Tư pháp quốc tế bài 2

Chỉ có tư pháp quốc tế mới có xung đột pháp luật, tư pháp quốc tế có đặc thù là điều chỉnh các quan hệ dân sự theo nghĩa rộng có yếu tố nước ngoài, mà các quan hệ dân sự có yếu tố nước n

TƯ PHÁP QUỐC TẾ - BÀI 2

1 XĐPL là hiện tượng đặc thù của TPQT.

Đúng

Chỉ có tư pháp quốc tế mới có xung đột pháp luật, tư pháp quốc tế có đặc thù là điều chỉnh các quan hệ dân sự theo nghĩa rộng có yếu tố nước ngoài, mà các quan hệ dân sự

có yếu tố nước ngoài nên quan hệ tư pháp điều chỉnh quan hệ đó không chỉ dừng lại phạm vi của một quốc gia có quan hệ đó được điều chỉnh ít nhất bởi hai quan hệ pháp luật Trên thực tế pháp luật các nước có quy định khác nhau trong giải quyết một quan hệ TPQT

2 XĐPL là hiện tượng xảy ra ở tất cả các lĩnh vực trong TPQT.

Sai

Vì xung đột pháp luật chỉ phát sinh trong các quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài theo nghĩa rộng (hôn nhân gia đình, tố tụng dân sự,thương mại,lao động,dân sự có yếu tố nước ngoài) Còn trong các lĩnh vực quan hệ pháp luật khác như hình sự, hành chính, tuy pháp luật các nước khác nhau cũng quy định khác nhau nhưng không xảy ra xung đột

Ví dụ trong quan hệ hình sự, hành chính mang tính hiệu lực theo lãnh thổ rất nghiêm ngặt

và không bao giờ có quy phạm xung đột và không cho phép áp dụng luật nước ngoài

3 Trong pháp luật của một quốc gia không bao giờ có hiện tượng XĐPL.

Sai

Trên thực tế, có thể có trường hợp xung đột pháp luật xảy ra trong cùng một quốc gia Trường hợp này bắt nguồn từ nhà nước liên bang, mỗi bang có thẩm quyền lập pháp

riêng (Mỹ, Canada) Hoặc trong một nhà nước đơn nhất, cùng một loại quan hệ nhưng được nhà nước ban hành nhiều quy phạm có nội dung khác nhau và được áp dụng cho từng vùng lãnh thổ khác nhau Khi đó, trong cùng một quốc gia lại có nhiều hệ thống pháp luật có liên quan được áp dụng để điều chỉnh quan hệ DS có yếu tố nước ngoài, sẽ xảy ra hiện tương xung đột pháp luật

4 Để giải quyết XĐPL, các quốc gia có thể lựa chọn phương pháp xây dựng các quy phạm xung đột để lựa chọn các quy phạm xung đột pháp luật của quốc gia khác.

Đúng

Vì đây là một trong 2 phương pháp giải quyết xung đột pháp luật Khi không có quy phạm pháp luật thực chất điều chỉnh các quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài thì cái cơ quan có thẩm quyền phải tiến hành xây dựng xung đột để hướng dẫn lựa chọn hệ thống pháp luật nhằm điều chỉnh các quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài

5 Phương pháp giải quyết XĐPL có phạm vi tương đương với phương pháp điều chỉnh của TPQT.

Đúng

Vì cả hai XĐPL và TPQT đều điều chỉnh dựa trên 2 phương pháp điều chỉnh là phương pháp thực chất và phương pháp xung đột

6 Khi pháp luật các nước quy định khác nhau về một vấn đề cụ thể sẽ làm phát sinh hiện tượng xung đột pháp luật.

Sai

Vì nếu một quan hệ có yếu tố nước ngoài phát sinh cần được điều chỉnh nhưng quan

hệ đó không phải là quan hệ dân sự thì xung đột pháp luật cũng sẽ không phát sinh

Do đó, khi pháp luật các nước quy định khác nhau về một vấn đề cụ thể giữa các hệ thống pháp luật có liên quan về các quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài mới phát sinh xung đột pháp luật Pháp luật các nước quy định khác nhau một vấn đề cụ thể về quan hệ hành chính, quan hệ hình sự thì không làm phát sinh xung đột pháp luật

7 Cơ cấu của quy phạm xung đột chỉ bao gồm phạm vi hệ thuộc

Đúng

QPXĐ được cơ cấu bởi hai bộ phận: Phạm vi và hệ thuộc

- Phạm vi là phần quy định quy phạm xung đột này được áp dụng cho loại quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài nào: hôn nhân, thừa kế, hợp đồng…

- Phần hệ thuộc là phần quy định chỉ ra luật pháp nước nào được áp dụng để giải quyết quan hệ pháp luật đã ghi ở phần phạm vi

8 Quy phạm xung đột có thể không có hệ thuộc.

Sai

Cơ cấu quy phạm xung đột gồm 2 bộ phận phạm vi và hệ thuộc, 2 bộ phận này không thể tách rời nhau trong bất kỳ quy phạm xung đột nào nếu thiếu 1 trong 2 bộ phận thì không thể thành quy phạm xung đột

9 Phạm vi của quy phạm xung đột chỉ ra hệ thống pháp luật quốc gia nào được

áp dụng.

Sai

Vì phần phạm vi chỉ ra những quan hệ xã hội mà quy phạm xung đột điều chỉnh Còn

hệ thuộc mới chỉ ra hệ thống pháp luật quốc gia nào được áp dụng đối với những quan hệ

xã hội ở phần phạm vi

10 Điều 684 BLDS 2015 là quy phạm xung đột tùy nghi.

Sai Đây là quy phạm xung đột mệnh lệnh Trong trường hợp này phải tuân theo pháp luật của nước nơi cá nhân xác lập hành vi hoặc nơi pháp nhân xác lập hành vi đó được thành lập

11 Quy phạm xung đột một bên là quy phạm mệnh lệnh.

Đúng

Quy phạm xung đột một bên là quy phạm quy định áp dụng pháp luật của chính quốc gia đã ban hành ra quy phạm đó

Quy phạm mệnh lệnh là quy phạm mang tính chất bắt buộc, nghĩa là cơ quan, tổ chức, cá nhân phải bắt buộc tuân theo và không có sự thỏa thuận hay lựa chọn pháp luật của nước nào khác mà phải theo pháp luật của nước đã xác định

Quy phạm xung đột một bên thực chất là quy phạm mệnh lệnh, vì nó bắt buộc áp dụng pháp luật của nước đã được xác định, cụ thể là quốc gia đã ban hành ra quy phạm đó

12 Chỉ khi nào quy phạm xung đột được áp dụng thì mới có xung đột pháp luật phát sinh.

Sai

Chỉ khi nào có phát sinh xung đột pháp luật thì mới áp dụng quy phạm xung đột để giải quyết, vì việc xây dựng và áp dụng các quy phạm xung đột là phương pháp giải quyết xung đột pháp luật

13 XĐPL được thừa nhận ở mọi quan hệ có yếu tố nước ngoài.

Sai

Xung đột pháp luật chỉ được thừa nhận ở các quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài Không được thừa nhận trên các quan hệ như hình sự, hành chính có yếu tố nước ngoài

14 Xung đột pháp luật xảy ra ở mọi quan hệ thuộc đối tượng điều chỉnh của Tư pháp quốc tế.

Sai

Xung đột pháp luật chỉ xảy ra đối với quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài Còn quan

hệ tố tụng dân sự có yếu tố nước ngoài, mặc dù vẫn thuộc đối tượng điều chỉnh của TPQT, nhưng lại không có hiện tượng xung đột pháp luật

15 Phương pháp xung đột là phương pháp giải quyết xung đột pháp luật một cách trực tiếp.

Sai

Vì quy phạm xung đột là QPPL đặc biệt, không điều chỉnh trực tiếp quan hệ dân sự

có yếu tố nước ngoài, mà chỉ quy định các quy tắc xác định hệ thống pháp luật cần được

áp dụng Còn việc quan hệ đó được giải quyết cụ thể thế nào thì quy phạm xung đột không điều chỉnh, mà phải xem xét hệ thống pháp luật được dẫn chiếu Do đó, cách điều chỉnh của quy phạm xung đột là điều chỉnh gián tiếp chứ không trực tiếp

16 Sự tồn tại của quy phạm thực chất trong Điều ước quốc tế làm mất đi hiện tượng xung đột pháp luật

Sai

ĐƯQT chỉ giải quyết được hiện tượng xung đột pháp luật về cùng một vấn đề giữa các thành viên của Điều ước đó Còn trong ĐƯQT song phương do các quốc gia ký kết với nhau, có khi cùng một vấn đề, nhưng mỗi Điều ước với thành viên khác nhau lại có cách giải quyết khác nhau Khi đó, mặc dù tồn tại quy phạm thực chất trong ĐƯQT nhưng vẫn có hiện tượng xung đột pháp luật

17 Quy phạm xung đột luôn dẫn chiếu đến việc áp dụng pháp luật nước ngoài.

Sai

Trong trường hợp dẫn chiếu ngược trở lại thì pháp luật trong nước vẫn được áp dụng Dẫn chiếu ngược là hiện tượng quy phạm xung đột của luật Tòa án có thẩm quyền chỉ ra hệ thống pháp luật cần được áp dụng để giải quyết quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài, nhưng hệ thống pháp luật được chỉ định lại có quy phạm xung đột lại chỉ ra quan

hệ đó có thể được điều chỉnh bởi pháp luật nơi có quy phạm xung đột ban đầu

Việt Nam chấp nhận dẫn chiếu ngược, CSPL: khoản 2 Điều 668 Bộ luật dân sự 2015:

“2 Trường hợp dẫn chiếu đến pháp luật Việt Nam thì quy định của pháp luật Việt Nam về quyền, nghĩa vụ của các bên tham gia quan hệ dân sự được áp dụng.”

19 Tại Việt Nam, quốc tịch pháp nhân là quốc tịch của nước nơi đăng ký thành lập.

Đúng

Theo khoản 1 Điều 676 BLDS 2015, thì quốc tịch của pháp nhân được xác lập theo pháp luật của nước nơi pháp nhân thành lập Quy định này đã xác định quốc tịch của pháp nhân tùy thuộc vào pháp luật nơi thành lập của pháp nhân đó

20 Tòa án khi xét xử vụ việc chỉ áp dụng pháp luật của nước mình nếu pháp luật có quy định nguyên tắc luật tòa án.

Sai

Nguyên tắc luật tòa án là nguyên tắc chủ đạo của tố tụng dân sự quốc tế Theo nguyên tắc này, khi giải quyết các vụ việc dân sự theo nghĩa rộng có yếu tố nước ngoài,

về mặt tố tụng tòa án có thẩm quyền chỉ áp dụng luật tố tụng nước mình (trừ trường hợp ngoại lệ được quy định trong pháp luật từng nước hoặc trong các Điều ước quốc tế mà nước đó tham gia)

21 Máy bay mang cờ Việt Nam, do Hoa Kỳ sản xuất, được Trung Quốc chuyển giao và ký kết hợp đồng chuyển giao tại Hàn Quốc sẽ mang quốc tịch của Trung Quốc.

Sai Theo hệ thuộc luật nơi ký kết hợp đồng thì hợp đồng ký ở đâu luật ở đó sẽ được

áp dụng Ở đây, luật của Hàn Quốc sẽ được áp dụng Còn với nguyên tắc áp dụng Luật quốc tịch thì dựa vào dấu hiệu quốc tịch của phương tiện Ở nhận định trên, máy bay mang cờ Việt Nam là dấu hiệu quốc tịch, vì vậy máy bay này sẽ mang quốc tịch Việt Nam chứ không phải Trung Quốc

22 Doanh nghiệp Việt Nam hoạt động tại Hoa Kỳ khi giải thể sẽ phải áp dụng luật Hoa Kỳ.

Nhận định sai

Theo khoản 2, Điều 1 Luật Thương Mại 2005 quy định như sau:

“Hoạt động thương mại thực hiện ngoài lãnh thổ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong trường hợp các bên thoả thuận chọn áp dụng Luật này hoặc luật nước ngoài, điều ước quốc tế mà Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định áp dụng Luật này.”

Tức là nếu có thỏa thuận việc chọn luật áp dụng thì vẫn ưu tiên áp dụng luật được chọn

23 Tại Việt Nam, luật nơi vi phạm pháp luật là luật của nước nơi thực hiện hành vi gây thiệt hại hoặc của nước chủ thể có hành vi gây thiệt hại.

Nhận định sai

Trong trường hợp hành vi gây thiệt hại xảy ra ngoài lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam mà người gây thiệt hại và người bị thiệt hại đều là công dân hoặc pháp nhân Việt Nam thì áp dụng pháp luật Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam để giải quyết

Hoặc việc bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do tàu bay, tàu biển gây ra ở không phận quốc tế hoặc biển cả được xác định theo pháp luật của nước mà tàu bay, tàu biển mang quốc tịch Trừ trường hợp pháp luật về hàng hải và hàng không của Việt Nam có quy định khác (khoản 2 Điều 773)

Ví dụ, theo quy định của Luật hàng hải thì tai nạn đâm va xảy ra ở nội thủy hoặc lãnh hải của quốc gia nào thì áp dụng pháp luật quốc gia đó Trong trường hợp tai nạn đâm va xảy ra ở biển cả hoặc trong nội thủy, lãnh hải của quốc gia khác giữa các tàu biển có cùng quốc tịch thì áp dụng pháp luật của quốc gia mà tàu biển mang quốc tịch,…(Điều 3 Luật hàng hải Việt Nam 2005)

24 Việc bảo lưu trật tự công cộng chỉ áp dụng khi luật nước ngoài nếu áp dụng

sẽ gây hậu quả xấu hoặc mâu thuẫn với các nguyên tắc cơ bản của PL quốc gia.

Nhận định sai

Bảo lưu trật tự công cộng là việc các cơ quan tư pháp và cơ quan nhà nước có thẩm quyền không áp dụng luật nước ngoài khi vận dụng và thực hiện các quy phạm xung đột nếu việc áp dụng đó chống lại trật tự công cộng của nước mình

Ngoài trường hợp trên, bảo lưu trật tự công cộng cũng được sử dụng trong một số lĩnh vực khác như lĩnh vực Luật lao động hay Luật an sinh xã hội

Trong Luật lao động, các quy định liên quan đến trật tự công cộng cũng được coi là các quy phạm mang tính mệnh lệnh Nhưng cũng có thể bị hủy bỏ trong trường hợp cần thiết bảo vệ quyền lợi người lao động (đối tượng được coi là một bên “yếu hơn” trong hợp đồng và cần sự bảo vệ của pháp luật)

Ví dụ, trong pháp luật hầu hết các nước quy định cần tôn trọng sự thỏa thuận của các

bê trong hợp đồng lao động, đây là nguyên tắc mang tính mệnh lệnh nhưng những thỏa thuận này cũng bị hạn chế bởi pháp luật Nhà nước Nói cách khác, các bên không được thỏa thuận trong hợp đồng những điều khoản trái với các quy định của pháp luật Nhà

nước gây bất lợi cho người lao động Vì vậy, pháp luật thường quy định những chuẩn mực tối thiểu nhằm bảo vệ quyền lợi của người lao động, những quy định này có tính chất như “trật tự công” và cần tuân thủ

25 Để xử lý vấn đề lẩn tránh pháp luật, các quốc gia có thể không công nhận kết quả mà chủ thể đạt được sau khi lẩn tránh.

Nhận định đúng

Lẩn tránh pháp luật là hành vi của một người cố tình khai thác một quy tắc xung đột nhằm mục đích trốn tránh sự áp dụng pháp luật không có lợi cho đương sự

Pháp luật một số nước quy định, hành vi lẩn tránh pháp luật là hành vi trái pháp luật

Do đó, các giao dịch dân sự được thực hiện với mục đích lẩn tránh pháp luật thường bị coi là vô hiệu Như ở Nga, Điều 48 BLDS Cộng hòa liên bang Nga quy định: “Các hợp đồng ký kết nhằm lẩn tránh pháp luật bị coi là vô hiệu”

Hoặc theo Điều 30 Bộ luật Tư pháp quốc tế Tuy-ni-di (1998), “lẩn tránh pháp luật được hình thành bởi thay đổi giả tạo bộ phận của quy phạm xung đột pháp luật liên quan đến hoàn cảnh pháp lý thực tiễn với mục đích tránh pháp luật Tuy-ni-di hoặc pháp luật nước ngoài được chỉ định điều chỉnh bởi quy phạm xung đột thông thường được áp dụng Khi điều kiện của lẩn tránh pháp luật được thỏa mãn, sự thay đổi thành phần của quy phạm xung đột không được sử dụng”

26 Khi xảy ra hiện tượng dẫn chiếu ngược có thể xảy ra hiện tượng quốc gia có thẩm quyền không chấp nhận dẫn chiếu ngược.

Nhận định đúng

Trong Tư pháp quốc tế các nước, một số nước không chấp nhận dẫn chiếu (bao gồm

cả dẫn chiếu ngược và dẫn chiếu đến pháp luật nước thứ ba) như Kê-béc (Canada), Ý

(trước ngày 31 tháng 5 năm 1995), Bắc Âu, Hy Lạp (BLDS năm 1940), Hà Lan, Brazin (BLDS năm 1942), Ai Cập (BLDS năm 1948), Siry (BLDS năm 1949) v.v…;

Vì vậy, khi gặp hiện tượng dẫn chiếu thì phải xét hai trường hợp cơ bản:

Trường hợp thứ nhất: Pháp luật của quốc gia không chấp nhận dẫn chiếu ngược và dẫn chiếu đến pháp luật của nước thứ ba, có nghĩa là quốc gia đó theo quan điểm thứ nhất, cho rằng việc dẫn chiếu đến pháp luật nước ngoài ở đây phải là sự dẫn chiếu đến quy phạm pháp luật thực chất của nước ngoài Trong trường hợp này, về nguyên tắc pháp luật được áp dụng ở đây sẽ là pháp luật của nước mà được pháp luật quốc gia này dẫn chiếu đến, và áp dụng các quy phạm pháp luật thực chất của nước đó để giải quyết quan

hệ xã hội phát sinh

Trường hợp thứ hai: Pháp luật của quốc gia chấp nhận dẫn chiếu ngược và dẫn chiếu đến pháp luật của nước thứ ba, có nghĩa là quốc gia đó theo quan điểm thứ hai, cho rằng

sự dẫn chiếu đến pháp luật nước ngoài phải là sự dẫn chiếu đến toàn bộ hệ thống pháp luật của nước đó (kể cả quy phạm luật thực chất, cả luật xung đột) Trong trường hợp này,

về nguyên tắc chung, pháp luật sẽ áp dụng là pháp luật của chính quốc gia mà được pháp luật của quốc gia kia dẫn chiếu ngược trở lại hoặc pháp luật của nước thứ ba

27 Chứng minh xung đột pháp luật là hiện tượng đặc thù của Tư pháp quốc tế?

Xung đột pháp luật là hiện tượng đặc thù của tư pháp quốc tế vì: Trong các ngành luật khác, khi quan hệ xã hội thuộc đối tượng điều chỉnh của chúng phát sinh, không có hiện tượng hai hay nhiều hệ thống pháp luật khác nhau cùng tham gia vào việc điều chỉnh cùng một quan hệ xã hội ấy, và cũng không có sự lựa chọn luật để áp dụng vì các quy phạm pháp luật của các ngành luật này mang tính tuyệt đối về mặt lãnh thổ Chỉ khi các quan hệ tư pháp quốc tế xảy ra thì mới có hiện tượng hai hay nhiều hệ thống pháp luật khác nhau cùng tham gia điều chỉnh quan hệ đó và làm nảy sinh yêu cầu về chọn luật áp dụng nếu trong trường hợp không có quy phạm thực chất thống nhất