bài 2 chủ nghĩa duy vật lịch sử

CNDT CNDT Chủ nghĩa duy tâm khách quan : Chủ nghĩa duy tâm chủ quan : Là tr ờng phái triết học cho rằng ý thức là cái có tr ớc quyết định vật chất và tồn tại khách quan ở bên ngoài con n

Bµi 2

Mục tiêu: Sau khi học xong bài, học viờn đạt đ ợc:

- Hiểu đ ợc bản chất của thế giới là vật chất; thế giới thống nhất ở tính vật chất của nó

- Hiểu đ ợc nội dung, ý nghĩa định nghĩa vật chất của Lênin và nguồn gốc, bản chất của ý thức, mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

- B ớc đầu biết vận dụng những kiến thức đã học vào giải

quyết các vấn đề trong thực tiễn

Néi dung: Gåm 3 phÇn.

I VËt chÊt

II ý thøc

III Quan hÖ gi÷a vËt chÊt vµ ý thøc

Träng t©m: I,II, träng ®iÓm I.2

Thời gian : 05 tiết

Ph ơng pháp :

Giáo viên: Thuyết trình, nêu và phân tích giải

quyết vấn đề, có trợ giúp của máy vi

tính

Học viên : Nghe, ghi nội dung cần thiết và trả lời câu hỏi xây dựng bài

1 Gi¸o tr×nh triết học Mác – Lênin (dïng trong c¸c tr êng chính trị tỉnh, nhµ xuÊt b¶n cnhính trị - hành chính năm 2009)

2 Gi¸o tr×nh triÕt häc M¸c-Lªnin (dïng trong c¸c tr êng C§, §H cña nhµ xuÊt b¶n CTQG)

Tµi liÖu:

Triết học là hệ thống những tri thức lý luận chung nhất của con ng ời về thế giới (tự nhiên, xã hội, t duy) và về vị trí của con

ng ời trong thế giới đó

Triết học là gì?

Trong đó vật chất, ý thức là hai phạm trù cơ bản của triết học Việc xem xét luận giải về hai phạm trù này làm xuất hiện các tr ờng phái triết học trong lịch sử.

vật chất là gì ?

ý thức là gì ?

2 Phạm trù vật chất

4.Không gian và thời gian

5 Tính thống nhất

của thế giới

1 Bản chất của thế giới

3 Vận

động của vật chất

I Vật chất

1 B¶n chÊt cña thÕ giíi

Quan

®iÓm duy t©m

Quan

®iÓm duy vËt

a Quan điểm duy tâm :

Chủ nghĩa duy tâm cho rằng bản chất của thế giới là ý thức

ý thức là cơ sở, nguồn gốc cho sự nảy sinh tồn tại và phát

triển của các sự vật hiện t ợng ý thức là cái có tr ớc, quyết

định vật chất

CNDT

CNDT

Chủ nghĩa duy tâm khách quan :

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan :

Là tr ờng phái triết học cho rằng ý thức là cái có tr

ớc quyết định vật chất và tồn tại khách quan ở bên ngoài con ng ời

Là tr ờng phái triết học cho rằng ý thức, cảm giác

của con ng ời là cở sở quyết định sự tồn tại của các sự vật hiện t ợng trong thế giới

Hêghen

ý niệm tuyệt đối tha hoá thành thế giới

sự vật hiện t ợng

G.Becc¬li (1684 - 1753)

Đ.Hium (1711 - 1766)

ĐẠI BIỂU CỦA CHỦ NGHĨA DUY TÂM NƯỚC ANH"VËt thÓ trong thÕ giíi

quanh ta lµ sù phøc hîp cña c¶m gi¸c"

"Tån t¹i cã nghÜa lµ ®

îc c¶m biÕt"

b Quan điểm duy vật: b Quan điểm duy vật:

- Quan điểm duy vật khẳng định bản chất thế giới là vật

chất, ngoài thế giới vật chất không còn thế giới nào khác

Các sự vật hiện t ợng đều là những dạng biểu hiện khác nhau của thế giới vật chất

- Trong quan hệ giữa vật chất và ý thức thì vật chất là cái

có tr ớc, quyết định ý thức, ý thức chỉ là sự phản ánh thế giới vật chất vào đầu óc con ng ời

biÖn chøng, nghiªn cøu, xem xÐt c¸c

SVHT trong mèi liªn hÖ phæ biÕn,

Quan điểm của CNDV khẳng định bản chất của thế giới là vật chất là quan điểm duy nhất đúng đắn, khoa học, nó là cơ sở cho con ng ời trong nhận thức và cải tạo thế giới.

Quan điểm của CNDV khẳng định bản chất của thế giới là vật chất là quan điểm duy nhất đúng đắn, khoa học, nó là cơ sở cho con ng ời trong nhận thức và cải tạo thế giới

Bản chất của thế giới là vật chất, vậy vật chất là gì ? Tóm lại :

Theo các đồng chí cái bàn có phải vật chất

không?

2 Phạm

trù vật

chất.

a Quan niệm của các nhà duy vật tr ớc Mác a Quan niệm của các nhà duy vật tr ớc Mác .

- Thời cổ đại: Các nhà triết học duy vật ph ơng tây và ph ơng

đông đều tìm khởi nguyên của vũ trụ từ một dạng vật thể nào

đó và gọi đó là vật chất

VËt chÊt lµ nguyªn tö - Nguyªn tö lµ h¹t vËt chÊt nhá nhÊt kh«ng thÓ ph©n chia, kh«ng mµu, kh«ng mïi … cã h×nh d¸ng kÝch cã h×nh d¸ng kÝch

th íc kh¸c nhau, sù kÕt hîp, t¸ch rêi cña c¸c nguyªn tö t¹o nªn c¸c sù vËt hiÖn t îng.

Ph ơng đông:

Các nhà triết học Trung Quốc cho rằng sự kết hợp của Kim,

Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ tạo thành các sự vật hiện t ợng

KIM

MỘC HỎA

Kim loại, n ớc, gỗ, lửa, đất

Nh vậy: Thời cổ đại các nhà triết học duy vật đã quy vật

chất về vật thể Quan niệm của họ tuy còn thô sơ, mộc mạc

nh ng có ý nghĩa rất tích cực trong việc đấu tranh chống chủ nghĩa duy tâm, tôn giáo.

Tóm lại: Các nhà duy vật tr ớc Mác đều thừa nhận

sự tồn tại khách quan của thế giới vật chất Tuy nhiên họ lại mắc sai lầm khi đồng nhất vật chất với vật thể, quy vật chất về một dạng vật thể nào đó

- Thời cận đại: Vật chất là tất cả những gì tác động vào

giác quan của con ng ời, đặc tính của các chất mà ta biết

đ ợc là nhờ cảm giác

b Quan niệm triết học Mác- Lênin về vật chất: b Quan niệm triết học Mác- Lênin về vật chất:

T t ởng Mác - ăngghen về vật chất :

- Sự đối lập giữa vật chất với ý thức.

- Tính thống nhất vật chất của thế giới.

- Tính khái quát của phạm trù vật chất

(5/5/1818 - 14/3/1883) (28/11/1820 - 5/8/1895) (22/4/1870 - 21/l/1924)

- Năm 1895 Rơnghen phát hiện ra tia X.

- Năm 1896 Beccơren phát hiện ra hiện t ợng phóng xạ.

- Năm 1897 Thômxơn phát hiện ra điện tử - các hạt Electron.

- Năm 1901 Caufman phát hiện ra hiện t ợng khối l ợng điện

tử tăng lên khi vận tốc điện tử tăng.

Thành tựu khoa học tự nhiên

- Nguyên tử không phải là hạt vật chất nhỏ nhất không thể phân chia

- Khối l ợng không phải là định l ợng bất biến đặc tr ng cho vật chất

* Định nghĩa vật chất của Lênin : * Định nghĩa vật chất của Lênin :

Vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan đ ợc

đem lại cho con ng ời trong cảm giác, đ

ợc cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác ".

(V.I.Lênin: Toàn tập, Nxb Tiến bộ,

Mátxcơva, 1980, t.18, tr 151).

* Nội dung định nghĩa vật chất:

- Vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan

rộng lớn nhất phản ánh những mặt, những mối liên hệ cơ bản phổ biến của thế giới (tự nhiên, xã hội, t duy)

- Thuộc tính chung nhất của vật chất là tồn tại khách quan, tồn tại ở ngoài và độc lập với ý thức con ng ời.Tồn tại khách quan đ ợc xem là tiêu chuẩn để phân biệt giữa vật chất với những cái không phải là vật chất cả trong tự nhiên và xã hội

- Vật chất tồn tại khách quan nh ng không tồn tại một cách trừu t ợng, thần bí mà tồn tại hiện thực qua các sự vật hiện t ợng cụ thể, nó tác

động vào giác quan của con ng ời tạo nên cảm giác và đ ợc cảm giác ghi chép lại, điều đó chứng tỏ con ng ời có khả năng nhận thức đ ợc thế giớí

-Vật chất là một phạm trù triết học, nó không đồng nhất với vật thể.

- Vật chất là cái tồn tại khách quan, bên ngoài độc lập với ý thức con ng ời và đ ợc ý thức con ng ời phản ánh

- Vật chất là cái gây nên cảm giác khi

tác động lên giác quan của con ng ời

Nh vậy:

* ý nghĩa định nghĩa: * ý nghĩa định nghĩa:

- Định nghĩa vật chất của Lênin đã giải quyết vấn đề cơ bản của triết học theo lập tr ờng duy vật biện chứng Khắc phục triệt để những hạn chế của CNDV cũ, là cơ sở khoa học, vũ khí t t ởng để đấu tranh chống chủ nghĩa duy tâm, tôn giáo một cách hiệu quả Đảm bảo sự

đứng vững của CNDV tr ớc sự phát triển của khoa học tự nhiên

- Định nghĩa này đ ợc mở rộng hơn, nó không chỉ bao gồm vật chất d

ới dạng tự nhiên mà cả vật chất ở dạng xã hội Qua đó thể hiện sự thống nhất giữa CNDVBC và CNDVLS, bao quát toàn bộ đời sống tự nhiên và xã hội

- Trang bị thế giới quan, ph ơng pháp luận khoa học và niềm tin cho con ng ời trong nhận thức và cải tạo thế giới Mở đ ờng cho triết học và khoa học phát triển

CNDVLS là sự mở rộng, vận dụng CNDVBC vào lĩnh vực xã hội, nghiên cứu những quy luật trong lĩnh vực xã hội và mối quan hệ giữa vật chất với ý thức đ

ợc biểu hiện trong CNDVLS thành mối quan hệ giữa tồn tại xã hội với ý thức xã hội.

Khái quát từ lý luận và thực tiễn Lênin đã đ a ra một

định nghĩa đúng đắn, khoa học về phạm trù vật chất Định nghĩa vật chất của Lênin có ý nghĩa to lớn đối với triết học, khoa học nói riêng và con ng ời nói chung.

Tóm lại:

Theo các đồng chí, thế nào là vận

động?

3 Vận

động của

vật chất.

a Định nghĩa vận động:

a Định nghĩa vận động:

Vận động là một ph ơng thức tồn tại của vật chất, bao gồm tất cả mọi sự thay đổi và mọi quá trình diễn ra trong vũ trụ kể từ sự thay đổi vị trí đơn giản đến t duy

b Nguồn gốc vận động:

động của vật chất là do

đâu?

Triết học Mác-Lênin khẳng định: Vận động của vật chất là

do tự thân vận động, do mâu thuẫn bên trong, do tác động qua lại của các yếu tố, bộ phận trong bản thân sự vật hay giữa các

sự vật với nhau

d Vận động và đứng im:

- Đứng im: Là một trạng thái ổn định t ơng đối về chất hay cân bằng tạm thời của SVHT trong vận động ở một thời điểm và trong một quan hệ nhất định

- Triết học Mác- Lênin khẳng định vận động là tuyệt đối,

đứng im là t ơng đối, tạm thời

- Vận động là thuộc tính cố hữu, là ph ơng thức tồn tại của

a Khái niệm :

- Không gian: Là phạm trù triết học dùng để chỉ quy mô, vị trí kết cấu của sự vật, là hình thức tồn tại của vật chất xét về mặt quảng tính

- Thời gian: Là phạm trù triết học dùng để chỉ các quá trình diễn biến, sự kế tiếp nhau trong vận động và phát triển, là hình thức tồn tại của vật chất xét về mặt tr ờng tính

4.Không gian và thời gian.

b Quan hệ giữa không gian, thời gian với vật chất.

Không gian, thời gian là hình thức tồn tại của vật chất, là thuộc tính cố hữu của vật chất nên nó gắn liền với vật chất vận động

Các hình thức tồn tại cơ bản của vật chất là không gian và thời gian Vật chất tồn tại ngoài thời gian cũng hoàn toàn vô lý nh tồn tại ngoài

không gian.

Ph Ăngghen

c TÝnh chÊt cña kh«ng gian, thêi gian :

- TÝnh kh¸ch quan

- TÝnh v« tËn v« h¹n

a Quan điểm phi Mác xit:

- CNDT : Bản chất thế giới là ý thức nên thế giới thống nhất ở

ý thức

- CNDV cổ đại: Thế giới thống nhất ở một dạng vật thể nào

đó

5 Tính thống nhất của thế giới:

b Quan ®iÓm triÕt häc M¸c- Lªnin :

B¶n chÊt cña thÕ giíi lµ vËt chÊt, thÕ giíi thèng nhÊt ë tÝnh vËt chÊt cña nã

Häc thuyÕt tÕ bµo nãi lªn tÝnh thèng nhÊt cña toµn bé sù sèng

§ac - uyn

Nguyên lý bản chất của thế giới là vật chất và thế giới thống nhất ở tính vật chất của nó, đòi hỏi con ng ời trong nhận thức

và hoạt động thực tiễn chúng ta phải xuất phát từ hiện thực khách quan, xuất phát từ bản thân sự vật hiện t ợng để nhận thức và cải tạo nó, chống chủ quan duy ý chí hoặc thái độ hoài nghi định mệnh, thụ động tr ớc thực tiễn

2 Phạm trù vật chất.

4.Không gian và thời gian.

5 Tính thống nhất

của thế giới.

1 Bản chất của thế giới.

3 Vận

động của vật chất.

I Vật chất

Câu hỏi ôn tập:

Đồng chí hãy phân tích nội dung định nghĩa vật chất của Lênin ý nghĩa ph ơng pháp luận của định nghĩa đó?