận dụngđược kỹ năng vào quá trình lắp hệ thống an toàn trên các máy công cụ khác đạt yêu cầu kỹthuật.

Hoạt động 9: Học thực hành tại xưởng

Luyện tập kỹ năng thử và kiểm tra hệ thống an toàn của máy điển hình sau khi bảodưỡng, sửa chữa nhỏ và lắp hoàn chỉnh vào máy, vận dụng được kỹ năng vào quá trình tháo hệthống an toàn các máy công cụ khác đạt yêu cầu kỹ thuật

Hoạt động 10: Thi kết thúc mô đun

Thực hiện các nội dung của bài thi về thực hành và lý thuyết đạt điều kiện công nhậnhoàn thành mô đun: Bảo dưỡng hệ thống an toàn

Yêu cầu về đánh giá hoàn thành mô đun

a.Về kiến thức:

Trả lời được 75% câu hỏi trắc nghiệm khách quan về:

- Cấu tạo, nguyên lý và công dụng của hệ thống an toàn

- Nội dung công tác bảo dưỡng hệ thống an toàn của máy công cụ

b Về kỹ năng:

- Tháo, làm sạch, kiểm tra được tất cả các chi tiết trong hệ thống an toàn

- Phát hiện, bảo dưỡng và xử ýlý được những thiếu sót, hư hỏng nhỏ của chi tiết cho

hệ thống an toàn

- Vận hành và kiểm tra được các chỉ tiêu kỹ thuật của hệ thống an toàn

Được đánh giá bằng "Quan sát sự thực hiện có bảng kiểm" Học viên đạt yêu cầu khi đạt75% các tiêu chí của bảng kiểm

Bài 1

Tên bài: Công tác chuẩn bị trước khi bảo dưỡng cơ cấu an toàn Mã bài: Mo 12 N 2L1 Giới thiệu:

Nội dung bài học có tính quyết định đến chất lợng, năng suất cũng như công tác an toàncho ngời và thiết bị trớc khi thực hiện các công việc bảo dỡng các cơ cấu an toàn của máy côngcụ.

Mục tiêu thực hiện:

Học xong bài này học viên có khả năng:

- Trình bày cấu tạo, nguyên ýlý làm việc, công dụng và các đặc tính lắp ghép trong các cơcấu an toàn

- Lập phiếu công nghệ tháo lắp, bảo dưỡng cơ cấu an toàn phù hợp với điều kiện của phânxưởng

- Chuẩn bị dụng cụ, phương tiện, chất liệu cần cho việc bảo dưỡng theo phiếu đã lập

- Kiểm tra, xem xét và ghi được những mất mát, hư hỏng hoặc tình trạng không bình ờng của bộ phận cần bảo dưỡng

thư-Nội dung chính:

1 Cấu tạo, nguyên ýlý làm việc các cơ cấu an toàn

2 Lập phiếu công nghệ tháo lắp, bảo dưỡng cơ cấu an toàn

3 Chuẩn bị dụng cụ, thiết bị, vật cho tháo, lắp và bảo dưỡng

4 Xem xét thực trạng bên ngoài, bên trong của cơ cấu an toàn trước khi bảo dưỡng

Hoạt động 1: Học lý thuyết

Cấu tạo, nguyên lý làm việc của các cơ cấu an toàn

1 Cơ cấu an toàn kiểu bi chốt vát

Loại ly hợp an toàn này trong máy công cụ thường được lắp ở các cơ cấu chấp hànhnhư: hộp bàn dao của máy tiện, máy phay.v v.

2 Cơ cấu an toàn kiểu bi mặt đầu:

a Cấu tạo

Hình 2 Cơ cấu an toàn kiểu bi mặt đầu

1 nửa ly hợp cố định nối với trục truyền động (I)

2 nửa ly hợp di động lắp trên phần then hoa của trục (II)

3 các viên bi lắp trên mặt đầu của hai nửa ly hợp

4 thanh gạt lắp vào rãnh của nửa ly hợp di động (2) và chốt (5)

bị quá tải, tức là lực tác dụng ngược trở lại cho bánh vít có xu hơứng giữ bánh vít lại, trong kho

đó trục (I) vẫn quay, các viên bi cầu trượt lên nhau và nén lò xo (6) để đẩy nửa ly hợp (2) xuốngphía dưới, khi hai viên bi trên nửa ly hợp (1) vượt qua đỉnh của hai viên bi trên nửa ly hợp (2)thì truyền động từ trục (I) sang cho trục (II) bị ngắt hoàn toàn và sau ẵ vòng quay của trục (I)các viên bi lại cài vào nhau để truyền chuyển động bình thường Đây là kiểu ly hợp tự ngắt vànối truyền động một cách tự động, nó thường được lắp tại các bộ phận của máy mà hiện tượngxẩy ra sự cố không phải xử lý lâu như giảm lực cắt khi khoan hay các bộ phận có công suất nhỏ

3 đĩa ma sát có các vẩu khớp với rãnh của trục trên truch (2)

4 đĩa ma sát có vấu khớp với rãnh của trục (1)

5 vành điều chỉnh khe hở giữa các tấm đĩa ma sát

b Nguyên lý làm việc:

Bình thường khi làm việc nhờ vào lực tỳ tiếp xúc giữa các mặt đầu của các đĩa để truyềnchuyển động từ trục (1) là trục chủ động sang cho trục ( 2) là trục bị động Khi bị quá tải ( lựccắt Pc) lớn hơn ( lực truyền động Pt) thì các đĩa trượt lên nhau và như vậy sẽ đảm bảo an toàncho trcj và các chi tiết lắp trên trục ( 2)

- Bánh răng (7) có vấu (5) trên mặt đầu của may ơ

b Nguyên lý làm việc

Bình thường khi làm việc, nhờ áp lực của lò xo (4) đẩy cho nửa ly hợp vấu di động tiến

về bên phải và khớp với vấu trên may ơ của bánh răng (7) nhờ vậy truyền động được truyền từtrục (1) sang trục (2) Khi bị quá tải, tức là lực tác dụng ngược trở lại có xu hướng giữ bánhrăng (7) lại; vì các vấu có mặt vát nên trượt lên nhau và đẩy nửa ly hợp (6) sang trái, đồng thời

ép lò xo (4) và truyền động sang trục (2) bị ngắt

Hoạt động 2: Thực hành

Chuẩn bị cho bảo dưỡng các cơ cấu an toàn

Địa điểm: Xưởng thực hành máy công cụ

Yêu cầu:

Vận dụng những kiến thức đã học vào việc chuẩn bị điều kiện về cơ sở vật chất, trangthiết bị và dụng cụ cho các công việc bảo dưỡng các cơ cấu an toàn trong máy đảm bảo yêu cầuđặt ra và an toàn, hiệu quả

Vật tư, dụng cụ, trang thiết bị:

- Tài liệu phát tay về các cơ cấu an toàn cần bảo dưỡng

- Tài liệu phát tay về tính năng, thao tác sử dụng các loại dụng cụ

- Bản vẽ khai triển các cơ cấu an toàn sẽ bảo dưỡng

- Vật tư, phụ tùng thay thế

- Dụng cụ các loại cần cho công việc bảo dưỡng

Nguồn lực liên quan:

- Xưởng sửa chữa

- Các cơ cấu an toàn phải bảo dưỡng -

1 Công tác chuẩn bị:

a Chuẩn bị tài liệu: Theo hướng dẫn của giáo viên

b Nhiên cứu bản vẽ khai triển của cơ cấu an toàn sẽ bảo dưỡng

2 Trình tự thực hiện:

a Lập phiếu công nghệ tháo, lắp và bảo dưỡng cơ cấu an toàn

b Trình duyết và chỉnh sửa phiếu công nghệ

c Khảo sát cơ cấu an toàn sẽ bảo dưỡng

d Lập bản dự trù vật tư, phụ tùng thay thế

e Chuẩn bị dụng cụ

g Bố trí nơi làm việc ngăn nắp và vệ sinh, an toàn khi làm việc

3 Kết thúc công việc chuẩn bị:

a Trao đổi nhóm nhỏ về các phiếu công nghệ và đưa ra giải pháp thực hiện

b Kiểm tra lại lần cuối vị trí làm việc và các phương tiện, dụng cụ

Câu hỏi và bài tập bổ trợ

1 Trình bày chức năng của các cơ cấu an toàn dùng trong máy công cụ

2 Viết các yêu cầu cần chú ý khi bảo dưỡng các cơ cấu an toàn

Mục tiêu thực hiện:

Học xong bài này học viên có khả năng:

- Tháo được mối ghép liên kết của cơ cấu an toàn với máy và các bộ phận khác đúng theochỉ dẫn trong quy trình đã lập

- Tháo rời được các chi tiết của cơ cấu an toàn theo phiếu công nghệ

- Lập bảng kê khai số lượng và mã hiệu chi tiết sau khi tháo để tránh nhầm lẫn

Hoạt động 1: Học lý thuyết

Vị trí và đặc điểm lắp ghép của các cơ cấu an toàn trong máy

I Vị tí lắp của cơ cấu an toàn trong máy.

Như ta đã tìm hiểu về cấu tạo và nguyên lý làm việc của một số cơ cấu an toàn, chúngthường được lắp ở các bộ phận trong khâu chấp hành như: Hộp bàn dao của máy tiện, máyphay, hộp trục chính máy tiện hay hộp chạy dao máy khoan v.v

Hình 5 Cơ cấu an toàn của bàn chạy dao

II Đặc điểm lắp ghép của các chi tiết trong các mối ghép của cơ cấu an toàn

1 Ly hợp an toàn kiểu bi chốt vát

- Chốt (5) lắp lỏng với chốt trụ, thanh gạt của chốt (5) cũng lắp lỏng trong rãnh của nửa lyhợp di động số (2)

- Vít điều chỉnh 3 có ren bước nhỏ lắp với ren trong lỗ của thành hộp

- Nửa ly hợp di động số (2) lắp lỏng trên trục (I) và truyền chuyển động quay từ trục sangnửa ly hợp này bằng miío ghép then bằng

- Trục vít (1) được lắp lồng không trên trục (I)

- Bánh vít Z45 được lắp chặt trên trục có tâm vuông góc với tâm trục vít (1)

2 Ly hợp an toàn kiểu bi mặt đầu

- Nửa ly hợp cố định (1) lắp với trục truyền (I) bằng mối ghép then bằng

- Nửa ly hợp di động (2) lắp với trục truyền động (II) bằng mối ghép then hoa

- các viên bi (3) lắp lên mặt đầu của hai nửa ly hợp bằng mối ghép chặt, một nửa chìm trongmặt đàu của ly hợp

- Thanh gạt (4) lắp lỏng với rãnh trên nửa ly hợp di động và lắp lỏng viứo chốt(5)

- Vít (7) có ren bước nhỏ lắp vòa lỗ trên thành hộp

3 Ly hợp an toàn kiểu đĩa ma sát

- Các đĩa (3) và (4) lắp với rãnh trên trục ( 1) và (2) là mối ghép lỏng

- Vành điều chỉnh (5) lắp ghép với lõi của trục (2) là mối ghép ren

- Ngoài ra trong kiểu ly hợp này còn có mối ghép then bằng hay then hoa

4 Ly hợp vấu an toàn

- Vành điều chỉnh (3) lắp với trục (1) bằng mối ghép ren bước nhỏ

- Nửa ly hợp di động (6) lắp then hoa với trục (1)

- Lò xo (4) lắp lỏng trên đường kính ngoài của nửa ly hợp di động (6)

- Bánh răng (7) có vấu ở đầu may ơ lắp trên trục (2) bằng môie ghép then hoa và cố định vịtrí bằng vòng chặn (8) lắp chốt với trục (2)

Tháo các cơ cấu an toàn

Địa điểm: Xưởng thực hành sửa chữa máy công cụ

Yêu cầu:

Vận dụng những kiến thức đã học vào việc tháo các cơ cấu an toàn để bảo dưỡng đúngtheo phiếu công nghệ đã lập, đảm bảo an toàn, sử dụng dụng cụ hợ lý

Vật tư, dụng cụ, trang thiết bị:

- Tài liệu phát tay về các cơ cấu an toàn cần tháo

- Tài liệu phát tay về tính năng, thao tác sử dụng các loại dụng cụ

- Bản vẽ khai triển các cơ cấu an toàn cần tháo

- Dụng cụ các loại cần cho công việc bảo dưỡng

Nguồn lực liên quan:

- Xưởng sửa chữa

- Máy có cơ cấu an toàn cần tháo

1 Công tác chuẩn bị:

a Chuẩn bị tài liệu: Theo hướng dẫn của giáo viên

b Nghiên cứu bản vẽ khai triển của cơ cấu an toàn sẽ tháo

2 Trình tự thực hiện:

a Tháo cơ cấu an toàn ra khỏi máy

- Tháo các nắp đậy của bộ phận máy có cơ cấu an toàn

- Tháo mối ghép liên kết cơ cấu an toàn với các bộ phận trong máy

- Di chuyển cơ cấu an toàn đến vị trí bải dưỡng

b Kiểm tra xem xét toàn bộ cơ cấu an toàn sau khi đã tháo ra khỏi máy

- Khi kiểm tra nếu thấy có gì thiếu sót phải ghi lại

c Tháo rời toàn bộ các chi tiết của cơ cấu an toàn

d Lập bảng kê chi tiết của cơ cấu an toàn đã tháo

3 Kết thúc công việc tháo:

a Rà soát lại bảng kê chi tiết xem có còn sai sót gì không?

b Trình duyệt và chỉnh sửa phiếu công nghệ

c Khảo sát cơ cấu an toàn sẽ bảo dưỡng

d Lập bản dự trù vật tư, phụ tùng thay thế

e Chuẩn bị dụng cụ

f Bố trí nơi làm việc ngăn nắp và vệ sinh, an toàn khi làm việc

3 Kết thúc công việc chuẩn bị:

a Trao đổi nhóm nhỏ về các phiếu công nghệ và đưa ra giải pháp thực hiện ?

b Kiểm tra lại lần cuối vị trí làm việc và các phương tiện, dụng cụ ?

Bài 3

Tên bài : Làm sạch và kiểm tra chi tiết sau khi tháo Mã bài: Mo 12N2L3 Giới thiệu :

Bài học có nội dung cung cấp một số kiến thức cơ bản về dụng cụ, thiết bị và các chất liệu

làm sạch chi tiết của cơ cấu an toàn sau khi tháo ra khỏi máy

Luyện tập kỹ năng làm sạch chi tiết tại xưởng thựch hành, trên cơ sở đó vận dụng cho thựctiễn sau này trong nghề nghiệp khi cần làm sạch chi tiết đảm bảo yêu cầu kỹ thuật và an toàn

Mục tiêu thực hiện:

Học xong bài này học viên có khả năng:

- Trình bày cấu tạo, nguyên ýlý và phương pháp sử dụng thiết bị, dụng cụ làm sạch chi tiếtcủa các bộ phận đã tháo

- Làm sạch được các chi tiết hết bụi bẩn, mạt rỉ, dầu mỡ bằng các chất liệi và thiết bị, dụng

cụ rửa đã được trang bị trong xưởng

- Kiểm tra xác định được các sai sót, khuyết tật hoặc hư hỏng của chi tiết trước khi bảodưỡng

- Sắp xếp các chi tiết sau khi đã làm sạch và thổi khô chi tiết

Nội dung chính:

- Cấu tạo, nguyên ýlý làm việc và phương pháp sử dụng thiết bị, chất liệu làm sạch

- Chất liệu làm sạch và phương pháp tẩy rửa chi tiết

- Thổi khô chi tiết bằng khí nén

- Kiểm tra chất lượng chi tiết sau khi làm sạch

- Bố trí sắp xếp chi tiết tại vị trí bảo dưỡng

- Công tác an toàn và vệ sinh công nghiệp khi làm sạch và kiểm tra

Hoạt động 1: Học ýlý thuyết

Cấu tạo, nguyên ýlý làm việc và phương pháp sử dụng thiết bị, chất liệu làm sạch

1 Cấu tạo, nguyên ýlý làm việc của thiết bị làm sạch thường dùng

a Thiết bị làm sạch

Trong một số trường hợp, do máy, thiết bị để lâu ngày, các chi tiết bị tạo thành màng ôxúyt sắt bao bọc bên ngoài đo đó ta phải làm sạch màng ô xít sắt đó

Thiết bị và dụng cụ làm sạch thường dùng cho người thợ sửa chữa máy là:

- Máy cầm tay chạy bằng khí nén:

Hình 6 Các loại máy nén cầm tay

a Máy nén cầm tay đứng để đánh rỉ, mài

b Đá dung cho máy nén cầm tay dùng

c Máy nén cầm tay dùng gia công các lỗ có kích thức nhỏ

d Nỉ dùng để đánh bóng dùng cho máy nén cầm tay

e Máy nén cầm tay ngang để đánh rỉ, mài

f Cách sử dụng máy nén cầm tay để đánh bóng

g Máy nén cầm tay dùng nằm để đánh bóng mặt cong

h Máy nén cầm tay dùng nằm để đánh bóng mặt phẳng

Có cấu tạo bên ngoài như máy khoan cầm tay; phía trong có động cơ khí nén Nguồn khínén lấy từ hệ thống khí nén của nhà máy (nếu có) hoặc từ bình nén khí lư động Dụng cụ làmsạch là bánh chải có các sợi kim loại có đường kính từ 0,5 đến 0,7mm Bánh chải được lắp vàođầu trục của máy nhờ bầu cặp; chi tiết cần làm sạch được gá lên hai mũi tâm của thiết bị gáchuyên dùng tại xưởng hoặc trên êtô của bàn nguội Khi mở máy chạy đủ tốc độ quy định ta tỳnhẹ lực và di chuyển cho bánh chải qua lại trên vùng có màng ô xúyt sắt bao bọc trên chi tiết

b Rửa chi tiết:

Ta có thể rửa chi tiết theo hai phương án sau:

- Rửa bằng tay:

Đổ dầu rửa vào khay đựng sao cho đủ ngập đủ chi tiết, sau đó cho chi tiết vào khay đã có chứadầu và ngâm trong khỏng 10 đến 15 phút Thì lấy chi tiết ra đặt và khay có nắp sàn đột lỗ đểdầu trên chi tiết chảy xuống hết khay phía dưới

Hình 7

Khay rửa

Hình 8

Khay chứa dầu sau khi ngâm chi tiết

Sau từ 3 đến 5 phút chờ cho dầu trên chi tiết đã chảy hết, lau chi tiết bằng dẻ sạch hoặcthổi khô bằng khí nén

- Rửa chi tiết bằng máy rửa chuyên dùng

Để tiết kiệm chất liệu dùng rửa chi tiết và đảm bảo vệ sinh, trong quá trình sửa chữa tathường dùng thiết bị rửa chi tiết đơn giản sau:

Hình 9 Thùng rửa chi tiết bằng máy chuyên dùng

Các chi tiết cần rửa (CT) được đặt trên mặt bàn có đột lỗ của thùng rửa (1) Thùng rửa(1) có chứa chất liệu làm sạch (đầu madút), thùng rửa (1) có các lỗ thông với khoang chứa (3),

34

xung quanh thùng rửa có ắp các ống dẫn (5) có các vòi phun (6) Khi bơm (4) làm việc sẽ hútdầu từ khoang chứa (3) đẩy vào ống dẫn (5) ta mở van (7) dầu sẽ phun theo vòi (6) ai vào cácchi tiết để làm sạch (áp lực phun khoảng 0,30,5at).

b Chất liệu dùng để tẩy rửa chi tiết

Ta có thể sử dụng bảng dưới đây để chọn chất liệu khi rửa chi tiết của cơ cấu điều khiểncho phù hợp với vật liệu chế tạo của chi tiết

Thành phần dung dịch và chế độ làm việc của dung dịch t y d u hóa h c.ẩy dầu hóa học ầu hóa học ọc

Kim loại tẩy

2 Chuẩn bị phương tiện, chất liệu làm sạch chi tiết

a Kiểm tra các loại dụng cụ, phương tiện sẽ dùng làm sạch các chi tiết của cơ cấu an toàn

b Bố trí nơi làm việc để làm sạch chi tiết

Hoạt động 2: Thực hành

Làm sạch chi tiết

Địa điểm: Xưởng thực hành

Yêu cầu: Làm sạch các màng ô xít sắt có trên bề mặt của các chi tiết của cơ cấu an toàn bằng

bánh chải và máy mài cầm tay chạy bằng khí nén

Vật tư, dụng cụ, trang thiết bị:

- Máy cầm tay chạy bằng khí nén, bình khí nén

- Bánh chải

- Bàn nguội, êtô

Nguồn lực liên quan:

- Bản chỉ dẫn sử dụng máy cầm tay chạy bằng khí nén

- Tài liệu phát tay về an toàn khi làmm sạch chi tiết bằng bánh chải kim loại

1 Điều kiện an toàn:

- Chi tiết cần làm sạch phải gá lắp chắc chắn lên thiết bị gá kẹp.

- Khi làm sạch phải đeo khẩu trang, găng tay

- Vị trí làm sạch phải bố trí ở cuối hướng gió để không ảnh hưởng đến người khác

2 Công tác chuẩn bị:

a Gá lắp chi tiết lên êtô.

b Lắp ống nối dẫn khí nén của máy vào bình khí nén

c Gá lắp bánh chải vào máy

d chạy thử máy làm sạch

3 Trình tự làm sạch:

a Làm sạch màng ô xít sắt trên các chi tiết trong cơ cấuân toàn của hộp chạy dao

b Làm sạch màng ô xít sắt trên các chi tiết trong cơ cấu an toàn của hộp tốc độ

Các chi tiết sau khi đã được làm sạch hết các màng ô xúyt sắt phải được bố trí theo cơcấu và đúng vị trí quy định để thuận lợi cho công việc tẩy rửa dầu mỡ

Hoạt động 3: Thực hành

Rửa các chi tiết của các cơ cấu an toàn

Địa điểm: Xưởng thực hành

Yêu cầu: Chọn đúng loại chất liệu dùng rửa sạch dầu, mỡ bám trên các chi tiết của các cơ cấu

an toàn bằng thùng rửa thông dụng đảm bảo yêu các chi tiết không còn dầu, mỡ bám trên bềmặt

Vật tư, dụng cụ, trang thiết bị:

- Thùng rửa

- Chất liệu rửa dầu mỡ

Nguồn lực liên quan:

- Bản chỉ dẫn sử dụng thùng rửa

- Tài liệu phát tay về vật liệu chế tạo các chi tiết

1 Điều kiện an toàn:

a Khi rửa chi tiết phải deo găng tay cao su; khẩu trang

b Nắp thùng phải kiểm tra đảm bảo kín khít để không có sự văng té dầu ra ngoài

c Sau mỗi lần rửa , tắt bơm và để khoảng 5 phút để dầu trên chi tiết và thành thùng ngưngđọng hết về khoang chứa mới lấy chi tiết ra

Công tác chuẩn bị:

- Kiểm tra thùng rửa : Nắp thùng phải đảm bảo kín khít; các van xả ở vị trí không làm việc

- Kiểm tra bơm và công tắc điện: Bơm làm việc đúng chiều quay, không có tiếng ồn