Tiểu luận môn Khoa học lãnh đạo. Với học phần Lãnh đạo học đại cương chúng em được biết sự ra đời của hoạt động lãnh đạo Lãnh đạo là gì Chức năng của lãnh đạo Sự khác nhau giữa lãnh đạo và quản lý Vai trò của lãnh đạo Đặc điểm của lãnh đạo Các nhóm kỹ năng của lãnh đạo Người lãnh đạo Nhân cách của người lãnh đạo Quyền lực và sự ảnh hưởng cuả người lãnh đạo Uy tín của người lãnh đạo..
Trang 1VIỆN LÃNH ĐẠO HỌC VÀ CHÍNH SÁCH CÔNG
CHUYÊN NGÀNH LÃNH ĐẠO HỌC _
Tiểu luận chuyên đề: Khoa học lãnh đạo, vai trò của người lãnh đạo
và thực tiễn việc lãnh đạo trong đơn vị sự nghiệp công lập
Họ và tên :
Đơn vị công tác :
Lớp :
Hà Nội, tháng 5 năm 2020
Trang 2Lời nói đầu
Được học tập tại Học viện chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh là vinh dự của mỗi học viên, đặc biệt đối với những học viên được học chuyên ngành mới, chuyên ngành Lãnh đạo học.
Sau thời gian dài nghỉ Tết và phải thực hiện nghỉ chống dịch Covid, vào đầu tháng 5/2020, chúng em tiếp tục được học các học phần như: Hệ thống chính trị, Khoa học quản lý, Tâm lý học quản lý, Quản trị công, Thiết kế vận hành tổ chức; tháng 6/2020 chúng em học các chuyên đề: Lãnh đạo học đại cương; Kinh tế học khu vực công, Phương pháp ngiên cứu lãnh đạo học.
- Với học phần Lãnh đạo học đại cương chúng em được biết sự ra đời của
hoạt động lãnh đạo/ Lãnh đạo là gì/ Chức năng của lãnh đạo/ Sự khác nhau giữa lãnh đạo và quản lý/ Vai trò của lãnh đạo/ Đặc điểm của lãnh đạo/ Các nhóm kỹ năng của lãnh đạo/ Người lãnh đạo/ Nhân cách của người lãnh đạo/ Quyền lực và
sự ảnh hưởng cuả người lãnh đạo/ Uy tín của người lãnh đạo
Quan bài tiểu luận hết học phần, chúng em gửi lời cảm ơn tới lãnh đạo Viện Lãnh đạo học và chính sách công, cảm ơn, TS GVCC Nguyễn Thành Khải, cảm
ơn TS.GVC Nguyễn Thanh Giang, PGS.TS GVCC Nguyễn Thị Tuyết Mai/ PGS.TS Lê Văn Chiến/ TS Trần Hương Thanh/ TS Lê Thúy Hằng/ TS Nguyễn Thị Thanh Tâm và TS Trần Quang Phú Cac thầy đã tạo điều kiện tốt nhất để chúng em có thêm những người thầy, người cô, có thêm những kiến thức, kỹ năng
để thực thi nhiệm vụ ở khu vực công và hoàn thành môn học
Do khả năng, do thời gian viết bài còn hạn chế, bài tiểu luận chắc chắn chưa đáp ứng được yêu cầu, kỳ vọng của thầy cô, chúng em mong được các thầy cô dạy bảo thêm.
Nơi nhận:
- Viện Lãnh đạo học và chính sách công;
- Lưu
HỌC VIÊN
1 Khái quát chung
Trang 3Từ khi xuất hiện nền sản xuất xã hội, nhu cầu liên kết con người, phối hợp các hoạt động riêng lẻ càng tăng lên C Mác đã nói: "Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên trên quy mô tương đối lớn thì ít nhiều cũng đều cần tới sự chỉ đạo điều hành những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất khác với sự vận động của những khí quan độc lập của nó Một người độc tấu vỹ cầm tự điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng” C Mác và F Anghen toàn tập, T.23, Tr.480
Như vậy quản lý đã trở thành một hoạt động phổ biến mọi nơi, mọi lúc, mọi lĩnh vực, mọi cấp độ và có liên quan đến mọi người Đó là hoạt động xã hội bắt nguồn từ tính chất cộng đồng dựa trên sự phân công và hợp tác
Trong họat động của con người, quản lý là một trong những công việc quan trọng nhất bởi vì các nhà quản lý ở các cấp đều có nhiệm vụ cơ bản là thiết kế và duy trì tổ chức, điều hòa và phối hợp các cá nhân hoạt động nhằm hoàn thành mục tiêu quản lý đã xác định
Quản lý là một khái niệm rộng bao gồm 3 dạng chính sau:
- Quản lý các quá trình của thế giới vô sinh (nhà xưởng, ruộng đất, tài nguyên, hầm mỏ, thiết bị…)
- Quản lý các quá trình diễn ra trong cơ thể sống (cây trồng, vật nuôi)
- Quản lý các quá trình diễn ra trong xã hội loài người (quản lý xã hội), đây là quá trình phức tạp nhất
GS Trần Quốc Thành cho rằng: Trong quản lý có quản lý cái tự nhiên và quản
lý cái nhân tạo
Trong tiếng Anh: Administration: quản lý (hành chính, chính quyền)
Management: quản lý, quản trị
Thuật ngữ “quản lý” (tiếng Việt gốc Hán) là hai quá trình tích hợp vào nhau: Quá trình “quản” là sự coi sóc, giữ gìn, duy trì ở trạng thái “ổn định”
Quá trình “lý” là sửa sang, sắp xếp, đổi mới để đưa tổ chức vào thế “phát triển”
Henry Fayon (1841-1925) người Pháp, cha đẻ của thuyết quản lý hành chính cho rằng: Quản lý hành chính là dự đoán và lập kế hoạch, tổ chức, điều khiển phối hợp và kiểm tra” Đó là 5 chức năng quản lý do ông lần đầu tiên đưa ra
2 Khái niệm về lãnh đạo
Các nhà nghiên cứu hiện vẫn chưa thống nhất về một định nghĩa rõ ràng, rành
mạch cho hai từ: lãnh đạo, quản lý; tuy nhiên đều thừa nhận lãnh đạo và quản lý
là hai công việc khác nhau căn bản Theo Từ điển tiếng Việt, "lãnh đạo" là đề ra
chủ trương và tổ chức động viên thực hiện, còn "quản lý" là tổ chức và điều khiển các hoạt động theo các yêu cầu đã đề ra Như vậy, có thể hiểu, lãnh đạo quyết định
đường lối, sách lược, còn quản lý là tổ chức thực hiện, xử lý những vấn đề cụ thể, thực tế Lãnh đạo nặng về lĩnh vực chính trị, còn quản lý nặng về lĩnh vực hành chính
Trang 4Trong thực tế đời sống, giao tiếp, thuật ngữ lãnh đạo và quản lý ở nhiều thời
điểm thường được sử dụng thay thế cho nhau bởi hoạt động lãnh đạo và quản lý lại
có những chỗ tương đồng, xuất phát từ đặc trưng hướng đích trong việc đạt mục tiêu của tổ chức Hoạt động lãnh đạo và quản lý gần như bổ sung, đan xen nhau mà không cản trở nhau Cả hai đều được coi là hoạt động cần có kỹ năng, có yếu tố kinh nghiệm và cả những yếu tố mang tính thiên bẩm, là "nghệ thuật", là khoa học
và là một nghề
Đào sâu vào sự khác biệt của hai hoạt động, các nhà nghiên cứu nhấn mạnh, quản lý như một quá trình chấp nhận hiện trạng, tập trung vào kiểm soát nhằm đảm bảo thực hiện nhiệm vụ đúng quy định Công việc thường thấy của nhà quản lý là lập kế hoạch, tổ chức nhân sự và kiểm soát Ở mặt còn lại, lãnh đạo là quá trình gây ảnh hưởng đến một tập thể để đạt được mục tiêu chung Người lãnh đạo cần có tầm nhìn xa, có khả năng xét đoán, tạo ảnh hưởng, truyền cảm hứng, động viên mọi người hoàn thành công việc trên cơ sở hướng tới viễn cảnh và giá trị chung
Ở Việt Nam hiện nay, theo thể chế chính trị chung là Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ Sự lãnh đạo của Đảng giữ vị trí then chốt trong việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân và dẫn dắt chính quyền nhà nước quản
lý đất nước Nhà nước quản lý giữ vai trò làm phương tiện để thực hiện quyền làm chủ của nhân dân trong công việc quản lý quốc gia và xã hội Đặc biệt, trong thời
kỳ đổi mới, xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh hội nhập quốc tế, mức sống và dân trí cũng ngày càng cao thì yêu cầu nâng cao sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước, khắc phục những chỗ trùng dẫm, chồng chéo giữa lãnh đạo và quản lý sẽ ngày càng cấp thiết
Để giữ vững vai trò lãnh đạo, Đảng phải luôn đứng trong hàng ngũ nhân dân, không thể đứng bên trên để quyết định mọi việc Đảng phải bảo vệ và đề cao quyền lợi của nhân dân, vừa động viên thuyết phục, giúp nhân dân làm chủ vận mệnh của đất nước và của bản thân mình, luôn luôn tạo ra sự đồng tình và ủng hộ cao của nhân dân đối với đường lối, chính sách của Đảng Thực hiện đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước thực chất là đổi mới phương thức cầm quyền của Đảng
Đối với Nhà nước, để thực hiện tốt vai trò quản lý, tổ chức bộ máy phải tiếp tục được hoàn thiện, hoạt động đồng bộ, hiệu quả; đồng thời phải không ngừng mở rộng sự tham gia của người dân trong hoạt động quản lý nhà nước
Ở một góc nhìn khác, nhà lãnh đạo đơn giản là “người có khả năng gây ảnh hưởng”
Dù nhìn nhận theo cách nào thì một nhà lãnh đạo phải đảm bảo được 3 yếu tố: khả năng tạo tầm nhìn, khả năng truyền cảm hứng và khả năng gây ảnh hưởng Bất kì một vai trò, một chức vụ nào cũng đều có những phương thức để đo tầm ảnh hưởng và hiệu quả, lãnh đạo cũng không phải là một ngoại lệ 5 cấp độ sau đây
có thể được coi là thước đo để đánh giá sự thành công của một nhà lãnh đạo
Trang 53 Khái niệm về quản lý.
“Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu đã đề ra”.[GT CCll tr 11 ]
Chủ thể quản lý: Là cá nhân hoặc nhóm là những người vách ra mục tiêu, kế hoạch, đưa ra các biện pháp tác động… nhằm đạt mục tiêu
Đối tượng quản lý: là con người và những điều kiện cụ thể có thể tiếp nhận các tác động của chủ thể và vận động nhằm đạt mục tiêu của tổ chức
Nội dung quản lý: Là những lĩnh vực cụ thể mà tổ chức được phân công như: kinh tế, chính trị, văn hóa
Các phương pháp quản lý: Là các cách thức quản lý chủ thể tác động đến đối tượng nhằm đạt mục tiêu của tổ chức: Phương pháp kinh tế, phương pháp hành chính, phương pháp tâm lý giáo dục
Mục tiêu quản lý: Là cái đích cụ thể tổ chức cần đạt tới: Mục tiêu này có thể
do tổ chức tự đạt ra hoặc do yêu cầu của cấp trên Mục tiêu cần phải định lượng được, là căn cứ để kiểm tra đánh giá…
Quản lý nhằm tạo sự thống nhất ý chí trong tổ chức (giữa các thành viên và giữa các thành viên với tổ chức)
Định hướng sự phát triển của tổ chức trên cơ sở xác định rõ mục tiêu chung
Tổ chức, điều hòa, phối hợp và hướng dẫn hoạt động của các cá nhân trong tổ chức, giảm độ bất định nhằm đạt mục tiêu quản lý
Tạo động lực cho mọi cá nhân trong tổ chức bằng cách kích thích, đánh giá, khen thưởng; uốn nắn những sai lạc, sai sót
Tạo môi trường và điều kiện cho phát triển cá nhân và tổ chức, đảm bảo sự phát triển ổn định
Tác động mạnh mẽ đến đời sống kinh tế - xã hội, nâng cao trình độ dân chủ phát huy tính chủ động sáng tạo của từng thành viên trong xã hội
Mở rộng giao lưu, hợp tác quốc tế
Giải quyết hài hòa lợi ích, tạo động lực cho sự phát triển
Trong khuôn khổ bài tiểu luận hết học phần em quan tâm và trình bày về Vai trò của người lãnh đạo và thực tiễn việc lãnh đạo tại đơn vị sự nghiệp công lập (Đơn vị đào tạo bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức)
4 Vai trò của người lãnh đạo và thực tiễn việc lãnh đạo tại đơn vị sự nghiệp công lập (Đơn vị đào tạo bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức)
Đối với đơn vị sự nghiệp công lập hiện nay thì chủ trương của Đảng là hướng tới tự chủ, tự chủ hoàn toàn Đây cũng là nội dung của Nghị quyết số 19-NQ/TW, ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương về tiếp tục đổi mới hệ thống quản
lý, nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập Với nhu cầu của đất nước, đòi hỏi của xã hội, thì đây là chủ trương đúng đắn
và kịp thời của Đảng để đẩy mạnh chất lượng hoạt động của các tổ chức dịch vụ
Trang 6công Đây cũng là dịp để nâng cao chất lượng người đứng đầu, nâng cao chất lượng viên chức hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ công
Để đáp ứng được yêu cầu và bối cảnh trên thì người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập có vai trò rất quan trọng và cần rất nhiều năng lực lãnh đạo thì mới
có thể giữ vững và phát triển tổ chức
a Vai trò của người lãnh đạo
Đề cao trách nhiệm của người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập trong tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức
Dưới góc độ quản lý, khi nói về vai trò của người đứng đầu, ta cần phải đề cập đến trách nhiệm của họ trong việc đạt được mục tiêu của tổ chức thông qua sử dụng một cách có hiệu lực và hiệu quả các nguồn lực của tổ chức bao gồm: nguồn nhân lực, tài chính, vật chất và thông tin, trong đó, nguồn nhân lực đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc quyết định thành bại của tổ chức Tại đơn vị sự nghiệp công lập (ĐVSNCL), với đặc thù hoạt động chính là cung cấp dịch vụ công, được giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính, nguồn thu, đề tài, dự án, quản
lý nhân lực, việc nhà quản lý – người đứng đầu đơn vị phải đáp ứng đầy đủ yêu cầu
về năng lực quản lý, trình độ chuyên môn, ý thức trách nhiệm là đòi hỏi bức thiết của thời đại, đặc biệt là đơn vị về đào tạo bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức Người lãnh đạo không chỉ phải có chuyên môn với “Nghề giáo” mà cần phải có
“Nghề Lãnh đạo”
b Thực trạng trách nhiệm người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập
- Quan niệm về trách nhiệm của người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập
Theo Từ điển Bách khoa toàn thư Việt Nam: “Trách nhiệm là khái niệm của ý thức đạo đức và ý thức pháp quyền, nói lên một đặc trưng của nhân cách trong việc thực hiện nghĩa vụ do xã hội đề ra Trách nhiệm là sự tương xứng giữa hoạt động với nghĩa vụ, là hệ quả của tự do ý chí của con người, là đặc trưng cho hoạt động
có ý thức của con người Con người ngày càng nhận thức được quy luật khách quan của tự nhiên, xã hội Về mặt pháp lý, việc xem xét trách nhiệm cá nhân phải xuất
phát từ sự thống nhất giữa quyền và nghĩa vụ: “quyền càng rộng thì trách nhiệm
càng lớn.” Cũng tại Điều 3 Nghị định số 157/2007/NĐ-CP của Chính phủ quy định
chế độ trách nhiệm đối với người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị của Nhà nước trong thi hành nhiệm vụ, công vụ cho thấy: ''Chế độ trách nhiệm'' đối với người đứng đầu, cấp phó của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị của Nhà nước là toàn bộ các quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và thẩm quyền được Nhà nước giao cho người đứng đầu, cấp phó của người đứng đầu; trường hợp vi phạm
sẽ bị xử lý theo quy định tại Điều 6 Nghị định này”
Từ những quan niệm trên, theo em, trách nhiệm nói chung được hiểu là bổn phận phải thực hiện, nó còn là điều không được làm, được làm, phải làm và nên
Trang 7làm, nó sẽ rất khác nếu chỉ hiểu trách nhiệm “giới hạn” là trách nhiệm pháp lý, chịu trách nhiệm Trách nhiệm là thực hiện bổn phận, nghĩa vụ của chủ thể đối với
người khác, với xã hội một cách tự giác Do vậy: ”Trách nhiệm là sự thực hiện bổn
phận, nghĩa vụ của chủ thể đối với người khác, với tổ chức, với xã hội một cách tự giác Trách nhiệm đối lập với vô trách nhiệm, gắn liền với chịu trách nhiệm” Áp
dụng trong trường hợp nghiên cứu trách nhiệm của người đứng đầu ĐVSNCL, có
thể hiểu: “Trách nhiệm của người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập là toàn bộ
các quy định về nhiệm vụ, quyền hạn, nghĩa vụ mà họ phải thực hiện một cách tự giác, có ý thức; trường hợp vi phạm sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật”.
Vì vậy, “đề cao” hơn nữa trách nhiệm của người đứng đầu ĐVSNCL chính
là nhấn mạnh đến vai trò, chức năng, nhiệm vụ quản lý của họ trong đơn vị, cụ thể
hóa công việc họ đảm nhận, từ lập kế hoạch – kiểm tra – giám sát đến đánh giá chất lượng công việc của nhân viên cấp dưới Theo Điều 7 Nghị định số
157/2007/NĐ-CP trong đó có 10 nội dung cụ thể được nêu rõ như: theo quyền hạn, chức trách
quy định, người đứng đầu phải ban hành hoặc trình cơ quan, người có thẩm quyền ban hành văn bản pháp luật bảo đảm tính hợp pháp của văn bản (bao gồm: văn bản quy phạm pháp luật, văn bản cá biệt, công văn chỉ đạo, điều hành và nội quy, quy chế, điều lệ, quy định áp dụng trong nội bộ cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc quyền quản lý); thủ trưởng cơ quan, đơn vị còn căn cứ các quy định về phân công, phân cấp và nhiệm vụ, quyền hạn được giao, ban hành văn bản quy định cụ thể chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của các cấp phó, các cơ quan, tổ chức, đơn
vị cấu thành hoặc từng cán bộ, công chức, viên chức thuộc quyền; không để tình trạng chồng chéo, trùng lắp về nhiệm vụ hoặc trách nhiệm không rõ ràng; bảo đảm cán bộ, công chức, viên chức thuộc quyền thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn được giao và đúng pháp luật…
Trên cơ sở đó, ta có thể xem xét trách nhiệm của người đứng đầu ĐVSNCL trên một số nhiệm vụ cơ bản sau đây:
Một là, trách nhiệm tổ chức, điều hành thực hiện chức năng nhiệm vụ của tổ chức, cơ quan đơn vị: Người đứng đầu ĐVSNCL chịu trách nhiệm về toàn bộ hoạt
động của cơ quan, tổ chức, đơn vị được giao lãnh đạo, quản lý theo khoản 2 Điều 4 của Luật Cán bộ, công chức số 22/2008/QH 12 ngày 13/11/2008; Điều 6 Chương 2 của Nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 25/6/2006 về quy định chế độ trách nhiệm đối với người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị của Nhà nước trong thi hành nhiệm vụ, công vụ Trên cơ sở đó, đối với nhiệm vụ Nhà nước giao hoặc đặt hàng, người đứng đầu đơn vị được chủ động quyết định các biện pháp thực hiện để đảm bảo chất lượng, tiến độ; đối với các hoạt động khác, đơn vị được quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về những công việc sau: a) Tổ chức hoạt động dịch vụ phù hợp với lĩnh vực chuyên môn, khả năng của đơn vị và đúng với quy định của pháp luật; b) Liên doanh, liên kết với các tổ chức, cá nhân để hoạt động dịch vụ đáp ứng nhu cầu của xã hội theo quy định của pháp luật Đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm chi phí
Trang 8hoạt động, đơn vị tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động (theo quy định tại Điều 9 Nghị định này), tuỳ theo từng lĩnh vực và khả năng của đơn vị, được:a) Quyết định mua sắm tài sản, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất từ quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp, vốn huy động, theo quy hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt; b) Tham
dự đấu thầu các hoạt động dịch vụ phù hợp với lĩnh vực chuyên môn của đơn vị;…
Hai là, trách nhiệm trong tổ chức, quản lý đội ngũ viên chức, người lao động thuộc quyền: Trách nhiệm này được thể hiện thông qua công tác tuyển dụng,
sử dụng, đánh giá, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ viên chức và thực hiện các chế độ khen thưởng, kỷ luật theo quy định hiện hành Việc quản lý đội ngũ này do người đứng đầu đơn vị quyết định từ việc bố trí các chức danh, các vị trí đến việc phân công, phân nhiệm, khen thưởng, kỷ luật không để xảy ra tình trạng tham nhũng, lãng phí của công… tại cơ quan đơn vị
Có thể thấy hoạt động tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức của người đứng đầu đơn vị đóng vai trò vô cùng quan trọng nhằm thúc đẩy sự phát triển của
tổ chức Đặc biệt, trong thời kỳ khoa học và công nghệ phát triển như vũ bão hiện nay thì yếu tố quyết định sự thành công hay thất bại của một tổ chức là do con người Nguy cơ tụt hậu và chậm phát triển có nguyên nhân cơ bản là do chưa có một đội ngũ cán bộ quản lý biết sử dụng đúng và hiệu quả nguồn lực con người trong cơ quan quản lý nhà nước và các doanh nghiệp Do vậy, để nâng cao hiệu quả tuyển dụng, sử dụng lao động trong ĐVSNCL thì vấn đề con người trong tổ chức là một vấn đề đáng quan tâm Sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật hiện đại cùng với sự phát triển của nền kinh tế mở buộc người thủ trưởng đơn vị phải biết thích ứng, linh hoạt trong quản lý, vận dụng năng lực về nhân sự hiện có Vì vậy, việc tuyển chọn,
sử dụng và quản lý nhân sự trong một bộ máy tổ chức như thế nào nhằm đạt hiệu quả tốt nhất cần được quan tâm thích đáng
Thứ ba, trách nhiệm quản lý tài sản công: Trách nhiệm này được thể hiện ở
thẩm quyền được giao quản lý và sử dụng hiệu quả các tài sản công, phục vụ cho việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của ĐVSNCL Khi công tác quản lý, sử dụng tài sản công được giao bị kém hiệu quả; sử dụng sai các nguồn tài chính, các tài sản, trang thiết bị, thực hiện không đúng chế độ, chính sách và sai các quy định của pháp luật, người đứng đầu phải chịu hình thức xử phạt theo quy định
- Thực trạng trách nhiệm người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập trong hoạt động tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức
Thứ nhất, thực trạng tổ chức tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức cho
đến nay một số nơi vẫn còn chậm đổi mới, chưa tương thích với cơ chế tự chủ của các đơn vị sự nghiệp công lập; chưa phát huy được tài năng, sức sáng tạo của viên chức Mặc dù theo tinh thần Luật Viên chức năm 2010, Nhà nước đã đổi mới việc tuyển dụng viên chức từ hình thức tuyển dụng suốt đời sang hình thức hợp đồng làm việc nhưng cách thức tuyển dụng theo hợp đồng gắn với chỉ tiêu biên chế chưa
Trang 9thể hiện được triệt để tinh thần đổi mới phương thức quản lý viên chức và chưa đáp ứng được yêu cầu giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho người đứng đầu đơn
vị sự nghiệp công lập
Thứ hai, hầu hết các ĐVSNCL đều gặp phải khó khăn trong việc thu hút
nguồn nhân lực chất lượng cao, điển hình là các bệnh viện, trường đại học, viện nghiên cứu Trong khi đó, nguồn cung từ các cơ sở đào tạo trong nước không đủ hoặc không đáp ứng được nhu cầu của các cơ sở tuyển dụng, sử dụng Hơn nữa, việc thiếu sự thu hút trong tuyển dụng viên chức còn bắt nguồn từ sự thiếu chủ động của chính lãnh đạo các ĐVSNCL Với một thời gian dài được bao bọc bằng
cơ chế, chính sách và nguồn ngân sách nhà nước, người đứng đầu các đơn vị đã quen với việc lao động tìm đến mình để xin việc hơn là chủ động tìm kiếm nguồn nhân lực, do vậy nguồn lực chất lượng cao trong những cơ quan này còn hạn chế Ngoài ra, với sự thiếu linh hoạt trong tìm kiếm kinh phí, nhiều ĐVSNCL cũng không đủ điều kiện và tài chính để có thể trả lương cao cho viên chức có năng lực
về làm việc, hoặc do môi trường của ĐVSNCL chưa thoát được “tư duy bị động” hoặc do tồn tại của chính ĐVSNCL đó (như nhân sự còn, có từ trước, những sự vụ tồn tại từ các nhiệm ký, thời kỳ trước)
Thứ ba, hoạt động tuyển dụng viên chức vẫn còn nặng về thủ tục với sự tham
gia của cả cơ quan quản lý lẫn ĐVSNCL, do đó quyền của người đứng đầu bị hạn chế nhiều Theo Nghị định số 43/2006/NĐ-CP, phần lớn các ĐVSNCL là các đơn
vị tự chủ một phần hoặc do ngân sách nhà nước bảo đảm toàn bộ kinh phí hoạt động thì việc tuyển dụng được quyết định bởi cơ quan quản lý trực tiếp Do vậy, việc tuyển dụng viên chức đối với các đơn vị phải theo các bước sau: Cơ quan quản
lý giao chỉ tiêu biên chế cho ĐVSNCL à ĐVSNCL xây dựng kế hoạch tuyển dụng
à Cơ quan quản lý duyệt kế hoạch tuyển dụng à ĐVSNCL thành lập hội đồng tuyển dụng, thông báo tuyển dụng, nhận hồ sơ, tổ chức tuyển dụng, chấm điểm, thông báo kết quả tuyển dụng à Cơ quản quản lý phê chuẩn kết quả tuyển dụng à Người đứng đầu ĐVSNCL ký hợp đồng làm việc với viên chức
Thứ tư, về sử dụng, quản lý viên chức: Tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên
chức là nhóm hoạt động có sự liên kết chặt chẽ với nhau Việc quản lý viên chức hiện nay vẫn nặng về tính hành chính hơn là coi trọng các yếu tố liên quan đến chuyên môn, nghiệp vụ Trong khi đó việc sử dụng viên chức của người đứng đầu còn để xảy ra những hiện tượng thiếu công bằng, minh bạch Các quy định về tiền lương, nội dung quản lý đối với viên chức còn khá chặt chẽ, quỹ lương hạn chế gây ảnh hưởng lớn tới việc thu hút nhân lực, nhất là người có tài năng đến làm việc Hơn nữa, việc xác định vị trí việc làm của viên chức còn gặp nhiều khó khăn trong việc xây dựng và triển khai nên gây nhiều hạn chế cho hoạt động quản lý, kiểm tra, giám sát của người đứng đầu Do vậy, không tránh khỏi có một bộ phận không nhỏ những người làm việc tại các ĐVSNCL đảm nhận vị trí chưa thực sự đúng với chuyên môn, năng lực của mình
Trang 10Một số giải pháp đề cao trách nhiệm của người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập
+ Hoàn thiện văn bản pháp lý nhằm trao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập
Trên thực tế, hiện nay có khá nhiều văn bản của Đảng, Nhà nước liên quan đến vấn đề này, nhưng vẫn khó đi vào cuộc sống, khó thực thi vì thiếu sự cụ thể và
rõ ràng trong việc phân công, xác định thẩm quyền, trách nhiệm của người đứng đầu, của tập thể và cá nhân trong đơn vị sự nghiệp công lập Nguyên nhân chính của các tình trạng trên là do quyền tự chủ của thủ trưởng đơn vị còn hạn chế, do cơ quan được tự xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ nhưng mức chi không được vượt các tiêu chuẩn, định mức chế độ do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành; kinh phí giao thực hiện tự chủ nhưng vẫn phải đảm bảo có chứng từ, hoá đơn hợp pháp, hợp lệ theo quy định; vì vậy nhiều khoản chi (khoán văn phòng phẩm, khoán
sử dụng điện thoại tại công sở ) cơ quan thực hiện tự chủ đã thực hiện khoán cho (từng bộ phận, cán bộ) nhưng vẫn phải có hoá đơn để hợp thức hoá chứng từ quyết toán Điều này gây khó khăn cho các đơn vị sự nghiệp trong việc thu chi, hạch toán chủ động các khoản sinh hoạt công tại đơn vị mình
Như vậy, để trao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho những người đứng đầu ĐVSNCL, điều cần thiết là hoàn thiện thể chế cho việc quy định rõ chế độ trách nhiệm? Cần phân định rạch ròi việc nào do tập thể chịu trách nhiệm, việc nào
do người đứng đầu chịu trách nhiệm Quy định trách nhiệm người đứng đầu là cần thiết, nhưng không phải bất cứ việc gì do cấp dưới hay nhân viên gây ra, từ nhỏ đến lớn, đều quy trách nhiệm cho người đứng đầu Cùng với việc quy định trách nhiệm người đứng đầu, phải có quy định về chức trách của viên chức ở vị trí nào, chức năng, nhiệm vụ và trách nhiệm ra sao Hoàn thiện được những quy định như vậy thì chúng ta sẽ có công cụ để vận hành bộ máy tốt hơn và giải quyết được các mối quan hệ giữa tập thể và cá nhân, quan hệ giữa người đứng đầu và cấp dưới cũng như đổi mới công tác lựa chọn nhân sự để người đứng đầu thực quyền hơn
Đồng thời, cần xây dựng, hoàn thiện và ban hành hệ thống định mức kinh tế
-kỹ thuật và tiêu chí, tiêu chuẩn của từng loại hình dịch vụ sự nghiệp công Cùng với
đó, đổi mới cơ chế tính giá đặt hàng sản phẩm, dịch vụ sự nghiệp công; từng bước tính đúng, tính đủ các chi phí hợp lý trong giá dịch vụ sự nghiệp, phù hợp với thị trường và khả năng của ngân sách nhà nước
+ Đổi mới cơ chế tuyển dụng, sử dụng, quản lý viên chức
Trước hết, cần quy định chi tiết về vấn đề tuyển dụng trong Luật Viên chức,
trên cơ sở đó đặt ra những tiêu chí trong việc xếp loại ĐVSNCL được giao quyền
tự chủ và ĐVSNCL chưa được giao quyền tự chủ Với những đơn vị chưa được giao quyền tự chủ hoặc tự chủ một phần, cần sử dụng phần lớn ngân sách trong hoạt động thì phải tổ chức thi tuyển viên chức, việc đánh giá kết quả thi tuyển được