Bài tập học kỳ Luật Hành chính Chứng minh việc phân cấp quản lý là biểu hiện của nguyên tắc tập trung – dân chủ trong quản lý hành chính nhà nước ? Ví dụ cụ thể ?

Bài tập học kỳ môn Luật Hành chính. Đề bài: Chứng minh việc phân cấp quản lý là biểu hiện của nguyên tắc tập trung – dân chủ trong quản lý hành chính nhà nước? Ví dụ cụ thể?; 1.Khái niệm cơ bản; 2. Việc phân cấp quản lý là biểu hiện của nguyên tắc tập trung dân chủ; 3. Ví dụ thực tiễn về phân cấp quản lý hành chính nhà nước; 4. Một số ưu điểm, hạn chế trong việc thực hiện phân cấp quản lý hành chính nhà nước và đề xuất một số giải pháp khắc phục

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 2

NỘI DUNG 3

1 Khái niệm cơ bản 3

2 Việc phân cấp quản lý là biểu hiện của nguyên tắc tập trung dân chủ 5

3 Ví dụ thực tiễn về phân cấp quản lý hành chính nhà nước 9

4 Một số ưu điểm, hạn chế trong việc thực hiện phân cấp quản lý hành chính nhà nước và đề xuất một số giải pháp khắc phục 9

KẾT LUẬN 13

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 14

MỞ ĐẦU

Quản lý hành chính nhà nước là hoạt động thực thi quyền hành pháp, được thực hện bởi các chủ thể quản lý và dựa trên một số nguyên tắc cơ bản nhất định Một trong số đó là nguyên tắc tập trung – dân chủ, thuộc nhóm nguyên tắc chính trị – xã hội trong quản lý hành chính nhà nước Nguyên tắc dân chủ vừa tập trung quyền lực cho chủ thể quản lý, mở rộng dân chủ cho đối tượng quản lý, vừa dung hòa được cả hai yếu tố tập trung và dân chủ Biểu hiện của nguyên tắc này rất đa dạng, trong đó nổi bật là sự phân cấp quản lý hành chính nhà nước Để

tìm hiểu rõ hơn về điều này, tôi xin chọn đề bài: “Chứng minh việc phân cấp quản lý là biểu hiện của nguyên tắc tập trung – dân chủ trong quản lý hành chính nhà nước ? Ví dụ cụ thể ?”

NỘI DUNG

1 Khái niệm cơ bản

Nguyên tắc tập trung dân chủ là tự do thảo luận nhưng thống nhất trong hành động Người dân có quyền tham gia xây dựng, giám sát hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước Các cơ quan hành chính nhà nước thống nhất về tư tưởng, đường hướng và cách thức hoạt động để vận hành và tổ chức bộ máy hành chính nhà nước Đây là một trong những nguyên tắc quan trọng trong tổ chức và hoạt động của Bộ máy nhà nước và điều lệ của Đảng Cộng sản Việt Nam Điều 8, Hiến pháp năm 2013 nêu rõ:

“1 Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật, quản lý

xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật, thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ.

2 Các cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức, viên chức phải tôn trọng Nhân dân, tận tụy phục vụ Nhân dân, liên hệ chặt chẽ với Nhân dân, lắng nghe ý kiến

và chịu sự giám sát của Nhân dân; kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí và mọi biểu hiện quan liêu, hách dịch, cửa quyền.”

Ở Việt Nam, việc sử dụng thuật ngữ phân cấp quản lý hành chính nhà nước là tương đối khác so với thuật ngữ phân quyền hay tản quyền ở các nước trên thế giới Phân cấp quản lý không phải là phân quyền Trong đó, phân quyền

là sự phân chia quyền lực, còn phân cấp quản lý là sự chuyển giao thẩm quyền từ cấp trên xuống cấp dưới nhằm đạt được một cách có hiệu quả mục tiêu chung của hoạt động quản lý hành chính nhà nước Quyền lực vẫn được đảm bảo tập trung vào cấp trên, trung ương, còn cấp dưới, địa phương được trao một số thẩm quyền mà họ có thể làm được để giảm bớt gánh nặng phải giải quyết nhiều vấn

đề của cấp trên, trung ương Cấp trên, trung ương vẫn đảm bảo sự tập trung quyền lực trong việc giao quyền, thực hiện kiểm tra, thanh tra, xử lý những sai phạm trong quản lý hành chính nhà nước Khái niệm phân cấp quản lý hành

chính nhà nước đã được đề cập theo nhiều cách tiếp cận khác nhau Có ba khía

cạnh chủ yếu đó là: Thứ nhất, việc phân cấp quản lý hành chính nhà nước là sự

xác định, phân chia các đơn vị hành chính, các cấp hành chính, lãnh thổ và xác định, phân định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm (thẩm quyền) cho mỗi cấp hành chính lãnh thổ, mỗi cơ quan, đơn vị hành chính trong toàn bộ bộ máy hành pháp, hành chính bằng văn bản luật, văn bản dưới luật cho phù hợp với đặc điểm chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa của đất nước và địa phương; phù hợp với mục đích, mục tiêu, yêu cầu quản lý Ở khía cạnh này, phân cấp quản lý hành chính nhà nước tương đồng với tổ chức bộ máy hành chính nhà

nước, cải cách nền hành chính nhà nước theo hướng phi tập trung hóa Thứ hai,

phân cấp quản lý hành chính nhà nước là sự điều chỉnh, chuyển giao thẩm quyền (chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm) giữa các cấp hành chính và giữa các cơ quan, đơn vị hành chính các cấp cho phù hợp với yêu cầu của thực tiễn Trong đó, chủ yếu chuyển giao một số thẩm quyền từ Chính phủ, các Bộ, cơ quan hành chính nhà nước cấp trên cho chính quyền địa phương hay cơ quan hành chính nhà nước cấp dưới bằng các văn bản luật, nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của các cơ quan, đơn vị hành chính cấp dưới, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý Ở khía cạnh này, phân cấp quản lý hành chính nhà nước là quá trình thực hiện dân chủ, quá trình phi tập trung hóa trong quản lý

hành chính Thứ ba, phân cấp quản lý hành chính nhà nước là sự chuyển giao

một phần thẩm quyền của các cơ quan, tổ chức, đơn vị hành chính nhà nước cho các tổ chức, đơn vị, cá nhân ngoài nhà nước Theo mô hình phân cấp này, trách nhiệm của cơ quan nhà nước là xây dựng khuôn khổ pháp luật để mọi thành phần, tổ chức kinh tế vận hành các hoạt động cung cấp hàng hóa và dịch vụ cho

xã hội trên cơ sở bảo đảm lợi ích chung trong khuôn khổ pháp luật quy định Đây là quá trình xã hội hóa hoạt động hành chính Ví dụ như: Bộ Tư pháp, Sở

Tư pháp, địa phương chuyển chức năng công chứng của các cơ quan hành chính

tư pháp cho các tổ chức và cá nhân ngoài khu vực nhà nước Việc chuyển giao một phần thẩm quyền của cơ quan hành chính nhà nước cho các tổ chức, cá nhân bên ngoài nhà nước nằm trong nội dung phân cấp quản lý hành chính nhà nước

Đó là quá trình xác định, phân định, điều chỉnh thẩm quyền của cơ quan hành chính cho phù hợp với yêu cầu thực tiễn Tuy nhiên, đây là quá trình phức tạp, đòi hỏi Nhà nước phải có sự quản lý chặt chẽ việc tuân thủ các quy định của pháp luật

2 Việc phân cấp quản lý là biểu hiện của nguyên tắc tập trung dân chủ

Phân cấp trong quản lý nhà nước gắn liền với nguyên tắc tập trung, dân chủ Vì vậy, phân cấp quản lý hành chính nhà nước là biểu hiện của nguyên tắc tập trung dân chủ khi có các yếu tố sau: Một là, việc phân cấp quản lý phải đảm bảo cho trung ương có quyền quyết định trong những lĩnh vực then chốt, những vấn đề có ý nghĩa chiến lược Điều này có ý nghĩa trong việc đảm bảo sự phát triển cân đối và hài hòa của toàn xã hội, bảo đảm sự quản lý tập trung và thống nhất của Nhà nước trong phạm vi toàn quốc Hai là, mạnh dạn giao quyền cho các địa phương, các đơn vị cơ sở Đây được coi là biện pháp đảm bảo tập trung, tránh cho trung ương và cấp trên phải ôm đồm công việc mang tính sự vụ thuộc

về chức trách của địa phương và cơ sở Ba là, việc phân cấp quản lý phải thật cụ thể, hợp lý trên những quy định của pháp luật Việc ban hành các quyết định về phân cấp quản lý cần phải có sự cân nhắc, tính toán kỹ lưỡng, hợp lý, tránh đưa

ra những quyết định mang tính chung chung, tùy tiện Tất cả các nội dung của việc phân cấp quản lý bao giờ cũng phải thể hiện trong các văn bản pháp luật của các cấp có thẩm quyền Quản lý hành chính nhà nước là sự liên kết, phối hợp hoạt động của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hệ thống hành chính nhà nước

Xuất phát từ yêu cầu thống nhất quyền lực nhà nước, quyền lực hành pháp, hành chính nhà nước mà các chủ thể quản lý dù có chức năng, nhiệm vụ,

quyền hạn trách nhiệm cụ thể khác nhau, nhưng tất cả đều thể hiện quyền lực nhà nước, đều hướng tới những mục tiêu chung, nhiệm vụ chung Những mục tiêu chung, nhiệm vụ chung liên quan gắn kết với vấn đề chủ quyền quốc gia, toàn vẹn lãnh thổ Do vậy, phân cấp quản lý hành chính nhà nước không phải lĩnh vực nào cũng có thể phân cấp cho chính quyền địa phương các cấp Để đảm bảo quyền lực nhà nước thống nhất, một số lĩnh vực, một số thẩm quyền được xem là đặc quyền của các cơ quan nhà nước ở Trung ương mà không thực hiện phân cấp cho chính quyền địa phương Nhìn chung, những loại việc không thuộc chính quyền địa phương gồm: quốc phòng, đối ngoại, an ninh nội địa, quốc tịch, quy hoạch, sử dụng và khai thác các tài nguyên thuộc sở hữu quốc gia như hải đảo, thềm lục địa, bờ biển, tài nguyên dưới lòng đất Một số thẩm quyền khi thực hiện phân cấp cho cấp dưới hay cho chính quyền địa phương đòi hỏi cơ quan nhà nước cấp trên phải có đủ năng lực kiểm soát việc thực hiện những thẩm quyền

đó của các cơ quan hành chính nhà nước cấp dưới Nguyên tắc dân chủ trong phân cấp quản lý hành chính nhà nước đòi hỏi các quyết định về phân cấp quản

lý hành chính nhà nước phải được xây dựng, thảo luận, quyết định một cách dân chủ theo thẩm quyền Bằng nhiều hình thức để người dân biết về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của từng cơ quan hành chính và người đứng đầu các cơ quan hành chính các cấp, để người dân có điều kiện thực hiện quyền giám sát Kết quả thực hiện các thẩm quyền, nhiệm vụ được giao của các cơ quan hành chính các cấp cũng phải được nhân dân biết và giám sát thực hiện

Hiến pháp năm 2013 được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt

Nam thông qua ngày 28-11-2013 với những quy định mới quan trọng ở Chương

IX - “Chính quyền địa phương” Tiếp theo đó, năm 2015, Luật Tổ chức Chính phủ và Luật Tổ chức chính quyền địa phương được ban hành, thể hiện những đổi

mới quan trọng trong phân cấp, phân quyền hành chính nhà nước Ngày

21-3-2016, Chính phủ tiếp tục ban hành Nghị quyết số 21/2016/NQ-CP về phân cấp

quản lý nhà nước giữa Chính phủ và ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, trong đó có vấn đề phân quyền hành chính nhà nước, các văn bản

quy phạm pháp luật trên các lĩnh vực cũng phản ánh chính sách phân cấp, phân quyền hành chính nhà nước trong mỗi lĩnh vực cụ thể Chính sách phân cấp hành chính nhà nước qua các văn bản pháp luật nói trên thể hiện quan điểm, mục tiêu, nội dung và các giải pháp về phân cấp hành chính nhà nước Các văn bản pháp luật này tạo nên chính sách khung về phân cấp, phân quyền hành chính nhà nước Tinh thần của chế định chính quyền địa phương trong các văn bản nói trên

là đổi mới mạnh mẽ về tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương, tạo điều kiện hơn cho việc phân cấp quản lý của bộ máy hành chính nhà nước từ

Trung ương đến địa phương Hiến pháp năm 2013 đã đặt nền tảng cho cơ chế

phân quyền, phân cấp giữa Trung ương và địa phương, thông qua quy định:

“Chính quyền địa phương tổ chức và bảo đảm việc thi hành Hiến pháp và pháp luật tại địa phương; quyết định các vấn đề của địa phương do luật định; chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan nhà nước cấp trên” (Điều 112) Trên tinh thần

đó, Luật Tổ chức Chính phủ và Luật Tổ chức chính quyền địa phương cùng trong năm 2015 đã có bước tiến quan trọng trong việc phân cấp, phân quyền

hành chính nhà nước, thể hiện ở những điểm sau: Một là, lần đầu tiên, trong văn

bản pháp luật, Nhà nước ta khẳng định thẩm quyền của Chính phủ trong thực hiện phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương (các quy định của Luật

Tổ chức Chính phủ năm 2001 chỉ dừng lại ở thẩm quyền phân công, phân cấp

mà chưa đề cập đến vấn đề phân quyền) Việc bổ sung thẩm quyền của Chính phủ trong phân quyền cho chính quyền địa phương là một bước tiến mới trong

chính sách phân cấp, phân quyền ở nước ta Hai là, Luật Tổ chức Chính phủ năm

2015 quy định rõ thẩm quyền phân cấp, phân quyền của Chính phủ phải trên cơ

sở các quy định của Luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của

Ủy ban Thường vụ Quốc hội (Điều 25) Điều 12, Luật Tổ chức chính quyền địa

phương năm 2015 khi quy định về phân quyền cho chính quyền địa phương cũng

khẳng định: “Việc phân quyền cho mỗi cấp chính quyền địa phương phải được quy định trong các luật” Điều đó có nghĩa là việc phân cấp, phân quyền cho

chính quyền địa phương phải dựa trên khung pháp lý căn bản, bảo đảm nguyên tắc pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việc phân cấp, phân quyền phải bảo đảm các nguyên tắc và phải được quy định trong văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước phân cấp, trong đó xác định rõ nhiệm vụ, quyền hạn phân cấp cho chính quyền địa phương hoặc cơ quan nhà nước cấp dưới, trách nhiệm của cơ

quan nhà nước phân cấp và cơ quan nhà nước được phân cấp Ba là, các luật nói

trên đã quy định cụ thể, rõ ràng hơn yêu cầu và điều kiện thực hiện phân cấp, phân quyền giữa Trung ương và địa phương cũng như giữa các cấp chính quyền địa phương Điều 13, Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 quy định

về phân cấp cho chính quyền địa phương đã khẳng định: “Căn cứ vào yêu cầu công tác, khả năng thực hiện và điều kiện, tình hình cụ thể của địa phương, cơ quan nhà nước ở Trung ương và địa phương được quyền phân cấp cho chính quyền địa phương hoặc cơ quan nhà nước cấp dưới thực hiện một cách liên tục, thường xuyên một hoặc một số nhiệm vụ, quyền hạn thuộc thẩm quyền của mình, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác” Đồng thời, cơ quan nhà nước cấp

trên khi phân cấp nhiệm vụ, quyền hạn cho chính quyền địa phương hoặc cơ quan nhà nước cấp dưới phải bảo đảm các nguồn lực và điều kiện cần thiết khác

để thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn mà mình phân cấp; hướng dẫn, kiểm tra việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn đã phân cấp và chịu trách nhiệm về kết quả thực

hiện nhiệm vụ, quyền hạn mà mình phân cấp Bốn là, các luật nói trên xác định

rõ cơ quan nhà nước được phân cấp chịu trách nhiệm trước cơ quan nhà nước phân cấp về việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được phân cấp Căn cứ vào tình hình cụ thể ở địa phương, cơ quan nhà nước ở địa phương có thể phân cấp tiếp cho chính quyền địa phương hoặc cơ quan nhà nước cấp dưới thực hiện các

nhiệm vụ, quyền hạn đã được cơ quan nhà nước cấp trên phân cấp nhưng phải được sự đồng ý của cơ quan nhà nước phân cấp Cơ quan nhà nước cấp trên trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm thanh tra, kiểm tra tính hợp hiến, hợp pháp trong việc thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn được phân quyền cho các cấp chính quyền địa phương

3 Ví dụ thực tiễn về phân cấp quản lý hành chính nhà nước

Vụ án cưỡng chế đất đai ở Tiên Lãng năm 2012 là vụ án về tranh chấp đất

đai giữa ông Đoàn Văn Vươn ở Cống Rộc, Vinh Quang cùng gia đình và Ủy ban nhân dân huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng Vụ án thu hút dư luận Việt Nam vì đây được coi là đỉnh điểm về xung đột về đất đai, của những bất cập về

cả pháp luật đất đai, việc thực thi pháp luật ở các cấp địa phương Trong vụ việc này, Chính phủ và thủ tướng chính phủ đương nhiệm Nguyễn Tấn Dũng đã trực tiếp xử lý những sai phạm về quản lý đất đai của Uỷ ban nhân dân huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng trong việc thu hồi đất và cưỡng chế thu hồi đất đối với đầm nuôi tôm của gia đình ông Đoàn Văn Vươn, ra quyết định cách chức chủ tịch, phó chủ tịch Uỷ ban nhân dân huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng, bãi bỏ những quyết định trái pháp luật của Uỷ ban nhân dân huyện đưa ra đối với trường hợp của ông Đoàn Văn Vươn Sự việc này cho chúng ta thấy rằng, trong

sự phân cấp quản lý hành chính nhà nước vẫn cần đảm bảo tập trung quyền lực vào cấp trên, trung ương

4 Một số ưu điểm, hạn chế trong việc thực hiện phân cấp quản lý hành chính nhà nước và đề xuất một số giải pháp khắc phục

Về ưu điểm, việc phân cấp quản lý hành chính nhà nước áp dụng theo nguyên tắc tập trung – dân chủ tương đối triệt để, toàn diện, tạo điều kiện hiệu quả trong quản lý hành chính nhà nước Bằng chứng là việc đất nước đã phát triển nhanh chóng về mọi mặt kinh tế, văn hoá, xã hội,… Đời sống của nhân dân ngày càng được nâng cao, chất lượng cuộc sống đã có những cải thiện đáng kể

Tuy nhiên, trong cơ chế thị trường và xu thế hội nhập quốc tế, việc áp dụng phân cấp quản lý hành chính nhà nước theo nguyên tắc tập trung dân chủ một cách máy móc đang làm cho bộ máy hành chính nhà nước trở nên nặng nề, kìm hãm sự phát triển của đất nước, đẩy lùi bước tiến của xã hội Làm cho cơ quan quản lý hành chính cấp dưới trở nên ỉ lại, lạm quyền, ở nhiều nơi còn để xảy ra tình trạng nhũng nhiễu nhân dân, tham nhũng, nhận hối lộ… còn cơ quan quản lý hành chính cấp trên trở nên loay hoay, ‘trên bảo dưới không nghe’, tệ quan liêu tham nhũng, chia bè phái trong bộ máy lãnh đạo, đổ lỗi, không chịu trách nhiệm đối với những sai phạm trong quản lý hành chính… Điều đó đặt ra vấn đề bức thiết trong việc cải cách hành chính để đảm bảo việc phân cấp quản

lý hành chính theo nguyên tắc tập trung – dân chủ trở lại ý nghĩa vốn có của nó

Một số giải pháp nâng cao phân cấp quản lý hành chính nhà nước:

- Một là, thay đổi nhận thức về phân cấp quản lý hành chính nhà nước giữa trung ương và địa phương về sự “ôm đồm” công việc ở các cơ quan hành chính Trung ương Trong xu thế cải cách hành chính trên thế giới đang ngày

càng phân chia, giao quyền hạn và trách nhiệm nhiều hơn cho chính quyền địa phương thì ở Việt Nam cũng tôn trọng, vận dụng tốt xu thế này Cơ sở thực tiễn cho thấy, năng lực, nguồn lực và các điều kiện cần thiết để phân cấp mạnh mẽ hơn nữa cho chính quyền các thành phố trực thuộc trung ương là cần thiết; đồng thời chính quyền các thành phố trực thuộc trung ương cũng đủ khả năng để thực hiện quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về những quyết định của mình trong quản

lý tổ chức bộ máy và cán bộ, công chức thuộc thẩm quyền

- Hai là, hoàn thiện thể chế về phân cấp quản lý hành chính nhà nước giữa trung ương và địa phương trong lĩnh vực tổ chức bộ máy Trong hệ thống

hành chính nhà nước của Việt Nam, Chính phủ giữ vai trò quyết định trong nhiệm vụ xây dựng, ban hành hệ thống thể chế; bảo đảm cân đối vĩ mô Hệ thống thể chế được xây dựng đồng bộ, nhất quán là cơ sở pháp lý, là động lực số một