BÀI TẬP HỌC KÌ MÔN TƯ PHÁP QUỐC TẾ Khái quát lại, chúng ta nhận thấy, về cơ bản bộ luật dân sự tại phần V đã sử dụng khá đầy đủ các hệ thuộc luật phổ biến hiện nay. Về phía nhà làm luật cũng đã có những sự lựa chọn và xây dựng rất phù hợp với phạm vi tác động của từng quy phạm xung đột cụ thể. Bên cạnh đó, ngoài các hệ thuộc luật cơ bản nói trên, nhà làm luật cũng đã sử dụng một số hệ thuộc luật khác như hệ thuộc luật nơi có mối liên hệ gắn bó nhất hay là kết hợp giữa hệ thuộc luật quốc tịch và hệ thuộc luật nơi cư trú… Điều này đã phần nào thể hiện sự linh hoạt và nhạy bén của phía nhà làm luật, góp phần quan trọng trong việc chỉ ra nguyên tắc chọn luật phù hợp nhất.
Trang 1Đề số 25: Thống kê và bình luận về các hệ thuộc luật được sử dụng trong các quy phạm tại phần V BLDS năm 2015
MỞ ĐẦU
Ngày nay với xu thế hội nhập quốc tế diễn ra mạnh mẽ, các quan hệ dân sự có yếu
tố nước ngoài ngày càng phổ biến Trong cùng một quan hệ dân sự, rõ ràng có thể
có từ hai hay nhiều hệ thống pháp luật có thể điều chỉnh Vậy vấn đề đặt ra là sẽ áp dụng theo pháp luật nước nào? Nhìn nhận được thực tế đó, pháp luật Việt Nam đã ban hành ra các quy phạm xung đột luật, chúng được quy định phổ biến nhất chính
là trong Bộ luật dân sự Các quy phạm xung đột chỉ ra nguyên tắc chọn luật áp dụng đối với phạm vi từng phạm vi cụ thể trong quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài Theo đó, mỗi một quy phạm pháp luật được cấu tạo bởi hai bộ phận cơ bản
đó là phạm vi và hệ thuộc Trong đó, có thể thấy hệ thuộc luật là bộ phận cấu tạo không thể thiếu của một quy phạm xung đột, và có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với việc chọn luật áp dụng trong quan hệ tư pháp quốc tế Vậy, về phía nhà làm luật đã sử dụng các hệ thuộc nào và các hệ thuộc luật đó được sử dụng như thế nào
ở nước ta hiện nay, em xin lựa chọn đề tài “Thống kê và bình luận về các hệ thuộc luật được sử dụng trong các quy phạm tại phần V Bộ luật dân sự năm 2015” để đi sâu vào nghiên cứu và tìm hiểu.
Đề tài của em chắc hẳn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót, hạn chế nhất định, rất mong thầy(cô) châm chước và thông cảm ạ!
NỘI DUNG I.Khái quát chung về hệ thuộc luật trong tư pháp quốc tế:
1.Khái niệm:
Hệ thuộc là bộ phận cấu thành của quy phạm xung đột, bộ phận này của quy phạm xung đột đưa ra nguyên tắc chọn luật trong quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài Phần hệ thuôc chính là phần dẫn chiếu luật, thông thường phần này thường sẽ đứng
ở cuối câu, sau phần phạm vi và các điều kiện đặc biệt
2.Phân loại và đặc điểm:
Hệ thuộc luật thông thường bao gồm những dạng cơ bản như sau:
Trang 22.1.Hệ thuộc luật nhân thân:
Luật nhân thân thường được áp dụng trong các mối quan hệ liên quan đến nhân thân của con người như các quan hệ về năng lực pháp luật và năng lực hành vi, các quan hệ về hôn nhân gia đình, thừa kế động sản… Luật nhân thân tồn tại dưới 2 dạng sau:
Hệ thuộc luật quốc tịch: Đây là hệ thống pháp luật của nước mà đương sự là công
dân hay đương sự có quốc tịch, loại hệ thuộc này phổ biến tại các quốc gia theo hệ thống luật Civil Law, Việt Nam cũng là một nước theo hệ thống này Ví dụ, quy phạm xung đột sử dụng hệ thuộc luật quốc tịch tại khoản 1, điều 673 BLDS 2015 quy định: “Năng lực pháp luật dân sự của cá nhân được xác định theo pháp luật của nước mà người đó có quốc tịch” Hoặc trong Hiệp định tương trợ tư pháp và pháp lý giữa Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam với Liên bang Nga ký kết ngày 25/8/1998 tại khoản 1 Điều 19 quy định: “Năng lực hành vi của cá nhân được xác định theo pháp luật của bên kỷ kết mà người đó là công dân” Như vậy, cả hai trường họp trên đây đều sử dụng hệ thuộc luật quốc tịch để giải quyết xung đột về năng lực hành vi dân sự
Hệ thuộc luật nơi cư trú: Là hệ thống pháp luật của nước mà đương sự cư trú, loại
hệ thuộc này phổ biến tại các nước theo hệ thống luật Common Law Chẳng hạn: Quy phạm xung đột sử dụng hệ thuộc luật nơi cư trú tại điều 682 Bộ luật dân sự
2015 quy định: “giám hộ được xác định theo pháp luật của nước nơi người được giám hộ cư trú Ví dụ: Khoản 1 Điều 25 Hiệp định tương trợ tư pháp và pháp lý giữa Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam với Liên bang Nga năm 1998 quy định:
“Quan hệ nhản thân và quan hệ tài sản giữa vợ chồng được xác định theo pháp luật của bên kỷ kết nơi họ cùng thường trú” Trường hợp trên hệ thuộc luật nơi cư trú được sử dụng để giải quyết xung đột trong quan hệ nhân thân và tài sản giữa vợ chồng
2.2.Hệ thuộc luật quốc tịch của pháp nhân:
Luật quốc tịch của pháp nhân được hiểu là luật của quốc gia mà pháp nhân mang quốc tịch Pháp nhân là một tổ chức được thành lập theo pháp luật của một nước nhất định, mỗi pháp nhân đều có quy chế pháp lý của riêng mình Các quan hệ liên quan đến việc thành lập, giải thể, thanh lí tài sản của pháp nhân thường do luật quốc tịch của pháp nhân chi phối Mỗi nước có các căn cứ khác nhau để xác định quốc tịch của pháp nhân Các dấu hiệu ràng buộc hiện này là:Nơi trung tâm quản
lý của pháp nhân; Nơi đăng ký điều lệ(nơi thành lập pháp nhân); Nơi pháp nhân
Trang 3thực tế tiến hành kinh doanh hoạt động chính Ở Việt Nam pháp nhân được thành lập theo pháp luật Việt Nam và đăng ký điều lệ ở Việt Nam thì đương nhiên pháp nhân mang quốc tịch Việt Nam không phụ thuộc vào việc nó hoạt động ở đâu, lãnh thổ nào
2.3.Hệ thuộc luật nơi có tài sản:
Là hệ thống pháp luật của nước nơi tài sản tồn tại
Đây là hệ thuộc luật được áp dụng chủ yếu trong việc điều chỉnh các quan hệ sở hữu tài sản (tài sản hữu hình), đặc biệt gần như các quan hệ tài sản mà đối tượng tài sản là bất động sản thì sẽ luôn được áo dụng hệ thuộc này để điều chỉnh Đó có thể là tranh chấp về quyền sở hữu, chia tài sản khi ly hôn mà tài sản là bất động sản hoặc thừa kế đối với bất động sản…đều do luật nơi có tài sản chi phối Sở dĩ như vậy, bởi trong các quan hệ đó, dù chủ thể có quốc tịch khác nhau, quan hệ xảy ra ở đâu nhưng luôn có một điều luôn thống nhất và được các bên quan tâm hướng tới
đó là tài sản, và hệ thuộc này cũng được cho là khi áp dụng sẽ ít gây tranh cãi nhất
và khách quan nhất
2.4.Hệ thuộc luật do các bên kí kết hợp đồng lựa chọn:
Là hệ thống pháp luật của nước mà các bên trong hợp đồng quốc tế thỏa thuận lựa chọn Vì hợp đồng bản thân nó đã là sự thỏa thuận, nguyên tắc tự do hợp đồng là một trong những nguyên tắc rất quan trọng trong hầu hết các văn bản pháp lý cả quốc gia lẫn quốc tế, nên trong lĩnh vực này việc các quốc gia quy định dành cho các bên tham gia quan hệ hợp đồng quốc tế có sự thỏa thuận về hệ thống pháp luật
sẽ được áp dụng nếu có tranh chấp xảy ra là hết sức hợp lý và dễ hiểu.Trong quan
hệ hợp tác kinh tế quốc tế, đặc biệt là trong buôn bán và hàng hải quốc tế, pháp luật cho phép các bên tham gia các quan hệ đã được lựa chọn hệ thống pháp luật để
áp dụng
2.5 Hệ thuộc luật nơi thực hiện hành vi:
Là hệ thống pháp luật của nước nơi hành vi được thực hiện Vì hành vi có nhiều loại nên hệ thuộc luật hành vi cũng biểu hiện dưới nhiều dạng khác nhau Cụ thể
đó là:
Trang 4Hệ thuộc luật nơi ký kết hợp đồng: được hiểu là quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia kí kết hợp đồng được xác định theo luật nơi kí kết hợp đồng, nói một cách khác chính là hệ thống pháp luật nơi hợp đồng được kí kết
Hệ thuộc luật nơi thực hiện nghĩa vụ: là hệ thống pháp luật của nước nơi nghĩa vụ được thực hiện Việc xác định như thế nào là nghĩa vụ thì sẽ tùy thuộc vào pháp luật quốc gia của mỗi nước và tùy thuộc vào từng trường hợp cụ thể, ví dụ như nghĩa vụ giao hàng, nghĩa vụ thanh toán…
Hệ thuộc luật nơi thực hiện hành động: Là hệ thống pháp luật nơi hợp đồng được thực hiện Ví dụ như hình thức của hợp đồng được quyết định bởi luật của nước nơi thực hiện nó, hoặc hình thức kết hôn được quyết định bởi luật nước các bên thực hiện kết hôn
Hệ thuộc luật nơi tiến hành việc kết hôn: là hệ thống pháp luật của nước nơi việc kết hôn được tiến hành Cần chú ý việc kết hôn được hiểu là việc kết hôn theo quy định của pháp luật được xem là hợp pháp Ví dụ ở Việt Nam thì nơi tiến hành kết hôn là nơi các bên trong quan hệ đăng kí kết hôn tại cơ quan nhầ nước có thẩm quyền chứ không phải nơi hai bên tổ chức đám cưới Vì thế, nếu ở nước ngoài, việc kết hôn được xem là hợp pháp khi nó được tiến hành tại cơ sở tôn giáo thì luật nơi tiến hành kết hôn chính là luật nơi có cơ sở tôn giáo đó
Ngoài ra còn có một số dạng khác như Hệ thuộc luật nước người bán; Hệ thuộc luật nơi vi phạm pháp luật…
2.6.Hệ thuộc luật nơi xảy ra hành vi gây thiệt hại:
Là hệ thống pháp luật của nước nơi hành vi gây thiệt hại xảy ra, sẽ được áp dụng
để giải quyết vấn đề trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng Hành vi gây thiệt hại ở đâu thì hệ thống pháp luật ở đó được áp dụng Hệ thống pháp luật này được áp dụng phổ biến và rộng rãi ở nhiều quốc gia, tuy nhiên tỏng cách vận dụng thì mỗi quốc gia lại có sự khác biệt Có nước quy định đó là nơi xảy ra hành vi gây thiệt hại những cũng có nước cho rằng đó là đó là nơi xảy ra hậu quả của hành vi gây thiệt hại Song để đảm bảo lợi ích quốc gia cũng như sự thuận lợi cho cơ quan giải quyết tranh chấp thì có quan điểm nên kết hợp cả hai
2.7.Hệ thuộc luật tòa án:
Trang 5Là hệ thống pháp luật của nuớc có tòa án đang xét xử vụ án Theo nghĩa rộng, Lex fori có thể bao gồm cả luật nội dung và luật hình thức Trong lĩnh vực luật nội dung, khi có những điều kiện nhất định, quy phạm xung đột cũng có thể dẫn chiếu đến luật của nước có tòa án đang xét xử vụ án Hệ thuộc luật tòa án còn được sử dụng trong những trường hợp đặc biệt khi không xác định được hệ thuộc luật cần
áp dụng như khi vận dụng bảo lưu trật tự công dẫn đến việc không áp dụng pháp luật nước ngoài, khi đó quan hệ thiếu sự điều chỉnh của một hệ thuộc luật phù hợp thì hệ thuôc luật tòa án là một sự lựa chọn hợp lí nhất
Tuy nhiên, hệ thuộc luật tòa án được hiểu theo nghĩa hẹp là phổ biến hơn, nghiã là
hệ thuộc này được áp dụng gần như tuyệt đối trong các quan hệ dân sự quốc tế Nói cách khác, khi xét xử các vụ việc dân sự theo nghĩa rộng có yếu tố nước ngoài, tòa án chỉ áp dụng luật tố tụng của nước mình, luật tố tụng của nước có tòa án đó Đây là một nguyên tắc phổ biến được ghi nhận ở tất cả các nước và nó giống như một tập quán đã được chấp nhận rộng rãi Bởi cấc hành vi tố tụng luôn thể hiện quyền lực nhà nước, chủ quyền của quốc gia nên hầu như không có việc áp dụng pháp luật nước ngoài trong lĩnh vực này Nhưng cũng có những trường hợp ngoại
lệ sẽ không áp dụng luật tố tụng của nước có tòa án khi: 1) việc cho phép áp dụng luật tố tụng nước ngoài được ghi nhận trong điều ước quốc tế hoặc trong pháp luật quốc gia; hoặc 2) khi luật trong nước có quy định năng lực hành vi tố tụng dân sự xác định theo sự lựa chọn giữa luật tòa án và luật nhân thân
Như vậy, có thể nhận thấy, hệ thuộc luật là một phần hết sức đặc biệt của quy phạm
xung đột trong tư pháp quốc tế Trên thế giới và Việt Nam hiện nay đều sử dụng khá đa dạng và phong phú các hệ thuộc luật Theo đó, mỗi quốc gia đối với từng quan hệ dân sự cụ thể lại lựa chọn những hệ thuộc luật nhất định phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của từng quốc gia Các hệ thuộc luật này có ý nghĩa hết sức
to lớn trong việc áp dụng pháp luật giải quyết quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài
Do vậy, nếu mỗi quốc gia có hiểu biết và vận dụng chúng một cách linh hoạt và hợp lý sẽ góp phần không nhỏ trong việc lựa chọn luật áp dụng phù hợp trong giải quyết tranh chấp dân sự quốc tế hiện nay
II.Thống kê và bình luận về các hệ thuộc luật được sử dụng trong các quy phạm tại phần V BLDS năm 2015
Bộ luật dân sự chính là văn bản pháp lý chứa đựng hầu như các quy phạm xung đột
của tư pháp quốc tế Đặc biệt tại phần V quy định về pháp luật áp dụng đối với quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài của bộ luật này, các hệ thuộc luật đã được
Trang 6nhà làm luật sử dụng hết sức linh hoạt và đa dạng, đan xen nhiều các hệ thuộc luật
cơ bản như sau:
- Hệ thuộc luật quốc tịch
- Hệ thuộc luật cư trú
- Hệ thuộc luật nơi có tài sản
- Hệ thuộc luật nơi thực hiện hành vi
- Hệ thuộc luật do các bên kí kết thỏa thuận lựa chọn
- Hệ thuộc luật nơi xảy ra hành vi gây thiệt hại
- Hệ thuộc luật tòa án; …
Trong đó, mỗi quy phạm lại được cấu thành bởi những hệ thuộc luật khác nhau Tùy từng nhóm quan hệ, từng quan hệ dân sự cụ thể mà nhà làm luật đã lựa chọn những hệ thuộc luật phù hợp Dưới đây là những hệ thuộc luật chủ yếu được sử dụng tại phần áp dụng pháp luật đối với quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài phần
V Bộ luật dân sự 2015:
1.Hệ thuộc luật quốc tịch:
Hệ thuộc luật quốc tịch là hệ thống pháp luật đương sự có quốc tịch Hệ thuộc này được sử dụng chủ yếu để giải quyết các quan hệ liên quan đến yếu tố nhân thân như: Xác định năng lực pháp luật dân sự; năng lực hành vi dân sự; xác định một người chết hay mất tích…Cụ thể như sau:
Thứ nhất, hệ thuộc luật quốc tịch được sử dụng để xác định năng lực pháp luật dân sự của cá nhân:
“Điều 673 Năng lực pháp luật dân sự của cá nhân quy định như sau:
1 Năng lực pháp luật dân sự của cá nhân được xác định theo pháp luật của nước
mà người đó có quốc tịch.
2 Người nước ngoài tại Việt Nam có năng lực pháp luật dân sự như công dân Việt Nam, trừ trường hợp pháp luật Việt Nam có quy định khác”.
Theo đó, năng lực pháp luật dân sự của cá nhân được xác định theo pháp luật của nước mà người đó có quốc tịch Như vậy, trong quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài, cá nhân mang quốc tịch nước nào thì xác định năng lực pháp luật theo pháp luật của nước mà người đó mang quốc tịch Chẳng hạn, trong việc giải quyết quan
hệ dân sự có chủ thể A(quốc tịch Mỹ) và B( quốc tịch Việt Nam), để giải quyết được vụ án này đòi hỏi phải xác định năng lực pháp của họ Vậy theo quy định của
Trang 7pháp luật dân sự, đối với trường hợp trên, năng lực pháp luật của A sẽ được xác định theo pháp luật của nước mà A mang quốc tịch, cụ thể là pháp luật nước Mỹ Ngược lại, đối với việc xác định năng lực pháp luật của B tương tự sẽ xác định theo pháp luật của nước mà B có quốc tịch, đó là pháp luật Việt Nam
Trong khoa học pháp lý lâu nay, năng lực pháp luật của một cá nhân vẫn được hiểu
là “khả năng của cá nhân được hưởng các quyền dân sự và gánh vác các nghĩa vụ dân sự” Việc xác định năng lực pháp luật dân sự của cá nhân được hiểu là xác định về quyền năng pháp luật của mỗi cá nhân Năng lực pháp luật xuất hiện trên
cơ sở pháp luật của mỗi quốc gia, vì thế, công dân của mỗi nước khác nhau thì có năng lực pháp luật khác nhau và được hình thành trên những điều kiện khác nhau
Do vậy, mỗi nhà nước khác nhau sẽ trao cho công dân của họ những quyền năng dân sự không giống nhau, từ đó dẫn đến năng lực pháp luật của cá nhân mỗi nước
là không giống nhau, điều này sẽ không loại trừ việc có những quyền mà công dân nước này có nhưng chưa chắc công dân nước khác đã có
Do vậy, có thể thấy, việc sử dụng hệ thuộc luật quốc tịch đối với việc xác định năng lực pháp luật dân sự của cá nhân là hết sức đúng đắn và phù hợp Bởi lẽ, như vậy sẽ dễ dàng, thuận tiện và nhanh chóng hơn cho chủ thể áp dụng luật Quy định như vậy còn cho thấy rõ quan điểm của Việt Nam về vấn đề này, đó là tôn trọng pháp luật của nước mà người nước ngoài đã lựa chọn mang quốc tịch Đồng thời, đảm bảo sự khách quan, công bằng đối với chủ thể được áp dụng
Hệ thuộc luật quốc tịch được sử dụng để xác định năng lực hành vi dân sự của
cá nhân:
Trong trường hợp quy định tại khoản 1, Điều 674 BLDS 2015 việc xác định năng lực hành vi dân sự của cá nhân cũng dựa theo hệ thuộc luật quốc tịch Cụ thể, điều
674 BLDS 2015 quy định như sau:
“1 Năng lực hành vi dân sự của cá nhân được xác định theo pháp luật của nước
mà người đó có quốc tịch, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này”
Nếu như năng lực pháp luật của cá nhân là quyền năng dân sự của cá nhân được Nhà nước trao cho và mọi người khi sinh ra đều có quyền như nhau thì năng lực
hành vi dân sự của cá nhân lại là khả năng của cá nhân bằng hành vi của mình xác
lập, thực hiện quyền, nghĩa vụ dân sự Nó được căn cứ chủ yếu vào độ tuổi và khả năng nhận thức và làm chủ hành vi của cá nhân đó Năng lực hành vi dân sự của cá nhân gắn liền với mỗi cá nhân nhất định và ở các quốc gia khác nhau, tuy vào điều kiện hoàn cảnh kinh tế xã hội từng quốc gia mà chi phối tiêu chí, mức độ xác định năng lực hành vi dân sự không giống nhau Chẳng hạn:
Do vậy, bản chất năng lực hành vi dân sự gắn liền với mỗi quốc gia, cá nhân là công dân nước nào thì sẽ được xác định theo pháp luật nước đấy, thế mới đảm bảo
Trang 8được tính khách quan và công bằng được Từ đó, có thể nhận thấy, việc sử dụng hệ thuộc luật quốc tịch đối với trường hợp trên là hoàn toàn hợp lý Theo tinh thần của điều 674 BLDS 2015, năng lực hành vi dân sự của cá nhân cơ bản được xác định theo pháp luật của nước mà người đó mang quốc tịch, nghĩa là cá nhân mang quốc tịch nước nào thì pháp luật nước đấy sẽ xác định năng lực hành vi dân sự của mỗi cá nhân đấy Chăng hạn, trong một quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài, C là công dân Anh, D là công dân Mỹ, trong quan hệ dân sự đấy có yêu cầu xác định năng lực hành vi dân sự của các chủ thể nói trên, thì rõ ràng pháp luật áp dụng đối với C và D là khác nhau và tương tự trong tình huống nêu trên sẽ là pháp luật của nước Anh và pháp luật nước Mỹ
Sự lựa chọn hệ thuộc luật quốc tịch đối với việc xác định năng lực hành vi dân sự của cá nhân là hoàn toàn đúng đắn, điều này là phù hợp với chính bản chất đối tượng cần hướng đến là năng lực hành vi dân sự, một yếu tố luôn có sự gắn liền với quốc gia, quốc tịch
Hệ thuộc luật quốc tịch còn được sử dụng để xác định cá nhân mất tích hoặc chết:
Điều 675 Xác định cá nhân mất tích hoặc chết
“1.Việc xác định một cá nhân mất tích hoặc chết tuân theo pháp luật của nước mà người đó có quốc tịch vào thời điểm trước khi có tin tức cuối cùng về người đó, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này”.
Theo đó, hệ thuộc luật trong quy phạm này chỉ ra rằng: việc xác định cá nhân chết hoặc mất tích được xác định theo pháp luật của nước mà người đó có quốc tịch vào thời điểm trước khi có tin tức cuối cùng về người đó Người bị tuyên bố mất tích hoặc chết có quốc tịch trước khi có tin tức cuối cùng về người đó ở đâu thì pháp luật nước đó sẽ điều chỉnh
Ngoài ra, hệ thuộc luật quốc tịch còn được sử dụng trong thừa kế:
“1 Thừa kế được xác định theo pháp luật của nước mà người để lại di sản thừa kế
có quốc tịch ngay trước khi chết”.
Theo đó, người để lại di sản thừa kế trước khi chết có quốc tịch nước nào thì pháp luật nước đó sẽ được chọn để xác định việc thừa kế Chẳng hạn, trong quan hệ thừa
kế có yếu tố nước ngoài, người để lại di sản thừa kế mang quốc tịch nước Anh trước khi chết thì sẽ xác định thừa kế theo pháp luật Anh, tương tự nếu người đó mang quốc tịch Pháp thì sẽ xác định theo pháp luật Pháp Quy định như trên là hoàn toàn phù hợp, việc sử dụng hệ thuộc luật quốc tịch trong trường hợp này có thể giúp việc chọn được luật phù hợp, đồng thời có thể giúp xác định chính xác hơn về việc thừa kế, do có mối quan hệ gắn bó với người để lại di sản thừa kế
Trang 92.Hệ thuộc luật quốc tịch của pháp nhân:
Điều 676 BLDS 2015 quy định : 2 Năng lực pháp luật dân sự của pháp nhân; tên gọi của pháp nhân; đại diện theo pháp luật của pháp nhân; việc tổ chức, tổ chức lại, giải thể pháp nhân; quan hệ giữa pháp nhân với thành viên của pháp nhân; trách nhiệm của pháp nhân và thành viên của pháp nhân đối với các nghĩa vụ của pháp nhân được xác định theo pháp luật của nước mà pháp nhân có quốc tịch, trừ trường hợp quy định tại khoản 3 Điều này.
Liên quan đến pháp nhân trong tư pháp quốc tế, có hai vấn đề cần quan tâm là quốc tịch và quy chế nhân thân của pháp nhân Quốc tịch của pháp nhân xác định quy chế nhân thân của pháp nhân đó, ngược lại, quy chế nhân thân của pháp nhân được hình thành thể hiện sự ràng buộc pháp lý giữa pháp nhân đó với một quốc gia nhất định, chính là quốc gia mà pháp nhân mang quốc tịch Tức là hai vấn đề này liên quan mật thiết với nhau, đôi khi người ta đồng nhất hai khái niệm này nhưng thực chất đấy là hai khái niệm có sự độc lập tương đối Quy chế nhân thân xác định địa vị pháp lý nói chung của pháp nhân, giải dáp các vấn đề như doanh nghiệp có
tư cách pháp nhân hay không; thể thức thành lập, giải thể, chấm dứt hoạt động như thế nào… Còn khái niệm quốc tịch thường được dùng để phân biệt giữa pháp nhân của nước sở tại với pháp nhân nước ngoài Thực tiễn tư pháp quốc tế sử dụng nhiều dấu hiệu để xác định quốc tịch và quy chế nhân thân của pháp nhân, trong đó
có ba dấu hiệu cơ bản là: nơi trung tâm quản lý của pháp nhân; nơi đăng ký thành lập của pháp nhân; nơi pháp nhân tiến hành các hoạt động, kinh doanh chính trên thực tế Pháp luật Việt Nam không có quy định về xác định quốc tịch cho pháp nhân mà chỉ quy định việc xác định năng lực pháp luật dân sự của pháp nhân nước ngoài… Quy phạm trên quy định rằng khi xem xét vấn đề năng lực pháp luật của pháp nhân nước ngoài phải căn cứ vào pháp luật của nước nơi pháp nhân đó thành lập Khi hoạt động với tư cách pháp nhân nước ngoài ở một quốc gia nào đó, ngoài việc tuân theo quy chế nhân thân xác định địa vị pháp lý do pháp luật của nước mà
nó mang quốc tịch thì pháp nhân đó còn phải tuân theo pháp luật của nước sở tại Khoản 2 điều 676 đã quy định rõ đối với pháp nhân nước ngoài xác lập, thực hiện các giao dịch dân sự tại Việt Nam thì năng lực pháp luật dân sự của pháp nhân đó được xác định theo pháp luật Việt Nam, cụ thể là quy định của BLDS VN, LTM, LDN… Quy định này của BLDS là hoàn toàn hợp lý, một mặt sẽ tạo điều kiện thuận tiện, dễ dàng cho các pháp nhân nước ngoài trong việc xác lập, thực hiện các giao dịch dân sự tại Việt Nam; mặt khác nhằm đảm bảo tính hiệu lực về lãnh thổ của pháp luật Việt Nam, đảm bảo được an ninh, trật tự xã hội trong phạm vi lãnh thổ của quốc gia…
3.Hệ thuộc luật nơi cư trú:
Trang 10Cũng giống với hệ thuộc luật quốc tịch, hệ thuộc luật nơi cư trú cũng được sử dụng
để điều chỉnh các quan hệ liên quan đến yếu tố nhân thân:
Điều 672 Căn cứ xác định pháp luật áp dụng đối với người không quốc tịch, người có nhiều quốc tịch
“1 Trường hợp pháp luật được dẫn chiếu đến là pháp luật của nước mà cá nhân
có quốc tịch nhưng cá nhân đó là người không quốc tịch thì pháp luật áp dụng là pháp luật của nước nơi người đó cư trú vào thời điểm phát sinh quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài Nếu người đó có nhiều nơi cư trú hoặc không xác định được nơi cư trú vào thời điểm phát sinh quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài thì pháp luật áp dụng là pháp luật của nước nơi người đó có mối liên hệ gắn bó nhất”.
Theo quy định trên, việc xác định pháp luật áp dụng đối với người không quốc tịch
và được nhà làm luật sử dụng hệ thuộc luật nơi cư trú Theo đó, người không quốc tịch cư trú ở nước nào vào thời điểm phát sinh quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài
ở đâu thì áp dụng pháp luật nước đấy Quy định này là có cơ sở, bởi lẽ đối với người không quốc tịch, hệ thuộc luật nơi cư trú sẽ đảm bảo cho việc áp dụng luật được chính xác dễ dàng hơn Trường hợp này không thể áp dụng hệ thuộc luật quốc tịch do cá nhân là người không quốc tịch
Hay là quy định tại điều 682 BLDS 2015 “Giám hộ được xác định theo pháp luật của nước nơi người được giám hộ cư trú” Hệ thuộc ở đây chính là phần chỉ ra luật nơi người giám hộ cư trú Như vậy, theo quy định trên, người được giám hộ
cư trú ở đâu thì luật nước đó được áp dụng điều chỉnh quan hệ giám hộ có yếu tố nước ngoài
Việc sử dụng hệ thuộc luật cư trú trong những quan hệ liên quan đến yếu tố nhân thân như trên cũng là hoàn toàn có cơ sở, đảm bảo cho việc chọn luật áp dụng phù hợp, khách quan và thuận tiện cho việc áp dụng
4.Hệ thuộc luật nơi có tài sản:
Có thể nói, phạm vi áp dụng của hệ thuộc luật nơi có tài sản hết sức rộng rãi và phổ biến, áp dụng trong những quan hệ cụ thể sau:
Thứ nhất, hệ thuộc luật nơi có tài sản được sử dụng trong phân loại tài sản là động sản hay bất động sản:
Điều 677 quy định về Phân loại tài sản như sau: “Việc phân loại tài sản là động sản, bất động sản được xác định theo pháp luật của nước nơi có tài sản”.
Hệ thuộc luật nơi có tài sản đưa ra nguyên tắc chọn luật áp dụng đối với việc phân loại tài sản sẽ là pháp luật của nước nơi có tài sản Do vậy, tài sản đang có ở nước nào thì pháp luật của nước đấy sẽ được áp dụng trong việc phân loại tài sản trong
tư pháp quốc tế Trong vấn đề này, tài sản là đối tượng được hướng đến, do vậy lựa chọn và sử dụng hệ thuộc luật nơi có tài sản là hợp lý Bởi có như vậy thì việc xác