Bàn về phép học

MỤC TIÊU CẦN ĐẠT Giúp HS : -- Thấy được mục đích, tác dụng của việc học chân chính : học để làm người, học để biết và làm, học để góp phần làm cho đất nước hưng thịnh, đồng thời thấy đượ

TUẦN 26 Ngày soạn : 8 / 3 / 05

I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT

Giúp HS :

Thấy được mục đích, tác dụng của việc học chân chính : học để làm người, học để biết và làm, học để góp phần làm cho đất nước hưng thịnh, đồng thời thấy được tác hại của lối học chuộng hình thức, cầu danh lợi

Nhận thức được phương pháp học tập đúng, kết hợp học với hành Học tập cách lập luận của tác giả, biết cách viết bài văn nghị luận theo chủ đề nhất định

II CHUẨN BỊ :

GV : Đọc SGK, sách tham khảo, sách GV, soạn giáo án

HS : Đọc văn bản, chuẩn bị theo gợi ý SGK

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC :

1 ỔN ĐỊNH (1) Kiểm tra sĩ số, tác phong HS

2 KIỂM TRA (5)

? Từ nội dung VB “ Nước Đại Việt ta”, em hiểu gì về nội dung của bài văn ?

? Hãy chỉ ra những nét đặc sắc nghệ thuật của đoạn trích và phân tích tác dụng của chúng ?

3 BÀI MỚI

GIỚI THIỆU BÀI (1)

Ở bất kì thời nào, việc học cũng được coi trọng và đánh giá rất cao Tuy nhiên, học như thế nào là có ích, và học như thế nào thì sai trái, đó là vấn đề mà chúng ta sẽ tìm hiểu trong tiết học hôm nay

T

HOẠT ĐỘNG 1

+ Hướng dẫn đọc văn bản : đọc với giọng HOẠT ĐỘNG 1 Nghe hướng I ĐỌC TÌM HIỂU CHÚ THÍCH

9 chân tình, bày tỏ thiệt hơn, vừa tự tin,

vừakhiêm tốn

+ Đọc kĩ chú thích * và các chú thích 2, 3

dẫn đọc

 Đọc theo yêu cầu

Tác giả :

Nguyễn Thiếp (1723 –

1804) thường gọi là + Dựa vào chú thích, hãy cho biết vài nét về

tác giả và hoàn cảnh ra đời của văn bản

Bàøn luận về phép học ?

 Trả lời theo chú thích

La Sơn Phu Tử, quê Hà Tĩnh, là người trí thức giỏi thời Tây Sơn

? Em hãy nêu những đặc điểm chính của thể

tấu ?

CHỐT : Tấu là 1 loại văn thư của bề tôi,

thần dân gửi lên vua chúa để trình bày ý

kiến, đề nghị, thường viết bằng văn xuôi,

Bàn luận về phép học là bài tấu do Ng

Thiếp dâng vua Quang Trung để bày tỏ kiến nghị của mình v/ việc

Tác phẩm :

Bàn luận về phép học

là phần trích từ bài tấu của Nguyễn Thiếp gửi vua Quang Trung

văn vần hay văn biền ngẫu chấn chỉnh sự học

? Từ đó, hãy nhận xét các

đặc điểm của bài tấu Bàn

luận về phép học ?

? Người viết có vai trò gì

trong bài tấu này

TG bày tỏ niềm tin với phép học chân chính có thể đào tạo được người tốt, làm cho quốc gia hưng thịnh

? Bài tấu có những luận cứ

nào ? Xác định các đ/văn

tương ứng với mỗi luận cứ

đó ?

3 luận cứ : + Từ đầu … điều tệ hại ấy

 Bàn về mục đích của việc học

+ Cúi xin … Chớ bỏ qua

 Bàn về cách học

+ Đạo học … thịnh trị

 Tác dụng của phép học

 Kiểu văn bản nghị luận

? Xác định kiểu văn bản của

bài tấu ?

Kiểu văn bản nghị luận

20

HOẠT ĐỘNG 2

+ Gọi HS đọc đoạn 1

? Trong câu văn Ngọc k o mài

k o thành đồ vật; người k o học,

k o biết rõ đạo, TG muốn bày

tỏ suy nghĩ gì về việc học ?

HOẠT ĐỘNG 2

 Hướng trả lời Chỉ có học tập, con người mới trở nên tốt đẹp

Không thể ko học mà tự thành người tốt đẹp

Do vậy học tập là 1 quy luật trong cuộc sống của con người

II ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN

1 MỤC ĐÍCH CỦA VIỆC HỌC

? Tác giả cho rằng đạo học

là luân thường đạo lí để làm

người Em hiểu đạo học này

như thế nào ?

Đạo học ngày trước lấy mục đích hình thành đạo đức, nhân cách

Đó là đạo tam cương, đạo ngũ thường

Ngọc không mài không thành đồ vật ; người không học, không biết rõ đạo.

GIẢNG :

Khái niệm “ học” được giải

thích bằng hình ảnh so sánh

cụ thể nên dễ hiểu Khái

niệm “ đạo” vốn trừu tượng,

phức tạp được giải thích thật

ngắn gọn, rõ ràng : “ Đạo là

lẽ đối xử hằng ngày giữa mọi

người”.

Như vậy mục đích chân

chính của việc học là học để

làm người

 Thảo luận nhóm Điểm tích cực : Coi trọng mục tiêu đạo đức của việc học, khẩu hiệu Tiên học lễ, hậu học văn trong nhà trường hôm nay là sự phát huy đạo học ngày trước

Điểm cần bổ sung :Mục đích học

ko chỉ là rèn luyện đạo đức, mà còn

 Đạo là lẽ đối xử hằng ngày giữa mọi người Học là để làm người

Người ta đua nhau lối học hình thức hòng cầu danh lợi, k o còn biết đến tam cương ngũ thường.

LIÊN HỆ :

Theo em, quan niệm về mục

đích của đạo học như thế có

điểm nào tích cực, có điểm

nào cần được bổ sung so với

việc học ngày hôm nay?

rèn năng lực trí tuệ để con người sau này có sức mạnh xây dựng, cải tạo xã hội trên mọi lĩnh vực : đạo đức, văn hoá, kinh tế, khoa học, kĩ thuật ,

…

 Phê phán lối học lệch lạc, sai trái

? Sau khi xác định mục đích

của việc học, TG đã phê

phán những biểu hiện lệch

lạc, sai trái trong việc học

như thế nào ?

Phê phán lối học lệch lạc : ko chú ý đến nọâi dung học

Lối học sai trái : học vì danh lợi của bản thân

Chúa tầm thường, tôi nịnh hót Nước mất nhà tan đều do những điều tệ hại ấy.

? Khi nhận định : “ Chúa

tầm thường … điều tệ hại

ấy”, TG đã chỉ ra những tác

hại của việc học lệch lạc, sai

trái nào ?

NÂNG CAO : Cuối thời Lê

– Trịnh, tệ nạn buôn quan

bán tước hoành hành, năm

1750, đời Vua Lê Hiến

Tông, vì Nhà Nước thiếu

tiền, đã đặt ra lệ thu tiền

thông kinh : hễ ai nộp 3 quan

thì được đi thi hương, ko phải

khảo hạch, thành ra những

người đi buôn, làm ruộng, ai

cũng nộp quyển vào thi ; rồi

thì dùng sách, thuê người

làm bài… Sống trong thời kì

đen tối, loạn lạc ấy, Nguyễn

Thiếp vô cùng đau buồn, thở

than :

“ Nước mất nhà tan đều do

những điều tệ hại ấy”

? Em có thể nhận được thái

+ Tác hại : đảo lộn giá trị con người, không còn có người tài đức, từ đó dẫn đến thảm hoạ cho đất nước

+ Thái độ của tác giả :

Xem thường lối học chuộng hình thức, lấy mục đích danh vọng cá nhân là chính

Coi trọng lối học lấy mục đích thành người tốt đẹp làm cho đất nước vững bền

 Đó là thái độ đúng đắn, tích cực, cần được phát huy trong việc học ngày nay

 Tác hại của lối học sai trái

độ nào của tác giả qua đoạn

văn này ?

+ Gọi HS đọc đoạn văn tiếp

theo

 Đọc theo yêu cầu

? Sau khi phê phán lối học

kiến nào ?

? Trong đoạn văn này, TG

đã dùng những kiểu câu gì ?

? Tại sao TG lại tin rằng

phép học do mình đề xuất có

thể tạo được nhân tài, vững

yên được nước nhà?

 Trả lời Mở trường dạy học ở phủ huyện, mở trường tư, con cháu các nhà tiện đâu học đấy

Phép dạy lấy Chu Tử làm chuẩn

Học rộng rồi tóm gọn

Theo điều học mà làm

Học như thế sẽ tạo được nhiều

Việc học phải được phổ biến rộng khắp

 Học ở đâu

Học bắt đầu từ những kiến thức cơ bản , nền tảng

Việc học phải được phổ biến

rộng khắp : mở thêm trường,

mở rộng thành phần người

học, tạo điều kiện thuận lợi

cho người đi học

người giỏi, giữ vững đạo đức, biết gắn học với hành, tránh được lối học hình thức

 câu cầu khiến :Cúi xin … Xin chớ

bỏ qua.

 Nội dung học tập

Học phải kết hợp với hành

 Phương pháp học

Việc học phải bắt đầu từ

những kiến thức cơ bản, có

tính chất nền tảng Phương

pháp học phải tuần tự tiến

lên, từ thấp đến cao, học

rộng, nghĩ sâu, biết tóm lược

những điều cơ bản, cốt yếu

nhất Học phải kết hợp với

hành, học ko phải chỉ để biết

mà còn để làm

+ Hướng dẫn HS hình thành

kiến thức

? Đọc những lời tấu trình của

Nguyễn Thiếp về phép học,

em cảm nhận những điều

sâu xa nào về phép học của

cha ông ta ngày xưa

 Đọc ghi nhớ / SGK

GHI NHỚ / SGK

7 ? Từ thực tế việc học của

bản thân, em thấy phương

pháp học tập nào là tốt

nhất ? Vì sao ?

 Yêu cầu trả lời Tiên học lễ, hậu học văn

Học kết hợp với hành

1) Chọn phương pháp học tập :

Tiên học lễ, hậu học văn

Học kết hợp với hành

? Xác định trình tự lập luận

của bài văn này bằng sơ đồ

Mục đích chân chính của việc học

Tác dụng của việc học

chân chính

(2) HƯỚNG DẪN HỌC TẬP :

+ Học bài, nắm kiến thức cơ bản

+ Chuẩn bị bài “ Thuế máu”

RÚT KINH NGHIỆM

BÀI ĐỌC THAM KHẢO

PHÉP HỌC PHÉP THI Ở NƯỚC TA

GS Dương Quãng Hàm Sở dĩ các nhà cầm quyền và các nhà sĩ phu nước ta lúc bấy giờ ( thế kỉ 19) k o biết cải cách việc nội chánh & có những ý tưởng sai lầm về việc ngoại giao, chính vì kiến văn hẹp hòi, tri thức khiếm khuyết, chỉ biết đọc sách Tàu, còn ngoài ra tình thế thiên hạ, lịch sử, địa dư, văn minh các nước khác trên toàn cầu đều k o rõ cả, chỉ chuyên học về văn chương, luân lí, mài miệt về lối văn cử nghiệp mà k o

hề nghiên cứu đến các khoa học thực dụng, nên k o biết rằng cơ khí, binh bị, kĩ nghệ, thương mại có mật thiết quan hệ đến sự giàu mạnh sinh tồn của 1 dân, 1 nước trong thế kỉ 19.Mà cái cớ khiến cho kiến văn hẹp hòi, học thức khiếm khuyết, thế là vì chính phép học phép thi ở nước ta k o- hề thay đổi.

Đành rằng Nho học & khoa cử nước ta cũng đã đào tạo được nhiều nhân tài & giúp cho nước

ta thành 1 nước có văn hiến, nhưng cái lối học thuần lấy văn chương, luân lí, lịch sử làm gốc k o hợp thời nữa Gia dĩ cái lối học cử nghiệp càng lâu ngày càng sinh tệ Các sĩ phu chỉ biết tầm chương trích cú, đẽo gọt câu thơ, câu văn, thành ra cái thói chuộng hư văn ngày 1 tệ thêm.

(….) Về việc học, việc thi ở nước ta k o thay đổi cho phù hợp, nên dân trí k o mở mang mà các bậc sĩ phu trong nước k o hiểu thời thế Vì việc nội chánh k o canh cải, nên nền kinh tế trong nước k o

được thịnh vượng, việc binh bị trong nước k o được sung túc Laị thêm việc ngoại giao thất sách, thành

ra gây oán với nước ngoài, đó chính là cái cớ sâu xa về việc người Pháp sẽ can thiệp đến nước ta vậy.